11. пан̃н̃аттиха̄равибхан̇гаван̣н̣ана̄
39. таттха катамо пан̃н̃аттиха̄роти пан̃н̃аттиха̄равибхан̇го. таттха ка̄ пана̄йам̣ пан̃н̃аттӣти? а̄ха ‘‘йа̄ пакатикатха̄йа десана̄’’ти. идам̣ вуттам̣ хоти – йа̄ десана̄ха̄ра̄дайо вийа асса̄да̄дипадаттхависесаниддха̄ран̣ам̣ акатва̄ бхагавато са̄бха̄викадхаммакатха̄йа десана̄. йа̄ тасса̄ пан̃н̃а̄пана̄, айам̣ пан̃н̃аттиха̄ро. йасма̄ пана са̄ бхагавато татха̄ татха̄ венеййасанта̄не йатха̄дхиппетаматтхам̣ никкхипатӣти никкхепо. тасса ча̄йам̣ ха̄ро дуккха̄дисан̇кха̄те бха̄ге пака̄рехи н̃а̄пети, асан̇карато ва̄ т̣хапети, тасма̄ ‘‘никкхепапан̃н̃аттӣ’’ти вутто. ити пакатикатха̄йа десана̄ти сан̇кхепена вуттаматтхам̣ виттха̄рена вибхаджитум̣ ‘‘ка̄ ча пакатикатха̄йа десана̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘чатта̄ри сачча̄нӣ’’тиа̄дима̄ха.
таттха идам̣ дуккханти айам̣ пан̃н̃аттӣти каккхал̣апхусана̄дисабха̄ве рӯпа̄рӯпадхамме атӣта̄дивасена анекабхедабхинне абхиндитва̄ пӣл̣анасан̇кхатасанта̄павипарин̣а̄мат̣т̣хата̄са̄ман̃н̃ена йа̄ куччхитабха̄ва̄димукхена екаджджхам̣ гахан̣асса ка̄ран̣абхӯта̄ пан̃н̃атти, ка̄ пана са̄ти? на̄мапан̃н̃аттинибандхана̄ таджджа̄пан̃н̃атти. ‘‘вин̃н̃аттивика̄расахито саддо ева̄’’ти апаре. имина̄ найена таттха таттха пан̃н̃аттиаттхо ведитаббо. ‘‘пан̃чаннам̣ кхандха̄на’’нтиа̄дина̄ тасса̄ пан̃н̃аттийа̄ упа̄да̄нам̣ дассети. дасаннам̣ индрийа̄нанти ат̣т̣ха рӯпиндрийа̄ни маниндрийам̣ веданиндрийанти евам̣ дасаннам̣. анубхаванаса̄ман̃н̃ена хи ведана̄ екаминдрийам̣ ката̄, татха̄ саддха̄дайо ча маггапаккхийа̄ти.
кабал̣ам̣ карӣйатӣти кабал̣ӣка̄роти ваттхувасена айам̣ ниддесо. йа̄йа оджа̄йа сатта̄ йа̄пенти, тасса̄йетам̣ адхивачанам̣. са̄ хи оджат̣т̣хамакасса рӯпасса а̄харан̣ато а̄ха̄ро. аттхӣти маггена асамуччхинната̄йа виджджати. ра̄готи ран̃джанат̣т̣хена ра̄го. нанданат̣т̣хена нандӣ. тан̣ха̄йанат̣т̣хена тан̣ха̄. сабба̄нета̄ни лобхассева на̄ма̄ни. патит̣т̣хитам̣ таттха вин̃н̃а̄н̣ам̣ вирул̣ханти каммам̣ джава̄петва̄ пат̣исандхиа̄кад̣д̣ханасаматтхата̄йа патит̣т̣хитан̃чева вин̃н̃а̄н̣ам̣ вирул̣хан̃ча. йаттха̄ти тебхӯмакават̣т̣е бхуммам̣, саббаттха ва̄ пуримапуримападе етам̣ бхуммам̣. аттхи таттха сан̇кха̄ра̄нам̣ вуддхӣти йе имасмим̣ випа̄кават̣т̣е т̣хитасса а̄йатим̣ вад̣д̣ханахетука̄ сан̇кха̄ра̄, те сандха̄йа вуттам̣ – ‘‘йаттха аттхи а̄йатим̣ пунаббхава̄бхиниббаттӣ’’ти йасмим̣ т̣ха̄не а̄йатим̣ пунаббхава̄бхиниббатти аттхи. аттхи таттха а̄йатим̣ джа̄тиджара̄маран̣анти йаттха пат̣исандхиггахан̣ам̣, таттха кхандха̄нам̣ абхиниббаттилаккхан̣а̄ джа̄ти, парипа̄калаккхан̣а̄ джара̄, бхеданалаккхан̣ам̣ маран̣ан̃ча аттхи. айам̣ пабха̄вапан̃н̃атти дуккхасса ча самудайасса ча̄ти айам̣ йатха̄вутта̄ десана̄ дуккхасаччасса самудайасаччасса ча самут̣т̣ха̄напан̃н̃атти, випа̄кават̣т̣асса сан̇кха̄ра̄нан̃ча тан̣ха̄паччайаниддесатоти адхиппа̄йо.
