11. магган̃а̄н̣аниддесаван̣н̣ана̄
61. магган̃а̄н̣аниддесе миччха̄дит̣т̣хийа̄ вут̣т̣ха̄тӣти дит̣т̣ха̄нусайаппаха̄нена самуччхедавасена два̄сат̣т̣хибхедато миччха̄дит̣т̣хито вут̣т̣ха̄ти. тадануваттакакилесехӣти миччха̄дит̣т̣хисампайогавасена ча миччха̄дит̣т̣хиупаниссайена ча уппаджджама̄нехи миччха̄дит̣т̣хиануваттама̄нехи на̄на̄видхехи килесехи. тена тадекат̣т̣хакилесаппаха̄нам̣ вуттам̣ хоти. дувидхан̃хи екат̣т̣хам̣ сахаджекат̣т̣хам̣ паха̄некат̣т̣хан̃ча. та̄йа дит̣т̣хийа̄ саха екасмим̣ читте, екасмим̣ пуггале ва̄ йа̄ва паха̄на̄ т̣хита̄ти тадекат̣т̣ха̄. дит̣т̣хийа̄ хи пахӣйама̄на̄йа дит̣т̣хисампайуттесу двӣсу асан̇кха̄рикачиттесу та̄йа дит̣т̣хийа̄ сахаджа̄та̄ лобхо мохо уддхаччам̣ ахирикам̣ аноттаппанти име килеса̄, двӣсу сасан̇кха̄рикачиттесу та̄йа дит̣т̣хийа̄ сахаджа̄та̄ лобхо мохо тхинам̣ уддхаччам̣ ахирикам̣ аноттаппанти име килеса̄ сахаджекат̣т̣хавасена пахӣйанти. дит̣т̣хикилесейева пахӣйама̄не тена саха екасмим̣ пуггале т̣хита̄ апа̄йагаманӣйа̄ лобхо досо мохо ма̄но вичикиччха̄ тхинам̣ уддхаччам̣ ахирикам̣ аноттаппанти име килеса̄ паха̄некат̣т̣хавасена пахӣйанти. кхандхехӣти тадануваттакехева кхандхехи, там̣ дит̣т̣хим̣ ануваттама̄нехи сахаджекат̣т̣хехи ча паха̄некат̣т̣хехи ча чатӯхи арӯпаккхандхехи, там̣самут̣т̣ха̄нарӯпехи ва̄ саха пан̃чахи кхандхехи миччха̄дит̣т̣хиа̄дикилесапаччайа̄ ана̄гате уппаджджитаббехи випа̄каккхандхехи. бахиддха̄ ча саббанимиттехӣти йатха̄вуттакилесаккхандхато бахибхӯтехи саббасан̇кха̄ранимиттехи. миччха̄сан̇каппа̄ вут̣т̣ха̄тӣти сота̄паттимаггена паха̄таббесу чатӯсу дит̣т̣хисампайуттесу, вичикиччха̄сахагате ча̄ти пан̃часу читтесу апа̄йагаманӣйасеса̄кусалачиттесу ча миччха̄сан̇каппа̄ вут̣т̣ха̄ти.
миччха̄ва̄ча̄йа вут̣т̣ха̄тӣти муса̄ва̄дато чева апа̄йагаманӣйаписун̣апхарусасампхаппала̄пехи ча вут̣т̣ха̄ти. миччха̄камманта̄ вут̣т̣ха̄тӣти па̄н̣а̄типа̄та̄динна̄да̄намиччха̄ча̄рехи вут̣т̣ха̄ти. миччха̄а̄джӣва̄ вут̣т̣ха̄тӣти кухана̄ лапана̄ немиттиката̄ ниппесиката̄ ла̄бхенала̄бхам̣ниджигӣсаната̄, а̄джӣвахетукехи ва̄ саттахипи ка̄йавачӣкаммехи вут̣т̣ха̄ти. миччха̄ва̄йа̄мамиччха̄сатимиччха̄сама̄дхӣхи вут̣т̣ха̄нам̣ миччха̄сан̇каппавут̣т̣ха̄не вуттанайенева ведитаббам̣. миччха̄сатӣти ча сатийа̄ пат̣ипаккха̄ка̄рена уппаджджама̄на̄ акусалачиттуппа̄даматтамева. упаримаггаттайе ‘‘дассанат̣т̣хена самма̄дит̣т̣хӣ’’тиа̄дӣни ат̣т̣ха магган̇га̄ни йатха̄ пат̣хамаджджха̄нике пат̣хамамагге лаббханти, татхева лаббханти. таттха пат̣хамамагге самма̄дит̣т̣хи миччха̄дит̣т̣хим̣ паджахатӣти самма̄дит̣т̣хи. самма̄сан̇каппа̄дайопи миччха̄сан̇каппа̄дӣнам̣ паджаханат̣т̣хенева ведитабба̄. евам̣ санте пат̣хамамаггенева два̄сат̣т̣хийа̄ дит̣т̣хигата̄нам̣ пахӣнатта̄ упаримаггаттайена паха̄табба̄ дит̣т̣хи на̄ма наттхи.
