4. пат̣иниддесава̄раван̣н̣ана̄
1. десана̄ха̄равибхан̇гаван̣н̣ана̄
5. евам̣ ха̄ра̄дайо сукхаггахан̣аттхам̣ га̄тха̄бандхавасена сарӯпато ниддиситва̄ ида̄ни тесу ха̄ре та̄ва пат̣иниддесавасена вибхаджитум̣ ‘‘таттха катамо десана̄ха̄ро’’тиа̄ди а̄раддхам̣. таттха катамоти катхетукамйата̄пуччха̄. десана̄ха̄роти пуччхитаббадхамманидассанам̣. кин̃ча̄пи десана̄ха̄ро ниддесава̄ре сарӯпато дассито, пат̣иниддесасса пана висайам̣ дассенто ‘‘асса̄да̄дӣнавата̄’’ти га̄тхам̣ екадесена пачча̄масати. айам̣ десана̄ха̄ро пубба̄пара̄пеккхо. таттха пубба̄пеккхатте ‘‘катамо десана̄ха̄ро’’ти пуччхитва̄ ‘‘асса̄да̄дӣнавата̄’’ти сарӯпато дасситасса нигаманам̣ хоти. пара̄пеккхатте пана ‘‘айам̣ десана̄ха̄ро ким̣ десайатӣ’’ти десана̄кирийа̄йа каттуниддесо хоти. тена десана̄ха̄расса анваттхасан̃н̃атам̣ дассети. десайатӣти сам̣ван̣н̣ети, виттха̄ретӣти аттхо.
ида̄ни анена десетаббадхамме сарӯпато дассенто ‘‘асса̄да’’нтиа̄дима̄ха, там̣ пуббе вуттанайатта̄ утта̄намева. тасма̄ ито парампи авуттамева ван̣н̣айисса̄ма. ‘‘каттха пана а̄гате асса̄да̄дике айам̣ ха̄ро сам̣ван̣н̣етӣ’’ти ануйогам̣ манасикатва̄ десана̄ха̄рена сам̣ван̣н̣етаббадхаммам̣ дассенто ‘‘дхаммам̣ во, бхиккхаве, десесса̄мӣ’’тиа̄дикам̣ саббапарийаттидхаммасан̇га̄хакам̣ бхагавато чхачхаккадесанам̣ екадесена дассети.
таттха дхамманти айам̣ дхамма-саддо парийаттисаччасама̄дхипан̃н̃а̄пакатипун̃н̃а̄паттин̃еййа̄дӣсу бахӯсу аттхесу дит̣т̣хаппайого. татха̄ хи ‘‘идха, бхиккху, дхаммам̣ парийа̄пун̣а̄тӣ’’тиа̄дӣсу (а. ни. 5.73) парийаттидхамме диссати. ‘‘дит̣т̣хадхаммо паттадхаммо’’тиа̄дӣсу (дӣ. ни. 1.299; маха̄ва. 18) сачче. ‘‘евам̣дхамма̄ те бхагаванто ахесу’’нтиа̄дӣсу (дӣ. ни. 2.13, 145) сама̄дхимхи. ‘‘саччам̣ дхаммо дхити ча̄го’’ти евама̄дӣсу (джа̄. 1.1.57; 1.2.147-148) пан̃н̃а̄йам̣. ‘‘джа̄тидхамма̄нам̣, бхиккхаве, сатта̄на’’нти евама̄дӣсу (дӣ. ни. 2.398; ма. ни. 1.131) пакатийам̣. ‘‘дхаммо хаве раккхати дхаммача̄ри’’нтиа̄дӣсу (джа̄. 1.10.102; 1.15.385) пун̃н̃е. ‘‘чатта̄ро па̄ра̄джика̄ дхамма̄’’ти евама̄дӣсу (па̄ра̄. 233) а̄паттийам̣. ‘‘кусала̄ дхамма̄ акусала̄дхамма̄’’тиа̄дӣсу (дха. са. тикама̄тика̄ 1) н̃еййе. идха пана парийаттийам̣ дат̣т̣хабботи (ма. ни. ат̣т̣ха. 1.мӯлапарийа̄йасуттаван̣н̣ана̄; дха. са. ат̣т̣ха. читтуппа̄дакан̣д̣а 1; бу. вам̣. ат̣т̣ха. 1.1).
воти пана айам̣ во-саддо ‘‘ханда да̄ни, бхиккхаве, пава̄реми во’’ти (сам̣. ни. 1.215) еттха упайогаттхе а̄гато. ‘‘саннипатита̄нам̣ во, бхиккхаве, двайам̣ каран̣ӣйа’’нтиа̄дӣсу (ма. ни. 1.273) каран̣аттхе. ‘‘йе хи во арийа̄ парисуддхака̄йакамманта̄’’тиа̄дӣсу падапӯран̣е. ‘‘а̄рочайа̄ми во, бхиккхаве’’тиа̄дӣсу (а. ни. 7.72) сампада̄наттхе. идха̄пи сампада̄наттхе ева̄ти дат̣т̣хаббо.
бхиккханасӣлата̄дигун̣айогена бхиккхӯ, бхиннакилесата̄дигун̣айогена ва̄. атха ва̄ сам̣са̄ре бхайам̣ иккхантӣти бхиккхӯ. бхиккхавети тесам̣ а̄лапанам̣. тена те дхаммассаване нийодженто аттано мукха̄бхимукхам̣ кароти. десесса̄мӣти катхесса̄ми. тена на̄хам̣ дхаммиссарата̄йа тумхе ан̃н̃ам̣ кин̃чи ка̄реййа̄ми, ана̄варан̣ан̃а̄н̣ена саббам̣ н̃еййадхаммам̣ паччаккхака̄рита̄йа пана дхаммам̣ десесса̄мӣти ида̄ни паваттийама̄нам̣ дхаммадесанам̣ пат̣иджа̄на̄ти. а̄дикалйа̄н̣антиа̄дӣсу а̄димхи калйа̄н̣ам̣ а̄дикалйа̄н̣ам̣, а̄дикалйа̄н̣аметасса̄ти ва̄ а̄дикалйа̄н̣ам̣. сесапададвайепи есева найо. таттха сӣлена а̄дикалйа̄н̣ам̣. сама̄дхина̄ маджджхекалйа̄н̣ам̣. пан̃н̃а̄йа парийоса̄накалйа̄н̣ам̣. буддхасубуддхата̄йа ва̄ а̄дикалйа̄н̣ам̣. дхаммасудхаммата̄йа маджджхекалйа̄н̣ам̣. сан̇гхасуппат̣ипаттийа̄ парийоса̄накалйа̄н̣ам̣. атха ва̄ уггхат̣итан̃н̃увинайанена а̄дикалйа̄н̣ам̣. випан̃читан̃н̃увинайанена маджджхекалйа̄н̣ам̣ неййапуггалавинайанена парийоса̄накалйа̄н̣ам̣. айамеваттхо идха̄дхиппето.
аттхасампаттийа̄ са̄ттхам̣. бйан̃джанасампаттийа̄ сабйан̃джанам̣. сан̇ка̄сана̄дичхааттхападасама̄йогато ва̄ са̄ттхам̣. аккхара̄дичхабйан̃джанападасама̄йогато сабйан̃джанам̣. айамеваттхо идха̄дхиппето. упанетабба̄бха̄вато екантена парипун̣н̣анти кевалапарипун̣н̣ам̣. апанетабба̄бха̄вато парисуддхам̣. сӣла̄дипан̃чадхаммаккхандхапа̄рипӯрийа̄ ва̄ парипун̣н̣ам̣. чатурогханиттхаран̣а̄йа паваттийа̄ лока̄мисанирапеккхата̄йа ча парисуддхам̣. брахмам̣ сет̣т̣хам̣ уттамам̣ брахмӯнам̣ ва̄ сет̣т̣ха̄нам̣ арийа̄нам̣ чарийам̣ сиккхаттайасан̇гахам̣ са̄санам̣ брахмачарийам̣ пака̄сайисса̄ми паридӣпайисса̄мӣти аттхо.
евам̣ бхагавата̄ десито пака̄сито ча са̄санадхаммо йесам̣ асса̄да̄дӣнам̣ дассанавасена паватто, те асса̄да̄дайо десана̄ха̄расса висайабхӯта̄ йаттха йаттха па̄т̣хе сависесам̣ вутта̄, тато тато ниддха̄ретва̄ уда̄харан̣авасена идха̄нетва̄ дассетум̣ ‘‘таттха катамо асса̄до’’тиа̄ди а̄раддхам̣. таттха ка̄манти мана̄пийарӯпа̄дим̣ тебхӯмакадхаммасан̇кха̄там̣ ваттхука̄мам̣. ка̄майама̄насса̄ти иччхантасса. тасса четам̣ самиджджхатӣти тасса ка̄майама̄насса саттасса там̣ ка̄масан̇кха̄там̣ ваттху самиджджхати че, саче со там̣ лабхатӣти вуттам̣ хоти. аддха̄пӣтимано хотӣти екам̣сена тут̣т̣хачитто хоти. ладдха̄ти лабхитва̄. маччоти сатто. йадиччхатӣти йам̣ иччхати. айаметтха сан̇кхепо, виттха̄ро пана ниддесе (маха̄ни. 1) вуттанайена ведитаббо. айам̣ асса̄доти йа̄йам̣ адхиппа̄йасамиджджхана̄ иччхитала̄бхе пӣтиманата̄ соманассам̣, айам̣ асса̄детаббато асса̄до.
тасса че ка̄майа̄насса̄ти тасса пуггаласса ка̄ме иччхама̄насса, ка̄мена ва̄ йа̄йама̄насса. чхандаджа̄тасса̄ти джа̄татан̣хасса. джантуноти саттасса. те ка̄ма̄ париха̄йантӣти те ваттхука̄ма̄ кеначи антара̄йена винассанти че. саллавиддхова руппатӣти атха айомайа̄дина̄ саллена виддхо вийа пӣл̣ийатӣти аттхо. айам̣ а̄дӣнавоти йа̄йам̣ ка̄ма̄нам̣ випарин̣а̄ман̃н̃атха̄бха̄ва̄ ка̄майа̄насса саттасса руппана̄ доманассуппатти, айам̣ а̄дӣнаво.
