4. вода̄нан̃а̄н̣аниддесаван̣н̣ана̄
158. вода̄не н̃а̄н̣а̄нӣти висуддхан̃а̄н̣а̄ни. там̣ виваджджайитва̄ти йам̣ пуббе вуттам̣ атӣта̄нудха̄ванам̣ читтам̣ виккхепа̄нупатитам̣, там̣ виваджджайитва̄ти самбандхитаббам̣. екат̣т̣ха̄не сама̄дахатӣти асса̄сапасса̄са̄нам̣ пхусанат̣т̣ха̄не самам̣ а̄дахати патит̣т̣ха̄пети. таттхева адхимочетӣти екат̣т̣ха̄нети вутте асса̄сапасса̄са̄нам̣ пхусанат̣т̣ха̄нейева саннит̣т̣хапети саннит̣т̣ха̄нам̣ кароти. пагган̣хитва̄ти дхаммавичайапӣтисамбоджджхан̇габха̄вана̄йа паггахетва̄. винигган̣хитва̄ти пассаддхисама̄дхиупеккха̄самбоджджхан̇габха̄вана̄йа винигган̣хитва̄. ‘‘сатиндрийавӣрийиндрийехи паггахетва̄, сатиндрийасама̄дхиндрийехи виниггахетва̄’’типи ваданти. сампаджа̄но хутва̄ти асубхабха̄вана̄дӣхи. пуна сампаджа̄но хутва̄ти метта̄бха̄вана̄дӣхи. йена ра̄гена анупатитам̣, йена бйа̄па̄дена анупатитам̣, там̣ паджахатӣти самбандхо. там̣ читтам̣ ӣдисанти сампаджа̄нанто таппат̣ипаккхена ра̄гам̣ паджахати, бйа̄па̄дам̣ паджахатӣти ва̄ аттхо. парисуддханти нирупаккилесам̣. парийода̄танти пабхассарам̣. екаттагатам̣ хотӣти там̣ там̣ висесам̣ паттасса там̣ там̣ екаттам̣ гатам̣ хоти.
катаме те екатта̄ти идха йуджджама̄на̄йуджджама̄непи екатте екато катва̄ пуччхати. да̄нӯпасаггупат̣т̣ха̄некаттанти да̄наваттхусан̇кха̄тасса да̄насса упасагго восаджджанам̣ да̄нӯпасагго, да̄наваттхупаричча̄гачетана̄. тасса упат̣т̣ха̄нам̣ а̄рамман̣акаран̣авасена упагантва̄ т̣ха̄нам̣ да̄нӯпасаггупат̣т̣ха̄нам̣, тадева екаттам̣, тена ва̄ екаттам̣ екаггабха̄во да̄нӯпасаггупат̣т̣ха̄некаттам̣. да̄навосаггупат̣т̣ха̄некаттанти па̄т̣хо сундаратаро, со еваттхо. етена падуддха̄равасена ча̄га̄нуссатисама̄дхи вутто. падуддха̄равасена вуттопи чеса итаресам̣ тин̣н̣ампи екатта̄нам̣ упаниссайапаччайо хоти, тасма̄ идха ниддит̣т̣ханти ваданти. виса̄кха̄пи хи маха̄упа̄сика̄ а̄ха – ‘‘идха, бханте, диса̄су вассам̣вут̣т̣ха̄ бхиккхӯ са̄ваттхим̣ а̄гаччхиссанти бхагавантам̣ дассана̄йа, те бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ пуччхиссанти ‘иттханна̄мо, бханте, бхиккху ка̄лан̇като, тасса ка̄ гати, ко абхисампара̄йо’ти? там̣ бхагава̄ бйа̄кариссати сота̄паттипхале ва̄ сакада̄га̄мипхале ва̄ ана̄га̄мипхале ва̄ арахатте ва̄. тйа̄хам̣ упасан̇камитва̄ пуччхисса̄ми ‘а̄гатапубба̄ ну кхо, бханте, тена аййена са̄ваттхӣ’ти? саче ме ваккханти ‘а̄гатапубба̄ тена бхиккхуна̄ са̄ваттхӣ’ти. нит̣т̣хаметтха гаччхисса̄ми ниссам̣сайам̣ парибхуттам̣ тена аййена вассикаса̄т̣ика̄ ва̄ а̄гантукабхаттам̣ ва̄ гамикабхаттам̣ ва̄ гила̄набхаттам̣ ва̄ гила̄нупат̣т̣ха̄кабхаттам̣ ва̄ гила̄набхесаджджам̣ ва̄ дхувайа̄гу ва̄ти. тасса̄ ме тадануссарантийа̄ па̄моджджам̣ джа̄йиссати, памудита̄йа пӣти джа̄йиссати, пӣтимана̄йа ка̄йо пассамбхиссати, пассаддхака̄йа̄ сукхам̣ ведайисса̄ми, сукхинийа̄ читтам̣ сама̄дхийиссати, са̄ ме бхависсати индрийабха̄вана̄ балабха̄вана̄ боджджхан̇габха̄вана̄’’ти (маха̄ва. 351). атха ва̄ екаттесу пат̣хамам̣ упача̄расама̄дхивасена вуттам̣, дутийам̣ аппана̄сама̄дхивасена, татийам̣ випассана̄васена, чатуттхам̣ маггапхалавасена̄ти ведитаббам̣. саматхасса нимиттам̣ саматханимиттам̣. вайо бхан̇го ева лаккхан̣ам̣ вайалаккхан̣ам̣. ниродхо нибба̄нам̣. сесаметесу тӣсу вуттанайенева йоджетаббам̣.
