54. диббачаккхун̃а̄н̣аниддесаван̣н̣ана̄

106. диббачаккхун̃а̄н̣аниддесе а̄локасан̃н̃ам̣ манаси каротӣти дива̄ ва̄ раттим̣ ва̄ сӯрийаджотичандаман̣иа̄локам̣ а̄локоти манаси кароти. евам̣ манасикаронто ча а̄локоти сан̃н̃ам̣ манаси паваттанато ‘‘а̄локасан̃н̃ам̣ манаси каротӣ’’ти вуччати. дива̄сан̃н̃ам̣ адхит̣т̣ха̄тӣти евам̣ а̄локасан̃н̃ам̣ манасикаритва̄ дива̄ти сан̃н̃ам̣ т̣хапети. йатха̄ дива̄ татха̄ раттинти йатха̄ дива̄ а̄локо дит̣т̣хо, татхева раттимпи манаси кароти. йатха̄ раттим̣ татха̄ дива̄ти йатха̄ раттим̣ а̄локо дит̣т̣хо, татхева дива̄пи манаси кароти. ити виват̣ена четаса̄ти евам̣ апихитена читтена. апарийонаддхена̄ти самантато анаддхена. саппабха̄сам̣ читтам̣ бха̄ветӣти саобха̄сам̣ читтам̣ вад̣д̣хети. етена диббачаккхусса парикамма̄лока̄рамман̣ам̣ читтам̣ катхитам̣. а̄локакасин̣а̄рамман̣ам̣ чатуттхаджджха̄намева ва̄ сандха̄йа вуттам̣. тассевам̣ бха̄вайато обха̄саджа̄там̣ читтам̣ хоти вигатандхака̄ра̄варан̣ам̣. тена хи диббачаккхум̣ уппа̄детука̄мена а̄дикаммикена кулапуттена имисса̄йева па̄л̣ийа̄ ануса̄рена касин̣а̄рамман̣ам̣ абхин̃н̃а̄па̄дакаджджха̄нам̣ сабба̄ка̄рена абхинӣха̄раккхамам̣ катва̄ ‘‘теджокасин̣ам̣ ода̄такасин̣ам̣ а̄локакасин̣а’’нти имесу тӣсу касин̣есу ан̃н̃атарам̣ а̄саннам̣ ка̄таббам̣, упача̄раджджха̄нагочарам̣ катва̄ вад̣д̣хетва̄ т̣хапетаббам̣, на таттха аппана̄ уппа̄детабба̄ти адхиппа̄йо. саче хи уппа̄дети, па̄дакаджджха̄наниссайам̣ хоти, на парикамманиссайам̣. имесу ча пана тӣсу а̄локакасин̣ам̣йева сет̣т̣хатарам̣, тадануломена пана итарам̣ касин̣адвайампи вуттам̣. тасма̄ а̄локакасин̣ам̣ итаресам̣ ва̄ ан̃н̃атарам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ чатта̄ри джха̄на̄ни уппа̄детва̄ пуна упача̄рабхӯмийам̣йева т̣хатва̄ касин̣ам̣ вад̣д̣хетаббам̣. вад̣д̣хитавад̣д̣хитат̣т̣ха̄насса антойева рӯпагатам̣ пасситаббам̣. рӯпагатам̣ пассато панасса тена бйа̄па̄рена парикаммачиттена а̄локапхаран̣ам̣ акуббато парикаммасса ва̄ро атиккамати, тато а̄локо антарадха̄йати, тасмим̣ антарахите рӯпагатампи на диссати. атха̄нена пунаппунам̣ па̄дакаджджха̄намева пависитва̄ тато вут̣т̣ха̄йа а̄локо пхаритаббо. евам̣ ануккамена а̄локо тха̄магато хотӣти. ‘‘еттха а̄локо хотӯ’’ти йаттакам̣ т̣ха̄нам̣ париччхиндати, таттха а̄локо тит̣т̣хатийева. дивасампи нисӣдитва̄ пассато рӯпадассанам̣ хоти. таттха йада̄ тасса бхиккхуно мам̣сачаккхусса ана̄па̄тхагатам̣ антокуччхигатам̣ хадайаваттхунисситам̣ хет̣т̣ха̄патхавӣталанисситам̣ тирокут̣т̣апаббатапа̄ка̄рагатам̣ парачаккава̄л̣агатанти идам̣ рӯпам̣ н̃а̄н̣ачаккхусса а̄па̄тхам̣ а̄гаччхати, мам̣сачаккхуна̄ диссама̄нам̣ вийа хоти, тада̄ диббачаккху уппаннам̣ хоти. тадева четтха рӯпадассанасаматтхам̣, на пуббабха̄гачитта̄ни.