йо ка̄ме париваджджетӣти йо бхиккху йатха̄вутте ка̄ме таттха чхандара̄гасса виккхамбханена ва̄ самуччхинданена ва̄ саббабха̄гена ваджджети. йатха̄ ким̣? саппассева пада̄ сироти, йатха̄ кочи пурисо джӣвитука̄мо кан̣хасаппам̣ пат̣ипатхе пасситва̄ аттано па̄дена тасса сирам̣ париваджджети, сомам̣…пе… самативаттатӣти со бхиккху саббам̣ локам̣ висаритва̄ т̣хитатта̄ локе висаттика̄сан̇кха̄там̣ имам̣ тан̣хам̣ сатима̄ хутва̄ саматиккаматӣти. идам̣ ниссаран̣анти йадидам̣ висаттика̄сан̇кха̄та̄йа тан̣ха̄йа нибба̄на̄рамман̣ена арийамаггена самативаттанам̣, идам̣ ниссаран̣ам̣.
кхеттанти кеда̄ра̄дикхеттам̣. ваттхунти гхараваттхуа̄диваттхум̣. хиран̃н̃ам̣ ва̄ти каха̄пан̣асан̇кха̄там̣ суван̣н̣асан̇кха̄тан̃ча хиран̃н̃ам̣. ва̄-саддо викаппанаттхо, со саббападесу йоджетаббо. гава̄ссанти га̄во ча ассе ча̄ти гава̄ссам̣. да̄сапорисанти да̄се ча порисе ча̄ти да̄сапорисам̣. тхийоти иттхийо. бандхӯти н̃а̄тибандхаво. путхӯ ка̄мети ан̃н̃епи ва̄ мана̄пийарӯпа̄дике бахӯ ка̄магун̣е. йо наро анугиджджхатӣти йо сатто ану ану абхикан̇кхати паттхетӣти аттхо. айам̣ асса̄доти йадидам̣ кхетта̄дӣнам̣ анугиджджханам̣, айам̣ асса̄дети ваттхука̄ме етена̄ти асса̄до.
абала̄ нам̣ балӣйантӣти кхетта̄дибхеде ка̄ме анугиджджхантам̣ там̣ пуггалам̣ кусалехи паха̄таббатта̄ абаласан̇кха̄та̄ килеса̄ балӣйанти абхибхаванти, саддха̄бала̄дивирахена ва̄ абалам̣ там̣ пуггалам̣ абала̄ килеса̄ балӣйанти, абалатта̄ абхибхавантӣти аттхо. маддантенам̣ париссайа̄ти енам̣ ка̄магиддхам̣ ка̄ме парийесантам̣ раккхантан̃ча сӣха̄дайо ча па̄кат̣апариссайа̄ ка̄йадуччарита̄дайо ча апа̄кат̣апариссайа̄ мадданти. тато нам̣…пе… даканти тато техи па̄кат̣а̄па̄кат̣апариссайехи абхибхӯтам̣ там̣ пуггалам̣ джа̄тиа̄дидуккхам̣ самудде бхиннана̄вам̣ удакам̣ вийа анвети анугаччхатӣти аттхо. айам̣ а̄дӣнавоти йва̄йам̣ тан̣ха̄дуччаритасам̣килесахетуко джа̄тиа̄дидуккха̄нубандхо, айам̣ а̄дӣнаво.
тасма̄ти йасма̄ ка̄магиддхасса вуттанайена дуккха̄нубандхо виджджати, тасма̄. джантӯти сатто. сада̄ сатоти пуббаратта̄парараттам̣ джа̄гарийа̄нуйогена сато хутва̄. ка̄ма̄ни париваджджайети виккхамбханавасена самуччхедавасена ча рӯпа̄дӣсу ваттхука̄месу саббаппака̄рам̣ килесака̄мам̣ ануппа̄денто ка̄ма̄ни париваджджайе паджахеййа. те паха̄йа таре огханти евам̣ те ка̄ме паха̄йа таппаха̄накараарийамаггенева чатуббидхампи огхам̣ тареййа, таритум̣ саккун̣еййа̄ти аттхо. на̄вам̣ ситва̄ва па̄рагӯти йатха̄ пурисо удакаггахан̣ена гарубха̄рам̣ на̄вам̣ удакам̣ бахи син̃читва̄ лахука̄йа на̄ва̄йа аппакасиренева па̄рагӯ бхавеййа, па̄рам̣ гаччхеййа, евамева аттабха̄вана̄вам̣ килесӯдакагарукам̣ син̃читва̄ лахукена аттабха̄вена па̄рагӯ бхавеййа, па̄рам̣ нибба̄нам̣ арахаттаппаттийа̄ гаччхеййа анупа̄дисеса̄йа нибба̄надха̄туйа̄ паринибба̄нена̄ти аттхо. идам̣ ниссаран̣анти йам̣ ка̄маппаха̄намукхена чатурогхам̣ таритва̄ анупа̄дисеса̄йа нибба̄надха̄туйа̄ нибба̄нам̣, идам̣ саббасан̇кхатаниссаран̣ато ниссаран̣анти.
дхаммоти да̄на̄дипун̃н̃адхаммо. хавети нипа̄таматтам̣. раккхати дхаммача̄ринти йо там̣ дхаммам̣ аппаматто чарати, там̣ дхаммача̄рим̣ дит̣т̣хадхаммикасампара̄йикабхедена дувидхатопи анаттхато раккхати па̄лети. чхаттам̣ махантам̣ йатха вассака̄лети вассака̄ле деве вассанте йатха̄ махантам̣ чхаттам̣ кусалена пурисена дха̄ритам̣ там̣ вассатеманато раккхати. таттха йатха̄ там̣ чхаттам̣ аппаматто хутва̄ атта̄нам̣ раккхантам̣ чха̄дентан̃ча васса̄дито раккхати, евам̣ дхаммопи аттасамма̄пан̣идха̄нена аппаматто хутва̄ дхаммачарийа̄йа атта̄нам̣ раккхантам̣йева раккхатӣти адхиппа̄йо. еса̄…пе… ча̄рӣти етена вуттамеваттхам̣ па̄кат̣атарам̣ кароти, там̣ сувин̃н̃еййамева. идам̣ пхаланти дит̣т̣хадхаммикехи сампара̄йикехи ча анаттхехи йадидам̣ дхаммасса раккхан̣ам̣ вуттам̣ раккха̄васа̄насса ча аббхудайасса ниппха̄данам̣, идам̣ ниссаран̣ам̣ ана̄маситва̄ десана̄йа ниббаттетаббата̄йа пхаланти.
саббе дхамма̄ти саббе сан̇кхата̄ дхамма̄. анатта̄ти наттхи етесам̣ атта̄ ка̄ракаведакасабха̄во, сайам̣ ва̄ на атта̄ти анатта̄ти. итӣти евам̣. йада̄ пан̃н̃а̄йа пассатӣти йасмим̣ ка̄ле випассанам̣ уссукка̄пенто анатта̄нупассана̄сан̇кха̄та̄йа пан̃н̃а̄йа пассати. атха ниббиндати дуккхети атха анатта̄нупассана̄йа пуббе ева аниччата̄дуккхата̄нам̣ супаридит̣т̣хатта̄ ниббида̄нупассана̄васена випассана̄гочарабхӯте пан̃чаккхандхадуккхе ниббиндати ниббедам̣ а̄паджджати. еса магго висуддхийа̄ти йа̄ вутталаккхан̣а̄ ниббида̄нупассана̄ саббакилесависуджджханато висуддхисан̇кха̄тасса арийамаггасса аччантависуддхийа̄ ва̄ аматадха̄туйа̄ магго упа̄йо. айам̣ упа̄йоти йадидам̣ анатта̄нупассана̄мукхена саббасмим̣ ват̣т̣асмим̣ ниббинданам̣ вуттам̣, там̣ висуддхийа̄ адхигамахетубха̄вато упа̄йо.
‘‘чаккхума̄…пе… париваджджайе’’ти имисса̄ га̄тха̄йа айам̣ сан̇кхепаттхо – йатха̄ чаккхума̄ пурисо сарӣре ваханте висама̄ни бхӯмиппадеса̄ни чан̣д̣ата̄йа ва̄ висаме хаттхиа̄дайо париваджджети, евам̣ локе саппан̃н̃о пурисо саппан̃н̃ата̄йа хита̄хитам̣ джа̄нанто па̄па̄ни ла̄мака̄ни дуччарита̄ни париваджджеййа̄ти. айам̣ а̄н̣аттӣти йа̄ айам̣ ‘‘па̄па̄ни париваджджетабба̄нӣ’’ти дхаммара̄джасса бхагавато а̄н̣а̄, айам̣ а̄н̣аттӣти.
евам̣ висум̣ висум̣ суттесу а̄гата̄ пхалӯпа̄йа̄н̣аттийо уда̄харан̣абха̄вена дассетва̄ ида̄ни та̄ екато а̄гата̄ дассетум̣ ‘‘сун̃н̃ато’’ти га̄тхама̄ха.
