71. маха̄карун̣а̄н̃а̄н̣аниддесаван̣н̣ана̄
117. маха̄карун̣а̄н̃а̄н̣аниддесе бахукехи а̄ка̄рехӣти ида̄ни вуччама̄нехи екӯнанавутийа̄ пака̄рехи. пассанта̄нанти н̃а̄н̣ачаккхуна̄ ча буддхачаккхуна̄ ча олокента̄нам̣. оккаматӣти отарати пависати. а̄диттоти дуккхалаккхан̣авасена пӣл̣а̄йогато санта̄панат̣т̣хена а̄дӣпито. ‘‘йаданиччам̣, там̣ дуккха’’нти (сам̣. ни. 3.15) вуттатта̄ саббасан̇кхатасса чева дуккхалаккхан̣авасена пӣл̣итатта̄ дуккхасса ча карун̣а̄йа мӯлабхӯтатта̄ пат̣хамам̣ дуккхалаккхан̣авасена ‘‘а̄дитто’’ти вуттанти ведитаббам̣. ра̄га̄дӣхи а̄диттатам̣ пана упари ваккхати. атха ва̄ а̄диттоти ра̄га̄дӣхийева а̄дитто. упари пана ‘‘тасса наттхан̃н̃о кочи нибба̄пета̄’’ти аттха̄пеккханавасена пуна вуттанти ведитаббам̣. локасаннива̄соти пан̃чаккхандха̄ луджджанапалуджджанат̣т̣хена локо, тан̣ха̄дит̣т̣хивасена саннивасанти еттха сатта̄ти саннива̄со, локова саннива̄со локасаннива̄со. дуккхитам̣ кхандхасанта̄нам̣ упа̄да̄йа саттавоха̄расаббха̄вато локасаннива̄сайогато саттасамӯхопи локасаннива̄со. сопи ча сахакхандхакойева. уййуттоти анекесу киччесу ниччабйа̄па̄рата̄йа катайого катаусса̄хо, сататакиччесу сауссуккоти аттхо. гхат̣т̣анайуттоти ва̄ уййутто. пайа̄тоти паббатеййа̄ надӣ вийа анават̣т̣хитагаманена маран̣а̄йа йа̄тум̣ а̄раддхо. куммаггаппат̣ипанноти куччхитам̣ миччха̄маггам̣ пат̣ипанно. упари пана ‘‘випатхапаккхандо’’ти на̄на̄падехи висесетва̄ вуттам̣.
упанӣйатӣти джара̄васена маран̣а̄йа упанӣйати харӣйати. джара̄ хи ‘‘а̄йуно сам̣ха̄нӣ’’ти (сам̣. ни. 2.2) вутта̄. аддхувоти на тхиро, сада̄ татхева на хоти. йасма̄ аддхуво, тасма̄ упанӣйатӣти пуримасса ка̄ран̣авачанаметам̣. етена сака̄ран̣ам̣ джара̄дуккхам̣ вуттам̣. там̣ джара̄дуккхам̣ дисва̄ джара̄па̄риджун̃н̃арахита̄пи вин̃н̃ӯ паббаджанти. ата̄н̣оти та̄йитум̣ раккхитум̣ саматтхена рахито, ана̄раккхоти вуттам̣ хоти. анабхиссароти абхисаритва̄ абхигантва̄ бйа̄харан̣ена асса̄сетум̣ саматтхена рахито, асаха̄йоти ва̄ аттхо. йасма̄ анабхиссаро, тасма̄ ата̄н̣оти пуримасса ка̄ран̣авачанаметам̣. етена сака̄ран̣ам̣ пийавиппайогадуккхам̣ вуттам̣. там̣ пийавиппайогадуккхам̣ дисва̄ н̃а̄типа̄риджун̃н̃арахита̄пи вин̃н̃ӯ паббаджанти. ассакоти сакабхан̣д̣арахито. саббам̣ паха̄йа гаманӣйанти сакабхан̣д̣анти саллаккхитам̣ саббам̣ паха̄йа локена гантаббам̣. йасма̄ саббам̣ паха̄йа гаманӣйам̣, тасма̄ ассакоти пуримасса ка̄ран̣авачанаметам̣. етена сака̄ран̣ам̣ маран̣адуккхам̣ вуттам̣. там̣ дисва̄ бхогапа̄риджун̃н̃арахита̄пи вин̃н̃ӯ паббаджанти. ан̃н̃аттха ‘‘каммассака̄ ма̄н̣авасатта̄’’ти (ма. ни. 3.289) вуттам̣, идха ча рат̣т̣хапа̄ласутте ча ‘‘ассако локо’’ти (ма. ни. 2.305) вуттам̣, там̣ катхам̣ йуджджатӣти че? паха̄йа гаманӣйам̣ сандха̄йа ‘‘ассако’’ти вуттам̣, каммам̣ пана на паха̄йа гаманӣйам̣. тасма̄ ‘‘каммассака̄’’ти вуттам̣. рат̣т̣хапа̄ласуттейева ча еваметам̣ вуттам̣ ‘‘твам̣ пана йатха̄каммам̣ гамиссасӣ’’ти (ма. ни. 2.306). ӯноти па̄рипӯрирахито. атиттоти бхиййо бхиййо паттхана̄йапи на сухито. идам̣ ӯнабха̄васса ка̄ран̣авачанам̣. тан̣ха̄да̄соти тан̣ха̄йа васе ваттанато тан̣ха̄йа да̄сабхӯто. идам̣ атиттабха̄васса ка̄ран̣авачанам̣. етена иччха̄рога̄падесена сака̄ран̣ам̣ бйа̄дхидуккхам̣ вуттам̣. там̣ бйа̄дхидуккхам̣ дисва̄ бйа̄дхипа̄риджун̃н̃арахита̄пи вин̃н̃ӯ паббаджанти. ата̄йаноти путта̄дӣхипи та̄йанасса абха̄вато ата̄йано ана̄раккхо, алаббханеййакхемо ва̄. ален̣оти аллӣйитум̣ нисситум̣ анарахо аллӣна̄нампи ча лен̣акичча̄ка̄рако. асаран̣оти ниссита̄нам̣ на бхайаса̄рако на бхайавина̄сако. асаран̣ӣбхӯтоти пуре уппаттийа̄ аттано абха̄венева асаран̣о, уппаттисамака̄ламева асаран̣ӣбхӯтоти аттхо.
уддхатоти сабба̄кусалесу уддхаччасса уппаджджанато саттасанта̄не ча акусалуппаттиба̄хуллато акусаласаман̇гӣлоко тена уддхаччена уддхато. авӯпасантоти авӯпасаманалаккхан̣асса уддхаччассева йогена авӯпасанто бхантамигапат̣ибха̄го. ‘‘упанӣйати локо’’тиа̄дӣсу чатӯсу ча ‘‘уддхато локо’’ти ча пан̃часу т̣ха̄несу локоти а̄гатам̣, сесесу локасаннива̄соти. убхайатха̄пи локойева. сасаллоти пӣл̣а̄джанаката̄йа антотуданата̄йа дуннӣхаран̣ӣйата̄йа ча салла̄ти сан̇кхам̣ гатехи ра̄га̄дӣхи саллехи сахаваттанако. виддхоти мига̄дайо када̄чи парехи виддха̄ хонти, айам̣ пана локо ниччам̣ аттана̄ва виддхо. путхусаллехӣти ‘‘сатта салла̄ни – ра̄гасаллам̣, досасаллам̣, мохасаллам̣, ма̄насаллам̣, дит̣т̣хисаллам̣, килесасаллам̣, дуччаритасалла’’нти (маха̄ни. 174) вуттехи саттахи саллехи. тасса̄ти тасса локасаннива̄сасса. салла̄нам̣ уддхата̄ти тесам̣ салла̄нам̣ саттасанта̄нато уддхарита̄ пуггало. ан̃н̃атра майа̄ти мам̣ т̣хапетва̄. йепи бхагавато са̄вака̄ салла̄ни уддхаранти, тесам̣ бхагавато вачаненева уддхаран̣ато бхагава̄ва уддхарати на̄ма. авиджджандхака̄ра̄варан̣оти авиджджа̄ ева сабха̄вадассаначчха̄данена андхам̣ вийа каротӣти авиджджандхака̄ро, сова сабха̄ва̄вагамананива̄ран̣ена а̄варан̣ам̣ етасса̄ти авиджджандхака̄ра̄варан̣о. килесапан̃джарапаккхиттоти килеса̄ ева кусалагаманасаннируджджханат̣т̣хена пан̃джароти килесапан̃джаро, авиджджа̄пабхаве килесапан̃джаре паккхитто па̄тито. а̄локам̣ дассета̄ти пан̃н̃а̄локам̣ дассанасӣло, пан̃н̃а̄локасса дассета̄ти ва̄ аттхо. авиджджа̄гатоти авиджджам̣ гато павит̣т̣хо. на кевалам̣ авиджджа̄йа а̄варан̣аматтамева, атха кхо гаханагато вийа авиджджа̄косасса анто павит̣т̣хоти пуримато висесо. ан̣д̣абхӯтотиа̄дайо ча висеса̄йева. ан̣д̣абхӯтоти ан̣д̣е бхӯто ниббатто. йатха̄ хи ан̣д̣е ниббатта̄ екачче сатта̄ ‘‘ан̣д̣абхӯта̄’’ти вуччанти, евамайам̣ локо авиджджан̣д̣акосе ниббаттатта̄ ‘‘ан̣д̣абхӯто’’ти вуччати. парийонаддхоти тена авиджджан̣д̣акосена самантато онаддхо баддхо вет̣хито.
