53. пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣аниддесаван̣н̣ана̄
105. пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣аниддесе евам̣ паджа̄на̄тӣтиа̄ди чатӯсу иддхипа̄десу парибха̄витачиттасса пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣ам̣ уппа̄детука̄масса тадуппа̄данавидха̄надассанаттхам̣ вуттам̣. камато хи пат̣иччасамуппа̄дам̣ пасситва̄ вин̃н̃а̄н̣ана̄марӯпасал̣а̄йатанапхассаведана̄сан̇кха̄там̣ паччуппаннам̣ пхаласан̇кхепам̣ пассати, тасса паччайам̣ пуримабхаве каммакилесасан̇кха̄там̣ хетусан̇кхепам̣ пассати, тасса паччайам̣ пуримабхавейева пхаласан̇кхепам̣ пассати, тасса паччайам̣ татийабхаве хетусан̇кхепам̣ пассати. евам̣ пат̣иччасамуппа̄дадассанена джа̄типарампарам̣ пассати. евам̣ бахӯпака̄ро пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣асса пат̣иччасамуппа̄даманасика̄ро. таттха ‘‘имасмим̣ сати идам̣ хоти, имассуппа̄да̄ идам̣ уппаджджатӣ’’ти идам̣ пат̣иччасамуппа̄даниддесасса уддесавачанам̣. евам̣ тесам̣ ан̃н̃атаравачаненева аттхе сиддхе двидха̄ вачанам̣ касма̄ти че? аттхана̄наттасаббха̄вато. катхам̣? имасмим̣ сатӣти имасмим̣ паччайе виджджама̄не. идам̣ саббапаччайа̄нам̣ са̄дха̄ран̣авачанам̣. идам̣ хотӣти идам̣ паччайуппаннам̣ бхавати. идам̣ саббапаччайуппанна̄нам̣ са̄дха̄ран̣авачанам̣. имина̄ сакалена вачанена ахетукава̄до пат̣исиддхо хоти. йе хи дхамма̄ паччайасамбхава̄ хонти, на паччайа̄бха̄ва̄, те ахетука̄ на̄ма на хонтӣти. имассуппа̄да̄ти имасса паччайасса уппа̄дахету. идам̣ саббапаччайа̄нам̣ уппа̄давантата̄дӣпанавачанам̣. идам̣ уппаджджатӣти идам̣ паччайуппаннам̣ уппаджджати. идам̣ саббапаччайуппанна̄нам̣ тато уппаджджама̄ната̄дӣпанавачанам̣. имина̄ сакалена вачанена сассата̄хетукава̄до пат̣исиддхо хоти. йе хи уппа̄даванто дхамма̄, те аничча̄. тасма̄ сатипи сахетукатте аниччахетука̄ ете дхамма̄ на локе ниччасамматапакатипуриса̄дихетука̄ти вуттам̣ хоти.
йадиданти ниддиситаббаттхасандассанам̣. авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄ти еттха йам̣ пат̣ичча пхаламети, со паччайо. пат̣ичча̄ти на вина̄, апаччаккхитва̄ти аттхо. етӣти уппаджджати чева паваттати ча̄ти аттхо. апича упака̄ракат̣т̣хо паччайат̣т̣хо, авиджджа̄ ча са̄ паччайо ча̄ти авиджджа̄паччайо. тасма̄ авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄ самбхавантӣти йоджана̄. евам̣ самбхаванти-саддасса сесападехипи йоджана̄ ка̄табба̄. сока̄дӣсу ча сочанам̣ соко. паридеванам̣ паридево. дуккхатӣти дуккхам̣. уппа̄дат̣т̣хитивасена ва̄ дведха̄ кханатӣтипи дуккхам̣. думманасса бха̄во доманассам̣. бхусо а̄йа̄со упа̄йа̄со. самбхавантӣти ниббаттанти. еванти ниддит̣т̣ханайанидассанам̣. тена авиджджа̄дӣхева ка̄ран̣ехи, на иссаранимма̄на̄дӣхӣти дассети. етасса̄ти йатха̄вуттасса. кеваласса̄ти асаммиссасса, сакаласса ва̄. дуккхаккхандхасса̄ти дуккхасамӯхасса, на саттасса на сукхасубха̄дӣнам̣. самудайоти ниббатти. хотӣти самбхавати.
таттха катама̄ авиджджа̄? дуккхе ан̃н̃а̄н̣ам̣, дуккхасамудайе ан̃н̃а̄н̣ам̣, дуккханиродхе ан̃н̃а̄н̣ам̣, дуккханиродхага̄минийа̄ пат̣ипада̄йа ан̃н̃а̄н̣ам̣, пуббанте ан̃н̃а̄н̣ам̣, апаранте ан̃н̃а̄н̣ам̣, пуббанта̄паранте ан̃н̃а̄н̣ам̣, идаппаччайата̄пат̣иччасамуппаннесу дхаммесу ан̃н̃а̄н̣ам̣. катаме сан̇кха̄ра̄? пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ро, апун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ро, а̄нен̃джа̄бхисан̇кха̄ро, ка̄йасан̇кха̄ро, вачӣсан̇кха̄ро, читтасан̇кха̄ро. ат̣т̣ха ка̄ма̄вачаракусалачетана̄ пан̃ча рӯпа̄вачаракусалачетана̄ пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ро, два̄даса акусалачетана̄ апун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ро, чатассо арӯпа̄вачаракусалачетана̄ а̄нен̃джа̄бхисан̇кха̄ро. ка̄йасан̃четана̄ ка̄йасан̇кха̄ро, вачӣсан̃четана̄ вачӣсан̇кха̄ро, маносан̃четана̄ читтасан̇кха̄ро.
таттха сийа̄ – катхам̣ панетам̣ джа̄нитаббам̣ ‘‘име сан̇кха̄ра̄ авиджджа̄паччайа̄ хонтӣ’’ти? авиджджа̄бха̄ве бха̄вато. йасса хи дуккха̄дӣсу авиджджа̄сан̇кха̄там̣ ан̃н̃а̄н̣ам̣ аппахӣнам̣ хоти. со дуккхе та̄ва пуббанта̄дӣсу ча ан̃н̃а̄н̣ена сам̣са̄радуккхам̣ сукхасан̃н̃а̄йа гахетва̄ тассева хетубхӯте тивидхепи сан̇кха̄ре а̄рабхати. самудайе ан̃н̃а̄н̣ена дуккхахетубхӯтепи тан̣ха̄париккха̄ре сан̇кха̄ре сукхахетуто ман̃н̃ама̄но а̄рабхати. ниродхе пана магге ча ан̃н̃а̄н̣ена дуккхасса аниродхабхӯтепи гативисесе дуккханиродхасан̃н̃ӣ хутва̄ ниродхасса ча амаггабхӯтесупи йан̃н̃а̄маратапа̄дӣсу ниродхамаггасан̃н̃ӣ хутва̄ дуккханиродхам̣ паттхайама̄но йан̃н̃а̄маратапа̄димукхена тивидхепи сан̇кха̄ре а̄рабхати.
апича со та̄йа чатӯсу саччесу аппахӣна̄виджджата̄йа висесато джа̄тиджара̄рогамаран̣а̄дианека̄дӣнававокин̣н̣ампи пун̃н̃апхаласан̇кха̄там̣ дуккхам̣ дуккхато аджа̄нанто тасса адхигама̄йа ка̄йавачӣчиттасан̇кха̄рабхедам̣ пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄рам̣ а̄рабхати деваччхарака̄мако вийа марупапа̄там̣. сукхасамматасса̄пи ча тасса пун̃н̃апхаласса анте маха̄парил̣а̄хаджаникам̣ випарин̣а̄мадуккхатам̣ аппасса̄датан̃ча апассантопи таппаччайам̣ вуттаппака̄рамева пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄рам̣ а̄рабхати салабхо вийа дӣпасикха̄бхинипа̄там̣, мадхубиндугиддхо вийа ча мадхулиттасаттхадха̄ра̄леханам̣. ка̄мӯпасевана̄дӣсу ча савипа̄кесу а̄дӣнавам̣ апассанто сукхасан̃н̃а̄йа чева килеса̄бхибхӯтата̄йа ча два̄раттайаппаваттампи апун̃н̃а̄бхисан̇кха̄рам̣ а̄рабхати ба̄ло вийа гӯтхакӣл̣анам̣, маритука̄мо вийа ча висакха̄данам̣. а̄руппавипа̄кесу ча̄пи сан̇кха̄равипарин̣а̄мадуккхатам̣ анавабуджджхама̄но сассата̄дивипалла̄сена читтасан̇кха̄рабхӯтам̣ а̄нен̃джа̄бхисан̇кха̄рам̣ а̄рабхати диса̄мӯл̣хо вийа писа̄чанагара̄бхимукхамаггагаманам̣. евам̣ йасма̄ авиджджа̄бха̄ватова сан̇кха̄рабха̄во, на абха̄вато, тасма̄ джа̄нитаббаметам̣ ‘‘име сан̇кха̄ра̄ авиджджа̄паччайа̄ хонтӣ’’ти.