таттха сун̃н̃ато локам̣ авеккхассу, могхара̄джа̄ти а̄н̣аттӣти ‘‘могхара̄джа, саббампи сан̇кха̄ралокам̣ авасаваттита̄саллаккхан̣авасена ва̄ туччхабха̄васаманупассанавасена ва̄ сун̃н̃оти пасса̄’’ти идам̣ дхаммара̄джасса вачанам̣ видха̄набха̄вато а̄н̣атти. саббада̄ сатикирийа̄йа там̣сун̃н̃ата̄дассанам̣ сампаджджатӣти ‘‘сада̄ сатоти упа̄йо’’ти вуттам̣. атта̄нудит̣т̣хим̣ ӯхачча̄ти вӣсативаттхукам̣ сакка̄йадассанам̣ уддхаритва̄ самуччхиндитва̄. евам̣ маччутаро сийа̄ти. идам̣ пхаланти йам̣ евам̣ вуттена видхина̄ маччутаран̣ам̣ маччуно висайа̄тиккаманам̣ тасса йам̣ пуббабха̄гапат̣ипада̄пат̣ипаджджанам̣, идам̣ десана̄йа пхаланти аттхо. йатха̄ пана асса̄да̄дайо сутте каттхачи сарӯпато каттхачи ниддха̄ретаббата̄йа каттхачи висум̣ висум̣ каттхачи екато дассита̄, на евам̣ пхала̄дайо. пхала̄дайо пана саббаттха сутте га̄тха̄су ва̄ екато дассетабба̄ти имасса найасса дассанаттхам̣ висум̣ висум̣ уда̄харитва̄пи пуна ‘‘сун̃н̃ато лока’’нтиа̄дина̄ екато уда̄харан̣ам̣ катанти дат̣т̣хаббам̣.
6. евам̣ асса̄да̄дайо уда̄харан̣авасена сарӯпато дассетва̄ ида̄ни таттха пуггалавибха̄гена десана̄вибха̄гам̣ дассетум̣ ‘‘таттха бхагава̄’’тиа̄ди вуттам̣.
таттха уггхат̣итам̣ гхат̣итаматтам̣ уддит̣т̣хаматтам̣ йасса ниддесапат̣иниддеса̄ на ката̄, там̣ джа̄на̄тӣти уггхат̣итан̃н̃ӯ. уддесаматтена саппабхедам̣ савиттха̄раматтхам̣ пат̣ивиджджхатӣти аттхо, уггхат̣итам̣ ва̄ уччалитам̣ ут̣т̣хапитанти аттхо, там̣ джа̄на̄тӣти уггхат̣итан̃н̃ӯ. дхаммо хи десийама̄но десакато десана̄бха̄джанам̣ сан̇каманто вийа хоти, тамеса уччалитамева джа̄на̄тӣти аттхо, чалитамева ва̄ уггхат̣итам̣. сассата̄диа̄ка̄расса хи венеййа̄нам̣ а̄сайасса буддха̄вен̣ика̄ дхаммадесана̄ тан̇кхан̣апатита̄ ева чалана̄йа хоти, тато парампара̄нуваттийа̄, таттха̄йам̣ уггхат̣ите чалитаматтейева а̄сайе дхаммам̣ джа̄на̄ти авабуджджхатӣти уггхат̣итан̃н̃ӯ, тасса уггхат̣итан̃н̃усса ниссаран̣ам̣ десайати, таттакенева тасса аттхасиддхито. випан̃читам̣ виттха̄ритам̣ ниддит̣т̣хам̣ джа̄на̄тӣти випан̃читан̃н̃ӯ, випан̃читам̣ ва̄ мандам̣ сан̣икам̣ дхаммам̣ джа̄на̄тӣти випан̃читан̃н̃ӯ, тасса випан̃читан̃н̃усса а̄дӣнаван̃ча ниссаран̣ан̃ча десайати, на̄тисан̇кхепавиттха̄ра̄йа десана̄йа тасса аттхасиддхито. нетаббо дхаммасса пат̣иниддисена аттхам̣ па̄петабботи неййо, мудиндрийата̄йа ва̄ пат̣иломаггахан̣ато нетаббо анунетабботи неййо, тасса неййасса асса̄дам̣ а̄дӣнавам̣ ниссаран̣ан̃ча десайати, анавасесетва̄ва десанена тасса аттхасиддхито. таттха̄йам̣ па̄л̣и –
‘‘катамо ча пуггало уггхат̣итан̃н̃ӯ? йасса пуггаласса саха уда̄хат̣авела̄йа дхамма̄бхисамайо хоти. айам̣ вуччати пуггало уггхат̣итан̃н̃ӯ.
‘‘катамо ча пуггало випан̃читан̃н̃ӯ? йасса пуггаласса сам̣кхиттена бха̄ситасса виттха̄рена аттхе вибхаджийама̄не дхамма̄бхисамайо хоти. айам̣ вуччати пуггало випан̃читан̃н̃ӯ.
‘‘катамо ча пуггало неййо? йасса пуггаласса уддесато парипуччхато йонисоманасикарото калйа̄н̣амитте севато бхаджато пайирупа̄сато евам̣ анупуббена дхамма̄бхисамайо хоти. айам̣ вуччати пуггало неййо’’ти (пу. па. 148-150).
падапарамо панеттха неттийам̣ пат̣иведхасса абха̄джананти на гахитоти дат̣т̣хаббам̣. еттха ча асса̄до, а̄дӣнаво, ниссаран̣ам̣, асса̄до ча а̄дӣнаво ча, асса̄до ча ниссаран̣ан̃ча, а̄дӣнаво ча ниссаран̣ан̃ча, асса̄до ча а̄дӣнаво ча ниссаран̣ан̃ча̄ти ете сатта пат̣т̣ха̄нанайа̄.
тесу татийачхат̣т̣хасаттама̄ венеййаттайавинайане саматтхата̄йа гахита̄, итаре чатта̄ро на гахита̄. на хи кевалена асса̄дена а̄дӣнавена тадубхайена ва̄ катхитена венеййавинайанам̣ самбхавати, килеса̄нам̣ паха̄на̄вачанато. пан̃чамопи а̄дӣнава̄вачанато ниссаран̣асса анупа̄йо ева. на хи вимуттираса̄ бхагавато десана̄ вимуттим̣ тадупа̄йан̃ча ана̄масантӣ паваттати. тасма̄ ете чатта̄ро найа̄ ануддхат̣а̄. саче пана падапарамасса пуггаласса васена паваттам̣ сам̣килесабха̄гийам̣ ва̄сана̄бха̄гийам̣ тадубхайабха̄ге т̣хитам̣ десанам̣ суттекадесам̣ га̄тхам̣ ва̄ та̄дисам̣ етесам̣ найа̄нам̣ уда̄харан̣абха̄вена уддхарати, евам̣ сати саттаннампи найа̄нам̣ гахан̣ам̣ бхавеййа. венеййавинайанам̣ пана тесам̣ санта̄не арийамаггасса уппа̄данам̣. там̣ йатха̄вуттехи ева найети, на̄васесехӣти итаре идха на вутта̄. йасма̄ пана пет̣аке (пет̣ако. 23) –
‘‘таттха катамо асса̄до ча а̄дӣнаво ча?
йа̄ни кароти пурисо, та̄ни аттани пассати;
калйа̄н̣ака̄рӣ калйа̄н̣ам̣, па̄пака̄рӣ ча па̄пака’’нти.
таттха йам̣ калйа̄н̣ака̄рӣ калйа̄н̣ам̣ паччанубхоти, айам̣ асса̄до. йам̣ па̄пака̄рӣ па̄пам̣ паччанубхоти, айам̣ а̄дӣнаво.
ат̣т̣химе, бхиккхаве, локадхамма̄. катаме ат̣т̣ха? ла̄бхотиа̄ди (а. ни. 8.6). таттха ла̄бхо йасо сукхам̣ пасам̣са̄, айам̣ асса̄до. ала̄бхо айасо дуккхам̣ нинда̄, айам̣ а̄дӣнаво.
таттха катамо асса̄до ча ниссаран̣ан̃ча?
‘‘сукхо випа̄ко пун̃н̃а̄нам̣, адхиппа̄йо ча иджджхати;
кхиппан̃ча парамам̣ сантим̣, нибба̄намадхигаччхатӣ’’ти. (пет̣ако. 23);
айам̣ асса̄до ча ниссаран̣ан̃ча.
дваттим̣сима̄ни, бхиккхаве, маха̄пурисасса маха̄пурисалаккхан̣а̄ни, йехи саманна̄гатасса маха̄пурисасса двева гатийо бхаванти анан̃н̃а̄…пе… виват̣аччхадоти саббам̣ лаккхан̣асуттам̣, (дӣ. ни. 3.199) айам̣ асса̄до ча ниссаран̣ан̃ча.
таттха катамо а̄дӣнаво ча ниссаран̣ан̃ча?
‘‘бха̄ра̄ хаве пан̃чаккхандха̄, бха̄раха̄ро ча пуггало;
бха̄ра̄да̄нам̣ дукхам̣ локе, бха̄раниккхепанам̣ сукхам̣.
‘‘никкхипитва̄ гарум̣ бха̄рам̣, ан̃н̃ам̣ бха̄рам̣ ана̄дийа;
самӯлам̣ тан̣хамаббуйха, ниччха̄то париниббуто’’ти. (сам̣. ни. 3.22);
айам̣ а̄дӣнаво ча ниссаран̣ан̃ча.
таттха катамо асса̄до ча а̄дӣнаво ча ниссаран̣ан̃ча?
‘‘ка̄ма̄ хи читра̄ мадхура̄ манорама̄, вирӯпарӯпена матхенти читтам̣;
тасма̄ ахам̣ паббаджитомхи ра̄джа, апан̣н̣акам̣ са̄ман̃н̃амева сеййоти. (ма. ни. 2.307; тхерага̄. 787-788; пет̣ако. 23);
айам̣ асса̄до ча а̄дӣнаво ча ниссаран̣ан̃ча̄’’ти вуттам̣. тасма̄ тепи найа̄ идха ниддха̄ретва̄ ведитабба̄. пхала̄дӣсупи айам̣ найо лаббхати ева. йасма̄ пет̣аке (пет̣ако. 22) ‘‘таттха катамам̣ пхалан̃ча упа̄йо ча? сӣле патит̣т̣ха̄йа наро сапан̃н̃о’’ти га̄тха̄ (сам̣. ни. 1.23), идам̣ пхалан̃ча упа̄йо ча.
таттха катамам̣ пхалан̃ча а̄н̣атти ча?