таттха самма̄дит̣т̣хӣти на̄мам̣ катхам̣ хотӣти? йатха̄ висам̣ аттхи ва̄ хоту ма̄ ва̄, агадо агадотвева вуччати, евам̣ миччха̄дит̣т̣хи аттхи ва̄ хоту ма̄ ва̄, айам̣ самма̄дит̣т̣хи ева на̄ма. йади евам̣ на̄маматтамеветам̣ хоти, упаримаггаттайе пана самма̄дит̣т̣хийа̄ кичча̄бха̄во а̄паджджати, магган̇га̄ни на парипӯренти. тасма̄ самма̄дит̣т̣хи сакиччака̄ ка̄табба̄, магган̇га̄ни парипӯретабба̄нӣти. сакиччака̄ четтха самма̄дит̣т̣хи йатха̄ла̄бханийамена дӣпетабба̄. упаримаггаттайаваджджхо хи еко ма̄но аттхи, со дит̣т̣хит̣т̣ха̄не тит̣т̣хати, са̄ там̣ ма̄нам̣ паджахатӣти самма̄дит̣т̣хи. сота̄паттимаггасмин̃хи самма̄дит̣т̣хи миччха̄дит̣т̣хим̣ паджахати. сота̄паннасса пана сакада̄га̄мимаггаваджджхо ма̄но аттхи, там̣ ма̄нам̣ паджахатӣти самма̄дит̣т̣хи. тассева саттаакусалачиттасахаджа̄то сан̇каппо аттхи, техева читтехи ва̄чан̇гачопанам̣ аттхи, ка̄йан̇гачопанам̣ аттхи, паччайапарибхого аттхи, сахаджа̄тава̄йа̄мо аттхи, ассатийабха̄во аттхи, сахаджа̄тачиттекаггата̄ аттхи, ете миччха̄сан̇каппа̄дайо на̄ма. сакада̄га̄мимагге самма̄сан̇каппа̄дайо тесам̣ паха̄нена самма̄сан̇каппа̄дайоти ведитабба̄. евам̣ сакада̄га̄мимагге ат̣т̣хан̇га̄ни сакиччака̄ни хонти. сакада̄га̄мисса ана̄га̄мимаггаваджджхо ма̄но аттхи, со дит̣т̣хит̣т̣ха̄не тит̣т̣хати. тассева саттахи читтехи сахаджа̄та̄ сан̇каппа̄дайо аттхи. тесам̣ паха̄нена ана̄га̄мимагге ат̣т̣ханнам̣ ан̇га̄нам̣ сакиччаката̄ ведитабба̄. ана̄га̄мисса арахаттамаггаваджджхо ма̄но аттхи, со дит̣т̣хит̣т̣ха̄не тит̣т̣хати. йа̄ни панасса пан̃ча акусалачитта̄ни, техи сахаджа̄та̄ сан̇каппа̄дайо аттхи. тесам̣ паха̄нена арахаттамагге ат̣т̣ханнам̣ ан̇га̄нам̣ сакиччаката̄ ведитабба̄.
ол̣а̄рика̄ти ка̄йавачӣдва̄ре вӣтиккамасса паччайабха̄вена тхӯлабхӯтамха̄. ка̄мара̄гасан̃н̃оджана̄ти метхунара̄гасан̇кха̄та̄ сан̃н̃оджана̄. со хи ка̄мабхаве сан̃н̃оджетӣти сан̃н̃оджананти вуччати. пат̣игхасан̃н̃оджана̄ти бйа̄па̄дасан̃н̃оджана̄. со хи а̄рамман̣е пат̣ихан̃н̃атӣти пат̣игханти вуччати. те ева тха̄магатат̣т̣хена санта̄не анусентӣти анусайа̄. ан̣усахагата̄ти ан̣убхӯта̄, сукхумабхӯта̄ти аттхо. таббха̄ве хи еттха сахагатасаддо. сакада̄га̄мисса хи ка̄мара̄габйа̄па̄да̄ двӣхи ка̄ран̣ехи ан̣убхӯта̄ адхиччуппаттийа̄ ча парийут̣т̣ха̄намандата̄йа ча. тасса хи ба̄лапутхуджджанасса вийа килеса̄ абхин̣хам̣ на уппаджджанти, када̄чи карахачи уппаджджанти. уппаджджама̄на̄ ча ба̄лапутхуджджанасса вийа мадданта̄ пхаранта̄ чха̄дента̄ андхаандхам̣ каронта̄ на уппаджджанти, двӣхи пана маггехи пахӣнатта̄ мандаманда̄ танука̄ка̄ра̄ хутва̄ уппаджджанти, вӣтиккамам̣ па̄петум̣ саматтха̄ на хонти. евам̣ танубхӯта̄ ана̄га̄мимаггена пахӣйанти рӯпара̄га̄ти рӯпабхаве чхандара̄га̄. арӯпара̄га̄ти арӯпабхаве чхандара̄га̄. ма̄на̄ти уннатилаккхан̣а̄. уддхачча̄ти авӯпасамалаккхан̣а̄. авиджджа̄йа̄ти андхалаккхан̣а̄йа. бхавара̄га̄нусайа̄ти рӯпара̄га̄рӯпара̄гавасена паваттабхавара̄га̄нусайа̄.