еттха̄ха – ган̣ха̄ма та̄ва етам̣ ‘‘авиджджа̄ сан̇кха̄ра̄нам̣ паччайо’’ти. ким̣ пана̄йамека̄ва авиджджа̄ сан̇кха̄ра̄нам̣ паччайо, уда̄ху ан̃н̃епи паччайа̄ сантӣти? ким̣ панеттха йади та̄ва ека̄ва, екака̄ран̣ава̄до а̄паджджати. атха ан̃н̃епи санти, ‘‘авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄’’ти екака̄ран̣аниддесо нупападжджатӣти? на нупападжджати. касма̄? йасма̄ –
‘‘екам̣ на екато идха, на̄некаманекатопи но екам̣;
пхаламаттхи аттхи пана ека-хетупхаладӣпане аттхо’’.
бхагава̄ хи каттхачи падха̄натта̄ каттхачи па̄кат̣атта̄ каттхачи аса̄дха̄ран̣атта̄ десана̄вила̄сасса ча венеййа̄нан̃ча анурӯпато екамева хетун̃ча пхалан̃ча дӣпети. тасма̄ айамидха авиджджа̄ виджджама̄несупи ан̃н̃есу ваттха̄рамман̣асахаджа̄тадхамма̄дӣсу сан̇кха̄рака̄ран̣есу ‘‘асса̄да̄нупассино тан̣ха̄ павад̣д̣хатӣ’’ти (сам̣. ни. 2.52) ча, ‘‘авиджджа̄самудайа̄ а̄савасамудайо’’ти (ма. ни. 1.104) ча вачанато ан̃н̃есампи тан̣ха̄дӣнам̣ сан̇кха̄рахетӯнам̣ хетӯти падха̄натта̄, ‘‘авидва̄, бхиккхаве, авиджджа̄гато пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄рампи абхисан̇кхаротӣ’’ти па̄кат̣атта̄, аса̄дха̄ран̣атта̄ ча сан̇кха̄ра̄нам̣ хетубха̄вена дӣпита̄ти ведитабба̄. етенева ча екекахетупхаладӣпанапариха̄равачанена саббаттха екекахетупхаладӣпане пайоджанам̣ ведитаббанти.
еттха̄ха – евам̣ сантепи еканта̄нит̣т̣хапхала̄йа са̄ваджджа̄йа авиджджа̄йа катхам̣ пун̃н̃а̄нен̃джа̄бхисан̇кха̄рапаччайаттам̣ йуджджати? на хи нимбабӣджато уччху уппаджджатӣти. катхам̣ на йуджджиссати? локасмин̃хи –
‘‘вируддхо ча̄вируддхо ча, садиса̄садисо татха̄;
дхамма̄нам̣ паччайо сиддхо, випа̄ка̄ ева те ча на’’.
ити айам̣ авиджджа̄ випа̄кавасена еканта̄нит̣т̣хапхала̄, сабха̄вавасена ча са̄ваджджа̄пи сама̄на̄ саббесампи етесам̣ пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ра̄дӣнам̣ йатха̄нурӯпам̣ т̣ха̄накиччасабха̄вавируддха̄вируддхапаччайавасена садиса̄садисапаччайавасена ча паччайо хотӣти ведитабба̄.
апича –
‘‘чутӯпапа̄те сам̣са̄ре, сан̇кха̄ра̄нан̃ча лаккхан̣е;
йо пат̣иччасамуппанна-дхаммесу ча вимуйхати.
‘‘абхисан̇кхароти со ете, сан̇кха̄ре тивидхе йато;
авиджджа̄ паччайо тесам̣, тивидха̄нам̣ айам̣ тато.
‘‘йатха̄пи на̄ма джаччандхо, наро апарин̣а̄йако;
екада̄ йа̄ти маггена, уммаггена̄пи екада̄.
‘‘сам̣са̄ре сам̣сарам̣ ба̄ло, татха̄ апарин̣а̄йако;
кароти екада̄ пун̃н̃ам̣, апун̃н̃амапи екада̄.
‘‘йада̄ ча н̃атва̄ со дхаммам̣, сачча̄ни абхисамессати;
тада̄ авиджджӯпасама̄, упасанто чариссатӣ’’ти.
сан̇кха̄рапаччайа̄ вин̃н̃а̄н̣анти чха вин̃н̃а̄н̣ака̄йа̄ чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ сотавин̃н̃а̄н̣ам̣ гха̄навин̃н̃а̄н̣ам̣ дживха̄вин̃н̃а̄н̣ам̣ ка̄йавин̃н̃а̄н̣ам̣ мановин̃н̃а̄н̣ам̣. таттха чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ кусалавипа̄кам̣ акусалавипа̄канти дувидхам̣. татха̄ сотагха̄надживха̄ка̄йавин̃н̃а̄н̣а̄ни. мановин̃н̃а̄н̣ам̣ две випа̄каманодха̄туйо, тиссо ахетукамановин̃н̃а̄н̣адха̄туйо, ат̣т̣ха сахетукавипа̄качитта̄ни, пан̃ча рӯпа̄вачара̄ни, чатта̄ри арӯпа̄вачара̄нӣти ба̄вӣсативидхам̣. ити сабба̄ни ба̄ттим̣са локийавипа̄кавин̃н̃а̄н̣а̄ни.
таттха сийа̄ – катхам̣ панетам̣ джа̄нитаббам̣ ‘‘идам̣ вуттаппака̄рам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ сан̇кха̄рапаччайа̄ хотӣ’’ти? упачитакамма̄бха̄ве випа̄ка̄бха̄вато. випа̄кан̃хетам̣, випа̄кан̃ча на упачитакамма̄бха̄ве уппаджджати. йади уппаджджеййа, саббесам̣ саббавипа̄ка̄ни уппаджджеййум̣, на ча уппаджджантӣти джа̄нитаббаметам̣ ‘‘сан̇кха̄рапаччайа̄ идам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ хотӣ’’ти. саббамева хи идам̣ паваттипат̣исандхивасена дведха̄ паваттати. таттха две пан̃чавин̃н̃а̄н̣а̄ни две манодха̄туйо соманассасахагата̄хетукамановин̃н̃а̄н̣адха̄тӯти има̄ни тераса пан̃чавока̄рабхаве паваттийам̣йева паваттанти, сеса̄ни екӯнавӣсати тӣсу бхавесу йатха̄нурӯпам̣ паваттийампи пат̣исандхийампи паваттанти.
‘‘ладдхаппаччайамити дхаммаматтаметам̣ бхавантарамупети;
на̄сса тато сан̇канти, на тато хетум̣ вина̄ хоти’’.
ити хетам̣ ладдхаппаччайам̣ рӯпа̄рӯпадхаммаматтам̣ уппаджджама̄нам̣ бхавантарамупетӣти вуччати, на сатто, на джӣво. тасса ча на̄пи атӣтабхавато идха сан̇канти аттхи, на̄пи тато хетум̣ вина̄ идха па̄тубха̄во. еттха ча пуримам̣ чаванато чути, паччхимам̣ бхавантара̄дипат̣исандха̄нато пат̣исандхӣти вуччати.
еттха̄ха – нану евам̣ асан̇кантипа̄тубха̄ве сати йе имасмим̣ мануссаттабха̄ве кхандха̄, тесам̣ нируддхатта̄, пхалаппаччайасса ча каммасса таттха агаманато, ан̃н̃асса ан̃н̃ато ча там̣ пхалам̣ сийа̄. упабхун̃джаке ча асати касса там̣ пхалам̣ сийа̄. тасма̄ на сундарамидам̣ видха̄нанти. татридам̣ вуччати –
‘‘санта̄не йам̣ пхалам̣ етам̣, на̄н̃н̃асса на ча ан̃н̃ато;
бӣджа̄нам̣ абхисан̇кха̄ро, етассаттхасса са̄дхако.
‘‘пхалассуппаттийа̄ ева, сиддха̄ бхун̃джакасаммути;
пхалуппа̄дена руккхасса, йатха̄ пхалати саммутӣ’’ти.
йопи вадеййа ‘‘евам̣ сантепи ете сан̇кха̄ра̄ виджджама̄на̄ ва̄ пхаласса паччайа̄ сийум̣ авиджджама̄на̄ ва̄. йади ча виджджама̄на̄, паваттиккхан̣ейева несам̣ випа̄кена бхавитаббам̣. атха̄пи авиджджама̄на̄, паваттито пуббе паччха̄ ча ниччам̣ пхала̄ваха̄ сийу’’нти. со евам̣ ваттаббо –
‘‘кататта̄ паччайа̄ ете, на ча ниччам̣ пхала̄ваха̄;
па̄т̣ибхога̄дикам̣ таттха, ведитаббам̣ нидассана’’нти.
