6. гатикатха̄

гатикатха̄ван̣н̣ана̄

231. ида̄ни тасса̄ вимоккхуппаттийа̄ хетубхӯтам̣ хетусампаттим̣ дассентена катхита̄йа гатикатха̄йа апуббаттха̄нуван̣н̣ана̄. духетукапат̣исандхикасса̄пи хи ‘‘наттхи джха̄нам̣ апан̃н̃асса̄’’ти (дха. па. 372) вачанато джха̄нампи на уппаджджати, ким̣ пана вимоккхо. таттха гатисампаттийа̄ти нирайатираччха̄найонипеттивисайамануссадевасан̇кха̄та̄су пан̃часу гатӣсу мануссадевасан̇кха̄та̄йа гатисампаттийа̄. етена пурима̄ тиссо гативипаттийо пат̣иккхипати. гатийа̄ сампатти гатисампатти, сугатӣти вуттам̣ хоти. гатӣти ча сахока̄са̄ кхандха̄. пан̃часу ча гатӣсу петтивисайаггахан̣енева асурака̄йопи гахито. дева̄ти чха ка̄ма̄вачарадева̄ брахма̄но ча. деваггахан̣ена асура̄пи сан̇гахита̄. н̃а̄н̣асампайуттети н̃а̄н̣асампайуттапат̣исандхиккхан̣е. кхан̣опи хи н̃а̄н̣асампайуттайогена тенева воха̄рена вуттоти ведитаббо. катинам̣ хетӯнанти алобха̄доса̄мохахетӯсу катинам̣ хетӯнам̣. упапаттӣти упападжджанам̣, ниббаттӣти аттхо.

йасма̄ пана суддакуладжа̄та̄пи тихетука̄ хонти, тасма̄ те сандха̄йа пат̣хамапуччха̄. йасма̄ ча йебхуййена маха̄пун̃н̃а̄ тӣсу маха̄са̄лакулесу джа̄йанти, тасма̄ тесам̣ тин̣н̣ам̣ кула̄нам̣ васена тиссо пуччха̄. па̄т̣хо пана сан̇кхитто. махатӣ са̄ла̄ етесанти маха̄са̄ла̄, маха̄гхара̄ маха̄вибхава̄ти аттхо. атха ва̄ маха̄ са̄ро етесанти маха̄са̄ра̄ти ваттаббе ра-ка̄расса ла-ка̄рам̣ катва̄ ‘‘маха̄са̄ла̄’’ти вуттам̣. кхаттийа̄ маха̄са̄ла̄, кхаттийесу ва̄ маха̄са̄ла̄ти кхаттийамаха̄са̄ла̄. сесесупи есева найо. таттха йасса кхаттийасса гехе паччхимантена кот̣исатам̣ дханам̣ нидха̄нагатам̣ хоти, каха̄пан̣а̄нан̃ча вӣсати амбан̣а̄ни дивасам̣ валан̃дже никкхаманти, айам̣ кхаттийамаха̄са̄ло на̄ма. йасса бра̄хман̣асса гехе паччхимантена асӣтикот̣идханам̣ нидха̄нагатам̣ хоти, каха̄пан̣а̄нан̃ча даса амбан̣а̄ни дивасам̣ валан̃дже никкхаманти, айам̣ бра̄хман̣амаха̄са̄ло на̄ма. йасса гахапатисса гехе паччхимантена чатта̄лӣсакот̣идханам̣ нидха̄нагатам̣ хоти, каха̄пан̣а̄нан̃ча пан̃ча амбан̣а̄ни дивасам̣ валан̃дже никкхаманти, айам̣ гахапатимаха̄са̄ло на̄ма.

рӯпа̄вачара̄нам̣ арӯпа̄вачара̄нан̃ча екантатихетукатта̄ ‘‘н̃а̄н̣асампайутте’’ти на вуттам̣, мануссесу пана духетука̄хетука̄нан̃ча саббха̄вато, ка̄ма̄вачаресу девесу духетука̄нан̃ча саббха̄вато сесесу ‘‘н̃а̄н̣асампайутте’’ти вуттам̣. еттха ча ка̄ма̄вачарадева̄ пан̃чака̄магун̣аратийа̄ кӣл̣анти, сарӣраджутийа̄ ча джотантӣти дева̄, рӯпа̄вачарабрахма̄но джха̄наратийа̄ кӣл̣анти, сарӣраджутийа̄ ча джотантӣти дева̄, арӯпа̄вачарабрахма̄но джха̄наратийа̄ кӣл̣анти, н̃а̄н̣аджутийа̄ ча джотантӣти дева̄.