62. ида̄ни магган̃а̄н̣асам̣ван̣н̣анам̣ каронто аджа̄там̣ джха̄петӣтиа̄дима̄ха. таттха ча аджа̄там̣ джха̄пети джа̄тена, джха̄нам̣ тена павуччатӣти аттано санта̄не па̄тубхӯтена тена тена локуттараджджха̄нена там̣саман̇гӣпуггало аджа̄тамева там̣ там̣ килесам̣ джха̄пети дахати самуччхиндати, тена ка̄ран̣ена там̣ локуттарам̣ джха̄нанти павуччатӣти аттхо. джха̄навимоккхе кусалата̄ти тасмим̣ арийамаггасампайутте витакка̄дике джха̄не ча вимоккхасан̇кха̄те арийамагге ча асаммохавасена кусалата̄йа пат̣хамамаггенева пахӣна̄су на̄на̄дит̣т̣хӣсу на кампати. джха̄нам̣ на̄ма дувидхам̣ а̄рамман̣ӯпаниджджха̄нан̃ча лаккхан̣ӯпаниджджха̄нан̃ча. локийапат̣хамаджджха̄на̄дикам̣ касин̣а̄диа̄рамман̣ӯпаниджджха̄нат̣т̣хена джха̄нам̣, випассана̄сан̇кха̄ра̄нам̣ сабха̄васа̄ман̃н̃алаккхан̣ӯпаниджджха̄нат̣т̣хена джха̄нам̣, локуттарам̣ нибба̄не татхалаккхан̣ӯпаниджджха̄нат̣т̣хена джха̄нам̣. идха пана готрабхуна̄пи са̄дха̄ран̣ам̣ лаккхан̣ӯпаниджджха̄нат̣т̣хам̣ ана̄маситва̄ аса̄дха̄ран̣ена килесаджха̄панат̣т̣хена джха̄нам̣ вуттам̣. вимоккхат̣т̣хо панеттха нибба̄на̄рамман̣е сут̣т̣ху адхимуччанат̣т̣хо килесехи ча сут̣т̣ху муччанат̣т̣хо.
сама̄дахитва̄ йатха̄ че випассатӣти аппанӯпача̄ракхан̣икасама̄дхӣнам̣ ан̃н̃атарена сама̄дхина̄ пат̣хамам̣ читтасама̄дха̄нам̣ катва̄ паччха̄ йатха̄ випассати ча. самуччайаттхо че-саддо випассанам̣ самуччиноти. випассама̄но татха̄ че сама̄дахети випассана̄ на̄меса̄ лӯкхабхӯта̄ нирасса̄да̄, саматхо ча на̄ма синиддхабхӯто саасса̄до. тасма̄ та̄йа лӯкхабхӯтам̣ читтам̣ синехетум̣ випассама̄но татха̄ ча сама̄дахе. випассама̄но пуна сама̄дхим̣ пависитва̄ читтасама̄дха̄нан̃ча татхева кареййа, йатхева випассананти аттхо. идха че-саддо сама̄даханам̣ самуччиноти. убхайаттха̄пи га̄тха̄бандха̄нуваттанена че-ка̄ро като, аттхо пана ча-ка̄раттхо ева. випассана̄ ча саматхо тада̄ ахӯти йасма̄ саматхавипассана̄нам̣ йуганаддхабха̄ве сати арийамаггапа̄тубха̄во хоти, тасма̄ арийамаггаджананасаматтхатта̄ йада̄ тадубхайасама̄його хоти, тада̄ випассана̄ ча саматхо ча аху, саматхавипассана̄ бхӯта̄ на̄ма хотӣти аттхо. та̄ ча саматхавипассана̄ арийамагга̄бхимукхӣка̄ле ча маггаккхан̣е ча сама̄набха̄га̄ йуганаддха̄ ваттаре сама̄но само бха̄го кот̣т̣ха̄со етесанти сама̄набха̄га̄, йуге наддха̄ вийа̄ти йуганаддха̄, ан̃н̃аман̃н̃ам̣ анативаттанат̣т̣хена самадхура̄ самабала̄ти аттхо. виттха̄ро панасса йуганаддхакатха̄йам̣ а̄вибхависсати.