вин̃н̃а̄н̣апаччайа̄ на̄марӯпанти идха ведана̄ сан̃н̃а̄ сан̇кха̄раккхандха̄ на̄мам̣, чатта̄ри ча маха̄бхӯта̄ни чатуннан̃ча маха̄бхӯта̄нам̣ упа̄да̄йарӯпам̣ рӯпам̣. абха̄вакагаббхасеййака̄нам̣ ан̣д̣аджа̄нан̃ча пат̣исандхиккхан̣е ваттхудасакам̣ ка̄йадасаканти вӣсати рӯпа̄ни, тайо ча арӯпино кхандха̄ти ете тевӣсати дхамма̄ вин̃н̃а̄н̣апаччайа̄ на̄марӯпанти ведитабба̄. сабха̄вака̄нам̣ бха̄вадасакам̣ паккхипитва̄ теттим̣са, опапа̄тикасаттесу брахмака̄йика̄дӣнам̣ пат̣исандхиккхан̣е чаккхусотаваттхудасака̄ни джӣвитиндрийанавакан̃ча̄ти екӯначатта̄лӣса рӯпа̄ни, тайо ча арӯпино кхандха̄ти ете два̄чатта̄лӣса дхамма̄ вин̃н̃а̄н̣апаччайа̄ на̄марӯпам̣. ка̄мабхаве пана сесаопапа̄тика̄нам̣ сам̣седаджа̄нам̣ ва̄ сабха̄вакапарипун̣н̣а̄йатана̄нам̣ пат̣исандхиккхан̣е чаккхусотагха̄надживха̄ка̄йаваттхубха̄вадасака̄нӣти саттати рӯпа̄ни, тайо ча арӯпино кхандха̄ти ете тесаттати дхамма̄ вин̃н̃а̄н̣апаччайа̄ на̄марӯпам̣. еса уккам̣со. авакам̣сена пана там̣там̣дасакавикала̄нам̣ тасса тасса васена ха̄петва̄ ха̄петва̄ пат̣исандхийам̣ вин̃н̃а̄н̣апаччайа̄ на̄марӯпасан̇кха̄ ведитабба̄. арӯпӣнам̣ пана тайова арӯпино кхандха̄, асан̃н̃а̄нам̣ рӯпато джӣвитиндрийанавакамева̄ти. еса та̄ва пат̣исандхийам̣ найо.
таттха сийа̄ – катхам̣ панетам̣ джа̄нитаббам̣ ‘‘пат̣исандхина̄марӯпам̣ вин̃н̃а̄н̣апаччайа̄ хотӣ’’ти? суттато йуттито ча. сутте хи ‘‘читта̄нупариваттино дхамма̄’’тиа̄дина̄ (дха. са. дукама̄тика̄ 62) найена бахудха̄ ведана̄дӣнам̣ вин̃н̃а̄н̣апаччайата̄ сиддха̄. йуттито пана –
читтаджена хи рӯпена, идха дит̣т̣хена сиджджхати;
адит̣т̣хасса̄пи рӯпасса, вин̃н̃а̄н̣ам̣ паччайо ити.
на̄марӯпапаччайа̄ сал̣а̄йатананти на̄мам̣ вуттамева. идха пана рӯпам̣ нийамато чатта̄ри бхӯта̄ни чха ваттхӯни джӣвитиндрийанти ека̄дасавидхам̣. сал̣а̄йатанам̣ – чаккха̄йатанам̣, сота̄йатанам̣, гха̄на̄йатанам̣, дживха̄йатанам̣, ка̄йа̄йатанам̣, мана̄йатанам̣.
таттха сийа̄ – катхам̣ панетам̣ джа̄нитаббам̣ ‘‘на̄марӯпам̣ сал̣а̄йатанасса паччайо’’ти? на̄марӯпабха̄ве бха̄вато. тасса тасса хи на̄масса рӯпасса ча бха̄ве там̣ там̣ а̄йатанам̣ хоти, на ан̃н̃атха̄ти.
сал̣а̄йатанапаччайа̄ пхассоти –
‘‘чхал̣ева пхасса̄ сан̇кхепа̄, чаккхусампхассаа̄дайо;
вин̃н̃а̄н̣амива ба̄ттим̣са, виттха̄рена бхаванти те’’.
пхассапаччайа̄ ведана̄ти –
‘‘два̄рато ведана̄ вутта̄, чаккхусампхассаджа̄дика̄;
чхал̣ева та̄ пабхедена, идха ба̄ттим̣са ведана̄’’.
ведана̄паччайа̄ тан̣ха̄ти –
‘‘рӯпатан̣ха̄дибхедена, чха тан̣ха̄ идха дӣпита̄;
екека̄ тивидха̄ таттха, паватта̄ка̄рато мата̄.
‘‘дуккхӣ сукхам̣ паттхайати, сукхӣ бхиййопи иччхати;
упеккха̄ пана сантатта̄, сукхамиччева бха̄сита̄.
‘‘тан̣ха̄йа паччайа̄ тасма̄, хонти тиссопи ведана̄;
ведана̄паччайа̄ тан̣ха̄, ити вутта̄ махесина̄’’.
тан̣ха̄паччайа̄ упа̄да̄нанти чатта̄ри упа̄да̄на̄ни – ка̄мупа̄да̄нам̣, дит̣т̣хупа̄да̄нам̣, сӣлаббатупа̄да̄нам̣, аттава̄дупа̄да̄нам̣. упа̄да̄напаччайа̄ бхавоти идха каммабхаво адхиппето. упапаттибхаво пана падуддха̄равасена вутто. бхавапаччайа̄ джа̄тӣти каммабхавапаччайа̄ пат̣исандхикхандха̄нам̣ па̄тубха̄во.
таттха сийа̄ – катхам̣ панетам̣ джа̄нитаббам̣ ‘‘бхаво джа̄тийа̄ паччайо’’ти че? ба̄хирапаччайасаматтепи хӣнапан̣ӣта̄дивисесадассанато. ба̄хира̄нан̃хи джанакаджананисуккасон̣ита̄ха̄ра̄дӣнам̣ паччайа̄нам̣ саматтепи сатта̄нам̣ йамака̄нампи сатам̣ хӣнаппан̣ӣтата̄дивисесо диссати. со ча на ахетуко саббада̄ ча саббесан̃ча абха̄вато, на каммабхавато ан̃н̃ахетуко тадабхиниббаттакасатта̄нам̣ аджджхаттасанта̄не ан̃н̃асса ка̄ран̣асса абха̄ватоти каммабхавахетукойева. камман̃хи сатта̄нам̣ хӣнаппан̣ӣтата̄дивисесасса хету. тена̄ха бхагава̄ – ‘‘каммам̣ сатте вибхаджати, йадидам̣ хӣнаппан̣ӣтата̄йа̄’’ти (ма. ни. 3.289).
джа̄типаччайа̄ джара̄маран̣антиа̄дӣсу йасма̄ асати джа̄тийа̄ джара̄маран̣ам̣ на̄ма сока̄дайо ва̄ дхамма̄ на хонти, джа̄тийа̄ пана сати джара̄маран̣ан̃чева джара̄маран̣асан̇кха̄тадуккхадхаммапхут̣т̣хасса ча ба̄ласса джара̄маран̣а̄бхисамбандха̄ ва̄ тена тена дуккхадхаммена пхут̣т̣хасса анабхисамбандха̄ ва̄ сока̄дайо ча дхамма̄ хонти, тасма̄ айам̣ джа̄ти джара̄маран̣асса чева сока̄дӣнан̃ча паччайо хотӣти ведитабба̄.