наттхи ра̄готи аггамаггабха̄вана̄йа самуччхиннатта̄ наттхи че ра̄го. аппатит̣т̣хитам̣ таттха вин̃н̃а̄н̣ам̣ авирул̣ханти каммам̣ джава̄петва̄ пат̣исандхиа̄кад̣д̣ханасаматтхата̄йа̄бха̄вена аппатит̣т̣хитан̃чева авирул̣хан̃ча̄ти вуттапат̣ипаккханайена аттхо ведитаббо.
‘‘айам̣ парин̃н̃а̄пан̃н̃аттӣ’’тиа̄дина̄ ека̄бхисамайавасенева маггасамма̄дит̣т̣хи чатӯсу арийасаччесу паваттатӣти дассети. айам̣ бха̄вана̄пан̃н̃аттӣти айам̣ два̄ра̄рамман̣ехи чхадва̄раппаваттанадхамма̄нам̣ аничча̄нупассана̄ маггасса бха̄вана̄пан̃н̃атти. ниродхапан̃н̃атти ниродхасса̄ти родхасан̇кха̄та̄йа тан̣ха̄йа маггена анавасесаниродхапан̃н̃атти. уппа̄дапан̃н̃аттӣти уппаннасса пан̃н̃а̄пана̄. ока̄сапан̃н̃аттӣти т̣ха̄насса пан̃н̃а̄пана̄. а̄хат̣ана̄пан̃н̃аттӣти нӣхаран̣апан̃н̃атти. а̄са̄т̣ика̄нанти гуннам̣ ван̣есу нӣламаккхика̄хи т̣хапитаан̣д̣ака̄ а̄са̄т̣ика̄ на̄ма. еттха йасса уппанна̄, тасса саттасса анайабйасанахетута̄йа а̄са̄т̣ика̄ вийа̄ти а̄са̄т̣ика̄, килеса̄, тесам̣ а̄са̄т̣ика̄нам̣. абхинигха̄тапан̃н̃аттӣти самуггха̄тапан̃н̃атти.
41. евам̣ ват̣т̣авиват̣т̣амукхена саммасанаупа̄да̄наккхандхамукхенева саччесу пан̃н̃аттивибха̄гам̣ дассетва̄ ида̄ни тепариват̣т̣авасена дассетум̣ ‘‘идам̣ ‘дуккха’нти ме, бхиккхаве’’тиа̄ди а̄раддхам̣. таттха дассанат̣т̣хена чаккху. йатха̄сабха̄вато джа̄нанат̣т̣хена н̃а̄н̣ам̣. пат̣ивиджджханат̣т̣хена пан̃н̃а̄. видитакаран̣ат̣т̣хена виджджа̄. обха̄санат̣т̣хена а̄локо. саббам̣ пан̃н̃а̄вевачанамева. айам̣ вевачанапан̃н̃атти. саччхикирийа̄пан̃н̃аттӣти паччаккхакаран̣апан̃н̃атти.
