52. четопарийан̃а̄н̣аниддесаван̣н̣ана̄
104. четопарийан̃а̄н̣аниддесе со евам̣ паджа̄на̄тӣти ида̄ни ваттаббам̣ видха̄нам̣ упадисати. идам̣ рӯпам̣ соманассиндрийасамут̣т̣хитантиа̄ди а̄дикаммикена джха̄йина̄ пат̣ипаджджитаббам̣ видха̄нам̣. катхам̣? етан̃хи н̃а̄н̣ам̣ уппа̄детука̄мена джха̄йина̄ пат̣хамам̣ та̄ва диббачаккхун̃а̄н̣ам̣ уппа̄детаббам̣. етан̃хи диббачаккхувасена иджджхати, там̣ етасса парикаммам̣. тасма̄ тена бхиккхуна̄ а̄локам̣ вад̣д̣хетва̄ диббена чаккхуна̄ парасса хадайарӯпам̣ нисса̄йа ваттама̄насса лохитасса ван̣н̣ам̣ пасситва̄ пасситва̄ читтам̣ парийеситаббам̣. тан̃хи лохитам̣ кусаласоманассе ваттама̄не раттам̣ хоти нигродхапаккаван̣н̣ам̣, акусаласоманассе ваттама̄не тадева лул̣итам̣ хоти, доманассе ваттама̄не ка̄л̣акам̣ хоти джамбупаккаван̣н̣ам̣ лул̣итам̣. кусалӯпеккха̄йа ваттама̄на̄йа пасаннам̣ хоти тилателаван̣н̣ам̣. акусалӯпеккха̄йа ваттама̄на̄йа тадева лул̣итам̣ хоти. тасма̄ тена ‘‘идам̣ рӯпам̣ соманассиндрийасамут̣т̣хитам̣, идам̣ рӯпам̣ доманассиндрийасамут̣т̣хитам̣, идам̣ рӯпам̣ упеккхиндрийасамут̣т̣хита’’нти парасса хадайалохитаван̣н̣ам̣ пасситва̄ пасситва̄ читтам̣ парийесантена четопарийан̃а̄н̣ам̣ тха̄магатам̣ ка̄таббам̣. евам̣ тха̄магате хи тасмим̣ ануккамена саббампи ка̄ма̄вачара̄дибхедам̣ читтам̣ паджа̄на̄ти читта̄ читтамева сан̇каманто вина̄ хадайарӯпадассанена. вуттампи четам̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ –
‘‘а̄руппе парасса читтам̣ джа̄нитука̄мо касса хадайарӯпам̣ пассати, кассиндрийавика̄рам̣ олокетӣти? на кассачи. иддхимато висайо еса, йадидам̣ йаттха каттхачи читтам̣ а̄ваджджанто сол̣асаппабхедам̣ читтам̣ джа̄на̄ти. аката̄бхинивесасса пана васена айам̣ катха̄’’ти (висуддхи. 2.401).
парасатта̄нанти атта̄нам̣ т̣хапетва̄ сесасатта̄нам̣. парапуггала̄нанти идампи имина̄ екаттхамева, венеййавасена пана десана̄вила̄сена ча бйан̃джанена на̄наттам̣ катам̣. четаса̄ чето паричча паджа̄на̄тӣти аттано читтена тесам̣ читтам̣ париччхиндитва̄ сара̄га̄дивасена на̄наппака̄рато джа̄на̄ти. сара̄гам̣ ва̄тиа̄дӣсу ва̄-саддо самуччайаттхо. таттха ат̣т̣хавидхам̣ лобхасахагатачиттам̣ сара̄гам̣ читтам̣ на̄ма, авасесам̣ чатубхӯмакакусала̄бйа̄катачиттам̣ вӣтара̄гам̣ на̄ма. две доманассачитта̄ни, две вичикиччха̄уддхаччачитта̄нӣти има̄ни пана чатта̄ри читта̄ни имасмим̣ дуке сан̇гахам̣ на гаччханти. кечи пана тхера̄ та̄нипи вӣтара̄гападена сан̇ган̣ханти. дувидхам̣ пана доманассасахагатам̣ читтам̣ садосам̣ читтам̣ на̄ма, саббампи чатубхӯмакам̣ кусала̄бйа̄катам̣ вӣтадосам̣ на̄ма. сеса̄ни даса акусалачитта̄ни имасмим̣ дуке сан̇гахам̣ на гаччханти. кечи пана тхера̄ та̄нипи вӣтадосападена сан̇ган̣ханти. самохам̣ вӣтамоханти еттха пана мохекахетукавасена вичикиччха̄уддхаччасахагатадвайамева самохам̣. мохасса пана сабба̄кусалесу самбхавато два̄дасавидхампи акусалам̣ читтам̣ ‘‘самоха’’нти ведитаббам̣. авасесам̣ кусала̄бйа̄катам̣ вӣтамохам̣. тхинамиддха̄нугатам̣ пана сам̣кхиттам̣, уддхачча̄нугатам̣ виккхиттам̣. рӯпа̄вачара̄рӯпа̄вачарам̣ махаггатам̣, авасесам̣ амахаггатам̣. саббампи тебхӯмакам̣ сауттарам̣, локуттарам̣ ануттарам̣. упача̄раппаттам̣ аппана̄ппаттан̃ча сама̄хитам̣, тадубхайамасампаттам̣ асама̄хитам̣. тадан̇гавиккхамбханасамуччхедапат̣иппассаддхиниссаран̣авимуттиппаттам̣ вимуттам̣, пан̃чавидхампи етам̣ вимуттимаппаттам̣ авимуттанти ведитаббам̣. ити четопарийан̃а̄н̣ала̄бхӣ бхиккху сол̣асаппабхедампи читтам̣ паджа̄на̄ти. путхуджджана̄ пана арийа̄нам̣ маггапхалачиттам̣ на джа̄нанти, арийа̄пи ча хет̣т̣хима̄ хет̣т̣хима̄ упарима̄нам̣ упарима̄нам̣ маггапхалачиттам̣ на джа̄нанти, упарима̄ упарима̄ пана хет̣т̣хима̄нам̣ хет̣т̣хима̄нам̣ читтам̣ джа̄нантӣти.
четопарийан̃а̄н̣аниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.