со татха̄бха̄витена читтена̄тиа̄дӣсу пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣а̄йа̄ти етасса н̃а̄н̣асса адхигама̄йа, паттийа̄ти вуттам̣ хоти. анекавихитанти анекавидхам̣ на̄наппака̄рам̣, анекехи ва̄ пака̄рехи паваттитам̣, сам̣ван̣н̣итанти аттхо. пуббенива̄санти саманантара̄тӣтам̣ бхавам̣ а̄дим̣ катва̄ таттха таттха нивуттхасанта̄нам̣. ануссаратӣти кхандхапат̣ипа̄т̣ивасена чутипат̣исандхивасена ва̄ анугантва̄ анугантва̄ сарати. иман̃хи пуббенива̄сам̣ чха джана̄ ануссаранти титтхийа̄ пакатиса̄вака̄ маха̄са̄вака̄ аггаса̄вака̄ паччекабуддха̄ буддха̄ти. таттха титтхийа̄ чатта̄лӣсам̣йева каппе ануссаранти, на тато парам̣. касма̄? дуббалапан̃н̃атта̄. тесан̃хи на̄марӯпапариччхедавирахитатта̄ дуббала̄ пан̃н̃а̄ хоти. пакатиса̄вака̄ каппасатампи каппасахассампи ануссарантийева балавапан̃н̃атта̄. асӣти маха̄са̄вака̄ сатасахассакаппе ануссаранти. две аггаса̄вака̄ екамасан̇кхеййам̣ каппасатасахассан̃ча. паччекабуддха̄ две асан̇кхеййа̄ни сатасахассан̃ча. еттако хи тесам̣ абхинӣха̄ро. буддха̄нам̣ пана париччхедо на̄ма наттхи. титтхийа̄ ча кхандхапат̣ипа̄т̣имева саранти, пат̣ипа̄т̣им̣ мун̃читва̄ чутипат̣исандхивасена саритум̣ на сакконти. йатха̄ андха̄ йат̣т̣хим̣ амун̃читва̄ва гаччханти, евам̣ те кхандхапат̣ипа̄т̣им̣ амун̃читва̄ва саранти. пакатиса̄вака̄ кхандхапат̣ипа̄т̣ийа̄пи ануссаранти, чутипат̣исандхивасена̄пи сан̇каманти, татха̄ асӣти маха̄са̄вака̄. двиннам̣ пана аггаса̄вака̄нам̣ кхандхапат̣ипа̄т̣икиччам̣ наттхи. екасса аттабха̄васса чутим̣ дисва̄ пат̣исандхим̣ пассанти, пуна апарасса чутим̣ дисва̄ пат̣исандхинти евам̣ чутипат̣исандхивасенева сан̇каманта̄ гаччханти, татха̄ паччекабуддха̄. буддха̄нам̣ пана нева кхандхапат̣ипа̄т̣икиччам̣, на чутипат̣исандхивасена сан̇каманакиччам̣ аттхи. тесан̃хи анека̄су каппакот̣ӣсу хет̣т̣ха̄ ва̄ упари ва̄ йам̣ йам̣ т̣ха̄нам̣ иччханти, там̣ там̣ па̄кат̣амева хоти. тасма̄ анека̄пи каппакот̣ийо сан̇кхипитва̄ йам̣ йам̣ иччханти, таттха таттхева оккаманта̄ сӣхоккантавасена гаччханти. евам̣ гаччханта̄нан̃ча несам̣ н̃а̄н̣ам̣ антарантара̄су джа̄тӣсу асаджджама̄нам̣ иччхитиччхитат̣т̣ха̄намева ган̣ха̄ти.
имесу пана чхасу пуббенива̄сам̣ ануссарантесу титтхийа̄нам̣ пуббенива̄садассанам̣ кхаджджопанакаппабха̄садисам̣ хутва̄ упат̣т̣ха̄ти, пакатиса̄вака̄нам̣ дӣпаппабха̄садисам̣, маха̄са̄вака̄нам̣ укка̄пабха̄садисам̣, аггаса̄вака̄нам̣ осадхита̄рака̄пабха̄садисам̣, паччекабуддха̄нам̣ чандаппабха̄садисам̣. буддха̄нам̣ расмисахассапат̣иман̣д̣итасарадасӯрийаман̣д̣аласадисам̣ хутва̄ упат̣т̣ха̄ти. титтхийа̄нам̣ пуббенива̄са̄нуссаран̣ам̣ андха̄нам̣ йат̣т̣хикот̣игаманам̣ вийа хоти. пакатиса̄вака̄нам̣ дан̣д̣акасетугаманам̣ вийа, маха̄са̄вака̄нам̣ джан̇гхасетугаманам̣ вийа, аггаса̄вака̄нам̣ сакат̣асетугаманам̣ вийа, паччекабуддха̄нам̣ джан̇гхамаггагаманам̣ вийа, буддха̄нам̣ маха̄сакат̣амаггагаманам̣ вийа хоти. имасмим̣ пана адхика̄ре са̄вака̄нам̣ пуббенива̄са̄нуссаран̣ам̣ адхиппетам̣.
тасма̄ евам̣ ануссаритука̄мена а̄дикаммикена бхиккхуна̄ паччха̄бхаттам̣ пин̣д̣апа̄тапат̣иккантена рахогатена пат̣исаллӣнена пат̣ипа̄т̣ийа̄ чатта̄ри джха̄на̄ни сама̄паджджитва̄ абхин̃н̃а̄па̄дакаджджха̄нато вут̣т̣ха̄йа вуттанайена пат̣иччасамуппа̄дам̣ паччавеккхитва̄ саббапаччхима̄ нисаджджа̄ а̄ваджджитабба̄. тато а̄санапан̃н̃а̄панам̣ сена̄санаппавесанам̣ паттачӣварапат̣иса̄манам̣ бходжанака̄ло га̄мато а̄гаманака̄ло га̄ме пин̣д̣а̄йа чаритака̄ло га̄мам̣ пин̣д̣а̄йа павит̣т̣хака̄ло виха̄рато никкхаманака̄ло четийабодхиванданака̄ло паттадхованака̄ло паттапат̣иггахан̣ака̄ло паттапат̣иггахан̣ато йа̄ва мукхадхована̄ катакиччам̣ паччӯсака̄ле катакиччам̣, маджджхимайа̄ме пат̣хамайа̄ме катакиччанти евам̣ пат̣иломаккамена сакалам̣ раттиндивам̣ катакиччам̣ а̄ваджджитаббам̣. еттакам̣ пана пакатичиттассапи па̄кат̣ам̣ хоти, парикаммасама̄дхичиттасса пана атипа̄кат̣амева. саче панеттха кин̃чи на па̄кат̣ам̣ хоти, пуна па̄дакаджджха̄нам̣ сама̄паджджитва̄ вут̣т̣ха̄йа а̄ваджджитаббам̣. еттакена дӣпе джалите вийа па̄кат̣ам̣ хоти. евам̣ пат̣иломаккаменева дутийадивасепи татийачатуттхапан̃чамадивасесупи даса̄хепи аддхама̄сепи ма̄сепи сам̣ваччхарепи катакиччам̣ а̄ваджджитаббам̣. етенева упа̄йена даса васса̄ни вӣсати васса̄нӣти йа̄ва имасмим̣ бхаве аттано пат̣исандхи, та̄ва а̄ваджджантена пуримабхаве чутиккхан̣е паваттам̣ на̄марӯпам̣ а̄ваджджитаббам̣. пахоти хи пан̣д̣ито бхиккху пат̣хамава̄ренева пат̣исандхим̣ уггха̄т̣етва̄ чутиккхан̣е на̄марӯпам̣ а̄рамман̣ам̣ ка̄тум̣. йасма̄ пана пуримабхаве на̄марӯпам̣ асесам̣ нируддхам̣, идха ан̃н̃ам̣ уппаннам̣, тасма̄ там̣ т̣ха̄нам̣ а̄хундарикам̣ андхатамамива хоти судуддасам̣ дуппан̃н̃ена. тена̄пи ‘‘на саккомахам̣ пат̣исандхим̣ уггха̄т̣етва̄ чутиккхан̣е на̄марӯпа̄рамман̣ам̣ ка̄ту’’нти дхураниккхепо на ка̄таббо. тадева пана па̄дакаджджха̄нам̣ пунаппунам̣ сама̄паджджитва̄ вут̣т̣ха̄йа вут̣т̣ха̄йа там̣ т̣ха̄нам̣ а̄ваджджитаббам̣.
евам̣ каронто хи сеййатха̄пи на̄ма балава̄ пурисо кӯт̣а̄га̄ракан̣н̣икаттха̄йа маха̄руккхам̣ чхинданто са̄кха̄пала̄саччхеданаматтенева пхарасудха̄ра̄йа випанна̄йа маха̄руккхам̣ чхиндитум̣ асакконтопи дхураниккхепам̣ акатва̄ва камма̄раса̄лам̣ гантва̄ тикхин̣ам̣ пхарасум̣ ка̄ра̄петва̄ пуна а̄гантва̄ чхиндеййа, пуна випанна̄йа ча пунапи татхева ка̄ретва̄ чхиндеййа, со евам̣ чхинданто чхиннасса чхиннасса пуна чхеттабба̄бха̄вато ачхиннасса ча чхеданато начирассева маха̄руккхам̣ па̄теййа, евамева па̄дакаджджха̄на̄ вут̣т̣ха̄йа пуббе а̄ваджджитам̣ ана̄ваджджитва̄ пат̣исандхимева а̄ваджджанто там̣ начирассева пат̣исандхим̣ уггха̄т̣етва̄ чутиккхан̣е на̄марӯпам̣ а̄рамман̣ам̣ кареййа̄ти. таттха паччхиманисаджджато пабхути йа̄ва пат̣исандхито а̄рамман̣ам̣ катва̄ паваттам̣ н̃а̄н̣ам̣ пуббенива̄сан̃а̄н̣ам̣ на̄ма на хоти, там̣ пана парикаммасама̄дхин̃а̄н̣ам̣ на̄ма хоти. ‘‘атӣтам̣сан̃а̄н̣а’’нти петам̣ еке ваданти. там̣ атӣтам̣сан̃а̄н̣асса рӯпа̄вачаратта̄ рӯпа̄вачарам̣ сандха̄йа вачанам̣ на йуджджати. йада̄ панасса бхиккхуно пат̣исандхим̣ атиккамма чутиккхан̣е паваттам̣ на̄марӯпам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ манодва̄ра̄ваджджанам̣ уппаджджитва̄ пуббе вуттанайена аппана̄читтам̣ уппаджджати, тада̄сса тена читтена сампайуттам̣ н̃а̄н̣ам̣ пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣ам̣ на̄ма. тена н̃а̄н̣ена сампайутта̄йа сатийа̄ пуббенива̄сам̣ ануссарати.
