56-63. саччан̃а̄н̣ачатуккадвайаниддесаван̣н̣ана̄
108-9. саччан̃а̄н̣ачатуккадвайаниддесе дуккхасса пӣл̣анат̣т̣хотиа̄дӣни вуттаттха̄нева. маггасаман̇гисса н̃а̄н̣ам̣ дуккхепетам̣ н̃а̄н̣антиа̄ди анантарачатукке вийа ека̄бхисамайавасена вуттам̣. дувидхан̃хи саччан̃а̄н̣ам̣ локийам̣ локуттаран̃ча. локикам̣ дувидхам̣ анубодхан̃а̄н̣ам̣ паччавеккхан̣ан̃а̄н̣ан̃ча. анубодхан̃а̄н̣ам̣ а̄дикаммикасса ануссава̄дивасена ниродхе магге ча паваттати, дуккхе самудайе ча а̄рамман̣акаран̣авасена. паччавеккхан̣ан̃а̄н̣ам̣ пат̣ивиддхасаччасса чатӯсупи саччесу а̄рамман̣акаран̣авасена. локуттарам̣ пат̣иведхан̃а̄н̣ам̣ ниродхама̄рамман̣ам̣ катва̄ киччато чатта̄ри сачча̄ни пат̣ивиджджхати. йатха̄ха – ‘‘йо, бхиккхаве, дуккхам̣ пассати, дуккхасамудайампи со пассати, дуккханиродхампи пассати, дуккханиродхага̄миним̣ пат̣ипадампи пассатӣ’’ти (сам̣. ни. 5.1100) саббам̣ ваттаббам̣. идха̄пи имина̄ ва̄рена идамева вуттам̣. там̣ пана локуттарампи ‘‘дуккхе н̃а̄н̣а’’нтиа̄дӣни на̄ма̄ни лабхатӣти дассанаттхам̣ вуттам̣. идха пана локикан̃а̄н̣амева адхиппетам̣. тасма̄йева ча таттха катамам̣ дуккхе н̃а̄н̣антиа̄дима̄ха.
таттха дуккхам̣ а̄раббха̄ти дуккхасаччам̣ а̄ламбитва̄, а̄рамман̣ам̣ катва̄ти аттхо. пан̃н̃а̄тиа̄дӣсу тасса тасса аттхасса па̄кат̣акаран̣асан̇кха̄тена пан̃н̃а̄панат̣т̣хена пан̃н̃а̄, тена тена ва̄ аничча̄дина̄ пака̄рена дхамме джа̄на̄тӣтипи пан̃н̃а̄. идамасса̄ сабха̄вападам̣. паджа̄нана̄ка̄ро паджа̄нана̄. аничча̄дӣни вичина̄тӣти вичайо. павичайоти упасаггена падам̣ вад̣д̣хитам̣, пака̄рена вичайоти аттхо. чатусаччадхаммам̣ вичина̄тӣти дхаммавичайо. аничча̄дӣнам̣ самма̄ лаккхан̣авасена саллаккхан̣а̄. са̄ ева упасаггана̄наттена упалаккхан̣а̄ паччупалаккхан̣а̄ти вутта̄. бхусам̣ лаккхан̣а̄ те те аничча̄дидхамме пат̣ичча упалаккхан̣а̄ти аттхо. пан̣д̣итабха̄во пан̣д̣иччам̣. кусалабха̄во косаллам̣. нипун̣абха̄во непун̃н̃ам̣. аничча̄дӣнам̣ вибха̄ванавасена вебхабйа̄. аничча̄дӣнам̣ чинтанакавасена чинта̄, йасса уппаджджати, там̣ аничча̄дӣни чинта̄петӣтипи чинта̄. аничча̄дӣни упапариккхатӣти упапариккха̄. бхӯрӣти патхавӣ. айампи сан̣хат̣т̣хена виттхатат̣т̣хена ча бхӯрӣ вийа̄ти бхӯрӣ. атха ва̄ пан̃н̃а̄йева бхӯте аттхе раматӣти бхӯрӣти вуччати. асани вийа силуччайе килесе медхати хим̣сатӣти медха̄, кхиппам̣ гахан̣адха̄ран̣ат̣т̣хена ва̄ медха̄. йасса уппаджджати, там̣ аттахитапат̣ипаттийам̣ сампайуттадхамме ча йа̄тха̄валаккхан̣апат̣иведхе паринетӣти парин̣а̄йика̄. дхамме аничча̄дивасена вивидха̄ пассатӣти випассана̄. самма̄ пака̄рехи аничча̄дӣни джа̄на̄тӣти сампаджа̄но, тасса бха̄во сампаджан̃н̃ам̣. уппатхапат̣ипанне синдхаве вӣтхиа̄ропанаттхам̣ патодо вийа уппатхе дха̄ванакам̣ кӯт̣ачиттам̣ вӣтхиа̄ропанаттхам̣ виджджхатӣти патодо вийа патодо.
