1. саччава̄раван̣н̣ана̄

39. пуна дхаммачаккаппаваттанасуттантамева пуббан̇гамам̣ катва̄ катхита̄йа дхаммачаккакатха̄йа апуббаттха̄нуван̣н̣ана̄. таттха дуккхаваттхука̄ти ека̄бхисамайавасена дуккхам̣ ваттху етесанти дуккхаваттхука̄. тадева дуккхам̣ висесетва̄ саччаваттхука̄тиа̄дима̄ха. таттха саччам̣ а̄рамман̣ам̣ упаттхамбхо етесанти сачча̄рамман̣а̄. саччам̣ гочаро висайо етесанти саччагочара̄. саччасан̇гахита̄ти маггасаччена сан̇гахита̄. саччапарийа̄панна̄ти маггасачча̄йатта̄. сачче самуда̄гата̄ти дуккхапариджа̄нанена дуккхасачче самуппанна̄. татха̄ таттхева т̣хита̄ патит̣т̣хита̄ ча.

40. ида̄ни ‘‘паваттите ча бхагавата̄ дхаммачакке’’ти вуттам̣ дхаммачаккам̣ ниддиситука̄мо дхаммачаккантиа̄дима̄ха. таттха дувидхам̣ дхаммачаккам̣ пат̣иведхадхаммачаккам̣ десана̄дхаммачаккан̃ча. пат̣иведхадхаммачаккам̣ бодхипаллан̇ке, десана̄дхаммачаккам̣ исипатане. дхамман̃ча паваттети чаккан̃ча̄ти пат̣иведхадхаммачаккам̣ вуттам̣, чаккан̃ча паваттети дхамман̃ча̄ти десана̄дхаммачаккам̣. катхам̣? бхагава̄ хи бодхипаллан̇ке нисинно маггаккхан̣е индрийабалабоджджхан̇гамагган̇га̄дибхедам̣ дхамман̃ча паваттети, сойева ча дхаммо килесасаттугха̄та̄йа паваттанато пахаран̣ачаккам̣ вийа̄ти чаккан̃ча. дхаммам̣ паваттентойева бхагава̄ там̣ чаккам̣ паваттети на̄ма. етена дхаммойева чакканти каммадха̄райасама̄сата̄ вутта̄ хоти. исипатане нисинно бхагава̄ дхаммадесанаккхан̣е венеййасанта̄не килесасаттугха̄та̄йа паваттанато пахаран̣ачаккасадисам̣ десана̄чаккан̃ча паваттети, венеййасанта̄не индрийабалабоджджхан̇гамагган̇га̄дибхедам̣ дхаммачаккан̃ча паваттети. етена дхаммо ча чаккан̃ча дхаммачакканти двандасама̄сата̄ вутта̄ хоти. йасма̄ пана паваттаке сати паваттана̄ на̄ма хоти, тасма̄ саббаттха̄пи ‘‘паваттетӣ’’ти вуттам̣, паваттанат̣т̣хена пана ‘‘чакка’’нти вуттам̣ хотӣти ведитаббам̣. дхаммена паваттетӣти дхаммачаккантиа̄дӣни десана̄дхаммачаккамева сандха̄йа вутта̄нӣти ведитабба̄ни.

таттха дхаммена паваттетӣти йатха̄сабха̄ватта̄ дхаммена паваттам̣ чакканти дхаммачакканти вуттам̣ хоти. дхаммачарийа̄йа паваттетӣти венеййасанта̄не дхамматтха̄йа паваттам̣ чакканти дхаммачакканти вуттам̣ хоти. дхамме т̣хитотиа̄дӣхи бхагавато дхаммабхӯтата̄ дхаммасса̄мита̄ ча вутта̄ хоти. йатха̄ха – ‘‘со ха̄вусо, бхагава̄ джа̄нам̣ джа̄на̄ти пассам̣ пассати чаккхубхӯто н̃а̄н̣абхӯто дхаммабхӯто брахмабхӯто ватта̄ паватта̄ аттхасса ниннета̄ аматасса да̄та̄ дхаммасса̄мӣ татха̄гато’’ти (ма. ни. 1.203). тасма̄ техи дхаммасса чакканти дхаммачакканти вуттам̣ хоти. т̣хитоти висайӣбха̄вена т̣хито. патит̣т̣хитоти ачалабха̄вена патит̣т̣хито. васиппаттоти иссарабха̄вам̣ патто. па̄рамиппаттоти кот̣иппатто. веса̄раджджаппаттоти виса̄радабха̄вам̣ патто. дхамме патит̣т̣ха̄пентотиа̄дӣхи венеййасанта̄намапеккхитва̄ вуттехи пана вачанехи дхаммасса̄мита̄йа ча дхамматтха̄йа чакканти вуттам̣ хоти. дхаммам̣ саккаронтотихаа̄дӣхи дхамматтха̄йа чакканти вуттам̣ хоти. йо хи дхаммам̣ сакка̄ра̄дивасена паваттети, со дхамматтхам̣ паваттети. дхаммам̣ саккаронтоти йатха̄ като со дхаммо сукато хоти, евамева нам̣ каронто. дхаммам̣ гарум̣ каронтоти тасмим̣ га̄равуппаттийа̄ там̣ гарум̣ каронто. дхаммам̣ ма̄нентоти дхаммам̣ пийан̃ча бха̄ванӣйан̃ча катва̄ вихаранто. дхаммам̣ пӯджентоти там̣ ападиситва̄ десана̄пат̣ипаттипӯджа̄йа пӯджам̣ каронто. дхаммам̣ апача̄йама̄ноти тассева дхаммасса сакка̄рагарука̄рехи нӣчавуттитам̣ каронто. дхаммаддхаджо дхаммакетӯти там̣ дхаммам̣ дхаджамива пураккхатва̄ кетумива ча уккхипитва̄ паваттийа̄ дхаммаддхаджо дхаммакету ча хутва̄ти аттхо. дхамма̄дхипатеййоти дхамма̄дхипатито а̄гато бха̄вана̄дхаммавасенева ча саббакирийа̄нам̣ каран̣ена дхамма̄дхипатеййо хутва̄. там̣ кхо пана дхаммачаккам̣ аппат̣иваттийанти кеначи ниваттетум̣ асаккун̣еййата̄йа аппат̣ихатапаваттита̄ вутта̄. тасма̄ со дхаммо паваттанат̣т̣хена чакканти вуттам̣ хоти.

саддхиндрийам̣ дхаммо, там̣ дхаммам̣ паваттетӣти венеййасанта̄не маггасампайуттасаддхиндрийуппа̄данена там̣ саддхиндрийам̣ дхаммам̣ паваттетӣти аттхо. есева найо сесесупи. сачча̄ти саччан̃а̄н̣а̄ни. випассана̄ ча виджджа̄ ча магган̃а̄н̣амева. ануппа̄де н̃а̄н̣анти арахаттапхале н̃а̄н̣ам̣. тампи венеййасанта̄не паваттетийева, нибба̄нан̃ча пат̣иведхам̣ каронто паваттетийева на̄ма.

самудайава̄ра̄дӣсу самудайаваттхука̄ ниродхаваттхука̄ маггаваттхука̄ти висесападам̣ дассетва̄ сан̇кхитта̄. еттха̄пи вуттасадисам̣ пат̣хамам̣ вуттанайенева ведитаббам̣.