ча̄га̄дхимутта̄нанти да̄не адхимутта̄нам̣. адхичиттанти випассана̄па̄дакасама̄дхи. випассака̄нанти бхан̇га̄нупассанато пат̣т̣ха̄йа тӣхи анупассана̄хи сан̇кха̄ре випассанта̄нам̣. арийапуггала̄нанти ат̣т̣ханнам̣. дутийа̄дӣни тӣн̣и екатта̄ни а̄на̄па̄нассативасена сесакаммат̣т̣ха̄навасена ча йуджджанти. чатӯхи т̣ха̄нехӣти чатӯхи ка̄ран̣ехи. сама̄дхивипассана̄маггапхала̄нам̣ васена ‘‘екаттагатам̣ читтам̣ пат̣ипада̄висуддхипаккхандан̃чева хоти упеккха̄нубрӯхитан̃ча н̃а̄н̣ена ча сампахам̣сита’’нти уддесапада̄ни. ‘‘пат̣хамасса джха̄насса ко а̄дӣ’’тиа̄дӣни тесам̣ уддесапада̄нам̣ виттха̄ретукамйата̄пуччха̄пуббан̇гама̄ни ниддесапада̄ни. таттха пат̣ипада̄висуддхипаккханданти пат̣ипада̄ ева нӣваран̣амалависодханато висуддхи, там̣ пат̣ипада̄висуддхим̣ паккхандам̣ павит̣т̣хам̣. упеккха̄нубрӯхитанти татрамаджджхаттупеккха̄йа брӯхитам̣ вад̣д̣хитам̣. н̃а̄н̣ена ча сампахам̣ситанти парийода̄пакена н̃а̄н̣ена сампахам̣ситам̣ парийода̄питам̣ висодхитам̣. пат̣ипада̄висуддхи на̄ма сасамбха̄рико упача̄ро, упеккха̄нубрӯхана̄ на̄ма аппана̄, сампахам̣сана̄ на̄ма паччавеккхан̣а̄ти евамеке ван̣н̣айанти. йасма̄ пана ‘‘екаттагатам̣ читтам̣ пат̣ипада̄висуддхипаккхандан̃чева хотӣ’’тиа̄ди вуттам̣, тасма̄ антоаппана̄йамева а̄гаманавасена пат̣ипада̄висуддхи, татрамаджджхаттупеккха̄йа киччавасена упеккха̄нубрӯхана̄, дхамма̄нам̣ анативаттана̄дибха̄васа̄дханена парийода̄пакасса н̃а̄н̣асса киччаниппхаттивасена сампахам̣сана̄ ведитабба̄. катхам̣? йасмин̃хи ва̄ре аппана̄ уппаджджати, тасмим̣ йо нӣваран̣асан̇кха̄то килесаган̣о тасса джха̄насса парипантхо, тато читтам̣ висуджджхати, висуддхатта̄ а̄варан̣авирахитам̣ хутва̄ маджджхимам̣ саматханимиттам̣ пат̣ипаджджати. маджджхимам̣ саматханимиттам̣ на̄ма самаппаватто аппана̄сама̄дхийева. таданантарам̣ пана пуримачиттам̣ екасантатипарин̣а̄манайена татхаттам̣ упагаччхама̄нам̣ маджджхимам̣ саматханимиттам̣ пат̣ипаджджати на̄ма. евам̣ пат̣ипаннатта̄ татхаттупагаманена таттха паккхандати на̄ма. евам̣ та̄ва пуримачитте виджджама̄на̄ка̄раниппха̄дика̄ пат̣хамасса джха̄насса уппа̄даккхан̣ейева а̄гаманавасена пат̣ипада̄висуддхи ведитабба̄. евам̣ висуддхасса пана тасса пуна висодхетабба̄бха̄вато висодхане бйа̄па̄рам̣ акаронто висуддхам̣ читтам̣ аджджхупеккхати на̄ма. саматхабха̄вӯпагаманена саматхапат̣ипаннасса пуна сама̄да̄не бйа̄па̄рам̣ акаронто саматхапат̣ипаннам̣ аджджхупеккхати на̄ма. саматхапат̣ипаннабха̄вато ева часса килесасам̣саггам̣ паха̄йа екаттена упат̣т̣хитасса пуна екаттупат̣т̣ха̄не бйа̄па̄рам̣ акаронто екаттупат̣т̣ха̄нам̣ аджджхупеккхати на̄ма. евам̣ татрамаджджхаттупеккха̄йа киччавасена упеккха̄нубрӯхана̄ ведитабба̄.
йе панете евам̣ упеккха̄нубрӯхите таттха джа̄та̄ сама̄дхипан̃н̃а̄сан̇кха̄та̄ йуганаддхадхамма̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ анативаттама̄на̄ хутва̄ паватта̄, йа̄ни ча саддха̄дӣни индрийа̄ни на̄на̄килесехи вимуттатта̄ вимуттирасена екараса̄ни хутва̄ паватта̄ни, йам̣ чеса тадупагам̣ тесам̣ анативаттанаекарасабха̄ва̄нам̣ ануччхавикам̣ вӣрийам̣ ва̄хайати, йа̄ часса тасмим̣ кхан̣е паватта̄ а̄севана̄, саббепи те а̄ка̄ра̄ йасма̄ н̃а̄н̣ена сам̣килесавода̄несу там̣ там̣ а̄дӣнаван̃ча а̄нисам̣сан̃ча дисва̄ татха̄ татха̄ сампахам̣ситатта̄ висодхитатта̄ парийода̄питатта̄ ниппханна̄, тасма̄ дхамма̄нам̣ анативаттана̄дибха̄васа̄дханена парийода̄пакасса н̃а̄н̣асса киччаниппхаттивасена сампахам̣сана̄ ведитабба̄ти вуттам̣. таттха йасма̄ упеккха̄васена н̃а̄н̣ам̣ па̄кат̣ам̣ хоти, йатха̄ха – ‘‘татха̄паггахитам̣ читтам̣ са̄дхукам̣ аджджхупеккхати, упеккха̄васена пан̃н̃а̄васена пан̃н̃индрийам̣ адхиматтам̣ хоти. упеккха̄васена на̄наттакилесехи читтам̣ вимуччати, вимоккхавасена пан̃н̃а̄васена пан̃н̃индрийам̣ адхиматтам̣ хоти. вимуттатта̄ те дхамма̄ екараса̄ хонти, екарасат̣т̣хена бха̄вана̄’’ти (пат̣и. ма. 1.201). тасма̄ н̃а̄н̣акиччабхӯта̄ сампахам̣сана̄ парийоса̄нанти вутта̄.