танта̄кулакаджа̄тоти тантам̣ вийа а̄кулабхӯто. йатха̄ на̄ма дунниккхиттам̣ мӯсикаччхиннам̣ песака̄ра̄нам̣ тантам̣ тахим̣ тахим̣ а̄кулам̣ хоти, идам̣ аггам̣ идам̣ мӯланти аггена ва̄ аггам̣, мӯлена ва̄ мӯлам̣ сама̄нетум̣ дуккарам̣ хоти, евамева сатта̄ паччайа̄ка̄ре кхалита̄ а̄кула̄ бйа̄кула̄ хонти, на сакконти паччайа̄ка̄рам̣ уджум̣ ка̄тум̣. таттха тантам̣ паччаттапурисака̄ре т̣хатва̄ сакка̄пи бхавеййа уджум̣ ка̄тум̣, т̣хапетва̄ пана две бодхисатте ан̃н̃о сатто аттано дхаммата̄йа паччайа̄ка̄рам̣ уджум̣ ка̄тум̣ саматтхо на̄ма наттхи. йатха̄ пана а̄кулам̣ тантам̣ кан̃джикам̣ датва̄ коччхена пахат̣ам̣ таттха таттха кулакаджа̄там̣ хоти ган̣т̣хибаддхам̣, евамайам̣ локо паччайесу паккхалитва̄ паччайе уджум̣ ка̄тум̣ асакконто два̄сат̣т̣хидит̣т̣хигатавасена кулакаджа̄то хоти ган̣т̣хибаддхо. йе хи кечи дит̣т̣хийо ниссита̄, саббе те паччайам̣ уджум̣ ка̄тум̣ на сакконтийева. кула̄ган̣т̣хикаджа̄тоти кула̄ган̣т̣хикам̣ вийа бхӯто. кула̄ган̣т̣хикам̣ вуччати песака̄ракан̃джикасуттам̣. ‘‘кула̄ на̄ма сакун̣ика̄, тасса̄ кула̄вако’’типи еке. йатха̄ тадубхайампи а̄кулам̣ аггена ва̄ аггам̣, мӯлена ва̄ мӯлам̣ сама̄нетум̣ дуккаранти пуриманайенева йоджетаббам̣. мун̃джапаббаджабхӯтоти мун̃джатин̣ам̣ вийа паббаджатин̣ам̣ вийа ча бхӯто мун̃джатин̣апаббаджатин̣асадисо джа̄то. йатха̄ та̄ни тин̣а̄ни кот̣т̣етва̄ кот̣т̣етва̄ катараджджу джин̣н̣ака̄ле каттхачи патитам̣ гахетва̄ тесам̣ тин̣а̄нам̣ ‘‘идам̣ аггам̣ идам̣ мӯла’’нти аггена ва̄ аггам̣, мӯлена ва̄ мӯлам̣ сама̄нетум̣ дуккарам̣, тампи паччаттапурисака̄ре т̣хатва̄ сакка̄ бхавеййа уджум̣ ка̄тум̣, т̣хапетва̄ пана две бодхисатте ан̃н̃о сатто аттано дхаммата̄йа паччайа̄ка̄рам̣ уджум̣ ка̄тум̣ саматтхо на̄ма наттхи. евамайам̣ локо паччайа̄ка̄рам̣ уджум̣ ка̄тум̣ асакконто два̄сат̣т̣хидит̣т̣хигатавасена ган̣т̣хиджа̄то хутва̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ сам̣са̄рам̣ на̄тиваттати.
таттха апа̄йоти нирайо тираччха̄найони петтивисайо асурака̄йо. саббепи хи те вад̣д̣хисан̇кха̄тасса а̄йасса абха̄вато ‘‘апа̄йо’’ти вуччанти. татха̄ дуккхасса гатибха̄вато дуггати. сукхасамуссайато винипатитатта̄ винипа̄то. итаро пана –
‘‘кхандха̄нан̃ча пат̣ипа̄т̣и, дха̄туа̄йатана̄на ча;
аббоччхиннам̣ ваттама̄на̄, сам̣са̄роти павуччати’’.
там̣ саббампи на̄тиваттати на̄тиккамати. атха кхо чутито пат̣исандхим̣, пат̣исандхито чутинти евам̣ пунаппунам̣ чутипат̣исандхийо ган̣хама̄но тӣсу бхавесу чатӯсу йонӣсу пан̃часу гатӣсу саттасу вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитӣсу навасу сатта̄ва̄сесу маха̄самудде ва̄туккхиттана̄ва̄ вийа йантагон̣о вийа ча париббхаматийева. авиджджа̄висадосасаллиттоти авиджджа̄йева акусалуппа̄данена кусаладжӣвитана̄санато висанти авиджджа̄висам̣, тадева санта̄надӯсанато авиджджа̄висадосо, тена анусайапарийут̣т̣ха̄надуччаритабхӯтена бхусам̣ литто маккхитоти авиджджа̄висадосасаллитто. килесакалалӣбхӯтоти авиджджа̄димӯлака̄ килеса̄ ева осӣданат̣т̣хена калалам̣ каддамоти килесакалалам̣, тадасса аттхӣти килесакалалӣ, евам̣бхӯто. ра̄гадосамохаджат̣а̄джат̣итоти лобхапат̣игха̄виджджа̄сан̇кха̄та̄ ра̄гадосамоха̄ ева рӯпа̄дӣсу а̄рамман̣есу хет̣т̣хупарийавасена пунаппунам̣ уппаджджанато сам̣сиббанат̣т̣хена вел̣угумба̄дӣнам̣ са̄кха̄джа̄ласан̇кха̄та̄ джат̣а̄ вийа̄ти джат̣а̄, та̄йа ра̄гадосамохаджат̣а̄йа джат̣ито. йатха̄ на̄ма вел̣уджат̣а̄дӣхи вел̣уа̄дайо, евам̣ та̄йа джат̣а̄йа айам̣ локо джат̣ито винаддхо сам̣сиббитоти аттхо. джат̣ам̣ виджат̣ета̄ти имам̣ евам̣ тедха̄тукам̣ локам̣ джат̣етва̄ т̣хитам̣ джат̣ам̣ виджат̣ета̄ сам̣чхиндита̄ сампада̄лайита̄.
тан̣ха̄сан̇гха̄т̣апат̣имуккоти тан̣ха̄ ева аббоччхиннам̣ паваттито сан̇гхат̣итат̣т̣хена сан̇гха̄т̣оти тан̣ха̄сан̇гха̄т̣о, тасмим̣ тан̣ха̄сан̇гха̄т̣е пат̣имукко анупавит̣т̣хо антогатоти тан̣ха̄сан̇гха̄т̣апат̣имукко. тан̣ха̄джа̄лена оттхат̣оти тан̣ха̄ ева пуббе вуттанайена сам̣сиббанат̣т̣хена джа̄ланти тан̣ха̄джа̄лам̣, тена тан̣ха̄джа̄лена оттхат̣о самантато чха̄дито паливет̣хито. тан̣ха̄сотена вуйхатӣти тан̣ха̄ ева сам̣са̄ре а̄кад̣д̣ханат̣т̣хена сототи тан̣ха̄сото, тена тан̣ха̄сотена вуйхати а̄кад̣д̣хӣйати. тан̣ха̄сан̃н̃оджанена сан̃н̃уттоти тан̣ха̄ ева локам̣ ват̣т̣асмим̣ сам̣йоджанато бандханато сам̣йоджананти тан̣ха̄сам̣йоджанам̣, тена тан̣ха̄сам̣йоджанена сан̃н̃утто баддхо. тан̣ха̄нусайена анусат̣оти тан̣ха̄ ева анусайанат̣т̣хена анусайоти тан̣ха̄нусайо, тена тан̣ха̄нусайена анусат̣о анугато тха̄магато. тан̣ха̄санта̄пена сантаппатӣти тан̣ха̄ ева паваттика̄ле пхалака̄ле ча локам̣ санта̄петӣти санта̄по, тена тан̣ха̄санта̄пена сантаппати санта̄пӣйати. тан̣ха̄парил̣а̄хена парид̣айхатӣти тан̣ха̄ ева балавабхӯта̄ паваттика̄ле пхалака̄ле ча самантато даханат̣т̣хена маха̄парил̣а̄хоти тан̣ха̄парил̣а̄хо, тена тан̣ха̄парил̣а̄хена парид̣айхати самантато д̣ахӣйати. дит̣т̣хисан̇гха̄т̣а̄дайо имина̄ва найена йоджетабба̄.
анугатоти анупавит̣т̣хо. анусат̣оти анудха̄вито. абхибхӯтоти пӣл̣ито. аббха̄хатоти абхиа̄хато абхимукхам̣ бхусам̣ пахато. дуккхе патит̣т̣хитоти дуккхе кхандхапан̃чаке сукхавипалла̄сена патит̣т̣хито абхинивит̣т̣хо.
тан̣ха̄йа уд̣д̣итоти тан̣ха̄йа уллан̇гхито. чаккху хи тан̣ха̄раджджуна̄ а̄вунитва̄ рӯпана̄гаданте уд̣д̣итам̣, сота̄дӣни тан̣ха̄раджджуна̄ а̄вунитва̄ садда̄дина̄гадантесу уд̣д̣ита̄ни. там̣саман̇гӣлокопи уд̣д̣итойева на̄ма. джара̄па̄ка̄рапариккхиттоти анатиккаманӣйат̣т̣хена па̄ка̄рабхӯта̄йа джара̄йа парива̄рито. маччупа̄сена париккхиттоти думмочанӣйат̣т̣хена па̄сабхӯтена маран̣ена баддхо. маха̄бандханабаддхоти дал̣хатта̄ дуччхедатта̄ ча махантехи бандханехи баддхо. ра̄габандханена̄ти ра̄го ева бандхати сам̣са̄рато чалитум̣ на детӣти ра̄габандханам̣. тена ра̄габандханена. сесесупи есева найо. килесабандханена̄ти вутта̄васесена килесабандханена. дуччаритабандханена̄ти тивидхена. сучаритам̣ пана бандханамоккхасса хетубхӯтам̣ бандханамоккхабхӯтан̃ча аттхи. тасма̄ там̣ на гахетаббам̣.
