18. бхӯмина̄наттан̃а̄н̣аниддесаван̣н̣ана̄
72. бхӯмина̄наттан̃а̄н̣аниддесе бхӯмийоти бха̄га̄ париччхеда̄ ва̄. ка̄ма̄вачара̄ти еттха дувидхо ка̄мо килесака̄мо ваттхука̄мо ча. килесака̄мо чхандара̄го, ваттхука̄мо тебхӯмакават̣т̣ам̣. килесака̄мо ка̄метӣти ка̄мо, ваттхука̄мо ка̄мӣйатӣти ка̄мо. со дувидхо ка̄мо паваттивасена йасмим̣ падесе авачарати, со падесо ка̄мо еттха авачаратӣти ка̄ма̄вачаро. со пана падесо чатуннам̣ апа̄йа̄нам̣, мануссалокасса, чханнан̃ча девалока̄нам̣ васена ека̄дасавидхо. йатха̄ хи йасмим̣ падесе сасаттха̄ пуриса̄ авачаранти, со виджджама̄несупи ан̃н̃есу двипадачатуппадесу авачарантесу тесам̣ абхилаккхитатта̄ ‘‘сасаттха̄вачаро’’ти вуччати, евам̣ виджджама̄несупи ан̃н̃есу рӯпа̄вачара̄дӣсу таттха авачарантесу тесам̣ абхилаккхитатта̄ айам̣ падесо ‘‘ка̄ма̄вачаро’’твева вуччати. сва̄йам̣ йатха̄ рӯпабхаво рӯпам̣, евам̣ уттарападалопам̣ катва̄ ‘‘ка̄мо’’твева вуччати. таппат̣ибаддхо екеко дхаммо имасмим̣ ека̄дасавидхападесасан̇кха̄те ка̄ме авачаратӣти ка̄ма̄вачаро. кин̃ча̄пи хи еттха кечи дхамма̄ рӯпа̄рӯпабхавесупи авачаранти, йатха̄ пана сан̇га̄ме авачаран̣ато ‘‘сан̇га̄ма̄вачаро’’ти ладдхана̄мо на̄го нагаре чарантопи ‘‘сан̇га̄ма̄вачаро’’твева вуччати, тхаладжалачара̄ ча па̄н̣ино атхале аджале ча т̣хита̄пи ‘‘тхалачара̄ джалачара̄’’твева вуччанти, евам̣ те ан̃н̃аттха авачаранта̄пи ка̄ма̄вачара̄йева̄ти ведитабба̄. а̄рамман̣акаран̣авасена ва̄ етесу вуттаппака̄ресу дхаммесу ка̄мо авачаратӣти ка̄ма̄вачара̄. ка̄ман̃чеса рӯпа̄рӯпа̄вачарадхаммесупи авачарати, йатха̄ пана ‘‘вадатӣти ваччхо, махийам̣ сетӣти махим̣со’’ти вутте на йаттака̄ ваданти, махийам̣ ва̄ сенти, саббесам̣ там̣ на̄мам̣ хоти. евам̣сампадамидам̣ ведитаббам̣. еттха саббе те дхамме екара̄сим̣ катва̄ вуттабхӯмисаддамапеккхитва̄ ка̄ма̄вачара̄ти иттхилин̇гавачанам̣ катам̣. рӯпа̄вачара̄тиа̄дӣсу рӯпабхаво рӯпам̣, тасмим̣ рӯпе авачарантӣти рӯпа̄вачара̄. арӯпабхаво арӯпам̣, тасмим̣ арӯпе авачарантӣти арӯпа̄вачара̄. тебхӯмакават̣т̣е парийа̄панна̄ антогадха̄ти парийа̄панна̄, тасмим̣ на парийа̄панна̄ти апарийа̄панна̄.