таттха сеййатхиданти а̄раддхаппака̄радассанаттхе нипа̄то. тенева йва̄йам̣ пуббенива̄со а̄раддхо, тасса пака̄раппабхедам̣ дассенто екампи джа̄тинтиа̄дима̄ха. таттха екампи джа̄тинти екампи пат̣исандхимӯлам̣ чутипарийоса̄нам̣ екабхавапарийа̄паннам̣ кхандхасанта̄нам̣. еса найо двепи джа̄тийотиа̄дӣсу. анекепи сам̣ват̣т̣акаппетиа̄дӣсу пана париха̄йама̄но каппо сам̣ват̣т̣акаппо тада̄ саббесам̣ брахмалоке саннипатанато. вад̣д̣хама̄но каппо виват̣т̣акаппо тада̄ брахмалокато сатта̄нам̣ виват̣т̣анато. таттха сам̣ват̣т̣ена сам̣ват̣т̣ат̣т̣ха̄йӣ гахито хоти там̣мӯлакатта̄. виват̣т̣ена ча виват̣т̣ат̣т̣ха̄йӣ. еван̃хи сати ‘‘чатта̄рима̄ни, бхиккхаве, каппасса асан̇кхйеййа̄ни. катама̄ни чатта̄ри? йада̄, бхиккхаве, каппо сам̣ват̣т̣ати, там̣ на сукарам̣ сан̇кха̄тум̣. йада̄, бхиккхаве, каппо сам̣ват̣т̣о тит̣т̣хати…пе… йада̄, бхиккхаве, каппо виват̣т̣ати…пе… йада̄, бхиккхаве, каппо виват̣т̣о тит̣т̣хати, там̣ на сукарам̣ сан̇кха̄ту’’нти (а. ни. 4.156) вутта̄ни чатта̄ри асан̇кхеййа̄ни париггахита̄ни хонти.
таттха тайо сам̣ват̣т̣а̄ – теджосам̣ват̣т̣о, а̄посам̣ват̣т̣о, ва̄йосам̣ват̣т̣оти. тиссо сам̣ват̣т̣асӣма̄ – а̄бхассара̄, субхакин̣ха̄, вехаппхала̄ти. йада̄ каппо теджена сам̣ват̣т̣ати, а̄бхассарато хет̣т̣ха̄ аггина̄ д̣айхати. йада̄ а̄пена сам̣ват̣т̣ати, субхакин̣хато хет̣т̣ха̄ удакена вилӣйати. йада̄ ва̄йуна̄ сам̣ват̣т̣ати, вехаппхалато хет̣т̣ха̄ ва̄тена виддхам̣сӣйати. виттха̄рато пана сада̄пи екам̣ буддхаккхеттам̣ винассати. буддхаккхеттам̣ на̄ма тивидхам̣ хоти – джа̄тиккхеттам̣, а̄н̣а̄ккхеттам̣, висайаккхеттан̃ча. таттха джа̄тиккхеттам̣ дасасахассачаккава̄л̣апарийантам̣ хоти, йам̣ татха̄гатасса пат̣исандхигахан̣а̄дӣсу кампати. а̄н̣а̄ккхеттам̣ кот̣исатасахассачаккава̄л̣апарийантам̣, йаттха ратанапариттам̣, кхандхапариттам̣, дхаджаггапариттам̣, а̄т̣а̄на̄т̣ийапариттам̣, морапариттанти имесам̣ паритта̄нам̣ а̄нубха̄во ваттати. висайаккхеттам̣ анантамапарима̄н̣ам̣, йам̣ ‘‘йа̄вата̄ ва̄ пана а̄кан̇кхеййа̄’’ти (а. ни. 3.81) вуттам̣. таттха йам̣ йам̣ татха̄гато а̄кан̇кхати, там̣ там̣ джа̄на̄ти. еваметесу тӣсу буддхаккхеттесу екам̣ а̄н̣а̄ккхеттам̣ винассати, тасмим̣ пана винассанте джа̄тиккхеттам̣ винат̣т̣хамева хоти, винассантан̃ча екатова винассати, сан̣т̣хахантан̃ча екатова сан̣т̣хахати.
тассевам̣ вина̄со ча сан̣т̣хаханан̃ча ведитаббам̣ – йасмим̣ самайе каппо аггина̄ нассати, а̄дитова каппавина̄сакамаха̄мегхо вут̣т̣хахитва̄ кот̣исатасахассачаккава̄л̣е екам̣ маха̄вассам̣ вассати. манусса̄ тут̣т̣ха̄ саббабӣджа̄ни нӣхаритва̄ вапанти. сассесу пана гокха̄йитакаматтесу джа̄тесу гадрабхаравам̣ раванто екабиндуматтампи на вассати, тада̄ паччхиннам̣ паччхиннамева вассам̣ хоти. вассӯпаджӣвино сатта̄ камена брахмалоке ниббаттанти, пуппхапхалӯпаджӣвинийо ча девата̄. евам̣ дӣгхе аддха̄не вӣтиватте таттха таттха удакам̣ париккхайам̣ гаччхати. атха̄нуккамена маччхакаччхапа̄пи ка̄лам̣ катва̄ брахмалоке ниббаттанти, нерайикасатта̄пи. таттха ‘‘нерайика̄ саттамасӯрийапа̄тубха̄ве винассантӣ’’ти еке. джха̄нам̣ вина̄ наттхи брахмалоке ниббатти, етесан̃ча кечи дуббхиккхапӣл̣ита̄, кечи абхабба̄ джха̄на̄дхигама̄йа, те катхам̣ таттха ниббаттантӣти? девалоке пат̣иладдхаджджха̄навасена. тада̄ хи ‘‘вассасатасахассасса аччайена каппавут̣т̣ха̄нам̣ бхависсатӣ’’ти локабйӯха̄ на̄ма ка̄ма̄вачарадева̄ муттасира̄ викин̣н̣акеса̄ рудамукха̄ ассӯни хаттхехи пун̃чхама̄на̄ раттаваттханиваттха̄ ативийа вирӯпавесадха̄рино хутва̄ мануссапатхе вичаранта̄ евам̣ а̄роченти – ‘‘ма̄риса̄, ма̄риса̄, ито вассасатасахассасса аччайена каппавут̣т̣ха̄нам̣ бхависсати, айам̣ локо винассиссати, маха̄самуддопи уссуссиссати, айан̃ча маха̄патхавӣ синеру ча паббатара̄джа̄ уддайхиссанти винассиссанти, йа̄ва брахмалока̄ локавина̄со бхависсати. меттам̣, ма̄риса̄, бха̄ветха. карун̣ам̣… мудитам̣… упеккхам̣, ма̄риса̄, бха̄ветха. ма̄тарам̣ упат̣т̣хахатха, питарам̣ упат̣т̣хахатха, куле джет̣т̣ха̄пача̄йино хотха̄’’ти. тесам̣ вачанам̣ сутва̄ йебхуййена манусса̄ ча бхумма̄ дева̄ ча сам̣вегаджа̄та̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ мудучитта̄ хутва̄ метта̄дӣни пун̃н̃а̄ни каритва̄ девалоке ниббаттанти. таттха диббасудха̄бходжанам̣ бхун̃джитва̄ ва̄йокасин̣е парикаммам̣ катва̄ джха̄нам̣ пат̣илабханти. тадан̃н̃е пана апарапарийаведанӣйена каммена девалоке ниббаттанти. апарапарийаведанӣйакаммарахито хи сам̣са̄ре сам̣саранто на̄ма сатто наттхи. тепи таттха татхева джха̄нам̣ пат̣илабханти. евам̣ девалоке пат̣иладдхаджджха̄навасена саббепи брахмалоке ниббаттантӣти.