бандханам̣ мочета̄ти тасса бандханам̣ мочета̄. бандхана̄ мочета̄типи па̄т̣хо, бандханато там̣ мочета̄ти аттхо. маха̄самба̄дхаппат̣ипанноти кусаласан̃ча̄рапӣл̣анена маха̄самба̄дхасан̇кха̄там̣ ра̄гадосамохама̄надит̣т̣хикилесадуччаритагаханам̣ пат̣ипанно. ока̄сам̣ дассета̄ти локийалокуттарасама̄дхипан̃н̃а̄ока̄сам̣ дассета̄. маха̄палибодхена палибуддхоти маха̄нива̄ран̣ена нивуто. маха̄лепена ва̄ литто. палибодхоти ча ра̄га̄дисаттавидхо ева. ‘‘тан̣ха̄дит̣т̣хипалибодхо’’ти еке. палибодхам̣ чхета̄ти там̣ палибодхам̣ чхиндита̄. маха̄папа̄тети пан̃чагатипапа̄те, джа̄тиджара̄маран̣апапа̄те ва̄. там̣ саббампи дуруттаран̣ат̣т̣хена папа̄то. папа̄та̄ уддхата̄ти тамха̄ папа̄тато уддхарита̄. маха̄канта̄раппат̣ипанноти джа̄тиджара̄бйа̄дхимаран̣асокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄саканта̄рам̣ пат̣ипанно. саббампи там̣ дуратиккаманат̣т̣хена канта̄ро, там̣ канта̄рам̣ та̄рета̄. канта̄ра̄ та̄рета̄ти ва̄ па̄т̣хо. маха̄сам̣са̄раппат̣ипанноти аббоччхиннам̣ кхандхасанта̄нам̣ пат̣ипанно. сам̣са̄ра̄ мочета̄ти сам̣са̄рато мочета̄. сам̣са̄рам̣ мочета̄ти ва̄ па̄т̣хо. маха̄видуггети сам̣са̄равидугге. сам̣са̄ройева хи дуггаманат̣т̣хена видугго. сампариваттатӣти бхусам̣ ниваттитва̄ чарати. маха̄палипети маханте ка̄макаддаме. ка̄мо хи осӣданат̣т̣хена палипо. палипанноти лагго. маха̄палипапалипаннотипи па̄т̣хо.
аббха̄хатоти саббопаддавехи аббха̄хато. ра̄гаггина̄ти ра̄га̄дайойева анудаханат̣т̣хена агги, тена ра̄гаггина̄. сесесупи есева найо. уннӣтакоти уггахетва̄ нӣто, джа̄тийа̄ уггахетва̄ джара̄диупаддава̄йа нӣтоти аттхо. ка-ка̄ро панеттха анукампа̄йа дат̣т̣хаббо. хан̃н̃ати ниччамата̄н̣оти паритта̄йакена рахито сататам̣ пӣл̣ӣйати. паттадан̣д̣оти ра̄джа̄дӣхи ладдхаа̄н̣о. таккароти чоро. ваджджабандханабаддхоти ра̄га̄диваджджабандханехи баддхо. а̄гха̄танапаччупат̣т̣хитоти маран̣адхаммаган̣т̣хикат̣т̣ха̄нам̣ упечча т̣хито. кочи бандхана̄ мочета̄. кочи бандханам̣ мочета̄типи па̄т̣хо. ана̄тхоти наттхи етасса на̄тхо иссаро, сайам̣ ва̄ на на̄тхо на иссароти ана̄тхо, асаран̣оти ва̄ аттхо. парамака̄пан̃н̃аппаттоти джара̄дипат̣иба̄хане аппахута̄йа атӣва капан̣абха̄вам̣ патто. та̄йета̄ти раккхита̄. та̄йита̄ти ва̄ па̄т̣хо сундаро. дуккха̄бхитунноти джа̄тидуккха̄дӣхи анекехи дуккхехи абхитунно атибйа̄дхито атикампито ча. чирараттам̣ пӣл̣итоти дуккхехева дӣгхамаддха̄нам̣ пӣл̣ито гхат̣т̣ито. гадхитоти гедхена гиддхо, абхиджджха̄ка̄йагантхена ва̄ гантхито. ниччам̣ пипа̄ситоти па̄тум̣ бхун̃джитум̣ иччха̄ пипа̄са̄, са̄ тан̣ха̄ ева, тан̣ха̄пипа̄са̄йа нирантарам̣ пипа̄сито.
андхоти дассанат̣т̣хена чаккхӯти сан̇кхам̣ гата̄йа пан̃н̃а̄йа абха̄вато ка̄н̣о. пан̃н̃а̄ хи дхаммасабха̄вам̣ пассати. ачаккхукоти там̣ пана андхаттам̣ на паччха̄ самбхӯтам̣, пакатийа̄ ева авиджджама̄начаккхукоти тамева андхаттам̣ висесети. хатанеттоти найанат̣т̣хена неттанти сан̇кхам̣ гата̄йа пан̃н̃а̄йа абха̄ватойева винат̣т̣ханеттако. самависамам̣ дассентам̣ аттабха̄вам̣ нетӣти неттанти хи вуттам̣. пан̃н̃а̄йа сугатин̃ча агатин̃ча найати. хатанеттатта̄йевасса нетуабха̄вам̣ дассенто апарин̣а̄йакоти а̄ха, авиджджама̄нанеттакоти аттхо. ан̃н̃описса нета̄ на виджджатӣти вуттам̣ хоти. випатхапаккхандоти випарӣто, висамо ва̄ патхо випатхо, там̣ випатхам̣ паккхандо павит̣т̣хо пат̣ипанноти випатхапаккхандо, миччха̄патхасан̇кха̄там̣ миччха̄дит̣т̣хим̣ пат̣ипанноти аттхо. ан̃джаса̄параддхоти ан̃джасе уджумаггасмим̣ маджджхимапат̣ипада̄йа апараддхо вираддхо. арийапатхам̣ а̄нета̄ти арийам̣ ат̣т̣хан̇гикам̣ маггам̣ упанета̄ пат̣ипа̄дайита̄. махогхапаккхандоти йасса сам̣виджджанти, там̣ ват̣т̣асмим̣ охананти осӣда̄пентӣти огха̄, пакатиогхато маханта̄ огха̄ти махогха̄. те ка̄могхо бхавогхо дит̣т̣хогхо авиджджогхоти чатуппабхеда̄. те махогхе паккхандо павит̣т̣хоти махогхапаккхандо, сам̣са̄расан̇кха̄там̣ махогхам̣ ва̄ паккхандоти.
118. ида̄ни екуттариканайо. таттха двӣхи дит̣т̣хигатехӣти сассатуччхедадит̣т̣хӣхи. таттха дит̣т̣хийева дит̣т̣хигатам̣ ‘‘гӯтхагатам̣ муттагата’’нтиа̄дӣни (а. ни. 9.11) вийа. гантабба̄бха̄вато ва̄ дит̣т̣хийа̄ гатаматтамеветанти дит̣т̣хигатам̣, дит̣т̣хӣсу гатам̣ идам̣ дассанам̣ два̄сат̣т̣хидит̣т̣хиантогадхатта̄типи дит̣т̣хигатам̣. два̄сат̣т̣хитесат̣т̣хидит̣т̣хийопи хи сассатадит̣т̣хи уччхедадит̣т̣хӣти двева дит̣т̣хийо хонти. тасма̄ сан̇кхепена сабба̄ дит̣т̣хийо анто каронто ‘‘двӣхи дит̣т̣хигатехӣ’’ти вуттам̣. парийут̣т̣хитоти парийут̣т̣ха̄нам̣ патто самуда̄ча̄рам̣ патто, уппаджджитум̣ аппада̄нена кусалача̄расса гахан̣ам̣ паттоти аттхо. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄ – ‘‘двӣхи, бхиккхаве, дит̣т̣хигатехи парийут̣т̣хита̄ деваманусса̄ олӣйанти еке, атидха̄ванти еке, чаккхуманто ча пассантӣ’’тиа̄ди (итиву. 49).
тӣхи дуччаритехӣти тивидхака̄йадуччаритена чатуббидхавачӣдуччаритена тивидхаманодуччаритена. виппат̣ипанноти вирӯпам̣ пат̣ипанно, миччха̄пат̣ипанноти аттхо. йогехи йуттоти ват̣т̣асмим̣ йоджентӣти йога̄, ӣтиаттхена ва̄ йога̄, техи йогехи йутто самаппито. чатуйогайоджитоти ка̄майого, бхавайого, дит̣т̣хийого, авиджджа̄йоготи имехи чатӯхи йогехи сакат̣асмим̣ його вийа ват̣т̣асмим̣ йоджито. пан̃чака̄магун̣ико ра̄го ка̄майого. рӯпа̄рӯпабхавесу чхандара̄го, джха̄наниканти ча, сассатадит̣т̣хисахаджа̄то ра̄го бхававасена паттхана̄ бхавайого. два̄сат̣т̣хи дит̣т̣хийо дит̣т̣хийого. ат̣т̣хасу т̣ха̄несу ан̃н̃а̄н̣ам̣ авиджджа̄його. те ева чатта̄ро балавабхӯта̄ огха̄, дуббалабхӯта̄ йога̄.