232. кусалакаммасса джаванаккхан̣ети атӣтаджа̄тийа̄ идха тихетукапат̣исандхиджанакасса тихетукака̄ма̄вачаракусалакаммасса ча джаванавӣтхийам̣ пунаппунам̣ уппаттивасена саттава̄рам̣ джаванаккхан̣е, паваттанака̄лети аттхо. тайо хетӯ кусала̄ти алобхо кусалахету адосо кусалахету амохо кусалахету. тасмим̣ кхан̣е джа̄тачетана̄йа̄ти тасмим̣ вуттаккхан̣ейева джа̄та̄йа кусалачетана̄йа. сахаджа̄тапаччайа̄ хонтӣти уппаджджама̄на̄ ча сахауппа̄данабха̄вена упака̄рака̄ хонти. тена вуччатӣти тена сахаджа̄тапаччайабха̄венева вуччати. кусаламӯлапаччайа̄пи сан̇кха̄ра̄ти екачиттаккхан̣икапаччайа̄ка̄ранайена вуттам̣. ‘‘сан̇кха̄ра̄’’ти ча бахувачанена таттха сан̇кха̄раккхандхасан̇гахита̄ саббе четасика̄ гахита̄ти ведитаббам̣. аписаддена сан̇кха̄рапаччайа̄пи кусаламӯла̄нӣтипи вуттам̣ хоти.

никантиккхан̣ети аттано випа̄кам̣ да̄тум̣ паччупат̣т̣хитакамме ва̄ татха̄ паччупат̣т̣хитакаммена упат̣т̣ха̄пите камманимитте ва̄ гатинимитте ва̄ уппаджджама̄на̄нам̣ никантиккхан̣е. никантӣти ника̄мана̄ паттхана̄. а̄саннамаран̣асса хи мохена а̄кулачиттатта̄ авӣчиджа̄ла̄йапи никанти уппаджджати, ким̣ пана сесесу нимиттесу. две хетӯти лобхо акусалахету мохо акусалахету. бхаваниканти пана пат̣исандхианантарам̣ паваттабхаван̇гавӣтхито вут̣т̣хитаматтассева аттано кхандхасанта̄нам̣ а̄раббха саббесампи уппаджджати. ‘‘йасса ва̄ пана йаттха акусала̄ дхамма̄ на уппаджджиттха, тасса таттха кусала̄ дхамма̄ на уппаджджиттха̄ти а̄манта̄’’ти евама̄ди идамева сандха̄йа вуттам̣. тасмим̣ кхан̣е джа̄тачетана̄йа̄ти акусалачетана̄йа.

пат̣исандхиккхан̣ети тена каммена гахитапат̣исандхиккхан̣е. тайо хетӯти алобхо абйа̄катахету адосо абйа̄катахету амохо абйа̄катахету. тасмим̣ кхан̣е джа̄тачетана̄йа̄ти випа̄ка̄бйа̄катачетана̄йа. на̄марӯпапаччайа̄пи вин̃н̃а̄н̣анти еттха тасмим̣ пат̣исандхиккхан̣е тайо випа̄кахетӯ сесачетасика̄ ча на̄мам̣, хадайаваттху рӯпам̣. тато на̄марӯпапаччайатопи пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣ам̣ паваттати. вин̃н̃а̄н̣апаччайа̄пи на̄марӯпанти еттха̄пи на̄мам̣ вуттаппака̄рамева, рӯпам̣ пана идха сахетукамануссапат̣исандхийа̄ адхиппетатта̄ габбхасеййака̄нам̣ ваттхудасакам̣ ка̄йадасакам̣ бха̄вадасаканти саматим̣са рӯпа̄ни, сам̣седаджа̄нам̣ опапа̄тика̄нан̃ча парипун̣н̣а̄йатана̄нам̣ чаккхудасакам̣ сотадасакам̣ гха̄надасакам̣ дживха̄дасакан̃ча̄ти самасаттати рӯпа̄ни. там̣ вуттаппака̄рам̣ на̄марӯпам̣ пат̣исандхиккхан̣е пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣апаччайа̄ паваттати.