вассӯпаччхедато пана уддхам̣ дӣгхасса аддхуно аччайена дутийо сӯрийо па̄тубхавати, тасмим̣ па̄тубхӯте нева раттипариччхедо, на дива̄париччхедо пан̃н̃а̄йати. еко сӯрийо удети, еко аттхам̣ гаччхати, авиччхиннасӯрийасанта̄пова локо хоти. йатха̄ ча пакатисӯрийе сӯрийадевапутто хоти, евам̣ каппавина̄сакасӯрийе наттхи. таттха пакатисӯрийе ваттама̄не а̄ка̄се вала̄хака̄пи дхӯмасикха̄пи чаранти. каппавина̄сакасӯрийе ваттама̄не вигатадхӯмавала̄хакам̣ а̄да̄саман̣д̣алам̣ вийа ниммалам̣ набхам̣ хоти. т̣хапетва̄ пан̃ча маха̄надийо сесакуннадӣа̄дӣсу удакам̣ суссати.
татопи дӣгхасса аддхуно аччайена татийо сӯрийо па̄тубхавати, йасса па̄тубха̄ва̄ маха̄надийопи суссанти.
татопи дӣгхасса аддхуно аччайена чатуттхо сӯрийо па̄тубхавати, йасса па̄тубха̄ва̄ химавати маха̄надӣнам̣ пабхава̄ – ‘‘сӣхапапа̄тано, хам̣сапа̄тано, кан̣н̣амун̣д̣ако, ратхака̄радахо, анотаттадахо, чхаддантадахо, кун̣а̄ладахо’’ти име сатта маха̄сара̄ суссанти.
татопи дӣгхасса аддхуно аччайена пан̃чамо сӯрийо па̄тубхавати, йасса па̄тубха̄ва̄ анупуббена маха̄самудде ан̇гулипаббатеманаматтампи удакам̣ на сан̣т̣ха̄ти.
татопи дӣгхасса аддхуно аччайена чхат̣т̣хо сӯрийо па̄тубхавати, йасса па̄тубха̄ва̄ сакалачаккава̄л̣ам̣ екадхӯмам̣ хоти парийа̄диннасинехам̣ дхӯмена. йатха̄ чидам̣, евам̣ кот̣исатасахассачаккава̄л̣а̄нипи.
татопи дӣгхасса аддхуно аччайена саттамо сӯрийо па̄тубхавати, йасса па̄тубха̄ва̄ сакалачаккава̄л̣ам̣ екаджа̄лам̣ хоти саддхим̣ кот̣исатасахассачаккава̄л̣ехи. йоджанасатика̄дибхеда̄ни синерукӯт̣а̄нипи палуджджитва̄ а̄ка̄сейева антарадха̄йанти. са̄ аггиджа̄ла̄ ут̣т̣хахитва̄ ча̄тумаха̄ра̄джике ган̣ха̄ти. таттха канакавима̄наратанавима̄наман̣ивима̄на̄ни джха̄петва̄ та̄ватим̣сабхаванам̣ ган̣ха̄ти. етенева упа̄йена йа̄ва пат̣хамаджджха̄набхӯмим̣ ган̣ха̄ти. таттха тайопи. брахмалоке джха̄петва̄ а̄бхассаре а̄хачча тит̣т̣хати. са̄ йа̄ва ан̣уматтампи сан̇кха̄рагатам̣ аттхи, та̄ва на нибба̄йати. саббасан̇кха̄рапариккхайа̄ пана саппителаджха̄панаггисикха̄ вийа чха̄рикампи анавасесетва̄ нибба̄йати. хет̣т̣ха̄а̄ка̄сена саха упариа̄ка̄со еко хоти махандхака̄ро.
атха дӣгхасса аддхуно аччайена маха̄мегхо ут̣т̣хахитва̄ пат̣хамам̣ сукхумам̣ сукхумам̣ вассати. анупуббена кумудана̄л̣айат̣т̣химусалата̄лаккхандха̄диппама̄н̣а̄хи дха̄ра̄хи вассанто кот̣исатасахассачаккава̄л̣есу саббам̣ дад̣д̣хат̣т̣ха̄нам̣ пӯретва̄ антарадха̄йати. там̣ удакам̣ хет̣т̣ха̄ ча тирийан̃ча ва̄то самут̣т̣хахитва̄ гханам̣ кароти париват̣умам̣ падуминипатте удакабиндусадисам̣. катхам̣ та̄ва махантам̣ удакара̄сим̣ гханам̣ каротӣти че? виварасампада̄нато. там̣ хисса тахим̣ тахим̣ виварам̣ дети. там̣ евам̣ ва̄тена сампин̣д̣ийама̄нам̣ гханам̣ карийама̄нам̣ париккхайама̄нам̣ анупуббена хет̣т̣ха̄ отарати. отин̣н̣е отин̣н̣е удаке брахмалокат̣т̣ха̄не брахмалока̄, упари чатука̄ма̄вачарадевалокат̣т̣ха̄не ча девалока̄ па̄тубхаванти. пуримапатхавит̣т̣ха̄нам̣ отин̣н̣е пана балавава̄та̄ уппаджджанти. те там̣ пихитадва̄ре дхамакаран̣е т̣хитаудакамива нирусса̄сам̣ катва̄ румбханти. мадхуродакам̣ париккхайам̣ гаччхама̄нам̣ упари расапатхавим̣ самут̣т̣ха̄пети. са̄ ван̣н̣асампанна̄ чева хоти гандхарасасампанна̄ ча нирудакапа̄йа̄сасса упари пат̣алам̣ вийа. тада̄ ча а̄бхассарабрахмалоке пат̣хаматара̄бхиниббатта̄ сатта̄ а̄йуккхайа̄ ва̄ пун̃н̃аккхайа̄ ва̄ тато чавитва̄ идхӯпападжджанти. те хонти сайам̣пабха̄ анталиккхачара̄. те агган̃н̃асутте (дӣ. ни. 3.120) вуттанайена там̣ расапатхавим̣ са̄йитва̄ тан̣ха̄бхибхӯта̄ а̄луппака̄ракам̣ парибхун̃джитум̣ упаккаманти.
атха тесам̣ сайам̣пабха̄ антарадха̄йати, андхака̄ро хоти. те андхака̄рам̣ дисва̄ бха̄йанти. тато несам̣ бхайам̣ на̄сетва̄ сӯрабха̄вам̣ джанайантам̣ парипун̣н̣апан̃н̃а̄сайоджанам̣ сӯрийаман̣д̣алам̣ па̄тубхавати. те там̣ дисва̄ ‘‘а̄локам̣ пат̣илабхимха̄’’ти хат̣т̣хатут̣т̣ха̄ хутва̄ ‘‘амха̄кам̣ бхӣта̄нам̣ бхайам̣ на̄сетва̄ сӯрабха̄вам̣ джанайанто ут̣т̣хито, тасма̄ сӯрийо хотӯ’’ти сӯрийотвевасса на̄мам̣ каронти. атха сӯрийе дивасам̣ а̄локам̣ катва̄ аттхан̇гате ‘‘йампи а̄локам̣ лабхимха, сопи но нат̣т̣хо’’ти пуна бхӣта̄ хонти, тесам̣ евам̣ хоти ‘‘са̄дху ватасса саче ан̃н̃ам̣ а̄локам̣ лабхеййа̄ма̄’’ти. тесам̣ читтам̣ н̃атва̄ вийа екӯнапан̃н̃а̄сайоджанам̣ чандаман̣д̣алам̣ па̄тубхавати. те там̣ дисва̄ бхиййосоматта̄йа хат̣т̣хатут̣т̣ха̄ хутва̄ ‘‘амха̄кам̣ чхандам̣ н̃атва̄ вийа ут̣т̣хито, тасма̄ чандо хотӯ’’ти чандотвевасса на̄мам̣ каронти.
евам̣ чандимасӯрийесу па̄тубхӯтесу наккхатта̄ни та̄ракарӯпа̄ни па̄тубхаванти. тато пабхути раттиндива̄ пан̃н̃а̄йанти ануккамена ча ма̄саддхама̄саутусам̣ваччхара̄. чандимасӯрийа̄нам̣ пана па̄тубхӯтадивасейева синеручаккава̄л̣ахимавантапаббата̄ па̄тубхаванти. те ча кхо апуббам̣ ачаримам̣ пхаггун̣апун̣н̣амадивасейева па̄тубхаванти. катхам̣? йатха̄ на̄ма кан̇губхатте паччама̄не екаппаха̄ренева пуббул̣ака̄ ут̣т̣хаханти, еке падеса̄ тхӯпатхӯпа̄ хонти, еке ниннанинна̄ еке самасама̄, евамевам̣ тхӯпатхӯпат̣т̣ха̄не паббата̄ хонти ниннаниннат̣т̣ха̄не самудда̄ самасамат̣т̣ха̄не дӣпа̄ти.