чатӯхи гантхехӣти йасса сам̣виджджанти, там̣ чутипат̣исандхивасена ват̣т̣асмим̣ гантхенти гхат̣ентӣти гантха̄. те абхиджджха̄ ка̄йагантхо, бйа̄па̄до ка̄йагантхо, сӣлаббатапара̄ма̄со ка̄йагантхо, идам̣сачча̄бхинивесо ка̄йагантхоти чатуппабхеда̄. абхиджджха̄йанти ета̄йа, сайам̣ ва̄ абхиджджха̄йати, абхиджджха̄йанаматтамева ва̄ еса̄ти абхиджджха̄, лобхойева. на̄мака̄йам̣ гантхети чутипат̣исандхивасена ват̣т̣асмим̣ гхат̣етӣти ка̄йагантхо. бйа̄паджджати тена читтам̣ пӯтибха̄вам̣ гаччхати, бйа̄па̄дайати ва̄ винайа̄ча̄рарӯпасампаттихитасукха̄дӣнӣти бйа̄па̄до. ито бахиддха̄ саман̣абра̄хман̣а̄нам̣ сӣлена суддхи ватена суддхи сӣлаватена суддхӣти пара̄масанам̣ сӣлаббатапара̄ма̄со. саббан̃н̃убха̄ситампи пат̣иккхипитва̄ ‘‘сассато локо, идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’’нтиа̄дина̄ а̄ка̄рена абхинивисатӣти идам̣сачча̄бхинивесо. техи чатӯхи гантхехи гантхито, баддхоти аттхо.
чатӯхи упа̄да̄нехӣти бхусам̣ а̄дийанти дал̣хагга̄хам̣ ган̣хантӣти упа̄да̄на̄. те ка̄мупа̄да̄нам̣ дит̣т̣хупа̄да̄нам̣ сӣлаббатупа̄да̄нам̣ аттава̄дупа̄да̄нанти чатуппабхеда̄. ваттхусан̇кха̄там̣ ка̄мам̣ упа̄дийатӣти ка̄мупа̄да̄нам̣, ка̄мо ча со упа̄да̄нан̃ча̄типи ка̄мупа̄да̄нам̣. дит̣т̣хи ча са̄ упа̄да̄нан̃ча̄ти дит̣т̣хупа̄да̄нам̣, дит̣т̣хим̣ упа̄дийатӣтипи дит̣т̣хупа̄да̄нам̣. ‘‘сассато атта̄ ча локо ча̄’’тиа̄дӣсу (пат̣и. ма. 1.147) хи пуримадит̣т̣хим̣ уттарадит̣т̣хи упа̄дийати. сӣлаббатам̣ упа̄дийатӣти сӣлаббатупа̄да̄нам̣, сӣлаббатан̃ча там̣ упа̄да̄нан̃ча̄типи сӣлаббатупа̄да̄нам̣. госӣлаговата̄дӣни хи евам̣ висуддхӣти абхинивесато сайамева упа̄да̄на̄ни. ваданти етена̄ти ва̄до, упа̄дийанти етена̄ти упа̄да̄нам̣. ким̣ ваданти, упа̄дийанти ва̄? атта̄нам̣. аттано ва̄дупа̄да̄нам̣ аттава̄дупа̄да̄нам̣, аттава̄даматтамева ва̄ атта̄ти упа̄дийанти етена̄ти аттава̄дупа̄да̄нам̣. т̣хапетва̄ има̄ две дит̣т̣хийо сабба̄пи дит̣т̣хӣ дит̣т̣хупа̄да̄нам̣. техи чатӯхи упа̄да̄нехи. упа̄дӣйатӣти бхусам̣ ган̣хӣйати. упа̄дийатӣти ва̄ па̄т̣хо, локо упа̄да̄нехи там̣ там̣ а̄рамман̣ам̣ бхусам̣ ган̣ха̄тӣти аттхо.
пан̃чагатисама̄рул̣хоти сукатадуккат̣ака̄ран̣ехи гаммати упасан̇камӣйатӣти гати, сахока̄сака̄ кхандха̄. нирайо тираччха̄найони петтивисайо манусса̄ дева̄ти има̄ пан̃ча гатийо воккаманабха̄вена бхусам̣ а̄рул̣хо. пан̃чахи ка̄магун̣ехӣти рӯпасаддагандхарасапхот̣т̣хаббасан̇кха̄техи пан̃чахи ваттхука̄макот̣т̣ха̄сехи. раджджатӣти айонисоманасика̄рам̣ пат̣ичча ра̄гуппа̄данена техи ран̃джӣйати, са̄ратто карӣйатӣти аттхо. пан̃чахи нӣваран̣ехӣти читтам̣ нӣваранти парийонандхантӣти нӣваран̣а̄. ка̄маччхандабйа̄па̄датхинамиддхауддхаччакуккуччавичикиччха̄сан̇кха̄техи пан̃чахи нӣваран̣ехи. оттхат̣оти упарито пихито.
чхахи вива̄дамӯлехӣти чхахи вива̄дасса мӯлехи. йатха̄ха –
‘‘чхайима̄ни, бхиккхаве, вива̄дамӯла̄ни. катама̄ни чха? идха, бхиккхаве, бхиккху кодхано хоти упана̄хӣ. йо со, бхиккхаве, бхиккху кодхано хоти упана̄хӣ. со саттхарипи ага̄раво вихарати аппатиссо, дхаммепи, сан̇гхепи, сиккха̄йапи на парипӯрака̄рӣ. йо со, бхиккхаве, бхиккху саттхари ага̄раво вихарати аппатиссо, дхаммепи, сан̇гхепи, сиккха̄йапи на парипӯрака̄рӣ, со сан̇гхе вива̄дам̣ джанети. йо хоти вива̄до бахуджана̄хита̄йа бахуджана̄сукха̄йа бахуно джанасса анаттха̄йа ахита̄йа дуккха̄йа деваманусса̄нам̣. еварӯпам̣ че тумхе, бхиккхаве, вива̄дамӯлам̣ аджджхаттам̣ ва̄ бахиддха̄ ва̄ саманупассеййа̄тха, татра тумхе, бхиккхаве, тассева па̄пакасса вива̄дамӯласса паха̄на̄йа ва̄йамеййа̄тха. еварӯпам̣ че тумхе, бхиккхаве, вива̄дамӯлам̣ аджджхаттам̣ ва̄ бахиддха̄ ва̄ на саманупассеййа̄тха. татра тумхе, бхиккхаве, тассева па̄пакасса вива̄дамӯласса а̄йатим̣ анавассава̄йа пат̣ипаджджеййа̄тха. еваметасса па̄пакасса вива̄дамӯласса паха̄нам̣ хоти. еваметасса па̄пакасса вива̄дамӯласса а̄йатим̣ анавассаво хоти.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккху маккхӣ хоти пал̣а̄сӣ. иссукӣ хоти маччхарӣ. сат̣хо хоти ма̄йа̄вӣ. па̄пиччхо хоти миччха̄дит̣т̣хи. сандит̣т̣хипара̄ма̄сӣ хоти а̄дха̄нагга̄хӣ дуппат̣иниссаггӣ. йо со, бхиккхаве, бхиккху сандит̣т̣хипара̄ма̄сӣ хоти а̄дха̄нагга̄хӣ дуппат̣иниссаггӣ, со саттхарипи…пе… а̄йатим̣ анавассаво хотӣ’’ти (пари. 272; а. ни. 6.36).
таттха кодханоти куджджханалаккхан̣ена кодхена саманна̄гато. упана̄хӣти верааппат̣иниссаджджаналаккхан̣ена упана̄хена саманна̄гато. ахита̄йа дуккха̄йа деваманусса̄нанти двиннам̣ бхиккхӯнам̣ вива̄до катхам̣ деваманусса̄нам̣ ахита̄йа дуккха̄йа сам̣ваттатӣти? косамбакаккхандхаке (маха̄ва. 451 а̄дайо) вийа двӣсу бхиккхӯсу вива̄дам̣ а̄паннесу тасмим̣ виха̄ре тесам̣ антева̄сика̄ виваданти, тесам̣ ова̄дам̣ ган̣ханто бхиккхунисан̇гхо вивадати, тато тесам̣ упат̣т̣ха̄ка̄пи виваданти. атха манусса̄нам̣ а̄раккхадевата̄ две кот̣т̣ха̄са̄ хонти. дхаммава̄дӣнам̣ а̄раккхадевата̄ дхаммава̄динийо хонти адхаммава̄дӣнам̣ адхаммава̄динийо. тато а̄раккхадевата̄нам̣ митта̄ бхуммат̣т̣хадевата̄ бхиджджанти. евам̣ парампара̄йа йа̄ва брахмалока̄ т̣хапетва̄ арийаса̄ваке саббе деваманусса̄ две кот̣т̣ха̄са̄ хонти. дхаммава̄дӣхи пана адхаммава̄динова бахутара̄ хонти. тато йам̣ бахукехи гахитам̣, саббам̣ там̣ саччанти дхаммам̣ виссаджджетва̄ бахутара̄ва адхаммам̣ ган̣ханти. те адхаммам̣ пураккхатва̄ вихаранта̄ апа̄йесу ниббаттанти. евам̣ двиннам̣ бхиккхӯнам̣ вива̄до деваманусса̄нам̣ ахита̄йа дуккха̄йа хоти. аджджхаттам̣ ва̄ти тумха̄кам̣ аббхантарапариса̄йа ва̄. бахиддха̄ ва̄ти паресам̣ париса̄йа ва̄. маккхӣти паресам̣ гун̣амаккхан̣алаккхан̣ена маккхена саманна̄гато. пал̣а̄сӣти йугагга̄халаккхан̣ена пал̣а̄сена саманна̄гато. иссукӣти паресам̣ сакка̄ра̄диисса̄йаналаккхан̣а̄йа исса̄йа саманна̄гато. маччхарӣти а̄ва̄самаччхарийа̄дӣхи пан̃чахи маччхарийехи саманна̄гато. сат̣хоти кера̄т̣ико. ма̄йа̄вӣти катапа̄папат̣иччха̄дако. па̄пиччхоти асантасамбха̄ваниччхако дуссӣло. миччха̄дит̣т̣хӣти наттхикава̄дӣ ахетукава̄дӣ акирийава̄дӣ. сандит̣т̣хипара̄ма̄сӣти сайам̣ дит̣т̣химева пара̄масати. а̄дха̄нагга̄хӣти дал̣хагга̄хӣ. дуппат̣иниссаггӣти на сакка̄ хоти гахитам̣ виссаджджа̄петум̣. кхуддакаваттхувибхан̇ге пана ‘‘таттха катама̄ни чха вива̄дамӯла̄ни? кодхо маккхо исса̄ са̄т̣хеййам̣ па̄пиччхата̄ сандит̣т̣хипара̄ма̄сита̄, има̄ни чха вива̄дамӯла̄нӣ’’ти (вибха. 944) падха̄навасена екекойева дхаммо вутто.