‘‘саче бха̄йатха дуккхасса, саче во дуккхамаппийам̣;
ма̄каттха па̄пакам̣ каммам̣, а̄ви ва̄ йади ва̄ рахоти. (уда̄. 44);
идам̣ пхалан̃ча а̄н̣атти ча.
таттха катамо упа̄йо ча а̄н̣атти ча?
‘‘кумбхӯпамам̣ ка̄йамимам̣ видитва̄, нагарӯпамам̣ читтамидам̣ т̣хапетва̄;
йодхетха ма̄рам̣ пан̃н̃а̄вудхена, джитан̃ча раккхе анивесано сийа̄’’ти. (дха. па. 40);
айам̣ упа̄йо ча а̄н̣атти ча. евам̣ пхала̄дӣнам̣ дукавасенапи уда̄харан̣ам̣ ведитаббам̣. еттха ча йо ниссаран̣адесана̄йа винетаббо, со уггхат̣итан̃н̃ӯтиа̄дина̄ йатха̄ десана̄вибха̄гена пуггалавибха̄гасиддхи хоти, евам̣ уггхат̣итан̃н̃усса бхагава̄ ниссаран̣ам̣ десетӣтиа̄дина̄ пуггалавибха̄гена десана̄вибха̄го самбхаватӣти со татха̄ дассито.
евам̣ йесам̣ пуггала̄нам̣ васена десана̄вибха̄го дассито, те пуггале пат̣ипада̄вибха̄гена вибхаджитва̄ дассетум̣ ‘‘чатассо пат̣ипада̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха пат̣ипада̄бхин̃н̃а̄като вибха̄го пат̣ипада̄като хотӣти а̄ха – ‘‘чатассо пат̣ипада̄’’ти. та̄ панета̄ ча саматхавипассана̄пат̣ипаттивасена дувидха̄ хонти. катхам̣? саматхапаккхе та̄ва пат̣хамасаманна̄ха̄рато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва тасса тасса джха̄насса упача̄рам̣ уппаджджати, та̄ва паватта̄ саматхабха̄вана̄ ‘‘пат̣ипада̄’’ти вуччати. упача̄рато пана пат̣т̣ха̄йа йа̄ва аппана̄ та̄ва паватта̄ пан̃н̃а̄ ‘‘абхин̃н̃а̄’’ти вуччати.
са̄ пана̄йам̣ пат̣ипада̄ екаччасса дуккха̄ хоти нӣваран̣а̄дипаччанӣкадхаммасамуда̄ча̄рагахан̣ата̄йа киччха̄ асукхасевана̄ти аттхо, екаччасса тадабха̄вена сукха̄. абхин̃н̃а̄пи екаччасса дандха̄ хоти манда̄ асӣгхаппаватти, екаччасса кхиппа̄ аманда̄ сӣгхаппаватти. тасма̄ йо а̄дито килесе виккхамбхенто дуккхена сасан̇кха̄рена саппайогена киламанто виккхамбхети, тасса дуккха̄ пат̣ипада̄ хоти. йо пана виккхамбхитакилесо аппана̄парива̄сам̣ васанто чирена ан̇гапа̄тубха̄вам̣ па̄пун̣а̄ти, тасса дандха̄бхин̃н̃а̄ на̄ма хоти. йо кхиппам̣ ан̇гапа̄тубха̄вам̣ па̄пун̣а̄ти, тасса кхиппа̄бхин̃н̃а̄ на̄ма хоти. йо килесе виккхамбхенто сукхена акиламанто виккхамбхети, тасса сукха̄ пат̣ипада̄ на̄ма хоти.
випассана̄паккхе пана йо рӯпа̄рӯпамукхена випассанам̣ абхинивисанто чатта̄ри маха̄бхӯта̄ни париггахетва̄ упа̄да̄рӯпам̣ паригган̣ха̄ти арӯпам̣ паригган̣ха̄ти, рӯпа̄рӯпам̣ пана паригган̣ханто дуккхена касирена киламанто париггахетум̣ саккоти, тасса дуккха̄ пат̣ипада̄ на̄ма хоти. париггахитарӯпа̄рӯпасса пана випассана̄парива̄се маггапа̄тубха̄вадандхата̄йа дандха̄бхин̃н̃а̄ на̄ма хоти. йопи рӯпа̄рӯпам̣ париггахетва̄ на̄марӯпам̣ ваваттхапенто дуккхена касирена киламанто ваваттхапети, ваваттхапите ча на̄марӯпе випассана̄парива̄сам̣ васанто чирена маггам̣ уппа̄детум̣ саккоти. тасса̄пи дуккха̄ пат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄ на̄ма хоти.
апаро на̄марӯпампи ваваттхапетва̄ паччайе паригган̣ханто дуккхена касирена киламанто паригган̣ха̄ти, паччайе ча париггахетва̄ випассана̄парива̄сам̣ васанто чирена маггам̣ уппа̄дети. евампи дуккха̄ пат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄ на̄ма хоти.
апаро паччайепи париггахетва̄ лаккхан̣а̄ни пат̣ивиджджханто дуккхена касирена киламанто пат̣ивиджджхати, пат̣ивиддхалаккхан̣о ча випассана̄парива̄сам̣ васанто чирена маггам̣ уппа̄дети. евампи дуккха̄ пат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄ на̄ма хоти.
апаро лаккхан̣а̄нипи пат̣ивиджджхитва̄ випассана̄н̃а̄н̣е тиккхе сӯре суппасанне ваханте уппаннам̣ випассана̄никантим̣ парийа̄дийама̄но дуккхена касирена киламанто парийа̄дийати, никантин̃ча парийа̄дийитва̄ випассана̄парива̄сам̣ васанто чирена маггам̣ уппа̄дети. евампи дуккха̄ пат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄ на̄ма хоти. имина̄вупа̄йена итара̄пи тиссо пат̣ипада̄ ведитабба̄. випассана̄паккхика̄ ева панеттха чатассо пат̣ипада̄ дат̣т̣хабба̄.
чатта̄ро пуггала̄ти йатха̄вуттапат̣ипада̄вибха̄гена чатта̄ро пат̣ипаннакапуггала̄. там̣ пана пат̣ипада̄вибха̄гам̣ саддхим̣ хетупа̄йапхалехи дассетум̣ ‘‘тан̣ха̄чарито’’тиа̄ди вуттам̣.
таттха чаританти чарийа̄, вуттӣти аттхо. тан̣ха̄йа ниббаттитам̣ чаритам̣ етасса̄ти тан̣ха̄чарито, тан̣ха̄йа ва̄ паваттито чарито тан̣ха̄чарито, лобхаджджха̄сайоти аттхо. дит̣т̣хичаритоти еттха̄пи есева найо. мандоти мандийам̣ вуччати авиджджа̄, та̄йа саманна̄гато мандо, моха̄дхикоти аттхо.
сатиндрийена̄ти сатийа̄ а̄дхипаччам̣ курума̄на̄йа. сатиндрийамева хисса висадам̣ хоти. йасма̄ тан̣ха̄чаритата̄йа пуббабха̄ге косаджджа̄бхибхавена на вӣрийам̣ балавам̣ хоти, моха̄дхиката̄йа на пан̃н̃а̄ балаватӣ. тадубхайена̄пи на сама̄дхи балава̄ хоти, тасма̄ ‘‘сатиндрийамева хисса висадам̣ хотӣ’’ти вуттам̣. тенева̄ха – ‘‘сатипат̣т̣ха̄нехи ниссайехӣ’’ти. тан̣ха̄чаритата̄йа часса килесавиккхамбханам̣ на сукаранти дуккха̄ пат̣ипада̄, ависадан̃а̄н̣ата̄йа дандха̄бхин̃н̃а̄ти пуббе вуттанайам̣ а̄нетва̄ йоджетаббам̣. ниййа̄тӣти арийамаггена ват̣т̣адуккхато ниггаччхати.
удаттхоти удааттхо, ул̣а̄рапан̃н̃оти аттхо. пан̃н̃а̄саха̄йапат̣ила̄бхена часса сама̄дхи тиккхо хоти сампайуттесу а̄дхипаччам̣ паваттети. тенева̄ха – ‘‘сама̄дхиндрийена̄’’ти. висадан̃а̄н̣атта̄ ‘‘кхиппа̄бхин̃н̃а̄йа̄’’ти вуттам̣. сама̄дхипадха̄натта̄ джха̄на̄нам̣ джха̄нехи ниссайехӣти айам̣ висесо. сесам̣ пуримасадисамева. дит̣т̣хичарито аниййа̄никамаггампи ниййа̄никанти ман̃н̃ама̄но таттха усса̄хабахулатта̄ вӣрийа̄дхико хоти. вӣрийа̄дхиката̄йева часса килесавиккхамбханам̣ сукаранти сукха̄ пат̣ипада̄, ависадан̃а̄н̣ата̄йа пана дандха̄бхин̃н̃а̄ти имаматтхам̣ дассети ‘‘дит̣т̣хичарито мандо’’тиа̄дина̄. сесам̣ вуттанайамева.
саччехӣти арийасаччехи. арийасачча̄ни хи локийа̄ни пуббабха̄ган̃а̄н̣асса саммасанат̣т̣ха̄ната̄йа локуттара̄ни адхимуччаната̄йа магган̃а̄н̣асса абхисамайат̣т̣ха̄ната̄йа ча ниссайа̄ни хонтӣти. сесам̣ вуттанайамева. еттха ча дит̣т̣хичарито удаттхо уггхат̣итан̃н̃ӯ. тан̣ха̄чарито мандо неййо. итаре двепи випан̃читан̃н̃ӯти евам̣ йена венеййаттайена пуббе десана̄вибха̄го дассито, тадева венеййаттайам̣ имина̄ пат̣ипада̄вибха̄гена дасситанти дат̣т̣хаббам̣.