евам̣ тиваттагатантиа̄дӣни тассева читтасса тхоманавачана̄ни. таттха евам̣ тиваттагатанти евам̣ йатха̄вуттена видхина̄ пат̣ипада̄висуддхипаккханданаупеккха̄нубрӯхана̄н̃а̄н̣асампахам̣сана̄васена тивидхабха̄вам̣ гатам̣. витаккасампаннанти килесаккхобхавирахитатта̄ витаккена сундарабха̄вам̣ паннам̣ гатам̣. читтасса адхит̣т̣ха̄насампаннанти тасмим̣йева а̄рамман̣е читтасса нирантараппаваттисан̇кха̄тена адхит̣т̣ха̄нена сампаннам̣ анӯнам̣. йатха̄ адхит̣т̣ха̄навасийам̣ адхит̣т̣ха̄нанти джха̄наппаватти, татха̄ идха̄пи читтасса адхит̣т̣ха̄нанти читтекаггата̄пи йуджджати. тена хи екасмим̣йева а̄рамман̣е читтам̣ адхит̣т̣ха̄ти, на еттха виккхипатӣти. ‘‘сама̄дхисампанна’’нти висум̣ вуттатта̄ пана вуттанайенева гахетаббам̣. атха ва̄ сама̄дхиссева джха̄насан̇гахитатта̄ читтасса адхит̣т̣ха̄насампаннанти джха̄нан̇гапан̃чакавасена вуттам̣. сама̄дхисампаннанти индрийасан̇гахитатта̄ индрийапан̃чакавасена, дутийаджджха̄на̄дӣсу пана алаббхама̄на̄ни пада̄ни паха̄йа лаббхама̄накавасена пӣтисампаннантиа̄ди вуттам̣.
аничча̄нупассана̄дӣсу ат̣т̣ха̄расасу маха̄випассана̄су витакка̄дайо парипун̣н̣а̄йева та̄сам̣ ка̄ма̄вачаратта̄. ета̄су ча аппана̄йа абха̄вато пат̣ипада̄висуддхиа̄дайо кхан̣икасама̄дхивасена йоджетабба̄. чатӯсу маггесу пат̣хамаджджха̄никавасена витакка̄дӣнам̣ лаббханато лаббхама̄накавасенева витакка̄дайо парипун̣н̣а̄ вутта̄. дутийаджджха̄ника̄дӣсу хи маггесу витакка̄дайо джха̄несу вийа париха̄йантӣти. етта̄вата̄ тераса вода̄нан̃а̄н̣а̄ни виттха̄рато ниддит̣т̣ха̄ни хонти. катхам̣? екат̣т̣ха̄не сама̄даханена таттхева адхимуччанена косаджджаппаджаханена уддхаччаппаджаханена ра̄гаппаджаханена бйа̄па̄даппаджаханена сампайутта̄ни чха н̃а̄н̣а̄ни, чатӯхи екаттехи сампайутта̄ни чатта̄ри н̃а̄н̣а̄ни, пат̣ипада̄висуддхиупеккха̄нубрӯхана̄сампахам̣сана̄хи сампайутта̄ни тӣн̣и н̃а̄н̣а̄нӣти евам̣ тераса н̃а̄н̣а̄ни ниддит̣т̣ха̄ни.
159. евам̣ сантепи а̄на̄па̄нассатисама̄дхибха̄вана̄васена тесам̣ ниппхаттим̣ дассетука̄мо та̄ни н̃а̄н̣а̄ни анигаметва̄ва нимиттам̣ асса̄сапасса̄са̄тиа̄дина̄ найена чодана̄пуббан̇гамам̣ а̄на̄па̄нассатисама̄дхибха̄вана̄видхим̣ дассетва̄ анте та̄ни н̃а̄н̣а̄ни нигаметва̄ дассеси. таттха нимиттам̣ вуттамева. ана̄рамман̣а̄мекачиттасса̄ти ана̄рамман̣а̄ екачиттасса. ма-ка̄ро панеттха падасандхикаро. ана̄рамман̣амекачиттасса̄типи па̄т̣хо, екасса читтасса а̄рамман̣ам̣ на бхавантӣти аттхо. тайо дхаммети нимитта̄дайо тайо дхамме. бха̄вана̄ти а̄на̄па̄нассатисама̄дхибха̄вана̄. катханти пат̣хамам̣ вутта̄йа чодана̄га̄тха̄йа анантарам̣ вутта̄йа париха̄рага̄тха̄йа аттхам̣ катхетукамйата̄пуччха̄. на чимети на ча име. на чаметипи па̄т̣хо, сойева падаччхедо. катхам̣ на ча авидита̄ хонти, катхам̣ на ча читтам̣ виккхепам̣ гаччхатӣти евам̣ катхам̣ саддо сесехи пан̃чахи йоджетаббо. падха̄нан̃ча пан̃н̃а̄йатӣти а̄на̄па̄нассатисама̄дхибха̄вана̄рамбхакам̣ вӣрийам̣ сандиссати. вӣрийан̃хи падаханти тена̄ти падха̄нанти вуччати. пайоган̃ча са̄дхетӣти нӣваран̣авиккхамбхакам̣ джха̄нан̃ча йогӣ ниппха̄дети. джха̄нан̃хи нӣваран̣авиккхамбхана̄йа пайун̃джӣйатӣти пайоготи вуттам̣. висесамадхигаччхатӣти сам̣йоджанаппаха̄накарам̣ магган̃ча пат̣илабхати. магго хи саматхавипассана̄нам̣ а̄нисам̣сатта̄ висесоти вутто. висесасса ча памукхабхӯтатта̄ ча-ка̄рена самуччайо на като.