чхахи тан̣ха̄ка̄йехӣти ‘‘рӯпатан̣ха̄, саддатан̣ха̄, гандхатан̣ха̄, расатан̣ха̄, пхот̣т̣хаббатан̣ха̄, дхамматан̣ха̄’’ти (вибха. 944) вутта̄хи чхахи тан̣ха̄хи. таттха йасма̄ екека̄йева тан̣ха̄ анекависайатта̄ екекасмимпи висайе пунаппунам̣ уппаттито анека̄ хонти, тасма̄ самӯхат̣т̣хена ка̄йасаддена йоджетва̄ тан̣ха̄ка̄йа̄ти вуттам̣. тан̣ха̄ка̄йа̄ти вуттепи тан̣ха̄ ева. раджджатӣти сайам̣ а̄рамман̣е раджджати, са̄ратто хоти.
чхахи дит̣т̣хигатехӣти сабба̄савасутте вуттехи. вуттан̃хи таттха –
‘‘тасса евам̣ айонисо манасикарото чханнам̣ дит̣т̣хӣнам̣ ан̃н̃атара̄ дит̣т̣хи уппаджджати. ‘аттхи ме атта̄’ти ва̄ асса саччато тхетато дит̣т̣хи уппаджджати, ‘наттхи ме атта̄’ти ва̄ асса саччато тхетато дит̣т̣хи уппаджджати, ‘аттана̄ва атта̄нам̣ сан̃джа̄на̄мӣ’ти ва̄ асса саччато тхетато дит̣т̣хи уппаджджати, ‘аттана̄ва анатта̄нам̣ сан̃джа̄на̄мӣ’ти ва̄ асса саччато тхетато дит̣т̣хи уппаджджати, ‘анаттана̄ва атта̄нам̣ сан̃джа̄на̄мӣ’ти ва̄ асса саччато тхетато дит̣т̣хи уппаджджати. атха ва̄ панасса евам̣ дит̣т̣хи хоти ‘йо ме айам̣ атта̄ вадо ведеййо татра татра калйа̄н̣апа̄пака̄нам̣ камма̄нам̣ випа̄кам̣ пат̣исам̣ведети, со ча кхо пана ме айам̣ атта̄ ниччо дхуво сассато авипарин̣а̄мадхаммо сассатисамам̣ татхева т̣хассатӣ’’’ти (ма. ни. 1.19).
таттха аттхи ме атта̄ти сассатадит̣т̣хи саббака̄лесу аттано аттхитам̣ ган̣ха̄ти. саччато тхетатоти бхӯтато ча тхирато ча, ‘‘идам̣ сачча’’нти сут̣т̣ху дал̣хабха̄вена̄ти вуттам̣ хоти. наттхи ме атта̄ти уччхедадит̣т̣хи сато саттасса таттха таттха вибхаваггахан̣ато. атха ва̄ пурима̄пи тӣсу ка̄лесу аттхӣти гахан̣ато сассатадит̣т̣хи, паччуппаннамева аттхӣти ган̣хантӣ уччхедадит̣т̣хи, паччхима̄пи атӣта̄на̄гатесу наттхӣти гахан̣ато ‘‘бхассанта̄ а̄хутийо’’ти гахитадит̣т̣хигатика̄нам̣ вийа уччхедадит̣т̣хи. атӣте ева наттхӣти ган̣хантӣ адхиччасамуппаннакасса вийа сассатадит̣т̣хи. аттана̄ва атта̄нам̣ сан̃джа̄на̄мӣти сан̃н̃а̄ккхандхасӣсена кхандхе атта̄ти гахетва̄ сан̃н̃а̄йа авасесаккхандхе сан̃джа̄нато имина̄ аттана̄ имам̣ атта̄нам̣ сан̃джа̄на̄мӣти хоти. аттана̄ва анатта̄нанти сан̃н̃а̄ккхандхам̣йева атта̄ти гахетва̄, итаре чатта̄ропи анатта̄ти гахетва̄ сан̃н̃а̄йа те сан̃джа̄нато евам̣ хоти. анаттана̄ва атта̄нанти сан̃н̃а̄ккхандхам̣ анатта̄ти гахетва̄, итаре чатта̄ропи атта̄ти гахетва̄ сан̃н̃а̄йа те сан̃джа̄нато евам̣ хоти. сабба̄пи сассатуччхедадит̣т̣хийова. вадо ведеййотиа̄дайо пана сассатадит̣т̣хийа̄ ева абхинивеса̄ка̄ра̄. таттха вадатӣти вадо, вачӣкаммасса ка̄ракоти вуттам̣ хоти. ведайатӣти ведеййо, джа̄на̄ти анубхавати ча̄ти вуттам̣ хоти. ким̣ ведетӣти? татра татра калйа̄н̣апа̄пака̄нам̣ камма̄нам̣ випа̄кам̣ пат̣исам̣ведети. татра татра̄ти тесу тесу йонигатит̣хитинива̄саника̄йесу а̄рамман̣есу ва̄. ниччоти уппа̄давайарахито. дхувоти тхиро са̄рабхӯто. сассатоти саббака̄лико. авипарин̣а̄мадхаммоти аттано пакатибха̄вам̣ авиджаханадхаммо, какан̣т̣ако вийа на̄наппака̄ратам̣ на̄паджджати. сассатисаманти чандасӯрийасамуддамаха̄патхавӣпаббата̄ локавоха̄рена сассатийоти вуччанти. сассатӣхи самам̣ сассатисамам̣. йа̄ва сассатийо тит̣т̣ханти, та̄ва татхева т̣хассатӣти ган̣хато евам̣ дит̣т̣хи хоти.
кхуддакаваттхувибхан̇ге пана ‘‘татра татра дӣгхараттам̣ калйа̄н̣апа̄пака̄нам̣ камма̄нам̣ випа̄кам̣ паччанубхоти, на со джа̄то на̄хоси, на со джа̄то на бхависсати, ниччо дхуво сассато авипарин̣а̄мадхаммоти ва̄ панасса саччато тхетато дит̣т̣хи уппаджджатӣ’’ти (вибха. 948) чха дит̣т̣хӣ евам̣ висесетва̄ вутта̄.
таттха на со джа̄то на̄хосӣти со атта̄ аджа̄тидхаммато на джа̄то на̄ма, сада̄ виджджама̄нойева̄ти аттхо. тенева атӣте на̄хоси, ана̄гате на бхависсати. йо хи джа̄то, со ахоси. йо ча джа̄йиссати, со бхависсатӣти вуччати. атха ва̄ на со джа̄то на̄хосӣти со сада̄ виджджама̄натта̄ атӣтепи на джа̄ту на ахоси, ана̄гатепи на джа̄ту на бхависсати. анусайа̄ вуттаттха̄.
саттахи сан̃н̃оджанехӣти саттаканипа̄те вуттехи. вуттан̃хи таттха –
‘‘саттима̄ни, бхиккхаве, сам̣йоджана̄ни. катама̄ни сатта? анунайасам̣йоджанам̣, пат̣игхасам̣йоджанам̣, дит̣т̣хисам̣йоджанам̣, вичикиччха̄сам̣йоджанам̣, ма̄насам̣йоджанам̣, бхавара̄гасам̣йоджанам̣, авиджджа̄сам̣йоджанам̣. има̄ни кхо, бхиккхаве, сатта сам̣йоджана̄нӣ’’ти (а. ни. 7.8).
таттха анунайасам̣йоджананти ка̄мара̄гасам̣йоджанам̣. сабба̄невета̄ни бандханат̣т̣хена сам̣йоджана̄ни.
саттахи ма̄нехӣти кхуддакаваттхувибхан̇ге вуттехи. вуттан̃хи таттха –
‘‘ма̄но, атима̄но, ма̄на̄тима̄но, ома̄но, адхима̄но, асмима̄но, миччха̄ма̄но’’ти (вибха. 950).