ида̄ни там̣ венеййупуггалавибха̄гам̣ аттханайайоджана̄йа висайам̣ катва̄ дассетум̣ ‘‘убхо тан̣ха̄чарита̄’’тиа̄ди вуттам̣. тан̣ха̄йа сама̄дхипат̣ипаккхатта̄ тан̣ха̄чарито висуджджхама̄но сама̄дхимукхена висуджджхатӣти а̄ха – ‘‘саматхапуббан̇гама̄йа̄’’ти. ‘‘саматхавипассанам̣ йуганаддхам̣ бха̄ветӣ’’ти (а. ни. 4.170; пат̣и. ма. 2.1, 3) вачанато пана самма̄дит̣т̣хисахитенева самма̄сама̄дхина̄ ниййа̄нам̣, на самма̄сама̄дхина̄ ева̄ти а̄ха – ‘‘саматхапуббан̇гама̄йа випассана̄йа̄’’ти. ‘‘ра̄гавира̄га̄ четовимуттӣти арахаттапхаласама̄дхӣ’’ти сан̇гахесу вуттам̣. идха пана ана̄га̄мипхаласама̄дхӣти ваккхати. со хи сама̄дхисмим̣ парипӯрака̄рӣти. таттха ран̃джанат̣т̣хена ра̄го. со вираджджати ета̄йа̄ти ра̄гавира̄га̄, та̄йа ра̄гавира̄га̄йа, ра̄гаппаха̄йика̄йа̄ти аттхо.
четовимуттийа̄ти четоти читтам̣, тадападесена четтха сама̄дхи вуччати ‘‘йатха̄ читтам̣ пан̃н̃ан̃ча бха̄вайа’’нти (сам̣. ни. 1.23). пат̣иппассаддхивасена пат̣ипаккхато вимуччатӣти вимутти, тена ва̄ вимутто, тато вимуччананти ва̄ вимутти, сама̄дхийева. йатха̄ хи локийакатха̄йам̣ сан̃н̃а̄ читтан̃ча десана̄сӣсам̣. йатха̄ха – ‘‘на̄наттака̄йа̄ на̄наттасан̃н̃ино’’ти (дӣ. ни. 3.332, 341, 357; а. ни. 7.44; 9.24) ‘‘ким̣ читто твам̣, бхиккхӯ’’ти (па̄ра̄. 135) ча, евам̣ локуттаракатха̄йам̣ пан̃н̃а̄ сама̄дхи ча. йатха̄ха – ‘‘пан̃чан̃а̄н̣ико самма̄сама̄дхӣ’’ти (вибха. 804) ча ‘‘саматхавипассанам̣ йуганаддхам̣ бха̄ветӣ’’ти ча. тесу идха ра̄гасса уджувипаччанӣкато саматхапуббан̇гамата̄вачанато ча четоггахан̣ена сама̄дхи вутто. татха̄ вимуттивачанена. тена вуттам̣ ‘‘сама̄дхийева̄’’ти. чето ча там̣ вимутти ча̄ти четовимутти. атха ва̄ вуттаппака̄рассева четасо пат̣ипаккхато вимутти вимоккхоти четовимутти, четаси ва̄ пхалавин̃н̃а̄н̣е вуттаппака̄ра̄ва вимуттӣти четовимутти, четасо ва̄ пхалавин̃н̃а̄н̣асса пат̣ипаккхато вимутти вимоккхо етасминти четовимутти, сама̄дхийева. пан̃н̃а̄вимуттийа̄ти еттха̄пи айам̣ найо йатха̄самбхавам̣ йоджетаббо.
дит̣т̣хийа̄ сависайе пан̃н̃а̄садисӣ паваттӣти дит̣т̣хичарито висуджджхама̄но пан̃н̃а̄мукхена висуджджхатӣти а̄ха – ‘‘убхо дит̣т̣хичарита̄ випассана̄’’тиа̄ди. авиджджа̄вира̄га̄ пан̃н̃а̄вимуттӣти арахаттапхалапан̃н̃а̄. саматхаггахан̣ена таппат̣ипаккхато тан̣хам̣ випассана̄ггахан̣ена авиджджан̃ча ниддха̄ретва̄ пат̣хаманайасса бхӯмим̣ сакка̄ сукхена дассетунти а̄ха – ‘‘йе саматха…пе… ха̄табба̄’’ти.
таттха саматхапуббан̇гама̄ пат̣ипада̄ти пурима̄ две пат̣ипада̄, итара̄ випассана̄пуббан̇гама̄ти дат̣т̣хабба̄. ха̄табба̄ти гаметабба̄, нетабба̄ти аттхо. випассана̄йа аниччадуккхаанаттасан̃н̃а̄бха̄вато дуккхасан̃н̃а̄парива̄ратта̄ ча асубхасан̃н̃а̄йа има̄ чатассо сан̃н̃а̄ дассита̄ хонти. таппат̣ипаккхена ча чатта̄ро випалла̄са̄ти сакаласса сӣхавиккӣл̣итанайасса бхӯмим̣ сукхена сакка̄ дассетунти а̄ха – ‘‘йе випассана̄…пе… ха̄табба̄’’ти.
7. евам̣ пат̣ипада̄вибха̄гена венеййапуггалавибха̄гам̣ дассетва̄ ида̄ни там̣ н̃а̄н̣авибха̄гена дассенто йасма̄ бхагавато десана̄ йа̄вадева венеййавинайанаттха̄, винайанан̃ча несам̣ сутамайа̄дӣнам̣ тиссаннам̣ пан̃н̃а̄нам̣ ануккамена ниббаттанам̣, йатха̄ бхагавато десана̄йа паваттибха̄вавибха̄ванан̃ча ха̄ранайабйа̄па̄ро, тасма̄ имасса ха̄расса самут̣т̣хитаппака̄рам̣ та̄ва пуччхитва̄ йена пуггалавибха̄гадассанена десана̄бха̄джанам̣ вибхаджитва̄ таттха десана̄йам̣ десана̄ха̄рам̣ нийоджетука̄мо там̣ дассетум̣ ‘‘сва̄йам̣ ха̄ро каттха самбхаватӣ’’тиа̄дима̄ха.
таттха йасса̄ти йо со ат̣т̣хахи аккхан̣ехи вимутто сота̄вадха̄напарийоса̄на̄хи ча сампаттӣти саманна̄гато йасса. саттха̄ти дит̣т̣хадхаммикасампара̄йикапараматтхехи йатха̄рахам̣ ануса̄санато саттха̄. дхамманти йатха̄нусит̣т̣хам̣ пат̣ипаджджама̄не апа̄йесу апатама̄не дха̄ретӣти дхаммо, там̣ дхаммам̣. десайатӣти сан̇кхепавиттха̄ранайехи бха̄сати катхети. ан̃н̃атароти бхагавато са̄вакесу ан̃н̃атаро. гарут̣т̣ха̄нӣйоти сӣласута̄дигун̣ависесайогена гарукаран̣ӣйо. сабрахмача̄рӣти брахмам̣ вуччати сет̣т̣хат̣т̣хена сакалам̣ саттхуса̄санам̣. самам̣ саха ва̄ брахмам̣ чарати пат̣ипаджджатӣти сабрахмача̄рӣ. саддхам̣ пат̣илабхатӣти ‘‘самма̄самбуддхо вата со бхагава̄ йо еварӯпасса дхаммасса десета̄’’ти татха̄гате, ‘‘сва̄ккха̄то вата̄йам̣ дхаммо йо евам̣ екантапарипун̣н̣о екантапарисуддхо’’тиа̄дина̄ дхамме ча саддхам̣ лабхати уппа̄детӣти аттхо.
таттха̄ти тасмим̣ йатха̄суте йатха̄парийатте дхамме. вӣмам̣са̄ти па̄л̣ийа̄ па̄л̣иаттхасса ча вӣмам̣санапан̃н̃а̄. сесам̣ тасса̄ ева вевачанам̣. са̄ хи йатха̄вуттавӣмам̣сане сан̇кочам̣ ана̄паджджитва̄ уссаханавасена усса̄хана̄, туланавасена тулана̄, упапариккхан̣авасена упапариккха̄ти ча вутта̄. атха ва̄ вӣмам̣сатӣти вӣмам̣са̄, са̄ падападаттхавича̄ран̣а̄ пан̃н̃а̄. усса̄хана̄ти вӣрийена упаттхамбхита̄ дхаммасса дха̄ран̣апаричайаса̄дхика̄ пан̃н̃а̄. тулана̄ти падена падантарам̣, десана̄йа ва̄ десанантарам̣ тулайитва̄ сам̣сандитва̄ гахан̣апан̃н̃а̄. упапариккха̄ти маха̄падесе ота̄ретва̄ па̄л̣ийа̄ па̄л̣иаттхасса ча упапариккхан̣апан̃н̃а̄. аттахитам̣ парахитан̃ча а̄кан̇кхантехи суййатӣти сутам̣, ка̄лавачаниччха̄йа абха̄вато, йатха̄ дуддханти. ким̣ пана танти? адхика̄рато са̄маттхийато ва̄ парийаттидхаммоти вин̃н̃а̄йати. атха ва̄ саванам̣ сутам̣, сотадва̄ра̄нуса̄рена парийаттидхаммасса упадха̄ран̣анти аттхо. сутена хетуна̄ ниббатта̄ сутамайӣ. пака̄рена джа̄на̄тӣти пан̃н̃а̄. йа̄ вӣмам̣са̄, айам̣ сутамайӣ пан̃н̃а̄ти паччекампи йоджетаббам̣. татха̄ти йатха̄ сутамайӣ пан̃н̃а̄ вӣмам̣са̄дипарийа̄йаватӣ вӣмам̣са̄дивибха̄гаватӣ ча, татха̄ чинта̄майӣ ча̄ти аттхо. йатха̄ ва̄ сутамайӣ ораматтика̄ анават̣т̣хита̄ ча, евам̣ чинта̄майӣ ча̄ти дассети.