ида̄ни там̣ пуччхитаматтхам̣ упама̄йа са̄дхенто сеййатха̄пи руккхотиа̄дима̄ха. тассаттхо – йатха̄ на̄ма какачена пха̄ланаттхам̣ ва̄сийа̄ таччхитва̄ руккхо пха̄ланака̄ле ниччалабха̄ваттхам̣ саме бхӯмипадесе пайогаккхамам̣ катва̄ т̣хапито. какачена̄ти хаттхакакачена. а̄гатети руккхам̣ пхуситва̄ аттано самӣпабха̄гам̣ а̄гате. гатети руккхам̣ пхуситва̄ парабха̄гам̣ гате. ва̄-саддо самуччайаттхо. на авидита̄ хонтӣти руккхе какачадантехи пхут̣т̣хам̣ пурисена пеккхама̄нам̣ т̣ха̄нам̣ аппатва̄ тесам̣ а̄гаманагамана̄бха̄вато саббепи какачаданта̄ видита̄ва хонти. падха̄нанти руккхаччхеданавӣрийам̣. пайоганти руккхаччхеданакирийам̣. ‘‘висесамадхигаччхатӣ’’ти вачанам̣ упама̄йа наттхи. упанибандхана̄ нимиттанти упанибандхана̄йа сатийа̄ нимиттабхӯтам̣ ка̄ран̣абхӯтам̣ на̄сикаггам̣ ва̄ мукханимиттам̣ ва̄. упанибандхати ета̄йа а̄рамман̣е читтанти упанибандхана̄ на̄ма сати. на̄сикагге ва̄ти дӣгхана̄сико на̄сикагге. мукханимитте ва̄ти рассана̄сико уттарот̣т̣хе. уттарот̣т̣хо хи мукхе сатийа̄ нимиттанти мукханимиттанти вутто. а̄гатети пхут̣т̣хат̣т̣ха̄нато аббхантарам̣ а̄гате. гатети пхут̣т̣хат̣т̣ха̄нато бахиддха̄ гате. на авидита̄ хонтӣти пхусанат̣т̣ха̄нам̣ аппатва̄ асса̄сапасса̄са̄нам̣ а̄гаманагамана̄бха̄вато саббепи те видита̄ ева хонти. камманийам̣ хотӣти йена вӣрийена ка̄йопи читтампи камманийам̣ бха̄вана̄каммаккхамам̣ бха̄вана̄каммайоггам̣ хоти. идам̣ вӣрийам̣ падха̄нам̣ на̄ма̄ти пхалена ка̄ран̣ам̣ вуттам̣ хоти. упаккилеса̄ пахӣйантӣти виккхамбханавасена нӣваран̣а̄ни пахӣйанти. витакка̄ вӯпасаммантӣти на̄на̄рамман̣ача̄рино анават̣т̣хита̄ витакка̄ упасамам̣ гаччханти. йена джха̄нена упаккилеса̄ пахӣйанти, витакка̄ вӯпасамманти. айам̣ пайоготи пайогамапеккхитва̄ пуллин̇ганиддесо като. сан̃н̃оджана̄ пахӣйантӣти там̣там̣маггаваджджха̄ сан̃н̃оджана̄ самуччхедаппаха̄нена пахӣйанти. анусайа̄ бйантӣхонтӣти пахӣна̄нам̣ пуна ануппаттидхаммакатта̄ вигато уппа̄данто ва̄ вайанто ва̄ етесанти бйанта̄, пуббе абйанта̄ бйанта̄ хонтӣти бйантӣхонти, винассантӣти аттхо. сан̃н̃оджанаппаха̄нам̣ анусайаппаха̄нена хоти, на ан̃н̃атха̄ти дассанаттхам̣ анусайаппаха̄нама̄ха. йена маггена сан̃н̃оджана̄ пахӣйанти анусайа̄ бйантӣхонти, айам̣ висесоти аттхо. чатуттхачатукке арийамаггасса̄пи ниддит̣т̣хатта̄ идха арийамагго вутто. екачиттасса а̄рамман̣адвайа̄бха̄васса авуттепи сиддхатта̄ там̣ ависсаджджетва̄ва евам̣ име тайо дхамма̄ екачиттасса а̄рамман̣а̄ на хонтӣти нигаманам̣ катам̣.
160. ида̄ни там̣ бха̄вана̄сиддхиса̄дхакам̣ йога̄вачарам̣ тхунанто а̄на̄па̄нассати йасса̄ти га̄тхам̣ ватва̄ тасса̄ ниддесама̄ха. таттха а̄на̄па̄нассатийо йатха̄ буддхена десита̄, татха̄ парипун̣н̣а̄ субха̄вита̄ анупуббам̣ паричита̄ йасса аттхи сам̣виджджанти. со имам̣ локам̣ пабха̄сети. ким̣ вийа? аббха̄ муттова чандима̄ йатха̄ аббха̄дӣхи мутто чандима̄ имам̣ ока̄салокам̣ пабха̄сети, татха̄ со йога̄вачаро имам̣ кхандха̄дилокам̣ пабха̄сетӣти га̄тха̄йа самбандхо. ‘‘аббха̄ муттова чандима̄’’ти ча падасса ниддесе махика̄дӣнампи вуттатта̄ еттха а̄дисаддалопо катоти ведитаббо. га̄тха̄ниддесе но пасса̄со но асса̄соти со сойева аттхо пат̣иседхена висесетва̄ вутто. упат̣т̣ха̄нам̣ сатӣти асаммуссаната̄йа тамева асса̄сам̣ упагантва̄ т̣ха̄нам̣ сати на̄ма̄ти аттхо. татха̄ пасса̄сам̣. етта̄вата̄ а̄на̄па̄несу сати а̄на̄па̄нассатӣти аттхо вутто хоти.