таттха ма̄ноти сеййа̄дивасена пуггалам̣ ана̄маситва̄ джа̄тиа̄дӣсу ваттхувасенева уннати. атима̄ноти джа̄тиа̄дӣхи ‘‘майа̄ садисо наттхӣ’’ти атиккамитва̄ уннати. ма̄на̄тима̄ноти ‘‘айам̣ пуббе майа̄ садисо, ида̄ни ахам̣ сет̣т̣хо, айам̣ хӣнатаро’’ти уппаннама̄но. ома̄ноти джа̄тиа̄дӣхи атта̄нам̣ хет̣т̣ха̄ катва̄ паваттама̄но, хӣнохамасмӣти ма̄нойева. адхима̄ноти анадхигатейева чатусаччадхамме адхигатоти ма̄но. айам̣ пана адхима̄но парисуддхасӣласса каммат̣т̣ха̄не аппаматтасса на̄марӯпам̣ ваваттхапетва̄ паччайапариггахена витин̣н̣акан̇кхасса тилаккхан̣ам̣ а̄ропетва̄ сан̇кха̄ре саммасантасса а̄раддхавипассакасса путхуджджанасса уппаджджати, на ан̃н̃есам̣. асмима̄ноти рӯпа̄дӣсу кхандхесу асмӣти ма̄но, ‘‘ахам̣ рӯпа’’нтиа̄дивасена уппаннама̄ноти вуттам̣ хоти. миччха̄ма̄ноти па̄пакена камма̄йатана̄дина̄ уппаннама̄но.
локадхамма̄ вуттаттха̄. сампариваттатӣти локадхаммехи хетубхӯтехи ла̄бха̄дӣсу чатӯсу ануродхавасена, ала̄бха̄дӣсу чатӯсу пат̣ивиродхавасена бхусам̣ ниваттати, пакатибха̄вам̣ джаха̄тӣти аттхо. миччхатта̄пи вуттаттха̄. ниййа̄тоти гато паккхандо, абхибхӯтоти аттхо.
ат̣т̣хахи пурисадосехӣти ат̣т̣хаканипа̄те упама̄хи саха, кхуддакаваттхувибхан̇ге упамам̣ вина̄ вуттехи. вуттан̃хи таттха –
‘‘катаме ат̣т̣ха пурисадоса̄? идха бхиккхӯ бхиккхум̣ а̄паттийа̄ чоденти. со бхиккху бхиккхӯхи а̄паттийа̄ чодийама̄но ‘на сара̄ми на сара̄мӣ’ти ассатийа̄ва ниббет̣хети. айам̣ пат̣хамо пурисадосо.
‘‘пуна чапарам̣ бхиккхӯ бхиккхум̣ а̄паттийа̄ чоденти. со бхиккху бхиккхӯхи а̄паттийа̄ чодийама̄но чодакам̣йева пат̣иппхарати ‘ким̣ ну кхо туйхам̣ ба̄ласса абйаттасса бхан̣итена, твампи на̄ма мам̣ бхан̣итаббам̣ ман̃н̃асӣ’ти? айам̣ дутийо пурисадосо.
‘‘пуна чапарам̣ бхиккхӯ бхиккхум̣ а̄паттийа̄ чоденти. со бхиккху бхиккхӯхи а̄паттийа̄ чодийама̄но чодакам̣йева пачча̄ропети ‘твампи кхоси иттханна̄мам̣ а̄паттим̣ а̄панно, твам̣ та̄ва пат̣хамам̣ пат̣икарохӣ’ти. айам̣ татийо пурисадосо.
‘‘пуна чапарам̣ бхиккхӯ бхиккхум̣ а̄паттийа̄ чоденти. со бхиккху бхиккхӯхи а̄паттийа̄ чодийама̄но ан̃н̃енан̃н̃ам̣ пат̣ичарати, бахиддха̄ катхам̣ апана̄мети, копан̃ча досан̃ча аппаччайан̃ча па̄тукароти. айам̣ чатуттхо пурисадосо.
‘‘пуна чапарам̣ бхиккхӯ бхиккхум̣ а̄паттийа̄ чоденти. со бхиккху бхиккхӯхи а̄паттийа̄ чодийама̄но сан̇гхамаджджхе ба̄ха̄виккхепакам̣ бхан̣ати. айам̣ пан̃чамо пурисадосо.
‘‘пуна чапарам̣ бхиккхӯ бхиккхум̣ а̄паттийа̄ чоденти. со бхиккху бхиккхӯхи а̄паттийа̄ чодийама̄но ана̄дийитва̄ сан̇гхам̣ ана̄дийитва̄ чодакам̣ са̄паттикова йена ка̄мам̣ паккамати. айам̣ чхат̣т̣хо пурисадосо.
‘‘пуна чапарам̣ бхиккхӯ бхиккхум̣ а̄паттийа̄ чоденти. со бхиккху бхиккхӯхи а̄паттийа̄ чодийама̄но ‘нева̄хам̣ а̄панномхи, на пана̄хам̣ ана̄панномхӣ’ти со тун̣хӣбхӯто сан̇гхам̣ вихесети. айам̣ саттамо пурисадосо.
‘‘пуна чапарам̣ бхиккхӯ бхиккхум̣ а̄паттийа̄ чоденти. со бхиккху бхиккхӯхи а̄паттийа̄ чодийама̄но евама̄ха – ‘ким̣ ну кхо тумхе а̄йасманто атиба̄л̣хам̣ майи бйа̄ват̣а̄? ида̄на̄хам̣ сиккхам̣ паччаккха̄йа хӣна̄йа̄ваттисса̄мӣ’ти. со сиккхам̣ паччаккха̄йа хӣна̄йа̄ваттитва̄ евама̄ха ‘ида̄ни кхо тумхе а̄йасманто аттамана̄ хотха̄’ти. айам̣ ат̣т̣хамо пурисадосо. име ат̣т̣ха пурисадоса̄’’ти (вибха. 957; а. ни. 8.14).
таттха пурисадоса̄ти пуриса̄нам̣ доса̄, те пана пурисасанта̄нам̣ дӯсентӣти доса̄. на сара̄ми на сара̄мӣти ‘‘майа̄ етасса каммасса катат̣т̣ха̄нам̣ нассара̄ми на саллаккхемӣ’’ти евам̣ ассатибха̄вена ниббет̣хети мочети. чодакам̣йева пат̣иппхаратӣти пат̣ивируддхо хутва̄ пхарати, пат̣иа̄н̣ибха̄вена тит̣т̣хати. ким̣ ну кхо туйханти туйхам̣ ба̄ласса абйаттасса бхан̣итена на̄ма ким̣, йо твам̣ нева ваттхум̣, на а̄паттим̣, на чоданам̣ джа̄на̄сӣти дӣпети. твампи на̄ма евам̣ кин̃чи аджа̄нанто бхан̣итаббам̣ ман̃н̃асӣти аджджхоттхарати. пачча̄ропетӣти ‘‘твампи кхосӣ’’тиа̄дӣни ваданто патиа̄ропети. пат̣икарохӣти десана̄га̄миним̣ десехи, вут̣т̣ха̄нага̄минито вут̣т̣ха̄хи, тато суддханте патит̣т̣хито ан̃н̃ам̣ чодессасӣти дӣпети. ан̃н̃енан̃н̃ам̣ пат̣ичаратӣти ан̃н̃ена ка̄ран̣ена, вачанена ва̄ ан̃н̃ам̣ ка̄ран̣ам̣, вачанам̣ ва̄ пат̣иччха̄дети. ‘‘а̄паттим̣ а̄панносӣ’’ти вутто ‘‘ко а̄панно, ким̣ а̄панно, кисмим̣ а̄панно, катхам̣ а̄панно, кам̣ бхан̣атха, ким̣ бхан̣атха̄’’ти бхан̣ати. ‘‘еварӯпам̣ кин̃чи тайа̄ дит̣т̣ха’’нти вутте ‘‘на сун̣а̄мӣ’’ти сотам̣ упанети. бахиддха̄ катхам̣ апана̄метӣти ‘‘иттханна̄мам̣ а̄паттим̣ а̄панносӣ’’ти пут̣т̣хо ‘‘па̄т̣алипуттам̣ гатомхӣ’’ти ватва̄ пуна ‘‘на тава па̄т̣алипуттагаманам̣ пуччха̄ма̄’’ти вутте тато ра̄джагахам̣ гатомхӣти. ‘‘ра̄джагахам̣ ва̄ йа̄хи бра̄хман̣агехам̣ ва̄, а̄паттим̣ а̄панносӣ’’ти. ‘‘таттха ме сӯкарамам̣сам̣ ладдха’’нтиа̄дӣни ваданто катхам̣ бахиддха̄ виккхипати. копанти купитабха̄вам̣, досанти дут̣т̣хабха̄вам̣. убхайампетам̣ кодхассева на̄мам̣. аппаччайанти асантут̣т̣ха̄ка̄рам̣, доманассассетам̣ на̄мам̣. па̄тукаротӣти дассети пака̄сети. ба̄ха̄виккхепакам̣ бхан̣атӣти ба̄хам̣ виккхипитва̄ виккхипитва̄ аладждживачанам̣ вадати. ана̄дийитва̄ти читтӣка̄рена аггахетва̄ аваджа̄нитва̄, ана̄даро хутва̄ти аттхо. вихесетӣти вихет̣хети ба̄дхати. атиба̄л̣ханти атидал̣хам̣ атиппама̄н̣ам̣. майи бйа̄ват̣а̄ти майи бйа̄па̄рам̣ а̄панна̄. хӣна̄йа̄ваттитва̄ти хӣнасса гихибха̄васса аттха̄йа а̄ваттитва̄, гихӣ хутва̄ти аттхо. аттамана̄ хотха̄ти тут̣т̣хачитта̄ хотха, ‘‘майа̄ лабхитаббам̣ лабхатха, майа̄ васитаббат̣т̣ха̄не васатха, пха̄сувиха̄ро во майа̄ като’’ти адхиппа̄йена вадати. дуссатӣти дут̣т̣хо хоти.