дассаналаккхан̣е индат̣т̣хам̣ каротӣти индрийам̣, пан̃н̃а̄сан̇кха̄там̣ индрийам̣ пан̃н̃индрийам̣. ким̣ вуттам̣ хоти? найидам̣ ‘‘пурисасса индрийам̣ пурисиндрийа’’нтиа̄ди вийа пан̃н̃а̄йа индрийам̣ пан̃н̃индрийам̣. атха кхо пан̃н̃а̄ ева индрийам̣ пан̃н̃индрийанти вуттам̣ хоти. авиджджа̄йа на кампатӣти пан̃н̃а̄балам̣. килесаччхеданат̣т̣хена пан̃н̃а̄ва саттхам̣ пан̃н̃а̄саттхам̣. аччуггатат̣т̣хена пан̃н̃а̄ва па̄са̄до пан̃н̃а̄па̄са̄до. а̄локанат̣т̣хена пан̃н̃а̄ва а̄локо пан̃н̃а̄а̄локо. обха̄санат̣т̣хена пан̃н̃а̄ва обха̄со пан̃н̃а̄обха̄со. паджджотанат̣т̣хена пан̃н̃а̄ва паджджото пан̃н̃а̄паджджото. пан̃н̃авато хи екапаллан̇кена нисиннасса дасасахассилокадха̄ту ека̄лока̄ екобха̄са̄ екападжджота̄ хоти. тенетам̣ вуттам̣. имесу пана тӣсу падесу екападена̄пи етасмим̣ аттхе сиддхе йа̄ни панета̄ни бхагавата̄ ‘‘чатта̄роме, бхиккхаве, а̄лока̄. катаме чатта̄ро? чанда̄локо, сӯрийа̄локо, агга̄локо, пан̃н̃а̄локо. име кхо, бхиккхаве, чатта̄ро а̄лока̄. етадаггам̣, бхиккхаве, имесам̣ чатуннам̣ а̄лока̄нам̣ йадидам̣ пан̃н̃а̄локо’’. татха̄ ‘‘чатта̄роме, бхиккхаве, обха̄са̄. чатта̄роме, бхиккхаве, паджджота̄’’ти (а. ни. 4.144-145) сатта̄нам̣ аджджха̄сайавасена сутта̄ни десита̄ни. таданурӯпенева идха̄пи тхерена десана̄ ката̄. аттхо хи анекехи а̄ка̄рехи вибхаджджама̄но сувибхатто хоти, ан̃н̃атха̄ ча ан̃н̃о буджджхати, ан̃н̃атха̄ ан̃н̃оти. ратикаран̣ат̣т̣хена пана ратида̄йакат̣т̣хена ратиджанакат̣т̣хена читтӣкатат̣т̣хена дуллабхапа̄тубха̄ват̣т̣хена атулат̣т̣хена аномасаттапарибхогат̣т̣хена ча пан̃н̃а̄ва ратанам̣ пан̃н̃а̄ратанам̣.
на тена сатта̄ муйханти, сайам̣ ва̄ а̄рамман̣е на муйхатӣти амохо. дхаммавичайападам̣ вуттаттхамева. касма̄ панетам̣ пуна вуттанти? амохасса мохапат̣ипаккхабха̄вадӣпанаттхам̣. тенетам̣ дӣпети ‘‘йва̄йам̣ амохо, со на кевалам̣ мохато ан̃н̃о дхаммо, мохасса пана пат̣ипаккхо дхаммавичайасан̇кха̄то амохо на̄ма идха адхиппето’’ти. самма̄дит̣т̣хӣти йа̄тха̄ваниййа̄никакусаладит̣т̣хи. ‘‘таттха катамам̣ дуккхасамудайе н̃а̄н̣ам̣, таттха катамам̣ дуккханиродхе н̃а̄н̣ам̣, таттха катамам̣ дуккханиродхага̄минийа̄ пат̣ипада̄йа н̃а̄н̣а’’нти пуччха̄вачана̄ни сан̇кхепавасена вутта̄нӣти.
саччан̃а̄н̣ачатуккадвайаниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.