сутена ниссайена̄ти сутена парийаттидхаммена парийаттидхаммассаванена ва̄ упаниссайена иттхамбхӯталаккхан̣е каран̣авачанам̣, йатха̄вуттам̣ сутам̣ упанисса̄йа̄ти аттхо. вӣмам̣са̄тиа̄дӣсу ‘‘идам̣ сӣлам̣, айам̣ сама̄дхи, име рӯпа̄рӯпадхамма̄, име пан̃чаккхандха̄’’ти тесам̣ тесам̣ дхамма̄нам̣ сабха̄вавӣмам̣санабхӯта̄ пан̃н̃а̄ вӣмам̣са̄. тесам̣йева дхамма̄нам̣ вачанаттхам̣ мун̃читва̄ сабха̄васарасалаккхан̣асса тулайитва̄ вийа гахан̣апан̃н̃а̄ тулана̄. тесам̣йева дхамма̄нам̣ салаккхан̣ам̣ авиджахитва̄ аниччата̄дируппанасаппаччайа̄диа̄ка̄ре ча таккетва̄ витаккетва̄ ча упапариккхан̣апан̃н̃а̄ упапариккха̄, татха̄ упапариккхите дхамме савиггахе вийа упат̣т̣хаханте еваметехи ниджджха̄наккхаме катва̄ читтена ану ану пеккхан̣а̄ манаса̄нупеккхан̣а̄. еттха ча йатха̄ сутамайӣ пан̃н̃а̄ йатха̄сутасса дхаммасса дха̄ран̣апаричайавасена паваттанато усса̄хаджа̄та̄ ‘‘усса̄хана̄’’ти ваттаббатам̣ арахати, на евам̣ чинта̄майӣти идха ‘‘усса̄хана̄’’ти падам̣ на вуттам̣. чинтанам̣ чинта̄, ниджджха̄нанти аттхо. сесам̣ вуттанайамева.
има̄хи двӣхи пан̃н̃а̄хӣти йатха̄вутта̄хи двӣхи пан̃н̃а̄хи ка̄ран̣абхӯта̄хи. сутачинта̄майан̃а̄н̣есу хи патит̣т̣хито випассанам̣ а̄рабхатӣти. ‘‘има̄су двӣсу пан̃н̃а̄сӯ’’типи пат̣ханти. ‘‘техи джа̄та̄су уппанна̄сӯ’’ти ва̄ вачанасесо йоджетаббо. манасика̄расампайуттасса̄ти рӯпа̄рӯпапариггаха̄диманасика̄ре йуттаппайуттасса. йам̣ н̃а̄н̣ам̣ уппаджджатӣти вуттанайена манасика̄раппайогена дит̣т̣хивисуддхикан̇кха̄витаран̣ависуддхимагга̄магган̃а̄н̣адассанависуддхипат̣ипада̄н̃а̄н̣адассанависуддхӣнам̣ сампа а̄данена випассанам̣ уссуккантасса йам̣ н̃а̄н̣адассанависуддхисан̇кха̄там̣ арийамагган̃а̄н̣ам̣ уппаджджати, айам̣ бха̄вана̄майӣ пан̃н̃а̄ти самбандхо. там̣ пана дассанам̣ бха̄вана̄ти дувидханти а̄ха – ‘‘дассанабхӯмийам̣ ва̄ бха̄вана̄бхӯмийам̣ ва̄’’ти. йади дассананти вуччати, катхам̣ таттха пан̃н̃а̄ бха̄вана̄майӣти? бха̄вана̄майамева хи там̣ н̃а̄н̣ам̣, пат̣хамам̣ нибба̄надассанато пана ‘‘дассана’’нти вуттанти сапхало пат̣хамамагго дассанабхӯми. сеса̄ секкха̄секкхадхамма̄ бха̄вана̄бхӯми.
8. ида̄ни има̄ тиссо пан̃н̃а̄ парийа̄йантарена дассетум̣ ‘‘паратогхоса̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха паратоти на аттато, ан̃н̃ато саттхуто са̄вакато ва̄ти аттхо. гхоса̄ти тесам̣ десана̄гхосато, десана̄паччайа̄ти аттхо. атха ва̄ парато гхосо етисса̄ти паратогхоса̄, йа̄ пан̃н̃а̄, са̄ сутамайӣти йоджетаббам̣. паччаттасамут̣т̣хита̄ти паччаттам̣ тасса тасса аттани самбхӯта̄. йонисоманасика̄ра̄ти тесам̣ тесам̣ дхамма̄нам̣ сабха̄вапаригган̣хана̄дина̄ йатха̄вуттена упа̄йена паваттаманасика̄ра̄. парато ча гхосена̄ти паратогхосена хетубхӯтена. сесам̣ вуттанайамева.
ида̄ни йадаттхам̣ има̄ пан̃н̃а̄ уддхат̣а̄, тамева венеййапуггалавибха̄гам̣ йоджетва̄ дассетум̣ ‘‘йасса̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха има̄ двети ган̣анавасена ватва̄ пуна та̄ сутамайӣ чинта̄майӣ ча̄ти сарӯпато дассети. айам̣ уггхат̣итан̃н̃ӯти айам̣ сутамайачинта̄майан̃а̄н̣ехи а̄сайапайогапабодхасса ниппха̄дитатта̄ уддесаматтенева джа̄нанато ‘‘уггхат̣итан̃н̃ӯ’’ти вуччати. айам̣ випан̃читан̃н̃ӯти чинта̄майан̃а̄н̣ена а̄сайасса апариккхататта̄ уддесаниддесехи джа̄нанато випан̃читан̃н̃ӯ. айам̣ неййоти сутамайан̃а̄н̣асса̄пи абха̄вато ниравасесам̣ виттха̄радесана̄йа нетаббато неййо.
9. евам̣ десана̄пат̣ипада̄н̃а̄н̣авибха̄гехи десана̄бха̄джанам̣ венеййаттайам̣ вибхаджитва̄ ида̄ни таттха паваттита̄йа бхагавато дхаммадесана̄йа десана̄ха̄рам̣ ниддха̄ретва̄ йоджетум̣ ‘‘са̄йам̣ дхаммадесана̄’’тиа̄ди а̄раддхам̣.
таттха са̄йанти са̄ айам̣. йа̄ пуббе ‘‘дхаммам̣ во, бхиккхаве, десесса̄мӣ’’тиа̄дина̄ (нетти. 5) пат̣иниддесава̄расса а̄дито десана̄ха̄расса висайабха̄вена никкхитта̄ па̄л̣и, тамеветтха десана̄ха̄рам̣ нийоджетум̣ ‘‘са̄йам̣ дхаммадесана̄’’ти пачча̄масати. ким̣ десайатӣти катхетукамйата̄васена десана̄йа пин̣д̣аттхам̣ пуччхитва̄ там̣ ган̣ана̄йа париччхиндитва̄ са̄ман̃н̃ато дассети ‘‘чатта̄ри сачча̄нӣ’’ти. саччавинимутта̄ хи бхагавато десана̄ наттхӣти. тасса̄ ча чатта̄ри сачча̄ни пин̣д̣аттхо. паваттипаваттаканиваттитадупа̄йавимуттасса неййасса абха̄вато чатта̄ри авипарӣтабха̄вена сачча̄нӣти дат̣т̣хаббам̣. та̄ни ‘‘дуккхам̣ самудайам̣ ниродхам̣ магга’’нти сарӯпато дассети.
таттха анекупаддава̄дхит̣т̣ха̄набха̄вена куччхитатта̄ ба̄ладжанапарикаппитадхувасубхасукхаттабха̄вавирахена туччхатта̄ ча дуккхам̣. авасесапаччайасамава̄йе дуккхасса уппаттика̄ран̣атта̄ самудайо. саббагатисун̃н̃атта̄ наттхи еттха сам̣са̄рача̄ракасан̇кха̄то дуккхародхо, етасмим̣ ва̄ адхигате сам̣са̄рача̄ракасан̇кха̄тасса дуккхародхасса абха̄вотипи ниродхо, ануппа̄даниродхапаччайатта̄ ва̄. ма̄ренто гаччхати, нибба̄наттхикехи маггийатӣти ва̄ магго. таттха самудайена асса̄до, дуккхена а̄дӣнаво, магганиродхехи ниссаран̣ам̣. евам̣ йасмим̣ сутте чатта̄ри сачча̄ни сарӯпато а̄гата̄ни, таттха йатха̄рутавасена. йаттха пана сутте чатта̄ри сачча̄ни сарӯпато на а̄гата̄ни, таттха аттхато чатта̄ри сачча̄ни уддхаритва̄ тесам̣ васена асса̄да̄дайо ниддха̄ретабба̄. йаттха ча асса̄да̄дайо сарӯпато а̄гата̄, таттха ваттаббамева наттхи. йаттха пана на а̄гата̄, таттха аттхато уддхаритва̄ тесам̣ васена чатта̄ри сачча̄ни ниддха̄ретабба̄ни. идха пана асса̄да̄дайо уда̄харан̣авасена сарӯпато дассита̄ти техи сачча̄ни ниддха̄ретум̣ ‘‘а̄дӣнаво ча̄’’тиа̄ди вуттам̣.