навахи а̄гха̄таваттхӯхӣти саттесу уппаттивасенева катхита̄ни. йатха̄ха –
‘‘навайима̄ни, бхиккхаве, а̄гха̄таваттхӯни. катама̄ни нава? ‘анаттхам̣ ме ачарӣ’ти а̄гха̄там̣ бандхати, ‘анаттхам̣ ме чаратӣ’ти а̄гха̄там̣ бандхати, ‘анаттхам̣ ме чариссатӣ’ти а̄гха̄там̣ бандхати, ‘пийасса ме мана̄пасса анаттхам̣ ачари, анаттхам̣ чарати, анаттхам̣ чариссатӣ’ти а̄гха̄там̣ бандхати, ‘аппийасса ме амана̄пасса аттхам̣ ачари, аттхам̣ чарати, аттхам̣ чариссатӣ’ти а̄гха̄там̣ бандхати. има̄ни кхо, бхиккхаве, нава а̄гха̄таваттхӯнӣ’’ти (а. ни. 9.29).
таттха а̄гха̄таваттхӯнӣти а̄гха̄така̄ран̣а̄ни. а̄гха̄танти четтха копо, сойева упарӯпари копасса ваттхутта̄ а̄гха̄таваттху. а̄гха̄там̣ бандхатӣти копам̣ бандхати кароти уппа̄дети. ‘‘аттхам̣ ме на̄чари, на чарати, на чариссати. пийасса ме мана̄пасса аттхам̣ на̄чари, на чарати, на чариссати. аппийасса ме амана̄пасса анаттхам̣ на̄чари, на чарати, на чариссатӣ’’ти (маха̄ни. 85; вибха. 960; дха. са. 1066) ниддесе вутта̄ни апара̄нипи нава а̄гха̄таваттхӯни имехева навахи сан̇гахита̄ни. а̄гха̄титоти гхат̣т̣ито.
нававидхама̄нехӣти катаме нававидхама̄на̄? сеййасса сеййохамасмӣти ма̄но, сеййасса садисохамасмӣти ма̄но, сеййасса хӣнохамасмӣти ма̄но. садисасса сеййохамасмӣти ма̄но, садисасса садисохамасмӣти ма̄но, садисасса хӣнохамасмӣти ма̄но. хӣнасса сеййохамасмӣти ма̄но, хӣнасса садисохамасмӣти ма̄но, хӣнасса хӣнохамасмӣти ма̄но. име нававидхама̄на̄ (вибха. 962).
еттха пана сеййасса сеййохамасмӣти ма̄но ра̄джӯнан̃чева паббаджита̄нан̃ча уппаджджати. ра̄джа̄ хи ‘‘рат̣т̣хена ва̄ дханена ва̄ ва̄ханехи ва̄ ко майа̄ садисо аттхӣ’’ти етам̣ ма̄нам̣ кароти, паббаджитопи ‘‘сӣладхутан̇га̄дӣхи ко майа̄ садисо аттхӣ’’ти етам̣ ма̄нам̣ кароти.
сеййасса садисохамасмӣти ма̄нопи етесам̣йева уппаджджати. ра̄джа̄ хи ‘‘рат̣т̣хена ва̄ дханена ва̄ ва̄ханехи ва̄ ан̃н̃ара̄джӯхи саддхим̣ майхам̣ ким̣ на̄на̄каран̣а’’нти етам̣ ма̄нам̣ кароти, паббаджитопи ‘‘сӣладхутан̇га̄дӣхи ан̃н̃ена бхиккхуна̄ майхам̣ ким̣ на̄на̄каран̣а’’нти етам̣ ма̄нам̣ кароти.
сеййасса хӣнохамасмӣти ма̄нопи етесам̣йева уппаджджати. йасса хи ран̃н̃о рат̣т̣хам̣ ва̄ дханам̣ ва̄ ва̄хана̄дӣни ва̄ на̄тисампанна̄ни хонти, со ‘‘майхам̣ ра̄джа̄ти воха̄расукхаматтакамева, ким̣ ра̄джа̄ на̄ма аха’’нти етам̣ ма̄нам̣ кароти, паббаджитопи аппала̄бхасакка̄ро ‘‘ахам̣ дхаммакатхико бахуссуто маха̄тхероти катха̄маттамева, ким̣ дхаммакатхико на̄ма̄хам̣, ким̣ бахуссуто на̄ма̄хам̣, ким̣ маха̄тхеро на̄ма̄хам̣, йасса ме ла̄бхасакка̄ро наттхӣ’’ти етам̣ ма̄нам̣ кароти.
садисасса сеййохамасмӣти ма̄на̄дайо амачча̄дӣнам̣ уппаджджанти. амаччо ва̄ хи рат̣т̣хийо ва̄ ‘‘бхогайа̄нава̄хана̄дӣхи ко майа̄ садисо ан̃н̃о ра̄джапурисо аттхӣ’’ти ва̄, ‘‘майхам̣ ан̃н̃ехи саддхим̣ ким̣ на̄на̄каран̣а’’нти ва̄, ‘‘амаччоти на̄мамева майхам̣, гха̄саччха̄данаматтампи ме наттхи, ким̣ амаччо на̄ма̄ха’’нти ва̄ етам̣ ма̄нам̣ кароти.
хӣнасса сеййохамасмӣти ма̄на̄дайо да̄са̄дӣнам̣ уппаджджанти. да̄со хи ‘‘ма̄тито ва̄ питито ва̄ ко майа̄ садисо ан̃н̃о да̄со на̄ма аттхи, ан̃н̃е джӣвитум̣ асакконта̄ куччхихету да̄са̄ на̄ма джа̄та̄, ахам̣ пана павен̣иа̄гататта̄ сеййо’’ти ва̄, ‘‘павен̣иа̄гатабха̄вена убхатосуддхикада̄саттена асукада̄сена на̄ма саддхим̣ майхам̣ ким̣ на̄на̄каран̣а’’нти ва̄, ‘‘куччхивасена̄хам̣ да̄сабйам̣ упагато, ма̄та̄питукот̣ийа̄ пана ме да̄сат̣т̣ха̄нам̣ наттхи, ким̣ да̄со на̄ма аха’’нти ва̄ етам̣ ма̄нам̣ кароти. йатха̄ ча да̄со, евам̣ пуккусачан̣д̣а̄ла̄дайопи етам̣ ма̄нам̣ каронтийева. еттха ча сеййасса сеййохамасмӣти уппаннама̄нова йа̄тха̄вама̄но, итаре две айа̄тха̄вама̄на̄. татха̄ садисасса садисохамасмӣти хӣнасса хӣнохамасмӣти уппаннама̄нова йа̄тха̄вама̄но, итаре две айа̄тха̄вама̄на̄. таттха йа̄тха̄вама̄на̄ арахаттамаггаваджджха̄, айа̄тха̄вама̄на̄ сота̄паттимаггаваджджха̄ти.
тан̣ха̄мӯлака̄ вутта̄йева. раджджатӣти на кевалам̣ ра̄генева раджджати, атха кхо тан̣ха̄мӯлака̄нам̣ парийесана̄дӣнампи самбхавато тан̣ха̄мӯлакехи саббехи акусаладхаммехи раджджати, йуджджати баджджхатӣти адхиппа̄йо.
дасахи килесаваттхӯхӣти катама̄ни даса килесаваттхӯни? лобхо, досо, мохо, ма̄но, дит̣т̣хи, вичикиччха̄, тхинам̣, уддхаччам̣, ахирикам̣, аноттаппанти има̄ни даса килесаваттхӯни (вибха. 966).
таттха килеса̄ ева килесаваттхӯни, васанти ва̄ еттха акхӣн̣а̄сава̄ сатта̄ лобха̄дӣсу патит̣т̣хитатта̄ти ваттхӯни, килеса̄ ча те таппатит̣т̣ха̄нам̣ сатта̄нам̣ ваттхӯни ча̄ти килесаваттхӯни. йасма̄ четтха анантарапаччайа̄дибха̄вена уппаджджама̄на̄пи килеса̄ васанти ева на̄ма, тасма̄ килеса̄нам̣ ваттхӯнӣтипи килесаваттхӯни. луббханти тена, сайам̣ ва̄ луббхати, луббханаматтамева ва̄ танти лобхо. дуссанти тена, сайам̣ ва̄ дуссати, дуссанаматтамева ва̄ танти досо. муйханти тена, сайам̣ ва̄ муйхати, муйханаматтамева ва̄ танти мохо. ман̃н̃атӣти ма̄но. дит̣т̣хиа̄дайо вуттаттха̄ва. на хирӣйатӣти ахирико, тасса бха̄во ахирикам̣. на оттаппатӣти аноттаппӣ, тасса бха̄во аноттаппам̣. тесу ахирикам̣ ка̄йадуччарита̄дӣхи аджигуччханалаккхан̣ам̣, аноттаппам̣ техева аса̄раджджаналаккхан̣ам̣, килиссатӣти упата̄пӣйати виба̄дхӣйати.
дасахи а̄гха̄таваттхӯхӣти пуббе вуттехи навахи ча ‘‘ат̣т̣ха̄не ва̄ пана̄гха̄то джа̄йатӣ’’ти (дха. са. 1066) вуттена ча̄ти дасахи. анаттхам̣ ме ачарӣтиа̄дӣнипи хи авикаппетва̄ кха̄н̣укан̣т̣ака̄димхипи ат̣т̣ха̄не а̄гха̄то уппаджджати.
дасахи акусалакаммапатхехӣти катаме даса акусалакаммапатха̄ (дӣ. ни. 3.360)? па̄н̣а̄типа̄то, адинна̄да̄нам̣, ка̄месумиччха̄ча̄ро, муса̄ва̄до, писун̣а̄ ва̄ча̄, пхаруса̄ ва̄ча̄, сампхаппала̄по, абхиджджха̄, бйа̄па̄до, миччха̄дит̣т̣хи. име даса акусалакаммапатха̄. таттха акусалакамма̄ни ча та̄ни патха̄ ча дуггатийа̄ти акусалакаммапатха̄. саманна̄гатоти саман̇гӣбхӯто.