татра̄йам̣ диббачаккхуно уппаттиккамо – вуттаппака̄раметам̣ рӯпама̄рамман̣ам̣ катва̄ манодва̄ра̄ваджджане уппаджджитва̄ нируддхе тадева рӯпама̄рамман̣ам̣ катва̄ чатта̄ри пан̃ча ва̄ джавана̄ни уппаджджантӣти пуббе вуттанайенева ведитаббам̣. идам̣ пана н̃а̄н̣ам̣ ‘‘сатта̄нам̣ чутӯпапа̄те н̃а̄н̣а’’нтипи ‘‘диббачаккхун̃а̄н̣а’’нтипи вуччати. там̣ панетам̣ путхуджджанасса парипантхо хоти. со хи ‘‘йаттха йаттха а̄локо хотӯ’’ти адхит̣т̣ха̄ти, там̣ там̣ патхавӣсамуддапаббате винивиджджхитва̄пи ека̄локам̣ хоти. атхасса таттха бхайа̄нака̄ни йаккхараккхаса̄дирӯпа̄ни пассато бхайам̣ уппаджджати. тена читтавиккхепам̣ патва̄ джха̄навиббхантако хоти. тасма̄ рӯпадассане аппаматтена бхавитаббам̣.

сатта̄нам̣ чутӯпапа̄тан̃а̄н̣а̄йа̄ти сатта̄нам̣ чутийа̄ ча упапа̄те ча н̃а̄н̣а̄йа. йена н̃а̄н̣ена сатта̄нам̣ чути ча упапа̄то ча н̃а̄йати, тадаттхам̣ диббачаккхун̃а̄н̣аттханти вуттам̣ хоти. диббена чаккхуна̄ти вуттаттхамева. висуддхена̄ти чутӯпапа̄тадассанена дит̣т̣хивисуддхихетутта̄ висуддхам̣. йо хи чутиматтамева пассати, на упапа̄там̣, со уччхедадит̣т̣хим̣ ган̣ха̄ти. йо упапа̄тамева пассати, на чутим̣, со навасаттапа̄тубха̄вадит̣т̣хим̣ ган̣ха̄ти. йо пана тадубхайам̣ пассати, со йасма̄ дувидхампи там̣ дит̣т̣хигатамативаттати, тасма̄сса там̣ дассанам̣ дит̣т̣хивисуддхихету хоти. убхайан̃четам̣ буддхапутта̄ пассанти. тена вуттам̣ – ‘‘чутӯпапа̄тадассанена дит̣т̣хивисуддхихетутта̄ висуддха’’нти. мануссӯпача̄рам̣ атиккамитва̄ рӯпадассанена атиккантама̄нусакам̣, ма̄нусакам̣ ва̄ мам̣сачаккхум̣ атиккантатта̄ атиккантама̄нусакам̣. тена диббена чаккхуна̄ висуддхена атиккантама̄нусакена.

сатте пассатӣти манусса̄нам̣ мам̣сачаккхуна̄ вийа сатте олокети. чавама̄не упападжджама̄нети еттха чутиккхан̣е упапаттиккхан̣е ва̄ диббачаккхуна̄ дат̣т̣хум̣ на сакка̄, йе пана а̄санначутика̄ ида̄ни чависсанти. те чавама̄на̄. йе ча гахитапат̣исандхика̄ сампатиниббатта̄ ва̄, те упападжджама̄на̄ти адхиппета̄. те еварӯпе чавама̄не ча упападжджама̄не ча пассатӣти дассети. хӣнети моханиссандайуттатта̄ хӣна̄нам̣ джа̄тикулабхога̄дӣнам̣ васена хӣл̣ите охӣл̣ите он̃н̃а̄те аван̃н̃а̄те. пан̣ӣтети амоханиссандайуттатта̄ таббипарӣте. суван̣н̣ети адосаниссандайуттатта̄ ит̣т̣хакантамана̄паван̣н̣айутте. дуббан̣н̣ети досаниссандайуттатта̄ анит̣т̣ха̄канта̄мана̄паван̣н̣айутте, анабхирӯпе вирӯпетипи аттхо. сугатети сугатигате, алобханиссандайуттатта̄ ва̄ ад̣д̣хе махаддхане. дуггатети дуггатигате, лобханиссандайуттатта̄ ва̄ далидде аппаннапа̄не. йатха̄каммӯпагети йам̣ йам̣ каммам̣ упачитам̣, тена тена упагате. таттха пуримехи ‘‘чавама̄не’’тиа̄дӣхи диббачаккхукиччам̣ вуттам̣, имина̄ пана падена йатха̄каммӯпаган̃а̄н̣акиччам̣.