таттха ‘‘сам̣кхиттена пан̃чупа̄да̄наккхандха̄ дуккха̄’’ти (дӣ. ни. 2.387; ма. ни. 1.120; 3.373; вибха. 202) вачанато тан̣ха̄ваджджа̄ тебхӯмакадхамма̄ дуккхасаччам̣, те ча аничча̄дисабха̄ватта̄ а̄дӣнаво, пхалан̃ча десана̄йа са̄дхетаббам̣. таттха йам̣ локийам̣, там̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘пхалан̃ча дуккха’’нти. асса̄доти тан̣ха̄випалла̄са̄нампи иччхитатта̄ те сандха̄йа ‘‘асса̄до самудайо’’ти вуттам̣. саха випассана̄йа арийамагго десана̄ ча десана̄пхала̄дхигамасса упа̄йоти катва̄ ‘‘упа̄йо а̄н̣атти ча магго’’ти вуттам̣. ниссаран̣ападе ча̄пи арийамагго ниддха̄ретаббо, на ча̄йам̣ саччавибха̄го а̄кулоти дат̣т̣хаббо. йатха̄ хи саччавибхан̇ге (вибха. 208) ‘‘тан̣ха̄ авасит̣т̣ха̄ килеса̄ авасит̣т̣ха̄ акусала̄ дхамма̄ са̄сава̄ни кусаламӯла̄ни са̄сава̄ ча кусала̄ дхамма̄ самудайасаччабха̄вена вибхатта̄’’ти тасмим̣ тасмим̣ найе там̣там̣авасит̣т̣ха̄ тебхӯмакадхамма̄ дуккхасаччабха̄вена вибхатта̄, евамидха̄пи дат̣т̣хаббанти. има̄ни чатта̄ри сачча̄нӣти нигаманам̣. идам̣ дхаммачакканти йа̄йам̣ бхагавато чатусаччавасена са̄муккам̣сика̄ дхаммадесана̄, идам̣ дхаммачаккам̣.
ида̄ни тасса̄ дхаммадесана̄йа дхаммачаккабха̄вам̣ саччавибхан̇гасуттавасена (ма. ни. 3.371 а̄дайо) дассетум̣ ‘‘йатха̄ха бхагава̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха идам̣ дуккханти идам̣ джа̄тиа̄дивибха̄гам̣ сан̇кхепато пан̃чупа̄да̄наккхандхасан̇гахам̣ тан̣ха̄ваджджам̣ тебхӯмакадхаммаджа̄там̣ дуккхасса адхит̣т̣ха̄набха̄вена дуккхадуккха̄дибха̄вена ча дуккхам̣ арийасаччанти аттхо. мети бхагава̄ атта̄нам̣ ниддисати. ба̄ра̄н̣асийанти ба̄ра̄н̣асӣна̄макасса нагарасса авидӯре. паччекабуддхаисӣнам̣ а̄ка̄сато отаран̣ат̣т̣ха̄ната̄йа исипатанам̣. мига̄нам̣ таттха абхайасса диннатта̄ мигада̄йанти ча ладдхана̄ме ассаме. уттарати атиккамати, абхибхаватӣти ва̄ уттарам̣, наттхи етасса уттаранти ануттарам̣. анатисайам̣ аппат̣ибха̄гам̣ ва̄. кин̃ча̄пи бхагавато дхаммадесана̄ анека̄су девамануссапариса̄су анекасатаккхаттум̣ тесам̣ арийасаччаппат̣иведхасампа̄данавасена паваттита̄, татха̄пи саббапат̣хамам̣ ан̃н̃а̄сикон̣д̣ан̃н̃аппамукха̄йа ат̣т̣ха̄расапарима̄н̣а̄йа брахмакот̣ийа̄ чатусаччаппат̣иведхавибха̄ванӣйа̄ дхаммадесана̄, тасса̄ са̄тисайа̄ дхаммачаккасаман̃н̃а̄ти ‘‘дхаммачаккам̣ паваттита’’нти вуттам̣.
таттха сатипат̣т̣ха̄на̄дидхаммо ева паваттанат̣т̣хена чакканти дхаммачаккам̣, чакканти ва̄ а̄н̣а̄. дхаммато анапетатта̄ дхамман̃ча там̣ чаккан̃ча̄ти дхаммачаккам̣. дхаммена н̃а̄йена чаккантипи дхаммачаккам̣. йатха̄ха – ‘‘дхамман̃ча паваттети чаккан̃ча̄ти дхаммачаккам̣, чаккан̃ча паваттети дхамман̃ча̄ти дхаммачаккам̣, дхаммена паваттетӣти дхаммачакка’’нтиа̄ди (пат̣и. ма. 2.41-42). аппат̣иваттийанти дхаммиссарасса бхагавато самма̄самбуддхабха̄вато дхаммачаккасса ча ануттарабха̄вато аппат̣иседханӣйам̣. кена пана аппат̣иваттийанти а̄ха ‘‘саман̣ена ва̄’’тиа̄ди. таттха саман̣ена̄ти паббаджджам̣ упагатена. бра̄хман̣ена̄ти джа̄тибра̄хман̣ена. параматтхасаман̣абра̄хман̣а̄нан̃хи пат̣иломаначиттам̣йева наттхи. девена̄ти ка̄ма̄вачарадевена. кеначӣти йена кеначи авасит̣т̣хапа̄рисаджджена. етта̄вата̄ ат̣т̣ханнампи париса̄нам̣ анавасесапарийа̄да̄нам̣ дат̣т̣хаббам̣. локасминти сатталоке.
таттха̄ти тиссам̣ чатусаччадхаммадесана̄йам̣. апарима̄н̣а̄ пада̄, апарима̄н̣а̄ аккхара̄ти уппат̣ипа̄т̣ивачанам̣ йебхуййена падасан̇гахита̄ни аккхара̄нӣти дассанаттхам̣. пада̄ аккхара̄ бйан̃джана̄ти лин̇гавипалла̄со катоти дат̣т̣хаббам̣. аттхасса̄ти чатусаччасан̇кха̄тасса аттхасса. сан̇ка̄сана̄ти сан̇ка̄ситабба̄ка̄ро. еса найо сесесупи. аттхасса̄ти ча самбандхе са̄мивачанам̣. итипиданти итӣти пака̄раттхо, пи-саддо сампин̣д̣анаттхо, имина̄пи имина̄пи пака̄рена идам̣ дуккхам̣ арийасаччам̣ ведитаббанти аттхо. тена джа̄тиа̄дибхедена йатха̄вуттасса дуккхасаччасса анекабхедатам̣ там̣дӣпака̄нам̣ аккхарапада̄дӣнам̣ вуттаппака̄рам̣ апарима̄н̣атан̃ча саматтхети.
айам̣ дуккхасамудайоти айам̣ ка̄матан̣ха̄дибхеда̄ тан̣ха̄ват̣т̣асса мӯлабхӯта̄ йатха̄вуттасса дуккхасса ниббаттихетубха̄вато дуккхасамудайо. айам̣ дуккханиродхоти айам̣ саббасан̇кхатаниссат̣а̄ асан̇кхатадха̄ту йатха̄вуттасса дуккхасса ануппа̄даниродхапаччайатта̄ дуккханиродхо. айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ти айам̣ самма̄дит̣т̣хиа̄диат̣т̣хан̇гасамӯхо дуккханиродхасан̇кха̄там̣ нибба̄нам̣ гаччхати а̄рамман̣авасена тадабхимукхӣбхӯтатта̄ пат̣ипада̄ ча хоти дуккханиродхаппаттийа̄ти дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄. итипиданти падасса пана самудайасачче ат̣т̣хасататан̣ха̄вичаритехи, ниродхасачче маданиммадана̄дипарийа̄йехи, маггасачче саттаттим̣сабодхипаккхийадхаммехи аттхо вибхаджитва̄ ведитаббо. сесам̣ вуттанайамева.
евам̣ ‘‘два̄даса пада̄ни сутта’’нти га̄тха̄йа сакаласса са̄санасса чханнам̣ аттхапада̄нам̣ чханнан̃ча бйан̃джанапада̄нам̣ васена йа̄ два̄дасападата̄ вутта̄, тамева ‘‘дхаммам̣ во, бхиккхаве, десесса̄мӣ’’тиа̄дина̄ десана̄ха̄расса висайадассанавасена чхачхаккапарийа̄йам̣ (ма. ни. 3.420 а̄дайо) екадесена уддиситва̄ дхаммачаккаппаваттанасуттена (сам̣. ни. 5.1081; маха̄ва. 13; пат̣и. ма. 2.30) тадаттхасса сан̇гахитабха̄вадассанамукхена саббасса̄пи бхагавато вачанасса чатусаччадесана̄бха̄вам̣ тадаттхасса ча чатусаччабха̄вам̣ вибха̄венто ‘‘идам̣ дуккханти ме, бхиккхаве, ба̄ра̄н̣асийа’’нтиа̄дина̄ саччавибхан̇гасуттам̣ (ма. ни. 3.371 а̄дайо) уддесато дассетва̄ ‘‘таттха апарима̄н̣а̄ пада̄’’тиа̄дина̄ бйан̃джанаттхапада̄ни вибхаджанто два̄дасападабха̄вам̣ дӣпетва̄ ида̄ни тесам̣ ан̃н̃аман̃н̃ависайивисайабха̄вена самбандхабха̄вам̣ дассетум̣ ‘‘таттха бхагава̄ аккхарехи сан̇ка̄сетӣ’’тиа̄ди вуттам̣.
таттха пада̄вайаваггахан̣амукхена падаггахан̣ам̣, гахите ча паде падаттха̄вабодхо гахитапуббасан̇кетасса хоти. таттха ча пада̄вайаваггахан̣ена вийа падаггахан̣асса, падаттха̄вайаваггахан̣ена̄пи падаттхаггахан̣асса висеса̄дха̄нам̣ джа̄йатӣти а̄ха – ‘‘аккхарехи сан̇ка̄сетӣ’’ти. йасма̄ пана аккхарехи сам̣кхиттена дӣпийама̄но аттхо падапарийоса̄не ва̄кйасса апарийоситатта̄ паденева пака̄сито дӣпито хоти, тасма̄ ‘‘падехи пака̄сетӣ’’ти вуттам̣. ва̄кйапарийоса̄не пана со аттхо виварито виват̣о като хотӣти вуттам̣ ‘‘бйан̃джанехи виваратӣ’’ти. йасма̄ ча пака̄рехи ва̄кйабхеде кате тадаттхо вибхатто на̄ма хоти, тасма̄ ‘‘а̄ка̄рехи вибхаджатӣ’’ти вуттам̣. татха̄ ва̄кйа̄вайава̄нам̣ паччекам̣ ниббачанавибха̄ге кате со аттхо па̄кат̣о хотӣти вуттам̣ ‘‘нируттӣхи утта̄нӣкаротӣ’’ти. катаниббачанехи ва̄кйа̄вайавехи виттха̄равасена ниравасесато деситехи венеййа̄нам̣ читтапаритосанам̣ буддхиниса̄нан̃ча катам̣ хотӣти а̄ха – ‘‘ниддесехи пан̃н̃апетӣ’’ти. еттха ча аккхарехи ева сан̇ка̄сетӣти авадха̄ран̣ам̣ акатва̄ аккхарехи сан̇ка̄сетийева̄ти евам̣ авадха̄ран̣ам̣ дат̣т̣хаббам̣. еван̃хи сати аттхапада̄нам̣ на̄на̄ва̄кйависайата̄пи сиддха̄ хоти. тена ека̄нусандхике сутте чхал̣ева аттхапада̄ни, на̄на̄нусандхике пана анусандхимхи анусандхимхи чха чха аттхапада̄ни ниддха̄ретабба̄ни.