туламатулан̃ча̄ти га̄тха̄йа пачураджана̄нам̣ паччаккхабха̄вато тулитам̣ париччхиннанти тулам̣, ка̄ма̄вачарам̣. на туланти атулам̣, тулам̣ ва̄ садисамасса ан̃н̃ам̣ локийакаммам̣ наттхӣти атулам̣, махаггатакаммам̣. ка̄ма̄вачарарӯпа̄вачаракаммам̣ ва̄ тулам̣, арӯпа̄вачарам̣ атулам̣, аппавипа̄кам̣ ва̄ тулам̣. бахувипа̄кам̣ атулам̣. самбхавати етена̄ти самбхавам̣, самбхавахетубхӯтам̣. бхавасан̇кха̄рам̣ пунаббхавасан̇кхаран̣акам̣. авассаджӣти виссаджджеси. мунӣти буддхамуни. аджджхаттаратоти нийакаджджхаттарато. сама̄хитоти упача̄раппана̄сама̄дхивасена сама̄хито. абхинди кавачамива̄ти кавачам̣ вийа бхинди. аттасамбхаванти аттани сан̃джа̄там̣ килесам̣. идам̣ вуттам̣ хоти – савипа̄кат̣т̣хена самбхавам̣ бхава̄бхисан̇кхаран̣ат̣т̣хена бхавасан̇кха̄ранти ча ладдхана̄мам̣ тула̄туласан̇кха̄там̣ локийакамман̃ча оссаджи, сан̇га̄масӣсе маха̄йодхо кавачам̣ вийа аттасамбхавам̣ килесан̃ча аджджхаттарато сама̄хито хутва̄ абхиндӣти.
атха ва̄ туланти тулайанто тӣренто. атулан̃ча самбхаванти нибба̄нан̃чева самбхаван̃ча. бхавасан̇кха̄ранти бхавага̄микаммам̣. авассаджи мунӣти ‘‘пан̃чаккхандха̄ аничча̄, тесам̣ ниродхо нибба̄нам̣ ничча’’нтиа̄дина̄ (пат̣и. ма. 3.38 аттхато сама̄нам̣) найена тулайанто буддхамуни бхаве а̄дӣнавам̣ нибба̄не а̄нисам̣сан̃ча дисва̄ там̣ кхандха̄нам̣ мӯлабхӯтам̣ бхавасан̇кха̄рам̣ каммаккхайакарена арийамаггена авассаджи. катхам̣? аджджхаттарато. со хи випассана̄васена аджджхаттарато саматхавасена сама̄хито кавачамива аттабха̄вам̣ парийонандхитва̄ т̣хитам̣ аттани самбхаватта̄ ‘‘аттасамбхава’’нти ладдхана̄мам̣ саббам̣ килесаджа̄там̣ абхинди, килеса̄бха̄ве каммам̣ аппат̣исандхикатта̄ авассат̣т̣хам̣ на̄ма хоти, килеса̄бха̄вена каммам̣ джахӣти аттхо (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 2.169; уда̄. ат̣т̣ха. 51).
сан̇кхата̄сан̇кхатадха̄тувинимуттасса абхин̃н̃еййасса абха̄вато вуттам̣ ‘‘тула…пе… дхамма̄на’’нти. тена дхаммапат̣исамбхида̄ вутта̄ хотӣти а̄ха – ‘‘никкхепапан̃н̃атти дхаммапат̣исамбхида̄йа̄’’ти. бхавасан̇кха̄ре самудайапаккхийам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘паричча̄гапан̃н̃аттӣ’’ти. дуккхасаччапаккхийавасена ‘‘парин̃н̃а̄пан̃н̃аттӣ’’ти. сама̄дха̄нависит̣т̣хасса аджджхаттаратабха̄васса васена ‘‘бха̄вана̄пан̃н̃атти ка̄йагата̄йа сатийа̄’’ти вуттам̣. аджджхаттаратата̄висит̣т̣хасса пана сама̄дха̄насса васена ‘‘т̣хитипан̃н̃атти читтекаггата̄йа̄’’ти вуттанти дат̣т̣хаббам̣. абхиниббида̄пан̃н̃атти читтасса̄ти а̄йусан̇кха̄россаджджанавасена читтасса абхинӣхаран̣апан̃н̃атти. упа̄да̄напан̃н̃аттӣти гахан̣апан̃н̃атти. саббан̃н̃ута̄йа̄ти самма̄самбуддхабха̄васса. етена асамма̄самбуддхасса а̄йусан̇кха̄россаджджанам̣ наттхӣти дассети. килеса̄бха̄вена бхагава̄ каммам̣ джахатӣти дассенто ‘‘пада̄лана̄пан̃н̃атти авиджджан̣д̣акоса̄на’’нти а̄ха.