ида̄ни сативасенева ‘‘йасса̄’’ти вуттам̣ пуггалам̣ ниддиситука̄мо йо ассасати, тассупат̣т̣ха̄ти. йо пассасати, тассупат̣т̣ха̄тӣти вуттам̣. йо ассасати, тасса сати асса̄сам̣ упагантва̄ тит̣т̣хати. йо пассасати, тасса сати пасса̄сам̣ упагантва̄ тит̣т̣хатӣти аттхо. парипун̣н̣а̄ти джха̄навипассана̄маггапарампара̄йа арахаттамаггаппаттийа̄ парипун̣н̣а̄. тейева хи джха̄навипассана̄маггадхамме сандха̄йа париггахат̣т̣хена̄тиа̄дима̄ха. те хи дхамма̄ имина̄ йогина̄ париггайхама̄натта̄ париггаха̄, тена париггахат̣т̣хена парипун̣н̣а̄. таттха саббесам̣ читтачетасика̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃апарива̄ратта̄ парива̄рат̣т̣хена парипун̣н̣а̄. бха̄вана̄па̄рипӯривасена парипӯрат̣т̣хена парипун̣н̣а̄. чатассо бха̄вана̄тиа̄дӣни субха̄вита̄ти вуттападасса аттхавасена вутта̄ни. чатассо бха̄вана̄ хет̣т̣ха̄ вутта̄йева. йа̄нӣката̄ти йуттайа̄насадиса̄ ката̄. ваттхуката̄ти патит̣т̣хат̣т̣хена ваттхусадиса̄ ката̄. анут̣т̣хита̄ти паччупат̣т̣хита̄. паричита̄ти самантато чита̄ упачита̄. сусама̄раддха̄ти сут̣т̣ху сама̄раддха̄ суката̄. йаттха йаттха а̄кан̇кхатӣти йесу йесу джха̄несу йа̄су йа̄су випассана̄су саче иччхати. таттха таттха̄ти тесу тесу джха̄несу та̄су та̄су випассана̄су. васиппаттоти васӣбха̄вам̣ бахубха̄вам̣ патто. балаппаттоти саматхавипассана̄балаппатто. веса̄раджджаппаттоти виса̄радабха̄вам̣ пат̣убха̄вам̣ патто. те дхамма̄ти саматхавипассана̄ дхамма̄. а̄ваджджанапат̣ибаддха̄ти а̄ваджджана̄йатта̄, а̄ваджджитаматтейева тасса санта̄нена, н̃а̄н̣ена ва̄ сампайогам̣ гаччхантӣти аттхо. а̄кан̇кхапат̣ибаддха̄ти ручиа̄йатта̄, рочитаматтейева вуттанайена сампайогам̣ гаччхантӣти аттхо. манасика̄ро панеттха а̄ваджджана̄йа читтуппа̄до. а̄кан̇кхана̄йа вевачанавасена аттхавиваран̣аттхам̣ вутто. тена вуччати йа̄нӣката̄ти евам̣ кататта̄йева те йуттайа̄насадиса̄ ката̄ хонтӣти вуттам̣ хоти.
йасмим̣ йасмим̣ ваттхусминти сол̣асасу ваттхӯсу екекасмим̣. сва̄дхит̣т̣хитанти суппатит̣т̣хитам̣. сӯпат̣т̣хита̄ти сут̣т̣ху упат̣т̣хита̄. сампайуттачиттасатӣнам̣ сахева сакасакакиччакаран̣ато ануломапат̣иломавасена йоджетва̄ те две дхамма̄ дассита̄. тена вуччати ваттхуката̄ти евам̣ бхӯтатта̄йева катапатит̣т̣ха̄ хонтӣти вуттам̣ хоти. йена йена читтам̣ абхинӣхаратӣти пуббаппаваттито апанетва̄ йаттха йаттха бха̄вана̄висесе читтам̣ упанети. тена тена сати анупариваттатӣти тасмим̣ тасмим̣йева бха̄вана̄висесе сати анукӯла̄ хутва̄ пуббаппаваттито ниваттитва̄ паваттати. ‘‘йена, тена̄’’ти четтха ‘‘йена бхагава̄ тенупасан̇камӣ’’тиа̄дӣсу (кху. па̄. 5.1; су. ни. ман̇галасутта) вийа бхумматтхо ведитаббо. тена вуччати анут̣т̣хита̄ти евам̣ каран̣атойева там̣ там̣ бха̄ванам̣ анугантва̄ т̣хита̄ хонтӣти вуттам̣ хоти. а̄на̄па̄нассатийа̄ сатипадха̄натта̄ ваттхуката̄нут̣т̣хитападесу сатийа̄ саха йоджана̄ ката̄ти ведитабба̄.
йасма̄ пана парипун̣н̣а̄йева паричита̄ хонти вад̣д̣хита̄ ладдха̄севана̄, тасма̄ ‘‘парипун̣н̣а̄’’типаде вутта̄ тайо аттха̄ ‘‘паричита̄’’типадепи вутта̄, чатуттхо висесаттхопи вутто. таттха сатийа̄ паригган̣хантоти сампайутта̄йа, пуббабха̄га̄йа ва̄ сатийа̄ париггахетаббе паригган̣ханто йогӣ. джина̄ти па̄паке акусале дхаммети самуччхедавасена ла̄маке килесе джина̄ти абхибхавати. айан̃ча пуггала̄дхит̣т̣ха̄на̄ дхаммадесана̄. дхаммесу хи джинантесу там̣дхаммасаман̇гӣпуггалопи джина̄ти на̄ма. те ча дхамма̄ сатим̣ авиха̄йа аттано паваттиккхан̣е джинитума̄раддха̄ джита̄ти вуччанти йатха̄ ‘‘бхун̃джитума̄раддхо бхутто’’ти вуччати. лаккхан̣ам̣ панеттха саддасаттхато ведитаббам̣. евам̣ сантепи ‘‘париджита̄’’ти ваттаббе джа-ка̄расса ча-ка̄рам̣ катва̄ ‘‘паричита̄’’ти вуттам̣, йатха̄ самма̄ гадо асса̄ти сугатоти аттхавикаппе да-ка̄расса та-ка̄ро нируттилаккхан̣ена като, евамидха̄пи ведитаббо. имасмим̣ аттхавикаппе паричита̄ти падам̣ каттуса̄дханам̣, пурима̄ни тӣн̣и каммаса̄дхана̄ни.
чатта̄ро сусама̄раддха̄ти чатта̄ро сусама̄раддхаттха̄ти вуттам̣ хоти, аттхасаддасса лопо дат̣т̣хаббо. сусама̄раддха̄ти падасса аттха̄пи хи идха сусама̄раддха̄ти вутта̄ти ведитабба̄, сусама̄раддхадхамма̄ ва̄. чатураттхабхедато чатта̄роти вутта̄ти ведитабба̄, на дхаммабхедато. йасма̄ пана субха̄вита̄йева сусама̄раддха̄ хонти, на ан̃н̃е, тасма̄ тайо бха̄ванаттха̄ идха̄пи вутта̄. а̄севанаттхопи тӣсу вуттесу вуттойева хоти, тасма̄ там̣ аватва̄ таппаччанӣка̄нам̣ сусамӯхататтхо вутто. паччанӣкасамуггха̄тена хи а̄раддхапарийоса̄нам̣ пан̃н̃а̄йати, тена сусама̄раддхасса сикха̄ппатто аттхо вутто хоти. таттха таппаччанӣка̄нанти тесам̣ джха̄навипассана̄магга̄нам̣ пат̣ипаккхабхӯта̄нам̣. килеса̄нанти ка̄маччханда̄дӣнам̣ ниччасан̃н̃а̄дисампайутта̄нам̣ сакка̄йадит̣т̣ха̄дӣнан̃ча. сусамӯхататта̄ти виккхамбханатадан̇гасамуччхедавасена сут̣т̣ху самӯхататта̄ на̄ситатта̄. поттхакесу пана ‘‘сусамуггха̄татта̄’’ти ликханти, там̣ на сундарам̣.