пан̃чаккхандха̄ти еттха пат̣исандхичиттена пат̣исандхиккхан̣е лаббхама̄на̄ни рӯпа̄ни рӯпаккхандхо, сахаджа̄та̄ ведана̄ ведана̄ккхандхо, сан̃н̃а̄ сан̃н̃а̄ккхандхо, сесачетасика̄ сан̇кха̄раккхандхо, пат̣исандхичиттам̣ вин̃н̃а̄н̣аккхандхо. сахаджа̄тапаччайа̄ хонтӣти чатта̄ро арӯпино кхандха̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сахаджа̄тапаччайа̄ хонти, рӯпаккхандхе чатта̄ро маха̄бхӯта̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сахаджа̄тапаччайа̄ хонти, арӯпино кхандха̄ ча хадайарӯпан̃ча ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сахаджа̄тапаччайа̄ хонти, маха̄бхӯта̄пи упа̄да̄рӯпа̄нам̣ сахаджа̄тапаччайа̄ хонти. ан̃н̃аман̃н̃апаччайа̄ хонтӣти ан̃н̃аман̃н̃ам̣ уппа̄данупаттхамбханабха̄вена упака̄рака̄ хонти, чатта̄ро арӯпино кхандха̄ ча ан̃н̃аман̃н̃апаччайа̄ хонти, чатта̄ро маха̄бхӯта̄ ан̃н̃аман̃н̃апаччайа̄ хонти. ниссайапаччайа̄ хонтӣти адхит̣т̣ха̄на̄ка̄рена ниссайа̄ка̄рена ча упака̄рака̄ хонти, чатта̄ро арӯпино кхандха̄ ча ан̃н̃аман̃н̃ам̣ ниссайапаччайа̄ хонтӣти сахаджа̄та̄ вийа виттха̄ретабба̄. виппайуттапаччайа̄ хонтӣти екаваттхука̄дибха̄ва̄нупагаманена виппайуттабха̄вена упака̄рака̄ хонти, арӯпино кхандха̄ пат̣исандхирӯпа̄нам̣ виппайуттапаччайа̄ хонти, хадайарӯпам̣ арӯпӣнам̣ кхандха̄нам̣ виппайуттапаччайо хоти. ‘‘пан̃чаккхандха̄’’ти хеттха евам̣ йатха̄ла̄бхавасена вуттам̣.

чатта̄ро маха̄бхӯта̄ти еттха тайо паччайа̄ пат̣хамам̣ вутта̄йева. тайо джӣвитасан̇кха̄ра̄ти а̄йу ча усма̄ ча вин̃н̃а̄н̣ан̃ча. а̄йӯти рӯпаджӣвитиндрийам̣ арӯпаджӣвитиндрийан̃ча. усма̄ти теджодха̄ту. вин̃н̃а̄н̣анти пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣ам̣. ета̄ни хи упарӯпари джӣвитасан̇кха̄рам̣ сан̇кхаронти паваттентӣти джӣвитасан̇кха̄ра̄. сахаджа̄тапаччайа̄ хонтӣти арӯпаджӣвитиндрийам̣ пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣ан̃ча сампайуттака̄нам̣ кхандха̄нан̃ча хадайарӯпасса ча ан̃н̃аман̃н̃асахаджа̄тапаччайа̄ хонти, теджодха̄ту тин̣н̣ам̣ маха̄бхӯта̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃асахаджа̄тапаччайо хоти, упа̄да̄рӯпа̄нам̣ сахаджа̄тапаччайова, рӯпаджӣвитиндрийам̣ сахаджа̄тарӯпа̄нам̣ парийа̄йена сахаджа̄тапаччайо хотӣти ведитаббам̣. ан̃н̃аман̃н̃апаччайа̄ хонти, ниссайапаччайа̄ хонтӣти двайам̣ арӯпаджӣвитиндрийам̣ пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣ан̃ча сампайуттакхандха̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃апаччайа̄ хонти. ан̃н̃аман̃н̃аниссайапаччайа̄ хонтӣти вуттанайенева йоджетва̄ ведитаббам̣. виппайуттапаччайа̄ хонтӣти арӯпаджӣвитиндрийам̣ пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣ан̃ча пат̣исандхирӯпа̄нам̣ виппайуттапаччайа̄ хонти. рӯпаджӣвитиндрийам̣ пана ан̃н̃аман̃н̃аниссайавиппайуттапаччайатте на йуджджати. тасма̄ ‘‘тайо джӣвитасан̇кха̄ра̄’’ти йатха̄ла̄бхавасена вуттам̣. на̄ман̃ча рӯпан̃ча вуттанайенева чатупаччайатте йоджетаббам̣. чуддаса дхамма̄ти пан̃чаккхандха̄, чатта̄ро маха̄бхӯта̄, тайо джӣвитасан̇кха̄ра̄, на̄ман̃ча рӯпан̃ча̄ти евам̣ ган̣ана̄васена чуддаса дхамма̄. тесан̃ча упари ан̃н̃есан̃ча сахаджа̄та̄дипаччайабха̄во вуттанайо ева. сампайуттапаччайа̄ хонтӣти пуна екаваттхукаека̄рамман̣аекуппа̄даеканиродхасан̇кха̄тена сампайуттабха̄вена упака̄рака̄ хонти.