йо дуккхамаддаккхи йатонида̄нанти йо а̄раддхавипассако саббам̣ тебхӯмакам̣ дуккхам̣ адаккхи пасси, тан̃ча йатонида̄нам̣ йам̣ хетукам̣, тамписса ка̄ран̣абха̄вена тан̣хам̣ пасси. ка̄месу со джанту катхам̣ намеййа̄ти со евам̣ пат̣ипанно пурисо саваттхука̄месу килесака̄месу йена пака̄рена намеййа абхинамеййа, со пака̄ро наттхи. касма̄? ка̄ма̄ хи локе сан̇готи н̃атва̄. йасма̄ имасмим̣ локе ка̄масадисам̣ бандханам̣ наттхи. вуттан̃четам̣ бхагавата̄ ‘‘на там̣ дал̣хам̣ бандханама̄ху дхӣра̄’’тиа̄ди (дха. па. 345; сам̣. ни. 1.121; нетти. 106; пет̣ако 15), тасма̄ сан̇кха̄ре а̄саджджанат̣т̣хена сан̇готи видитва̄. тесам̣ сатӣма̄ винайа̄йа сиккхети ка̄йагата̄сатийогена сатима̄ тесам̣ ка̄ма̄нам̣ вӯпасама̄йа тӣсупи сиккха̄су аппаматто сиккхеййа̄ти аттхо.
вевачанапан̃н̃аттӣти кхандха̄дӣнам̣ вевачанапан̃н̃атти. адаккхӣти пана падена самбандхатта̄ вуттам̣ – ‘‘дуккхасса парин̃н̃а̄пан̃н̃атти ча̄’’ти. паччаттхикато дассанапан̃н̃аттӣти анаттхаджананато паччаттхикато дассанапан̃н̃атти. па̄вакакаппа̄ти джалитааггиккхандхасадиса̄. папа̄таурагопама̄ти папа̄тӯпама̄урагопама̄ ча.
мохасамбандхано локоти айам̣ локо авиджджа̄хетукехи сам̣йоджанехи бандхо. бхаббарӯпова диссатӣти випаннаджджха̄сайопи ма̄йа̄йа са̄т̣хеййена ча пат̣иччха̄дитасабха̄во бхаббаджа̄тикам̣ вийа атта̄нам̣ дассети. упадхибандхано ба̄ло, тамаса̄ парива̄ритоти тасса пана ба̄ласса татха̄ дассане саммохатамаса̄ парива̄ритатта̄ ка̄магун̣есу ана̄дӣнавадассита̄йа килеса̄бхисан̇кха̄рехи бандхатта̄. татха̄ бхӯто ча̄йам̣ ба̄ло пан̣д̣ита̄нам̣ ассирӣ вийа кха̄йати алаккхико ева хутва̄ упат̣т̣ха̄ти. тайидам̣ саббам̣ ба̄ласса сато ра̄га̄дикин̃чанато. пан̣д̣итасса пана пан̃н̃а̄чаккхуна̄ пассато наттхи кин̃чананти айам̣ сан̇кхепаттхо. мохасӣсена випалла̄са̄ гахита̄ти а̄ха – ‘‘десана̄пан̃н̃атти випалла̄са̄на’’нти. випарӣтапан̃н̃аттӣти випарӣта̄ка̄рена упат̣т̣хахама̄насса пан̃н̃а̄пана̄.
аттхи нибба̄нанти саман̣абра̄хман̣а̄нам̣ ва̄ча̄ваттхуматтамева. наттхи нибба̄нанти параматтхато алаббхама̄насабха̄ватта̄ти виппат̣ипанна̄нам̣ миччха̄ва̄дам̣ бхан̃джитум̣ бхагавата̄ вуттам̣ – ‘‘аттхи, бхиккхаве, аджа̄там̣ абхӯтам̣ акатам̣ асан̇кхата’’нти. таттха хетум̣ дассетум̣ ‘‘но четам̣, бхиккхаве’’тиа̄ди вуттам̣. тассаттхо – бхиккхаве, йади асан̇кхата̄ дха̄ту на абхависса, на идха саббасса сан̇кхатасса ниссаран̣ам̣ сийа̄. нибба̄нан̃хи а̄рамман̣ам̣ катва̄ паваттама̄на̄ самма̄дит̣т̣хиа̄дайо маггадхамма̄ анавасесакилесе самуччхинданти, тато тивидхассапи ват̣т̣асса аппаваттӣти.