161. пуна тассева падасса ан̃н̃ампи аттхавикаппам̣ дассенто сусамантиа̄дима̄ха. таттха таттха джа̄та̄ти тасмим̣ сикха̄ппаттабха̄вана̄висесе джа̄та̄. анаваджджа̄ти килеса̄нам̣ а̄рамман̣абха̄ва̄нупагаманена килесадосавирахита̄. кусала̄ти джа̄тивасена кусала̄. бодхипаккхийа̄ти буджджханат̣т̣хена бодхӣти ладдхана̄масса арийасса паккхе бхаватта̄ бодхипаккхийа̄. паккхе бхаватта̄ти хи упака̄рабха̄ве т̣хитатта̄. те ча ‘‘чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄, чатта̄ро саммаппадха̄на̄, чатта̄ро иддхипа̄да̄, пан̃чиндрийа̄ни, пан̃ча бала̄ни, сатта боджджхан̇га̄, арийо ат̣т̣хан̇гико магго’’ти (ма. ни. 3.35; чӯл̣ани. меттагӯма̄н̣авапуччха̄ниддеса 22; ми. па. 5.4.1) саттатим̣са дхамма̄. идам̣ саманти идам̣ маггаккхан̣е дхаммаджа̄там̣ самуччхедавасена килесе самети вина̄сетӣти самам̣ на̄ма. ниродхо нибба̄нанти дуккханиродхатта̄ ниродхо, ва̄насан̇кха̄та̄йа тан̣ха̄йа абха̄ва̄ нибба̄нам̣. идам̣ сусаманти идам̣ нибба̄нам̣ саббасан̇кхатависама̄пагататта̄ сут̣т̣ху саманти сусамам̣ на̄ма. н̃а̄танти бодхипаккхийасан̇кха̄там̣ самам̣ асаммохато н̃а̄н̣ена н̃а̄там̣, нибба̄насан̇кха̄там̣ сусамам̣ а̄рамман̣ато н̃а̄н̣ена н̃а̄там̣. тадева двайам̣ тенева чаккхуна̄ вийа дит̣т̣хам̣. видитанти тадева двайам̣ санта̄не уппа̄данена а̄рамман̣акаран̣ена ча пат̣иладдхам̣. н̃а̄там̣ вийа пан̃н̃а̄йа саччхикатам̣ пхасситан̃ча. ‘‘асаллӣнам̣ асаммут̣т̣ха̄ аса̄раддхо екагга’’нти пуримасса пуримасса падасса аттхаппака̄санам̣. таттха а̄раддханти пат̣т̣хапитам̣. асаллӣнанти асан̇кучитам̣. упат̣т̣хита̄ти упагантва̄ т̣хита̄. асаммут̣т̣ха̄ти авинат̣т̣ха̄. пассаддхоти ниббуто. аса̄раддхоти ниддаратхо. сама̄хитанти самам̣ т̣хапитам̣. екагганти авиккхиттам̣.
‘‘чатта̄ро сусама̄раддха̄’’тиа̄ди сакаласса сусама̄раддхавачанасса мӯлаттхо. ‘‘аттхи сама’’нтиа̄ди пана сусамавачанасса, ‘‘н̃а̄та’’нтиа̄ди а̄раддхавачанасса викаппаттха̄. таттха̄йам̣ падаттхасам̣сандана̄ – ‘‘сама̄ ча сусама̄ ча самасусама̄’’ти ваттаббе екадесасарӯпекасесам̣ катва̄ ‘‘сусама̄’’ иччева вутта̄ йатха̄ на̄ман̃ча рӯпан̃ча на̄марӯпан̃ча на̄марӯпанти. ‘‘идам̣ самам̣, идам̣ сусама’’нти пана анан̃н̃а̄пеккхам̣ катва̄ напум̣сакавачанам̣ катам̣. йасма̄ пана н̃а̄тампи дит̣т̣ханти вуччати, дит̣т̣хан̃ча а̄раддхан̃ча аттхато екам̣. видитасаччхикатапхассита̄ни пана н̃а̄тавевачана̄ни, тасма̄ н̃а̄танти а̄раддхаттхойева вутто хоти.
а̄раддхам̣ хоти вӣрийам̣ асаллӣнанти айам̣ пана а̄раддхавачанасса уджукаттхойева. упат̣т̣хита̄ сатӣтиа̄дӣни пана сампайуттавӣрийасса упака̄ракадхаммадассанаттхам̣ вутта̄ни, на а̄раддхавачанасса аттхадассанаттхам̣. пуримена аттхена сут̣т̣ху сама̄раддха̄ти сусама̄раддха̄ ча, имина̄ аттхена сусама̄ а̄раддха̄ти сусама̄раддха̄ ча екасесе кате ‘‘сусама̄раддха̄’’ти вуччанти. имаматтхам̣ париггахетва̄ ‘‘тена вуччати сусама̄раддха̄’’ти вуттам̣.
анупуббанти йатха̄нуккамена̄ти аттхо, пуббам̣ пуббам̣ анӯти вуттам̣ хоти. дӣгхам̣ асса̄савасена̄ти дӣгханти вуттаасса̄савасена. пурима̄ пурима̄ти пурима̄ пурима̄ сати. етена пуббантипадасса аттхо вутто хоти. паччхима̄ паччхима̄ти сатийева. етена анӯтипадасса аттхо вутто хоти. убхайена пуббан̃ча ану ча паричита̄ти аттхо вутто хоти. упари сол̣аса ваттхӯни виттха̄ретва̄ вачанато идха сан̇кхипитва̄ ‘‘пат̣иниссагга̄нупассӣ’’ти антимамева дасситам̣. йасма̄ сикха̄ппаттабха̄ванасса сабба̄пи а̄на̄па̄нассатийо пунаппунам̣ йатха̄ручи паваттанато анупаричита̄пи хонти. тена вуттам̣ – ‘‘ан̃н̃аман̃н̃ам̣ паричита̄ чева хонти анупаричита̄ ча̄’’ти.