пан̃чиндрийа̄нӣти саддхиндрийа̄дӣни. на̄ман̃ча̄ти идха ведана̄дайо тайо кхандха̄. вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄ти пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣ам̣. пуна чуддаса дхамма̄ти чатта̄ро кхандха̄, пан̃чиндрийа̄ни, тайо хетӯ, на̄ман̃ча вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄ти евам̣ ган̣ана̄васена чуддаса дхамма̄. ат̣т̣хавӣсати дхамма̄ти пурима̄ ча чуддаса, име ча чуддаса̄ти ат̣т̣хавӣсати. идха рӯпасса̄пи павит̣т̣хатта̄ сампайуттапаччайам̣ апанетва̄ виппайуттапаччайо вутто.

евам̣ пат̣исандхиккхан̣е виджджама̄насса тасса тасса паччайуппаннасса дхаммасса там̣ там̣ паччайабхедам̣ дассетва̄ пат̣хамам̣ ниддит̣т̣хе хетӯ нигаметва̄ дассенто имесам̣ ат̣т̣ханнам̣ хетӯнам̣ паччайа̄ упапатти хотӣти а̄ха. камма̄йӯханаккхан̣е тайо кусалахетӯ, никантиккхан̣е две акусалахетӯ, пат̣исандхиккхан̣е тайо абйа̄катахетӯти евам̣ ат̣т̣ха хетӯ. таттха тайо кусалахетӯ, две акусалахетӯ ча идха пат̣исандхиккхан̣е паваттийа̄ упаниссайапаччайа̄ хонти. тайо абйа̄катахетӯ йатха̄йогам̣ хетупаччайасахаджа̄тапаччайавасена паччайа̄ хонти. сесава̄ресупи есева найо.

арӯпа̄вачара̄нам̣ пана рӯпа̄бха̄ва̄ на̄мапаччайа̄пи вин̃н̃а̄н̣ам̣, вин̃н̃а̄н̣апаччайа̄пи на̄манти вуттам̣. рӯпамиссакачуддасакопи ча парихӣно. тасса парихӣнатта̄ ‘‘ат̣т̣хавӣсати дхамма̄’’ти ва̄ро ча на лаббхати.

233. ида̄ни вимоккхасса паччайабхӯтам̣ тихетукапат̣исандхим̣ дассетва̄ тенева самбандхена духетукапат̣исандхивисесан̃ча дассетука̄мо гатисампаттийа̄ н̃а̄н̣авиппайуттетиа̄дима̄ха. кусалакаммасса джаванаккхан̣ети атӣтаджа̄тийа̄ идха пат̣исандхиджанакасса духетукакусалакаммасса вуттанайенева джаванаккхан̣е. две хетӯти н̃а̄н̣авиппайуттатта̄ алобхо кусалахету адосо кусалахету. две абйа̄катахетӯпи алобха̄доса̄йева.

чатта̄ри индрийа̄нӣти пан̃н̃индрийаваджджа̄ни саддхиндрийа̄дӣни чатта̄ри. два̄даса дхамма̄ти пан̃н̃индрийасса амохахетусса ча парихӣнатта̄ два̄даса. тесам̣ двиннам̣йева парихӣнатта̄ чхаббӣсати. чханнам̣ хетӯнанти двиннам̣ кусалахетӯнам̣, двиннам̣ акусалахетӯнам̣, двиннам̣ випа̄кахетӯнанти евам̣ чханнам̣ хетӯнам̣. рӯпа̄рӯпа̄вачара̄ панеттха екантатихетукатта̄ на гахита̄. сесам̣ пат̣хамава̄ре вуттанайенева ведитаббам̣. имасмим̣ ва̄ре духетукапат̣исандхийа̄ духетукакаммассева вуттатта̄ тихетукакаммена духетукапат̣исандхи на хотӣти вуттам̣ хоти. тасма̄ йам̣ дхаммасан̇гахат̣т̣хакатха̄йам̣ (дха. са. ат̣т̣ха. 498) типит̣акамаха̄дхаммараккхитаттхерава̄де ‘‘тихетукакаммена пат̣исандхи тихетука̄ва хоти, духетука̄хетука̄ на хоти. духетукакаммена духетука̄хетука̄ хоти, тихетука̄ на хотӣ’’ти вуттам̣, там̣ има̄йа па̄л̣ийа̄ самети. йам̣ пана типит̣акачӯл̣ана̄гаттхерасса ча морава̄пива̄симаха̄даттаттхерасса ча ва̄десу ‘‘тихетукакаммена пат̣исандхи тихетука̄пи хоти духетука̄пи, ахетука̄ на хоти. духетукакаммена духетука̄пи хоти ахетука̄пи, тихетука̄ на хотӣ’’ти вуттам̣, там̣ има̄йа па̄л̣ийа̄ вируддхам̣ вийа диссати. имисса̄ катха̄йа хетуадхика̄ратта̄ ахетукапат̣исандхи на вутта̄ти.

гатикатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.