дасахи сан̃н̃оджанехӣти катама̄ни даса сам̣йоджана̄ни (дха. са. 1118)? ка̄мара̄гасам̣йоджанам̣, пат̣игхасам̣йоджанам̣, ма̄насам̣йоджанам̣, дит̣т̣хисам̣йоджанам̣, вичикиччха̄сам̣йоджанам̣, сӣлаббатапара̄ма̄сасам̣йоджанам̣, бхавара̄гасам̣йоджанам̣, исса̄сам̣йоджанам̣, маччхарийасам̣йоджанам̣, авиджджа̄сам̣йоджанам̣, има̄ни даса сам̣йоджана̄ни. миччхатта̄ вутта̄йева.
дасаваттхука̄йа миччха̄дит̣т̣хийа̄ти катама̄ дасаваттхука̄ миччха̄дит̣т̣хи (вибха. 971)? наттхи диннам̣, наттхи йит̣т̣хам̣, наттхи хутам̣, наттхи сукатадуккат̣а̄нам̣ камма̄нам̣ пхалам̣ випа̄ко, наттхи айам̣ локо, наттхи паро локо, наттхи ма̄та̄, наттхи пита̄, наттхи сатта̄ опапа̄тика̄, наттхи локе саман̣абра̄хман̣а̄ саммаггата̄ самма̄пат̣ипанна̄ йе иман̃ча локам̣ паран̃ча локам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ паведенти. айам̣ дасаваттхука̄ миччха̄дит̣т̣хи.
таттха дасаваттхука̄ти даса ваттхӯни етисса̄ти дасаваттхука̄. наттхи диннанти диннам̣ на̄ма аттхи, сакка̄ кассачи кин̃чи да̄тунти джа̄на̄ти. диннасса пана пхалам̣ випа̄ко наттхӣти ган̣ха̄ти. наттхи йит̣т̣ханти йит̣т̣хам̣ вуччати маха̄йа̄го, там̣ йаджитум̣ сакка̄ти джа̄на̄ти. йит̣т̣хасса пана пхалам̣ випа̄ко наттхӣти ган̣ха̄ти. хутанти а̄хунапа̄хунаман̇галакирийа̄, там̣ ка̄тум̣ сакка̄ти джа̄на̄ти. тасса пана пхалам̣ випа̄ко наттхӣти ган̣ха̄ти. сукатадуккат̣а̄нанти еттха даса кусалакаммапатха̄ сукатакамма̄ни на̄ма, даса акусалакаммапатха̄ дуккат̣акамма̄ни на̄ма. тесам̣ аттхибха̄вам̣ джа̄на̄ти. пхалам̣ випа̄ко пана наттхӣти ган̣ха̄ти. наттхи айам̣ локоти паралоке т̣хито имам̣ локам̣ наттхӣти ган̣ха̄ти. наттхи паро локоти идхалоке т̣хито паралокам̣ наттхӣти ган̣ха̄ти. наттхи ма̄та̄ наттхи пита̄ти ма̄та̄питӯнам̣ аттхибха̄вам̣ джа̄на̄ти. тесу катаппаччайена кочи пхалам̣ випа̄ко наттхӣти ган̣ха̄ти. наттхи сатта̄ опапа̄тика̄ти чаванакаупападжджанакасатта̄ наттхӣти ган̣ха̄ти. саммаггата̄ самма̄пат̣ипанна̄ти ануломапат̣ипадам̣ пат̣ипанна̄ дхаммикасаман̣абра̄хман̣а̄ локасмим̣ наттхӣти ган̣ха̄ти. йе иман̃ча локам̣…пе… паведентӣти иман̃ча паран̃ча локам̣ аттана̄ва абхивисит̣т̣хена н̃а̄н̣ена н̃атва̄ паведанасаматтхо саббан̃н̃ӯ буддхо наттхӣти ган̣ха̄ти.
антагга̄хика̄йа дит̣т̣хийа̄ти ‘‘сассато локо’’тиа̄дикам̣ екекам̣ антам̣ бха̄гам̣ ган̣ха̄тӣти антагга̄хика̄. атха ва̄ антасса га̄хо антагга̄хо, антагга̄хо асса̄ аттхӣти антагга̄хика̄. та̄йа антагга̄хика̄йа. са̄ пана вутта̄йева.
ат̣т̣хасататан̣ха̄папан̃часатехӣти ат̣т̣хуттарам̣ сатам̣ ат̣т̣хасатам̣. сам̣са̄ре папан̃чети чирам̣ васа̄петӣти папан̃чо, тан̣ха̄ ева папан̃чо тан̣ха̄папан̃чо, а̄рамман̣абхедена пунаппунам̣ уппаттивасена ча тан̣ха̄нам̣ бахукатта̄ бахувачанам̣ катва̄ тан̣ха̄папан̃ча̄нам̣ сатам̣ тан̣ха̄папан̃часатам̣. тена ‘‘тан̣ха̄папан̃часатена̄’’ти ваттаббе вачанавипалла̄савасена ‘‘тан̣ха̄папан̃часатехӣ’’ти бахувачананиддесо като. ат̣т̣хасатанти сан̇кха̄тена тан̣ха̄папан̃часатена̄ти аттхо дат̣т̣хаббо. ат̣т̣ха аббоха̄рика̄ни катва̄ сатамева гахитанти ведитаббам̣. кхуддакаваттхувибхан̇ге пана тан̣ха̄вичарита̄нӣти а̄гатам̣. йатха̄ха –
‘‘ат̣т̣ха̄раса тан̣ха̄вичарита̄ни аджджхаттикасса упа̄да̄йа, ат̣т̣ха̄раса тан̣ха̄вичарита̄ни ба̄хирасса упа̄да̄йа, тадекаджджхам̣ абхисан̃н̃ухитва̄ абхисан̇кхипитва̄ чхаттим̣са тан̣ха̄вичарита̄ни хонти. ити атӣта̄ни чхаттим̣са тан̣ха̄вичарита̄ни, ана̄гата̄ни чхаттим̣са тан̣ха̄вичарита̄ни, паччуппанна̄ни чхаттим̣са тан̣ха̄вичарита̄ни тадекаджджхам̣ абхисан̃н̃ухитва̄ абхисан̇кхипитва̄ ат̣т̣хатан̣ха̄вичаритасатам̣ хотӣ’’ти (вибха. 842).
тан̣ха̄папан̃ча̄йева панеттха тан̣ха̄вичарита̄нӣти вутта̄. тан̣ха̄самуда̄ча̄ра̄ тан̣ха̄паваттийоти аттхо. аджджхаттикасса упа̄да̄йа̄ти аджджхаттикам̣ кхандхапан̃чакам̣ упа̄да̄йа. идан̃хи упайогаттхе са̄мивачанам̣. виттха̄ро панасса тасса ниддесе (вибха. 973) вуттанайенева ведитаббо. айам̣ пана апаро найо – рӯпа̄рамман̣а̄йева ка̄матан̣ха̄, бхаватан̣ха̄, вибхаватан̣ха̄ти тиссо тан̣ха̄ хонти, татха̄ садда̄диа̄рамман̣а̄ти чхасу а̄рамман̣есу ат̣т̣ха̄раса тан̣ха̄ хонти, аджджхатта̄рамман̣а̄ ат̣т̣ха̄раса, бахиддха̄рамман̣а̄ ат̣т̣ха̄раса̄ти чхаттим̣са хонти. та̄ ева атӣта̄рамман̣а̄ чхаттим̣са, ана̄гата̄рамман̣а̄ чхаттим̣са, паччуппанна̄рамман̣а̄ чхаттим̣са̄ти ат̣т̣хатан̣ха̄вичаритасатам̣ хоти. папан̃читоти а̄рамман̣е, сам̣са̄ре ва̄ папан̃чито чирава̄сито.
два̄сат̣т̣хийа̄ дит̣т̣хигатехӣти ‘‘катама̄ни два̄сат̣т̣хи дит̣т̣хигата̄ни брахмаджа̄ле веййа̄каран̣е вутта̄ни бхагавата̄? чатта̄ро сассатава̄да̄, чатта̄ро екаччасассатава̄да̄, чатта̄ро анта̄нантика̄, чатта̄ро амара̄виккхепика̄, две адхиччасамуппанника̄, сол̣аса сан̃н̃ӣва̄да̄, ат̣т̣ха асан̃н̃ӣва̄да̄, ат̣т̣ха невасан̃н̃ӣна̄сан̃н̃ӣва̄да̄, сатта уччхедава̄да̄, пан̃ча дит̣т̣хадхамманибба̄нава̄да̄ти има̄ни два̄сат̣т̣хи дит̣т̣хигата̄ни брахмаджа̄ле веййа̄каран̣е вутта̄ни бхагавата̄’’ти (вибха. 977). виттха̄ро панеттха брахмаджа̄ласутте вуттанайенева ведитаббо.
ахан̃чамхи тин̣н̣оти ахан̃ча чатурогхам̣, сам̣са̄расамуддам̣ ва̄ тин̣н̣о амхи бхава̄ми. муттоти ра̄га̄дибандханехи мутто. дантоти ниббисевано ниппариппхандо. сантоти сӣтӣбхӯто. ассаттхоти нибба̄надассане ладдхасса̄со. париниббутоти килесапаринибба̄нена париниббуто. пахомӣти саматтхомхи. кхоити екам̣саттхе нипа̄то. паре ча паринибба̄петунти еттха паре ча-саддо ‘‘паре ча та̄рету’’нтиа̄дӣхипи йоджетабботи.
маха̄карун̣а̄н̃а̄н̣аниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.