тасса ча н̃а̄н̣асса айамуппаттиккамо – идха бхиккху хет̣т̣ха̄нирайа̄бхимукхам̣ а̄локам̣ вад̣д̣хетва̄ нерайике сатте пассати маха̄дуккхаманубхавама̄не, там̣ дассанам̣ диббачаккхукиччамева. со евам̣ манаси кароти ‘‘ким̣ ну кхо каммам̣ катва̄ име сатта̄ етам̣ дуккхаманубхавантӣ’’ти. атхасса ‘‘идам̣ на̄ма катва̄’’ти там̣камма̄рамман̣ам̣ н̃а̄н̣амуппаджджати. татха̄ упаридевалока̄бхимукхам̣ а̄локам̣ вад̣д̣хетва̄ нанданаванамиссакаванапха̄русакавана̄дӣсу сатте пассати маха̄сампаттим̣ анубхавама̄не, тампи дассанам̣ диббачаккхукиччамева. со евам̣ манаси кароти ‘‘ким̣ ну кхо каммам̣ катва̄ име сатта̄ етам̣ сампаттим̣ анубхавантӣ’’ти. атхасса ‘‘идам̣ на̄ма катва̄’’ти там̣камма̄рамман̣ам̣ н̃а̄н̣амуппаджджати. идам̣ йатха̄каммӯпаган̃а̄н̣ам̣ на̄ма. имасса висум̣ парикаммам̣ на̄ма наттхи. йатха̄ чимасса, евам̣ ана̄гатам̣сан̃а̄н̣асса̄пи. диббачаккхупа̄дака̄нева хи има̄ни диббачаккхуна̄ сахева иджджханти.