ка̄ма̄вачара̄дибхӯминиддесесу хет̣т̣хатоти хет̣т̣ха̄бха̄гена. авӣчинирайанти джа̄ла̄нам̣ ва̄ сатта̄нам̣ ва̄ ведана̄нам̣ ва̄ вӣчи антарам̣ чхиддам̣ еттха наттхӣти авӣчи. сукхасан̇кха̄то айо еттха наттхӣти нирайо, ниратиаттхенапи нирайо. парийантам̣ каритва̄ти там̣ авӣчисан̇кха̄там̣ нирайам̣ антам̣ катва̄. упаритоти упарибха̄гена. параниммитавасаваттӣ девети параниммитесу ка̄месу васам̣ ваттанато евам̣ладдхавоха̄ре деве. анто каритва̄ти анто паккхипитва̄. йам̣ етасмим̣ антарети йе етасмим̣ ока̄се. йанти ча лин̇гавачанавипалла̄со като. еттха̄вачара̄ти имина̄ йасма̄ тасмим̣ антаре ан̃н̃епи чаранти када̄чи каттхачи самбхавато, тасма̄ тесам̣ асан̇ган̣ханаттхам̣ авачара̄ти вуттам̣. тена йе екасмим̣ антаре ога̄л̣ха̄ хутва̄ чаранти, саббаттха сада̄ ча самбхавато, адхобха̄ге ча чаранти авӣчинирайасса хет̣т̣ха̄ бхӯтӯпа̄да̄йа паваттибха̄вена, тесам̣ сан̇гахо като хоти. те хи ога̄л̣ха̄ чаранти, адхобха̄ге ча чарантӣти авачара̄. еттха парийа̄панна̄ти имина̄ пана йасма̄ ете еттха̄вачара̄ ан̃н̃аттха̄пи авачаранти, на пана таттха парийа̄панна̄ хонти, тасма̄ тесам̣ ан̃н̃аттха̄пи авачаранта̄нам̣ париггахо като хоти.
ида̄ни те еттха парийа̄панне дхамме ра̄сисун̃н̃ата̄паччайабха̄вато чева сабха̄вато ча дассенто кхандхадха̄туа̄йатана̄тиа̄дима̄ха. брахмалоканти пат̣хамаджджха̄набхӯмисан̇кха̄там̣ брахмат̣т̣ха̄нам̣. аканит̣т̣хети уттамат̣т̣хена на канит̣т̣хе. сама̄паннасса̄ти сама̄паттим̣ сама̄паннасса. етена кусаладжджха̄нам̣ вуттам̣. упапаннасса̄ти випа̄кавасена брахмалоке упапаннасса. етена випа̄каджджха̄нам̣ вуттам̣. дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄рисса̄ти дит̣т̣хева дхамме паччаккхе аттабха̄ве сукхо виха̄ро дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄ро, со асса аттхӣти дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄рӣ, араха̄. тасса дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄рисса. етена кирийаджджха̄нам̣ вуттам̣. четасика̄ти четаси бхава̄ четасика̄, читтасампайутта̄ти аттхо. а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанӯпагети а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанасан̇кха̄там̣ бхавам̣ упагате. дутийападепи есева найо. магга̄ти чатта̄ро арийамагга̄. маггапхала̄нӣти чатта̄ри арийамаггапхала̄ни. асан̇кхата̄ ча дха̄тӯти паччайехи аката̄ нибба̄надха̄ту.
апара̄пи чатассо бхӯмийоти екекачатуккавасена ведитабба̄. чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄ти ка̄йа̄нупассана̄сатипат̣т̣ха̄нам̣ ведана̄нупассана̄сатипат̣т̣ха̄нам̣ читта̄нупассана̄сатипат̣т̣ха̄нам̣ дхамма̄нупассана̄сатипат̣т̣ха̄нам̣. тассаттхо – патит̣т̣ха̄тӣти пат̣т̣ха̄нам̣, упат̣т̣ха̄ти оккандитва̄ паккхандитва̄ паваттатӣти аттхо. сатийева пат̣т̣ха̄нам̣ сатипат̣т̣ха̄нам̣. атха ва̄ саран̣ат̣т̣хена сати, упат̣т̣ха̄нат̣т̣хена пат̣т̣ха̄нам̣, сати ча са̄ пат̣т̣ха̄нан̃ча̄типи сатипат̣т̣ха̄нам̣. а̄рамман̣авасена бахука̄ та̄ сатийоти сатипат̣т̣ха̄на̄. чатта̄ро саммаппадха̄на̄ти ануппанна̄нам̣ акусала̄нам̣ ануппа̄да̄йа саммаппадха̄нам̣, уппанна̄нам̣ акусала̄нам̣ паха̄на̄йа саммаппадха̄нам̣, ануппанна̄нам̣ кусала̄нам̣ уппа̄да̄йа саммаппадха̄нам̣, уппанна̄нам̣ кусала̄нам̣ т̣хитийа̄ саммаппадха̄нам̣. падаханти ва̄йаманти етена̄ти падха̄нам̣, вӣрийассетам̣ на̄мам̣. саммаппадха̄нанти авипарӣтаппадха̄нам̣ ка̄ран̣аппадха̄нам̣ упа̄йаппадха̄нам̣ йонисопадха̄нам̣. екамева вӣрийам̣ киччавасена чатудха̄ катва̄ саммаппадха̄на̄ти вуттам̣. чатта̄ро иддхипа̄да̄ти чхандиддхипа̄до, читтиддхипа̄до, вӣрийиддхипа̄до, вӣмам̣сиддхипа̄до. тассаттхо вуттойева. чатта̄ри джха̄на̄нӣти витаккавича̄рапӣтисукхачиттекаггата̄васена пан̃чан̇гикам̣ пат̣хамаджджха̄нам̣. пӣтисукхачиттекаггата̄васена тиван̇гикам̣ дутийаджджха̄нам̣, сукхачиттакаггата̄васена дуван̇гикам̣ татийаджджха̄нам̣, упеккха̄читтекаггата̄васена дуван̇гикам̣ чатуттхаджджха̄нам̣. има̄ни хи ан̇га̄ни а̄рамман̣ӯпаниджджха̄нат̣т̣хена джха̄нанти вуччанти. чатассо аппаман̃н̃а̄йоти метта̄, карун̣а̄, мудита̄, упеккха̄. пхаран̣ааппама̄н̣авасена аппаман̃н̃а̄йо. ета̄йо хи а̄рамман̣авасена аппама̄н̣е ва̄ сатте пхаранти, екам̣ саттампи ва̄ анавасесапхаран̣авасена пхарантӣти пхаран̣ааппама̄н̣авасена аппаман̃н̃а̄йоти вуччанти. чатассо арӯпасама̄паттийоти а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанасама̄патти, вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанасама̄патти, а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанасама̄патти, невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанасама̄патти. чатассо пат̣исамбхида̄ вуттаттха̄ ева.
чатассо пат̣ипада̄ти ‘‘дуккха̄ пат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄, дуккха̄ пат̣ипада̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄, сукха̄ пат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄, сукха̄ пат̣ипада̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄’’ти (дӣ. ни. 3.311) вутта̄ чатассо пат̣ипада̄. чатта̄ри а̄рамман̣а̄нӣти париттам̣ паритта̄рамман̣ам̣, париттам̣ аппама̄н̣а̄рамман̣ам̣, аппама̄н̣ам̣ паритта̄рамман̣ам̣, аппама̄н̣ам̣ аппама̄н̣а̄рамман̣анти (дха. са. 181 а̄дайо) вутта̄ни чатта̄ри а̄рамман̣а̄ни. касин̣а̄диа̄рамман̣а̄нам̣ ававаттха̄петаббато а̄рамман̣аванта̄ни джха̄на̄ни вутта̄нӣти ведитабба̄ни. чатта̄ро арийавам̣са̄ти арийа̄ вуччанти буддха̄ ча паччекабуддха̄ ча татха̄гатаса̄вака̄ ча, тесам̣ арийа̄нам̣ вам̣са̄ тантийо павен̣ийоти арийавам̣са̄. ке пана те? чӣварасантосо пин̣д̣апа̄тасантосо сена̄санасантосо бха̄вана̄ра̄мата̄ти име чатта̄ро. гила̄напаччайасантосо пин̣д̣апа̄тасантосе вутте вуттойева хоти. йо хи пин̣д̣апа̄те сантут̣т̣хо, со катхам̣ гила̄напаччайе асантут̣т̣хо бхависсати.
чатта̄ри сан̇гахаваттхӯнӣти чатта̄ри джанасан̇ган̣ханака̄ран̣а̄ни – да̄нан̃ча пеййаваджджан̃ча аттхачарийа̄ ча сама̄наттата̄ ча̄ти има̄ни чатта̄ри. да̄нанти йатха̄рахам̣ да̄нам̣. пеййаваджджанти йатха̄рахам̣ пийавачанам̣. аттхачарийа̄ти таттха таттха каттаббасса каран̣авасена каттабба̄каттабба̄нуса̄санавасена ча вуддхикирийа̄. сама̄наттата̄ти саха ма̄нена сама̄но, сапарима̄н̣о сапариган̣аноти аттхо. сама̄но парасса атта̄ етена̄ти сама̄натто, сама̄наттасса бха̄во сама̄наттата̄, ‘‘айам̣ майа̄ хӣно, айам̣ майа̄ садисо, айам̣ майа̄ адхико’’ти париган̣етва̄ таданурӯпена упачаран̣ам̣ каран̣анти аттхо. ‘‘сама̄насукхадуккхата̄ сама̄наттата̄’’ти ча ваданти.