йатхаттха̄ти йатха̄сабха̄ваттха̄. аттадаматхаттхоти арахаттамаггаккхан̣е аттано ниббисеванаттхо. саматхаттхоти сӣтибха̄ваттхо. паринибба̄панаттхоти килесапаринибба̄нена. абхин̃н̃аттхоти саббадхаммавасена. парин̃н̃аттха̄дайо магган̃а̄н̣акиччавасена. сачча̄бхисамайаттхо чатуннам̣ сачча̄нам̣ екапат̣иведхадассанавасена. ниродхе патит̣т̣ха̄пакаттхо а̄рамман̣акаран̣авасена.
буддхотипадасса абха̄вепи буддхена̄типаде йо со буддхо, там̣ ниддиситука̄мена буддхоти вуттам̣. сайамбхӯти упадесам̣ вина̄ сайамева бхӯто. ана̄чарийакоти сайамбхӯпадасса аттхавиваран̣ам̣. йо хи а̄чарийам̣ вина̄ сачча̄ни пат̣ивиджджхати, со сайамбхӯ на̄ма хоти. пуббе анануссутесӯтиа̄ди ана̄чарийакабха̄васса аттхаппака̄санам̣. анануссутесӯти а̄чарийам̣ анануссутесу. са̄манти сайамева. абхисамбуджджхӣти бхусам̣ самма̄ пат̣ивиджджхи. таттха ча саббан̃н̃утам̣ па̄пун̣ӣти тесу ча саччесу саббан̃н̃убха̄вам̣ па̄пун̣и. йатха̄ сачча̄ни пат̣ивиджджханта̄ саббан̃н̃уно хонти, татха̄ сачча̄нам̣ пат̣ивиддхатта̄ евам̣ вуттам̣. саббан̃н̃утам̣ паттотипи па̄т̣хо. балесу ча васӣбха̄ванти дасасу ча татха̄гатабалесу иссарабха̄вам̣ па̄пун̣и. йо со евам̣ бхӯто, со буддхоти вуттам̣ хоти. таттха саббесу дхаммесу аппат̣ихатан̃а̄н̣анимитта̄нуттаравимоккха̄дхигамапарибха̄витам̣ кхандхасанта̄нам̣ упа̄да̄йа пан̣н̣аттико, саббан̃н̃утападат̣т̣ха̄нам̣ ва̄ сачча̄бхисамбодхимупа̄да̄йа пан̣н̣аттико саттависесо буддхо. етта̄вата̄ аттхато буддхавибха̄вана̄ ката̄ хоти.
162. ида̄ни бйан̃джанато вибха̄венто буддхоти кенат̣т̣хена буддхотиа̄дима̄ха. таттха йатха̄ локе аваганта̄ авагатоти вуччати, евам̣ буджджхита̄ сачча̄нӣти буддхо. йатха̄ пан̣н̣асоса̄ ва̄та̄ пан̣н̣асуса̄ти вуччанти, евам̣ бодхета̄ паджа̄йа̄ти буддхо. саббан̃н̃ута̄йа буддхоти саббадхаммабуджджханасаматтха̄йа буддхийа̄ буддхоти вуттам̣ хоти. саббадасса̄вита̄йа буддхоти саббадхамма̄нам̣ н̃а̄н̣ачаккхуна̄ дит̣т̣хатта̄ буддхоти вуттам̣ хоти. анан̃н̃анеййата̄йа буддхоти ан̃н̃ена абодханӣйато сайамева буддхатта̄ буддхоти вуттам̣ хоти. висавита̄йа буддхоти на̄на̄гун̣ависаванато падумамива викасанат̣т̣хена буддхоти вуттам̣ хоти. кхӣн̣а̄савасан̇кха̄тена буддхотиа̄дӣхи чхахи парийа̄йехи читтасан̇кочакарадхаммаппаха̄нена ниддаккхайавибуддхо пурисо вийа саббакилесаниддаккхайавибуддхатта̄ буддхоти вуттам̣ хоти. сан̇кха̄ сан̇кха̄танти аттхато екатта̄ сан̇кха̄тена̄ти вачанасса кот̣т̣ха̄сена̄ти аттхо. тан̣ха̄лепадит̣т̣хилепа̄бха̄вена нирупалепасан̇кха̄тена. сава̄сана̄нам̣ саббакилеса̄нам̣ пахӣнатта̄ екантавачанена висесетва̄ екантавӣтара̄готиа̄ди вуттам̣. екантаниккилесоти ра̄гадосамоха̄васесехи саббакилесехи никкилесо. ека̄йанамаггам̣ гатоти буддхоти гаманаттха̄нам̣ дха̄тӯнам̣ буджджханаттхатта̄ буджджханаттха̄пи дха̄туйо гаманаттха̄ хонти, тасма̄ ека̄йанамаггам̣ гататта̄ буддхоти вуттам̣ хоти. ека̄йанамагготи четтха –
‘‘магго пантхо патхо паджджо, ан̃джасам̣ ват̣ума̄йанам̣;
на̄ва̄ уттарасету ча, кулло ча бхиси сан̇камо’’ти . (чӯл̣ани. па̄ра̄йанаттхутига̄тха̄ниддеса 101) –
маггасса бахӯсу на̄месу айанана̄мена вутто. тасма̄ екамаггабхӯто магго, на дведха̄патхабхӯтоти аттхо. атха ва̄ екена айитаббо магготи ека̄йанамагго. екена̄ти ган̣асан̇ган̣икам̣ паха̄йа павивекена читтена. айитабботи пат̣ипаджджитаббо. айанти ва̄ етена̄ти айано, сам̣са̄рато нибба̄нам̣ гаччхантӣти аттхо. екесам̣ айано ека̄йано. екети сет̣т̣ха̄, саббасаттасет̣т̣ха̄ ча самма̄самбуддха̄, тасма̄ ека̄йанамагготи самма̄самбуддха̄нам̣ айанабхӯто магготи вуттам̣ хоти. айатӣти ва̄ айано, гаччхати паваттатӣти аттхо. екасмим̣ айано магготи ека̄йанамагго, екасмим̣йева буддхаса̄сане паваттама̄но магго, на ан̃н̃аттха̄ти вуттам̣ хоти. апи ча екам̣ айатӣти ека̄йано, пуббабха̄ге на̄на̄мукхабха̄вана̄найаппаваттопи апарабха̄ге екам̣ нибба̄намева гаччхатӣти вуттам̣ хоти, тасма̄ ека̄йанамагготи еканибба̄нагаманамагготи аттхо. еко ануттарам̣ самма̄самбодхим̣ абхисамбуддхоти буддхоти на парехи буддхатта̄ буддхо, ким̣ пана сайамева ануттарам̣ самма̄самбодхим̣ абхисамбуддхатта̄ буддхоти вуттам̣ хоти. абуддхивихататта̄ буддхипат̣ила̄бха̄ буддхоти буддхи буддхам̣ бодхоти парийа̄йавачанаметам̣. таттха йатха̄ нӣлараттагун̣айога̄ нӣло пат̣о ратто пат̣оти вуччати, евам̣ буддхагун̣айога̄ буддхоти н̃а̄петум̣ вуттам̣.