таттха̄йамадхиппа̄йо – йатха̄ парин̃н̃еййата̄йа сауттара̄нам̣ ка̄ма̄нам̣ рӯпа̄нан̃ча пат̣ипаккхабхӯтам̣ таббидхурасабха̄вам̣ ниссаран̣ам̣ пан̃н̃а̄йати, евам̣ там̣сабха̄ва̄нам̣ сан̇кхабхадхамма̄нам̣ пат̣ипаккхабхӯтена таббидхурата̄сабха̄вена ниссаран̣ена бхавитаббам̣, йан̃ча там̣ ниссаран̣ам̣. са̄ асан̇кхата̄ дха̄ту. кин̃ча бхиййо? сан̇кхатадхамма̄рамман̣ам̣ випассана̄н̃а̄н̣ам̣. апи ча ануломан̃а̄н̣ам̣ килесе на самуччхедавасена паджахитум̣ саккоти. саммутисачча̄рамман̣ампи пат̣хамаджджха̄на̄дӣсу н̃а̄н̣ам̣ виккхамбханаматтамева кароти, килеса̄нам̣ на самуччхедам̣, самуччхедаппаха̄накаран̃ча арийамагган̃а̄н̣ам̣, тасса сан̇кхатадхаммасаммутисаччавипарӣтена а̄рамман̣ена бхавитаббам̣, са̄ асан̇кхата̄ дха̄ту. татха̄ нибба̄на-саддо каттхачи висайе авипарӣтаттхо ведитаббо, упача̄равуттисаббха̄вато, йатха̄ там̣ ‘‘сӣхасаддо’’ти.
атха ва̄ ‘‘аттхи, бхиккхаве, аджа̄там̣ абхӯтам̣ акатам̣ асан̇кхата’’нти (уда̄. 73) вачанам̣ авипарӣтаттхам̣, бхагавата̄ бха̄ситатта̄. йан̃хи бхагавата̄ бха̄ситам̣, там̣ авипарӣтаттхам̣. йатха̄ там̣ ‘‘саббе сан̇кха̄ра̄ аничча̄, саббе сан̇кха̄ра̄ дуккха̄, саббе дхамма̄ анатта̄’’ти (ма. ни. 1.353, 356; катха̄. 753; чӯл̣ани. аджитама̄н̣авапуччха̄ниддеса 4; пат̣и. ма. 1.31; нетти. 5; дха. па. 277-279), евампи йуттивасена асан̇кхата̄йа дха̄туйа̄ параматтхато саббха̄во ведитаббо. ким̣ ва̄ ета̄йа йуттичинта̄йа? йасма̄ бхагавата̄ ‘‘аттхи, бхиккхаве, аджа̄там̣ абхӯтам̣ акатам̣ асан̇кхатанти (уда̄. 73), аппаччайа̄ дхамма̄ асан̇кхата̄ дхамма̄ти (дха. са. дукама̄тика̄ 7-8) ча, асан̇кхатан̃ча во, бхиккхаве, дхаммам̣ десесса̄ми асан̇кхатага̄минин̃ча пат̣ипада’’нтиа̄дина̄ (сам̣. ни. 4.366-367, 377) ча анекехи суттападехи нибба̄надха̄туйа̄ параматтхато саббха̄во деситоти. таттха упанайанапан̃н̃аттӣти пат̣ипаккхато хетуупанайанасса пан̃н̃а̄пана̄. джотана̄пан̃н̃аттӣти пат̣ин̃н̃а̄тасса аттхасса сиддхийа̄ пака̄сана̄пан̃н̃атти. сесам̣ саббам̣ сувин̃н̃еййамева.
пан̃н̃аттиха̄равибхан̇гаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.