име вата бхонтотиа̄дӣсу имети диббачаккхуна̄ дит̣т̣ха̄нам̣ нидассанавачанам̣. вата̄ти ануломавачанаттхе нипа̄то. бхонтоти бхаванто. дут̣т̣ху чаритам̣, дут̣т̣хам̣ ва̄ чаритам̣ килесапӯтикатта̄ти дуччаритам̣, ка̄йена дуччаритам̣, ка̄йато ва̄ уппаннам̣ дуччаританти ка̄йадуччаритам̣. итаресупи есева найо. саманна̄гата̄ти саман̇гӣбхӯта̄. арийа̄нам̣ упава̄дака̄ти буддхапаччекабуддхаса̄вака̄нам̣ арийа̄нам̣ антамасо гихисота̄панна̄нампи анаттхака̄ма̄ хутва̄ антимаваттхуна̄ ва̄ гун̣апаридхам̣санена ва̄ упава̄дака̄, аккосака̄ гарахака̄ти вуттам̣ хоти. таттха ‘‘наттхи имесам̣ саман̣адхаммо, ассаман̣а̄ ете’’ти ваданто антимаваттхуна̄ упавадати, ‘‘наттхи имесам̣ джха̄нам̣ ва̄ вимоккхо ва̄ магго ва̄ пхалам̣ ва̄’’тиа̄дӣни ваданто гун̣апаридхам̣санена упавадатӣти ведитаббо. со ча джа̄нам̣ ва̄ упавадеййа аджа̄нам̣ ва̄, убхайатха̄пи арийӯпава̄дова хоти. бха̄рийам̣ каммам̣ а̄нантарийасадисам̣ сагга̄варан̣ам̣ магга̄варан̣ан̃ча, сатекиччхам̣ пана хоти. тасма̄ йо арийам̣ упавадати, тена гантва̄ саче аттана̄ вуд̣д̣хатаро хоти, уккут̣икам̣ нисӣдитва̄ ‘‘ахам̣ а̄йасмантам̣ идан̃чидан̃ча авачам̣, там̣ ме кхама̄хӣ’’ти кхама̄петаббо. саче навакатаро хоти, вандитва̄ уккут̣икам̣ нисӣдитва̄ ан̃джалим̣ паггахетва̄ ‘‘ахам̣, бханте, тумхе идан̃чидан̃ча авачам̣, там̣ ме кхаматха̄’’ти кхама̄петаббо. саче диса̄пакканто хоти, сайам̣ ва̄ гантва̄ саддхивиха̄рика̄дике ва̄ песетва̄ кхама̄петаббо. саче на̄пи гантум̣ на песетум̣ сакка̄ хоти, йе тасмим̣ виха̄ре бхиккхӯ васанти, тесам̣ сантикам̣ гантва̄ саче навакатара̄ хонти, уккут̣икам̣ нисӣдитва̄, саче вуд̣д̣хатара̄, вуд̣д̣хе вуттанайенева пат̣ипаджджитва̄ ‘‘ахам̣, бханте, асукам̣ на̄ма а̄йасмантам̣ идан̃чидан̃ча авачам̣, кхамату ме со а̄йасма̄’’ти ватва̄ кхама̄петаббо. саммукха̄ аккхамантепи етадева ка̄таббам̣. саче екача̄рикабхиккху хоти, нева тасса васанат̣т̣ха̄нам̣, на гатат̣т̣ха̄нам̣ пан̃н̃а̄йати, екасса пан̣д̣итасса бхиккхуно сантикам̣ гантва̄ ‘‘ахам̣, бханте, асукам̣ на̄ма а̄йасмантам̣ идан̃чидан̃ча авачам̣, там̣ ме ануссарато виппат̣иса̄ро хоти, ким̣ каромӣ’’ти ваттаббам̣. со ваккхати ‘‘тумхе ма̄ чинтайиттха, тхеро тумха̄кам̣ кхамати, читтам̣ вӯпасаметха̄’’ти. тена̄пи арийасса гатадиса̄бхимукхена ан̃джалим̣ паггахетва̄ ‘‘кхаматха̄’’ти ваттаббам̣. йади со париниббуто хоти, париниббутаман̃чат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ йа̄ва сиватхикам̣ гантва̄пи кхама̄петаббам̣. евам̣ кате нева сагга̄варан̣ам̣, на магга̄варан̣ам̣ хоти, па̄катикамева хотӣти.

миччха̄дит̣т̣хика̄ти випарӣтадассана̄. миччха̄дит̣т̣хикаммасама̄да̄на̄ти миччха̄дит̣т̣хивасена сама̄диннана̄на̄видхакамма̄, йе ча миччха̄дит̣т̣химӯлакесу ка̄йакамма̄дӣсу ан̃н̃епи сама̄дапенти. еттха ча вачӣдуччаритаггахан̣енева арийӯпава̄де, манодуччаритаггахан̣ена ча миччха̄дит̣т̣хийа̄ сан̇гахита̄йапи имесам̣ двиннам̣ пуна вачанам̣ маха̄са̄ваджджабха̄вадассанаттханти ведитаббам̣. маха̄са̄ваджджо хи арийӯпава̄до а̄нантарийасадисатта̄. вуттампи четам̣ ‘‘сеййатха̄пи, са̄рипутта, бхиккху сӣласампанно сама̄дхисампанно пан̃н̃а̄сампанно дит̣т̣хева дхамме ан̃н̃ам̣ а̄ра̄дхеййа, евам̣сампадамидам̣ са̄рипутта вада̄ми там̣ ва̄чам̣ аппаха̄йа там̣ читтам̣ аппаха̄йа там̣ дит̣т̣хим̣ аппат̣иниссаджджитва̄ йатха̄бхатам̣ никкхитто, евам̣ нирайе’’ти (ма. ни. 1.149). миччха̄дит̣т̣хито ча маха̄са̄ваджджатарам̣ на̄ма ан̃н̃ам̣ наттхи. йатха̄ха – ‘‘на̄хам̣, бхиккхаве, ан̃н̃ам̣ екадхаммампи саманупасса̄ми, йам̣ евам̣ маха̄са̄ваджджам̣, йатхайидам̣, бхиккхаве, миччха̄дит̣т̣хи, миччха̄дит̣т̣хипарама̄ни, бхиккхаве, ваджджа̄нӣ’’ти (а. ни. 1.310).