атха тесам̣ сатта̄нам̣ расапатхавим̣ парибхун̃джанта̄нам̣ камена екачче ван̣н̣аванто, екачче дуббан̣н̣а̄ хонти. таттха ван̣н̣аванто дуббан̣н̣е атиман̃н̃анти. тесам̣ атима̄напаччайа̄ са̄ расапатхавӣ антарадха̄йати, бхӯмипаппат̣ако па̄тубхавати. атха тесам̣ тенева найена сопи антарадха̄йати, пада̄лата̄ па̄тубхавати. тенева найена са̄пи антарадха̄йати, акат̣т̣хапа̄ко са̄ли па̄тубхавати акан̣о атхусо суддхо сугандха̄ тан̣д̣улаппхало. тато несам̣ бха̄джана̄ни уппаджджанти. те са̄лим̣ бха̄джане т̣хапетва̄ па̄са̄н̣апит̣т̣хийам̣ т̣хапенти. сайамева джа̄ла̄сикха̄ ут̣т̣хахитва̄ там̣ пачати. со хоти одано суманаджа̄типуппхасадисо. на тасса сӯпена ва̄ бйан̃джанена ва̄ каран̣ӣйам̣ аттхи, йам̣ йам̣ расам̣ бхун̃джитука̄ма̄ хонти, там̣ там̣ расова хоти. тесам̣ там̣ ол̣а̄рикам̣ а̄ха̄рам̣ а̄харайатам̣ тато пабхути муттакарӣсам̣ сан̃джа̄йати. атха несам̣ тасса никкхаманаттха̄йа ван̣амукха̄ни пабхиджджанти. пурисасса пурисабха̄во, иттхийа̄ иттхибха̄во па̄тубхавати. татра судам̣ иттхӣ пурисам̣, пурисо ча иттхим̣ ативелам̣ упаниджджха̄йати. тесам̣ ативелам̣ упаниджджха̄йанапаччайа̄ ка̄мапарил̣а̄хо уппаджджати. тато метхунам̣ дхаммам̣ пат̣исеванти. те асаддхаммапат̣исеванапаччайа̄ вин̃н̃ӯхи гарахийама̄на̄ вихет̣хийама̄на̄ тасса асаддхаммасса пат̣иччха̄данахету ага̄ра̄ни каронти. те ага̄рам̣ аджджха̄васама̄на̄ ануккамена ан̃н̃атарасса аласаджа̄тикасса саттасса дит̣т̣ха̄нугатим̣ а̄паджджанта̄ саннидхим̣ каронти. тато пабхути кан̣опи тхусопи тан̣д̣улам̣ парийонандхати, ла̄йитат̣т̣ха̄нампи на пат̣ивирӯхати. те саннипатитва̄ ануттхунанти ‘‘па̄пака̄ вата бхо дхамма̄ саттесу па̄тубхӯта̄, майан̃хи пуббе маномайа̄ ахумха̄’’ти агган̃н̃асутте (дӣ. ни. 3.128) вуттанайена виттха̄ретаббам̣. тато марийа̄дам̣ т̣хапенти.
атха ан̃н̃атаро сатто ан̃н̃асса бха̄гам̣ адиннам̣ а̄дийати. там̣ двиккхаттум̣ парибха̄ситва̄ татийава̄ре па̄н̣илед̣д̣удан̣д̣ехи пахаранти. те евам̣ адинна̄да̄нагарахамуса̄ва̄дадан̣д̣а̄да̄несу уппаннесу саннипатитва̄ чинтайанти ‘‘йам̣нӯна майам̣ екам̣ саттам̣ самманнеййа̄ма, йо но самма̄ кхӣйитаббам̣ кхӣйеййа, гарахитаббам̣ гарахеййа, пабба̄джетаббам̣ пабба̄джеййа. майам̣ панасса са̄лӣнам̣ бха̄гам̣ анупадасса̄ма̄’’ти. евам̣ катасаннит̣т̣ха̄несу пана саттесу имасмим̣ та̄ва каппе айамева бхагава̄ бодхисаттабхӯто тена самайена тесу саттесу абхирӯпатаро ча дассанӣйатаро ча махесаккхатаро ча буддхисампанно пат̣ибало ниггахапаггахам̣ ка̄тум̣. те там̣ упасан̇камитва̄ йа̄читва̄ самманним̣су. со ‘‘тена маха̄джанена самматоти маха̄саммато, кхетта̄нам̣ адхипатӣти кхаттийо, дхаммена самена паре ран̃джетӣти ра̄джа̄’’ти тӣхи на̄мехи пан̃н̃а̄йиттха. йан̃хи локе аччхарийат̣т̣ха̄нам̣, бодхисаттова таттха а̄дипурисоти. евам̣ бодхисаттам̣ а̄дим̣ катва̄ кхаттийаман̣д̣але сан̣т̣хите анупуббена бра̄хман̣а̄дайопи ван̣н̣а̄ сан̣т̣хахим̣су. таттха каппавина̄сакамаха̄мегхато йа̄ва джа̄лӯпаччхедо, идамекамасан̇кхеййам̣ сам̣ват̣т̣оти вуччати. каппавина̄сакаджа̄лӯпаччхедато йа̄ва кот̣исатасахассачаккава̄л̣апарипӯрако сампаттимаха̄мегхо, идам̣ дутийамасан̇кхеййам̣ сам̣ват̣т̣ат̣т̣ха̄йӣти вуччати. сампаттимаха̄мегхато йа̄ва чандимасӯрийапа̄тубха̄во, идам̣ татийамасан̇кхеййам̣ виват̣т̣оти вуччати. чандимасӯрийапа̄тубха̄вато йа̄ва пуна каппавина̄сакамаха̄мегхо, идам̣ чатуттхамасан̇кхеййам̣ виват̣т̣ат̣т̣ха̄йӣти вуччати. има̄ни чатта̄ри асан̇кхеййа̄ни еко маха̄каппо хоти. евам̣ та̄ва аггина̄ вина̄со ча сан̣т̣хаханан̃ча ведитаббам̣.
йасмим̣ пана самайе каппо удакена нассати, а̄дитова каппавина̄сакамаха̄мегхо ут̣т̣хахитва̄ти пуббе вуттанайенева виттха̄ретаббам̣. айам̣ пана висесо – йатха̄ таттха дутийо сӯрийо, евамидха каппавина̄сако кха̄рӯдакамаха̄мегхо ут̣т̣ха̄ти. со а̄дито сукхумам̣ сукхумам̣ вассанто ануккамена маха̄дха̄ра̄хи кот̣исатасахассачаккава̄л̣а̄нам̣ пӯренто вассати. кха̄рӯдакена пхут̣т̣хапхут̣т̣ха̄ патхавӣпаббата̄дайо вилӣйанти. удакам̣ самантато ва̄техи дха̄рӣйати. патхавито йа̄ва дутийаджджха̄набхӯмим̣ удакам̣ ган̣ха̄ти, таттха тайопи брахмалоке вилӣйа̄петва̄ субхакин̣хе а̄хачча тит̣т̣хати. там̣ йа̄ва ан̣уматтампи сан̇кха̄рагатам̣ аттхи, та̄ва на вӯпасаммати.
удака̄нугатам̣ пана саббасан̇кха̄рагатам̣ абхибхавитва̄ сахаса̄ вӯпасаммати, антарадха̄нам̣ гаччхати. хет̣т̣ха̄а̄ка̄сена саха упариа̄ка̄со еко хоти махандхака̄роти саббам̣ вуттасадисам̣. кевалам̣ панидха а̄бхассарабрахмалокам̣ а̄дим̣ катва̄ локо па̄тубхавати. субхакин̣хато ча чавитва̄ а̄бхассарат̣т̣ха̄на̄дӣсу сатта̄ ниббаттанти. таттха каппавина̄сакамаха̄мегхато йа̄ва каппавина̄сакакха̄рӯдакӯпаччхедо, идамекам̣ асан̇кхеййам̣. удакӯпаччхедато йа̄ва сампаттимаха̄мегхо, идам̣ дутийамасан̇кхеййам̣. сампаттимаха̄мегхато…пе… има̄ни чатта̄ри асан̇кхеййа̄ни еко маха̄каппо хоти. евам̣ удакена вина̄со ча сан̣т̣хаханан̃ча ведитаббам̣.