чатта̄ри чакка̄нӣти еттха чаккам̣ на̄ма да̄ручаккам̣, ратаначаккам̣, дхаммачаккам̣, ирийа̄патхачаккам̣, сампаттичакканти пан̃чавидхам̣. таттха ‘‘йам̣ пана там̣, дева, чаккам̣ чхахи ма̄сехи нит̣т̣хитам̣ чха̄раттӯнехӣ’’ти (а. ни. 3.15) идам̣ да̄ручаккам̣. ‘‘чаккам̣ ваттайато париггахетва̄’’ти (джа̄. 1.13.68) идам̣ ратаначаккам̣. ‘‘майа̄ паваттитам̣ чакка’’нти (су. ни. 562) идам̣ дхаммачаккам̣. ‘‘чатучаккам̣ навадва̄ра’’нти (сам̣. ни. 1.29) идам̣ ирийа̄патхачаккам̣. ‘‘чатта̄рима̄ни, бхиккхаве, чакка̄ни, йехи саманна̄гата̄нам̣ деваманусса̄нам̣ чатучаккам̣ ваттати. катама̄ни чатта̄ри? патирӯпадесава̄со, саппуриса̄вассайо, аттасамма̄пан̣идхи, пуббе ча катапун̃н̃ата̄’’ти (а. ни. 4.31) идам̣ сампаттичаккам̣. идха̄пи етадева адхиппетам̣. таттха патирӯпадесава̄соти йаттха чатассо париса̄ сандиссанти, еварӯпе ануччхавике десе ва̄со. саппуриса̄вассайоти буддха̄дӣнам̣ саппуриса̄нам̣ авассайанам̣ севанам̣ бхаджанам̣. аттасамма̄пан̣идхӣти аттано самма̄ патит̣т̣ха̄панам̣. саче пуббе ассаддха̄дӣхи саманна̄гато хоти, та̄ни паха̄йа саддха̄дӣсу патит̣т̣ха̄панам̣. пуббе ча катапун̃н̃ата̄ти пуббе упачитакусалата̄. идамева четтха пама̄н̣ам̣. йена хи н̃а̄н̣асампайуттачиттена кусалакаммам̣ катам̣ хоти, тадева кусалам̣ там̣ пурисам̣ патирӯпадесе упанети, саппурисе бхаджа̄пети, со ева пуггало атта̄нам̣ самма̄ т̣хапетӣти.
чатта̄ри дхаммапада̄нӣти чатта̄ро дхаммакот̣т̣ха̄са̄. катама̄ни чатта̄ри? анабхиджджха̄ дхаммападам̣, абйа̄па̄до дхаммападам̣, самма̄сати дхаммападам̣, самма̄сама̄дхи дхаммападам̣. анабхиджджха̄ дхаммападам̣ на̄ма алобхо ва̄ анабхиджджха̄васена адхигатаджджха̄навипассана̄маггапхаланибба̄на̄ни ва̄. абйа̄па̄до дхаммападам̣ на̄ма акопо ва̄ метта̄сӣсена адхигатаджджха̄на̄дӣни ва̄. самма̄сати дхаммападам̣ на̄ма сӯпат̣т̣хитассати ва̄ сатисӣсена адхигатаджджха̄на̄дӣни ва̄. самма̄сама̄дхи дхаммападам̣ на̄ма ат̣т̣хасама̄патти ва̄ ат̣т̣хасама̄паттисӣсена адхигатаджджха̄на̄дӣни ва̄. дасаасубхавасена ва̄ адхигатаджджха̄на̄дӣни анабхиджджха̄ дхаммападам̣, чатубрахмавиха̄равасена адхигата̄ни абйа̄па̄до дхаммападам̣, даса̄нуссатиа̄ха̄репат̣икӯласан̃н̃а̄васена адхигата̄ни самма̄сати дхаммападам̣, дасакасин̣аа̄на̄па̄навасена адхигата̄ни самма̄сама̄дхи дхаммападанти. има̄ чатассо бхӯмийоти екекам̣ чатуккавасенева йоджетаббам̣.
бхӯмина̄наттан̃а̄н̣аниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.