ка̄йасса бхеда̄ти упа̄диннаккхандхапаричча̄га̄. парам̣ маран̣а̄ти таданантарам̣ абхиниббаттиккхандхаггахан̣е. атха ва̄ ка̄йасса бхеда̄ти джӣвитиндрийассупаччхеда̄. парам̣ маран̣а̄ти чутичиттато уддхам̣. апа̄йанти евама̄ди саббам̣ нирайавевачанамева. нирайо хи саггамоккхахетубхӯта̄ пун̃н̃асаммата̄ айа̄ апетатта̄, сукха̄нам̣ ва̄ а̄йасса абха̄ва̄ апа̄йо. дуккхасса гати пат̣исаран̣анти дуггати, досабахулата̄йа ва̄ дут̣т̣хена каммуна̄ ниббатта̄ гати дуггати. виваса̄ нипатанти таттха дуккат̣ака̄риноти винипа̄то, винассанта̄ ва̄ еттха патанти самбхиджджама̄нан̇гапаччан̇га̄типи винипа̄то. наттхи еттха асса̄дасан̃н̃ито айоти нирайо.

атха ва̄ апа̄йаггахан̣ена тираччха̄найоним̣ дӣпети. тираччха̄найони хи апа̄йо сугатито апетатта̄, на дуггати махесаккха̄нам̣ на̄гара̄джа̄дӣнам̣ самбхавато. дуггатиггахан̣ена петтивисайам̣. со хи апа̄йо чева дуггати ча сугатито апетатта̄ дуккхасса ча гатибхӯтатта̄, на ту винипа̄то асурасадисам̣ авинипатитатта̄. винипа̄таггахан̣ена асурака̄йам̣. со хи йатха̄вуттена аттхена апа̄йо чева дуггати ча саббасамуссайехи ча винипатитатта̄ винипа̄тоти вуччати. нирайаггахан̣ена авӣчиа̄диманекаппака̄рам̣ нирайамева̄ти. упапанна̄ти упагата̄, таттха абхиниббатта̄ти адхиппа̄йо. вуттавипарийа̄йена суккапаккхо ведитаббо.

айам̣ пана висесо – таттха сугатиггахан̣ена мануссагатипи сан̇гайхати, саггаггахан̣ена девагатийева. таттха сундара̄ гатӣти сугати. рӯпа̄дӣхи висайехи сут̣т̣ху агготи сагго. со саббопи луджджанапалуджджанат̣т̣хена локоти айам̣ вачанаттхо. ити ‘‘диббена чаккхуна̄’’тиа̄ди саббам̣ нигаманавачанам̣. евам̣ диббена чаккхуна̄ пассатӣти айаметтха сан̇кхепаттхоти.

диббачаккхун̃а̄н̣аниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

пан̃чан̃а̄н̣апакин̣н̣акам̣

имесу пан̃часу н̃а̄н̣есу иддхивидхан̃а̄н̣ам̣ париттамахаггатаатӣта̄на̄гатапаччуппаннааджджхаттабахиддха̄рамман̣авасена саттасу а̄рамман̣есу паваттати. сотадха̄тувисуддхин̃а̄н̣ам̣ париттапаччуппаннааджджхаттабахиддха̄рамман̣авасена чатӯсу а̄рамман̣есу паваттати. четопарийан̃а̄н̣ам̣ париттамахаггатааппама̄н̣амаггаатӣта̄на̄гатапаччуппаннабахиддха̄рамман̣авасена ат̣т̣хасу а̄рамман̣есу паваттати. пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣ам̣

париттамахаггатааппама̄н̣амаггаатӣтааджджхаттабахиддха̄наваттабба̄рамман̣авасена ат̣т̣хасу а̄рамман̣есу паваттати. диббачаккхун̃а̄н̣ам̣ париттапаччуппаннааджджхаттабахиддха̄рамман̣авасена чатӯсу а̄рамман̣есу паваттати. йатха̄каммӯпаган̃а̄н̣ам̣ париттамахаггатаатӣтааджджхаттабахиддха̄рамман̣авасена пан̃часу а̄рамман̣есу паваттати. ана̄гатам̣сан̃а̄н̣ам̣ париттамахаггатааппама̄н̣амаггаана̄гатааджджхаттабахиддха̄наваттабба̄рамман̣авасена ат̣т̣хасу а̄рамман̣есу паваттатӣти.

пан̃чан̃а̄н̣апакин̣н̣акам̣ нит̣т̣хитам̣.