тато парам̣ буддхоти нетам̣ на̄мантиа̄ди ‘‘аттхаманугата̄ айам̣ пан̃н̃аттӣ’’ти н̃а̄панаттхам̣ вуттам̣. таттха митта̄ саха̄йа̄. амачча̄ бхачча̄. н̃а̄тӣ питупаккхика̄. са̄лохита̄ ма̄тупаккхика̄. саман̣а̄ паббаджджӯпагата̄. бра̄хман̣а̄ бхова̄дино, самитапа̄паба̄хитапа̄па̄ ва̄. девата̄ сакка̄дайо брахма̄но ча. вимоккхантиканти вимоккхо арахаттамагго, вимоккхасса анто арахаттапхалам̣, тасмим̣ вимоккханте бхавам̣ вимоккхантикам̣ на̄ма. саббан̃н̃убха̄во хи арахаттамаггена сиджджхати, арахаттапхалодайе сиддхо хоти, тасма̄ саббан̃н̃убха̄во вимоккханте бхаво хоти. там̣ немиттикампи на̄мам̣ вимоккханте бхавам̣ на̄ма хоти. тена вуттам̣ – ‘‘вимоккхантикаметам̣ буддха̄нам̣ бхагаванта̄на’’нти. бодхийа̄ мӯле саха саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣асса пат̣ила̄бха̄ти маха̄бодхируккхамӯле йатха̄вуттаккхан̣е саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣асса пат̣ила̄бхена саха. саччхика̄ пан̃н̃аттӣти арахаттапхаласаччхикирийа̄йа, саббадхаммасаччхикирийа̄йа ва̄ джа̄та̄ пан̃н̃атти. йадидам̣ буддхоти йа̄ айам̣ буддхоти пан̃н̃атти, айам̣ бйан̃джанато буддхавибха̄вана̄.
‘‘йатха̄ буддхена десита̄’’тига̄тха̄па̄дасса пана имина̄ падабха̄джанӣйе вуттаттхена айам̣ сам̣сандана̄ – а̄на̄па̄нассатийо ча йатха̄ буддхена десита̄, йена пака̄рена десита̄. йатха̄саддена сан̇гахита̄ даса йатхаттха̄ ча йатха̄ буддхена десита̄, йена пака̄рена десита̄ти пака̄раттхасса ча йатха̄саддасса, сабха̄ваттхасса ча йатха̄саддасса сарӯпекасесавасена екасесам̣ катва̄ ‘‘йатха̄’’ти вуттанти ведитаббам̣. падабха̄джанӣйе панасса йатхаттхесу екекасса йоджана̄васена ‘‘десито’’ти екавачанам̣ катам̣.
‘‘соти гахат̣т̣хо ва̄ хоти паббаджито ва̄’’ти вуттатта̄ а̄дипадепи йасса гахат̣т̣хасса ва̄ паббаджитасса ва̄ти вуттамева хоти. локаттхо вуттойева. пабха̄сетӣти аттано н̃а̄н̣асса па̄кат̣ам̣ каротӣти аттхо. абхисамбуддхатта̄ти са̄вакапа̄рамин̃а̄н̣енапи пат̣ивиддхабха̄вена. обха̄сетӣти ка̄ма̄вачарабхӯтам̣ локам̣. бха̄сетӣти рӯпа̄вачарабхӯтам̣ локам̣. пабха̄сетӣти арӯпа̄вачарабхӯтам̣ локам̣.
арийан̃а̄н̣анти арахаттамагган̃а̄н̣ам̣. махика̄ муттоти махика̄йа мутто. махика̄ти нӣха̄ро вуччати. махийа̄ муттотипи па̄т̣хо. дхӯмараджа̄ муттоти дхӯмато ча раджато ча мутто. ра̄хугахан̣а̄ виппамуттоти ра̄хуно чандасса а̄саннупаккилесатта̄ двӣхи упасаггехи висесетва̄ вуттам̣. бха̄сате ити саобха̄сат̣т̣хена. тапате ити сатеджат̣т̣хена. вирочате ити ручират̣т̣хена. евамеванти евам̣ евам̣. йасма̄ пана чандопи сайам̣ бха̄санто тапанто вирочанто имам̣ ока̄салокам̣ обха̄сети, бхиккху ча пан̃н̃а̄йа бха̄санто тапанто вирочанто имам̣ кхандха̄дилокам̣ пан̃н̃а̄йа обха̄сети, тасма̄ убхайатра̄пи ‘‘бха̄сетӣ’’ти аватва̄ ‘‘бха̄сате’’ иччева вуттам̣. еван̃хи вутте хетуаттхопи вутто хоти. ативисадатара̄бхасӯрийопамам̣ аггахетва̄ касма̄ чандопама̄ гахита̄ти че? саббакилесапарил̣а̄хавӯпасамена сантасса бхиккхуно сантагун̣айуттачандопама̄ ануччхавика̄ти гахита̄ти ведитаббам̣. евам̣ а̄на̄па̄нассатибха̄вана̄сиддхиса̄дхакам̣ йога̄вачарам̣ тхунитва̄ има̄ни тераса вода̄не н̃а̄н̣а̄нӣти та̄ни н̃а̄н̣а̄ни нигаметва̄ дассетӣти.
вода̄нан̃а̄н̣аниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.