йасмим̣ пана самайе каппо ва̄тена винассати, а̄дитова каппавина̄сакамаха̄мегхо вут̣т̣хахитва̄ти пуббе вуттанайенева виттха̄ретаббам̣. айам̣ пана висесо – йатха̄ таттха дутийасӯрийо, евамидха каппавина̄санаттхам̣ ва̄то самут̣т̣ха̄ти. со пат̣хамам̣ тхӯлараджам̣ ут̣т̣ха̄пети, тато сан̣хараджам̣ сукхумава̄ликам̣ тхӯлава̄ликам̣ саккхарапа̄са̄н̣а̄дайоти йа̄ва кӯт̣а̄га̄раматте па̄са̄н̣е висамат̣т̣ха̄не т̣хитамаха̄руккхе ча ут̣т̣ха̄пети. те патхавито набхамуггата̄ на пуна патанти, таттхева чун̣н̣авичун̣н̣а̄ хутва̄ абха̄вам̣ гаччханти. атха̄нуккамена хет̣т̣ха̄маха̄патхавийа̄ ва̄то самут̣т̣хахитва̄ патхавим̣ париваттетва̄ уддхам̣ мӯлам̣ катва̄ а̄ка̄се кхипати. йоджанасатаппама̄н̣а̄ патхавиппадеса̄ двийоджанатийоджаначатуйоджанапан̃чайоджанасатаппама̄н̣а̄пи бхиджджитва̄ ва̄тавегуккхитта̄ а̄ка̄сейева чун̣н̣авичун̣н̣а̄ хутва̄ абха̄вам̣ гаччханти. чаккава̄л̣апаббатампи синерупаббатампи ва̄то уккхипитва̄ а̄ка̄се кхипати. те ан̃н̃аман̃н̃ам̣ абхихантва̄ чун̣н̣авичун̣н̣а̄ хутва̄ винассанти. етенева упа̄йена бхӯмат̣т̣хакавима̄на̄ни ча а̄ка̄сат̣т̣хакавима̄на̄ни ча вина̄сенто чха ка̄ма̄вачарадевалоке вина̄сетва̄ кот̣исатасахассачаккава̄л̣а̄ни вина̄сети. таттха чаккава̄л̣а̄ чаккава̄л̣ехи, химаванта̄ химавантехи, синерӯ синерӯхи ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сама̄гантва̄ чун̣н̣авичун̣н̣а̄ хутва̄ винассанти. патхавито йа̄ва татийаджджха̄набхӯмим̣ ва̄то ган̣ха̄ти, таттха тайо брахмалоке вина̄сетва̄ вехаппхале а̄хачча тит̣т̣хати. евам̣ саббасан̇кха̄рагатам̣ вина̄сетва̄ сайампи винассати. хет̣т̣ха̄а̄ка̄сена саха упариа̄ка̄со еко хоти махандхака̄роти саббам̣ вуттасадисам̣. идха пана субхакин̣хабрахмалокам̣ а̄дим̣ катва̄ локо па̄тубхавати. вехаппхалато ча чавитва̄ субхакин̣хат̣т̣ха̄на̄дӣсу сатта̄ ниббаттанти. таттха каппавина̄сакамаха̄мегхато йа̄ва каппавина̄сакава̄тӯпаччхедо, идамекам̣ асан̇кхеййам̣. ва̄тӯпаччхедато йа̄ва сампаттимаха̄мегхо, идам̣ дутийамасан̇кхеййам̣…пе… има̄ни чатта̄ри асан̇кхеййа̄ни еко маха̄каппо хоти. евам̣ ва̄тена вина̄со ча сан̣т̣хаханан̃ча ведитаббам̣.
ким̣ ка̄ран̣а̄ евам̣ локо винассати? акусаламӯлака̄ран̣а̄. акусаламӯлесу хи уссаннесу евам̣ локо винассати. со ча кхо ра̄ге уссаннатаре аггина̄ винассати, досе уссаннатаре удакена винассати. кечи пана ‘‘досе уссаннатаре аггина̄, ра̄ге удакена̄’’ти ваданти. мохе уссаннатаре ва̄тена винассати. евам̣ винассантопи ча нирантарамева сатта ва̄ре аггина̄ нассати, ат̣т̣хаме ва̄ре удакена. пуна сатта ва̄ре аггина̄, ат̣т̣хаме ва̄ре удакена̄ти евам̣ ат̣т̣хаме ат̣т̣хаме ва̄ре винассанто саттаккхаттум̣ удакена винасситва̄ пуна сатта ва̄ре аггина̄ нассати. етта̄вата̄ тесат̣т̣хи каппа̄ атӣта̄ хонти. еттхантаре удакена нассанава̄рам̣ сампаттампи пат̣иба̄хитва̄ ладдхока̄со ва̄то парипун̣н̣ачатусат̣т̣хикаппа̄йуке субхакин̣хе виддхам̣сенто локам̣ вина̄сети.
пуббенива̄сам̣ ануссарантопи ча каппа̄нуссаран̣ако бхиккху етесу каппесу анекепи сам̣ват̣т̣акаппе анекепи виват̣т̣акаппе анекепи сам̣ват̣т̣авиват̣т̣акаппе ануссарати. сам̣ват̣т̣акаппе виват̣т̣акаппети ча каппасса ад̣д̣хам̣ гахетва̄ вуттам̣. сам̣ват̣т̣авиват̣т̣акаппети сакалакаппам̣ гахетва̄ вуттам̣. катхам̣ ануссаратӣти че? амутра̄синтиа̄дина̄ найена. таттха амутра̄синти амумхи сам̣ват̣т̣акаппе ахам̣ амумхи бхаве ва̄ йонийа̄ ва̄ гатийа̄ ва̄ вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитийа̄ ва̄ сатта̄ва̄се ва̄ саттаника̄йе ва̄ а̄сим̣. евам̣на̄моти тиссо ва̄ пхуссо ва̄. евам̣готтоти качча̄но ва̄ кассапо ва̄. идамасса атӣтабхаве аттано на̄маготта̄нуссаран̣авасена вуттам̣. саче пана тасмим̣ ка̄ле аттано ван̣н̣асампаттим̣ ва̄ лӯкхапан̣ӣтаджӣвикабха̄вам̣ ва̄ сукхадуккхабахулатам̣ ва̄ аппа̄йукадӣгха̄йукабха̄вам̣ ва̄ ануссаритука̄мо хоти, тампи ануссаратийева. тена̄ха ‘‘евам̣ван̣н̣о…пе… евама̄йупарийанто’’ти. таттха евам̣ван̣н̣оти ода̄то ва̄ са̄мо ва̄. евама̄ха̄роти са̄лимам̣содана̄ха̄ро ва̄ паваттапхалабходжано ва̄. евам̣сукхадуккхаппат̣исам̣ведӣти анекаппака̄рена ка̄йикачетасика̄нам̣ са̄мисанира̄миса̄диппабхеда̄нам̣ ва̄ сукхадуккха̄нам̣ пат̣исам̣ведӣ. евама̄йупарийантоти евам̣ вассасатапарима̄н̣а̄йупарийанто ва̄ чатура̄сӣтикаппасатасахасса̄йупарийанто ва̄.
со тато чуто амутра удапа̄динти со ахам̣ тато бхавато йонито гатито вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитито сатта̄ва̄сато саттаника̄йато ва̄ чуто пуна амукасмим̣ на̄ма бхаве йонийа̄ гатийа̄ вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитийа̄ сатта̄ва̄се саттаника̄йе ва̄ удапа̄дим̣. татра̄па̄синти атха татра̄пи бхаве йонийа̄ гатийа̄ вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитийа̄ сатта̄ва̄се саттаника̄йе ва̄ пуна ахосим̣. евам̣на̄мотиа̄ди вуттанайамева. апича йасма̄ амутра̄синти идам̣ анупуббена а̄рохантасса йа̄ватиччхакам̣ (висуддхи. 2.410) ануссаран̣ам̣, со тато чутоти пат̣иниваттантасса паччавеккхан̣ам̣, тасма̄ идхӯпапанноти имисса̄ идхӯпапаттийа̄ анантарамевасса упапаттит̣т̣ха̄нам̣ сандха̄йа амутра удапа̄динти идам̣ вуттанти ведитаббам̣. татра̄па̄синти евама̄ди панасса татра имисса̄ упапаттийа̄ анантаре упапаттит̣т̣ха̄не на̄маготта̄дӣнам̣ ануссаран̣адассанаттхам̣ вуттам̣. со тато чуто идхӯпапанноти сва̄хам̣ тато анантарӯпапаттит̣т̣ха̄нато чуто идха амукасмим̣ на̄ма кхаттийакуле ва̄ бра̄хман̣акуле ва̄ ниббаттоти. итӣти евам̣. са̄ка̄рам̣ сауддесанти на̄маготтавасена сауддесам̣, ван̣н̣а̄дивасена са̄ка̄рам̣. на̄маготтена хи сатто тиссо пхуссо кассапоти уддисӣйати, ван̣н̣а̄дӣхи са̄мо ода̄тоти на̄наттато пан̃н̃а̄йати. тасма̄ на̄маготтам̣ уддесо, итаре а̄ка̄ра̄ти.
пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣аниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.