дуккха̄ сан̇кха̄ра̄ сукхо, ниродхо ити дассанам̣. дубхато вут̣т̣хита̄ пан̃н̃а̄, пхассети аматам̣паданти дуккха̄ сан̇кха̄ра̄, сукхо ниродхо нибба̄нанти пат̣ипаннасса тато нибба̄надассанам̣ арийамагган̃а̄н̣ам̣ дубхато вут̣т̣хита̄ пан̃н̃а̄ на̄ма. са̄ ева ча пан̃н̃а̄ аматам̣ падам̣ нибба̄нам̣ а̄рамман̣апхусанена пхусати, пат̣илабхатӣти аттхо. нибба̄нан̃хи атаппакат̣т̣хена аматасадисанти аматам̣, на̄сса матам̣ маран̣ам̣ вайо аттхӣтипи аматам̣, пуббабха̄гато пат̣т̣ха̄йа махата̄ усса̄хена махатийа̄ пат̣ипада̄йа паджджати пат̣ипаджджӣйатӣти паданти вуччати.
вимоккхачарийам̣ джа̄на̄тӣти вимоккхапаваттим̣ асаммохавасена джа̄на̄ти, паччавеккхан̣авасена джа̄на̄ти. ‘‘дубхато вут̣т̣ха̄но вимоккхо, дубхато вут̣т̣ха̄на̄ чатта̄ро вимоккха̄, дубхато вут̣т̣ха̄на̄нам̣ анулома̄ чатта̄ро вимоккха̄, дубхато вут̣т̣ха̄напат̣иппассаддхи чатта̄ро вимоккха̄’’ти хи упари вимоккхакатха̄йам̣йева (пат̣и. ма. 1.209 а̄дайо) а̄гата̄ вимоккхачарийа̄ ведитабба̄. тесам̣ виттха̄ро таттхева а̄гато. на̄наттекаттаковидоти тесам̣ вимоккха̄нам̣ на̄на̄бха̄ве екабха̄ве ча кусало. дубхато вут̣т̣ха̄навимоккхавасена хи тесам̣ екаттам̣, чатуарийамаггавасена на̄наттам̣, екекасса̄пи ва̄ арийамаггасса анупассана̄бхедена на̄наттам̣, арийамаггабха̄вена екаттам̣ ведитаббам̣. двиннам̣ н̃а̄н̣а̄нам̣ кусалата̄ти дассанасан̇кха̄тасса ча бха̄вана̄сан̇кха̄тасса ча̄ти имесам̣ двиннам̣ н̃а̄н̣а̄нам̣ кусалата̄йа. дассананти хи сота̄паттимагго. со хи пат̣хамам̣ нибба̄надассанато дассананти вутто. готрабху пана кин̃ча̄пи пат̣хаматарам̣ нибба̄нам̣ пассати, йатха̄ пана ран̃н̃о сантикам̣ кеначидева каран̣ӣйена а̄гато пурисо дӯратова ратхика̄йа чарантам̣ хаттхиккхандхагатам̣ ра̄джа̄нам̣ дисва̄пи ‘‘дит̣т̣хо те ра̄джа̄’’ти пут̣т̣хо дисва̄ каттаббакиччасса акататта̄ ‘‘на пасса̄мӣ’’ти а̄ха, евамева нибба̄нам̣ дисва̄ каттаббасса килесаппаха̄насса̄бха̄ва̄ на ‘‘дассана’’нти вуччати. тан̃хи н̃а̄н̣ам̣ маггасса а̄ваджджанат̣т̣ха̄не тит̣т̣хати. бха̄вана̄ти сесамаггаттайам̣. тан̃хи пат̣хамамаггена дит̣т̣хасмим̣йева дхамме бха̄вана̄васена уппаджджати, на адит̣т̣хапуббам̣ кин̃чи пассати, тасма̄ ‘‘бха̄вана̄’’ти вуччати. хет̣т̣ха̄ пана бха̄вана̄маггасса апаринит̣т̣хитатта̄ ‘‘двиннам̣ н̃а̄н̣а̄на’’нти аватва̄ сота̄паттисакада̄га̄миана̄га̄мимаггала̄бхино сандха̄йа ‘‘джха̄навимоккхе кусалата̄’’ти вуттам̣, арахаттамаггала̄бхино пана бха̄вана̄маггасса паринит̣т̣хитатта̄ ‘‘двиннам̣ н̃а̄н̣а̄нам̣ кусалата̄’’ти вуттанти ведитаббам̣.
магган̃а̄н̣аниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.