‘‘аккхарехи ча падехи ча уггхат̣етӣ’’тиа̄дина̄ бйан̃джанапада̄нам̣ киччаса̄дханам̣ дассети. венеййаттайавинайамева хи тесам̣ бйа̄па̄ро. ат̣т̣ха̄набха̄вато пана саччаппат̣иведхасса падапарамо на идха вутто. неййаггахан̣енева ва̄ тасса̄пи идха гахан̣ам̣ секкхаггахан̣ена вийа калйа̄н̣апутхуджджанасса̄ти дат̣т̣хаббам̣. аккхарехӣтиа̄дӣсу каран̣аса̄дхане каран̣авачанам̣, на хетумхи. аккхара̄дӣни хи уггхат̣ана̄диаттха̄ни, на уггхат̣ана̄диаккхара̄диаттхам̣. йадаттха̄ ча кирийа̄ со хету, йатха̄ ‘‘анненавасатӣ’’ти. уггхат̣етӣти сота̄вадха̄нам̣ катва̄ сама̄хитачитта̄нам̣ венеййа̄нам̣ сан̇ка̄санавасена аккхарехи висесам̣ а̄даханто йатха̄ падапарийоса̄не а̄сайаппат̣ибодхо хоти, татха̄ йатха̄дхиппетам̣ аттхам̣ сан̇кхепена катхети уддисатӣти аттхо. випан̃чайатӣти йатха̄уддит̣т̣хам̣ аттхам̣ ниддисати. виттха̄ретӣти виттха̄рам̣ кароти, виттха̄рам̣ катва̄ а̄чиккхати ва̄, пат̣иниддисатӣти аттхо. йасма̄ четтха уггхат̣етӣти уддисанам̣ адхиппетам̣. уддесо ча десана̄йа а̄ди, тасма̄ вуттам̣ – ‘‘уггхат̣ана̄ а̄дӣ’’ти. татха̄ випан̃чанам̣ ниддисанам̣, виттхаран̣ам̣ пат̣иниддисанам̣, ниддесапат̣иниддеса̄ ча десана̄йа маджджхапарийоса̄на̄ти. тена вуттам̣ – ‘‘випан̃чана̄ маджджхе, виттха̄ран̣а̄ парийоса̄на’’нти.
евам̣ ‘‘аккхарехи сан̇ка̄сетӣ’’тиа̄дина̄ чханнам̣ бйан̃джанапада̄нам̣ бйа̄па̄рам̣ дассетва̄ ида̄ни аттхапада̄нам̣ бйа̄па̄рам̣ дассетум̣ ‘‘сойам̣ дхаммавинайо’’тиа̄ди вуттам̣. таттха сӣла̄дидхаммо ева парийаттиаттхабхӯто венеййавинайанато дхаммавинайо. уггхат̣ӣйантоти уддисийама̄но. тена̄ти уггхат̣итан̃н̃ӯвинайанена. випан̃чӣйантоти ниддисийама̄но. виттха̄рӣйантоти пат̣иниддисийама̄но.
10. етта̄вата̄ ‘‘дхаммам̣ во, бхиккхаве, десесса̄мӣ’’ти уддит̣т̣ха̄йа па̄л̣ийа̄ тивидхакалйа̄н̣атам̣ дассетва̄ ида̄ни аттхабйан̃джанасампаттим̣ дассетум̣ ‘‘чха пада̄ни аттхо’’тиа̄ди вуттам̣. там̣ сувин̃н̃еййам̣. ‘‘тена̄ха бхагава̄’’тиа̄дина̄ десана̄ха̄расса висайабха̄вена уддит̣т̣хам̣ па̄л̣им̣ нигаманавасена дассети. локуттарантиа̄ди ‘‘кевалапарипун̣н̣ам̣ парисуддха’’нти пада̄нам̣ аттхавиваран̣ам̣. таттха упат̣т̣хитам̣ саббависеса̄нанти саббесам̣ уттаримануссадхаммасан̇кха̄та̄нам̣ висеса̄нам̣ адхисӣласиккха̄дивисеса̄нам̣ ва̄ упатит̣т̣ханат̣т̣ха̄нам̣. ‘‘идам̣ несам̣ падакканта’’нтиа̄дӣнам̣ вийа етасса саддасиддхи ведитабба̄. ‘‘идам̣ вуччати татха̄гатападам̣ итипӣ’’тиа̄дӣсу идам̣ сиккхаттайасан̇гахам̣ са̄санабрахмачарийам̣ татха̄гатагандхахаттхино пат̣ипаттидесана̄гаманехи килесагаханам̣ оттхаритва̄ гатамагготипи. тена гочарабха̄вана̄севана̄хи нисевитам̣ бхаджитантипи. тасса маха̄ваджиран̃а̄н̣асаббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣адантехи а̄ран̃джитам̣ тебхӯмакадхамма̄нам̣ а̄ран̃джанат̣т̣ха̄нантипи вуччатӣти аттхо. ато четанти йато татха̄гатапада̄дибха̄вена вуччати, ато аненева ка̄ран̣ена брахмуно саббасаттуттамасса бхагавато, брахмам̣ ва̄ саббасет̣т̣хам̣ чарийанти пан̃н̃а̄йати йа̄вадева мануссехи суппака̄ситатта̄ йатха̄вуттаппака̄рехи н̃а̄йати. тена̄ха бхагава̄ти йатха̄вуттаттхам̣ па̄л̣им̣ нигаманавасена дассети.
анупа̄да̄паринибба̄наттхата̄йа бхагавато десана̄йа йа̄вадева арийамаггасампа̄панаттхо десана̄ха̄роти дассетум̣ ‘‘кесам̣ айам̣ дхаммадесана̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘йогӣна’’нти а̄ха. чатусаччакаммат̣т̣ха̄набха̄вана̄йа йуттаппайутта̄ти йогино. те хи имам̣ десана̄ха̄рам̣ пайоджентӣти. идам̣ вачанам̣ десана̄ха̄равибхан̇гасса йатха̄нусандхина̄ самма̄ т̣хапитабха̄вам̣ дассетум̣ пакаран̣ам̣ сан̇га̄йантехи т̣хапитанти дат̣т̣хаббам̣. татха̄ хи вуттам̣ ‘‘тена̄ха а̄йасма̄ маха̄качча̄йано’’ти. нийуттоти па̄л̣ито асса̄да̄дипадаттхе ниддха̄ретва̄ йоджитоти аттхо.
десана̄ха̄равибхан̇гаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
2. вичайаха̄равибхан̇гаван̣н̣ана̄
11. таттха катамо вичайо ха̄ротиа̄ди вичайаха̄равибхан̇го. таттха̄йам̣ апуббападаван̣н̣ана̄ – ким̣ вичинатӣти еттха ‘‘вичинатӣ’’ти етена вичайасаддасса каттуниддесатам̣ дассети. кинти панаттхасса ха̄расса висайо пуччхитоти там̣ тасса висайам̣ дассетум̣ ‘‘падам̣ вичинатӣ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха падам̣ вичинатӣти а̄дито пат̣т̣ха̄йа йа̄ва нигамана̄ суттасса саббам̣ падам̣ вичинати. айан̃ча вичайо дувидхо саддато аттхато ча. тесу ‘‘идам̣ на̄мападам̣, идам̣ а̄кхйа̄тападам̣, идам̣ упасаггападам̣, идам̣ нипа̄тападам̣, идам̣ иттхилин̇гам̣, идам̣ пурисалин̇гам̣, идам̣ напум̣сакалин̇гам̣, идам̣ атӣтака̄лам̣, идам̣ ана̄гатака̄лам̣, идам̣ ваттама̄нака̄лам̣, идам̣ каттуса̄дханам̣, идам̣ каран̣аса̄дханам̣, идам̣ каммаса̄дханам̣, идам̣ адхикаран̣аса̄дханам̣, идам̣ паччаттавачанам̣, идам̣ упайогавачанам̣, йа̄ва идам̣ бхуммавачанам̣, идам̣ екавачанам̣, идам̣ анекавачана’’нти евама̄дивибха̄гавачанам̣, айам̣ саддато падавичайо. со пана̄йам̣ падавичайо авипарӣтасабха̄ванируттисаллаккхан̣енева сампаджджатӣти дат̣т̣хаббам̣. аттхато пана вичайо тена тена падена ваттаббааттхасам̣ван̣н̣ана̄. саче пана падам̣ пуччха̄дивасена паваттам̣, тасса тадаттхасса ча пуччха̄дибха̄во вичетабботи имаматтхам̣ дассенто ‘‘пан̃хам̣ вичинатӣ’’тиа̄дима̄ха.
йасма̄ ча саббо десана̄ха̄ро вичайаха̄расса висайо суттасса вичайоти катва̄, тасма̄ вуттам̣ – ‘‘асса̄дам̣ вичинатӣ’’тиа̄ди. йасма̄ пана анугӣтӣти еттха анурӯпа̄ гӣти анугӣтӣти айампи аттхо иччхито, тасма̄ вичийама̄насса суттападасса анурӯпато суттантарапада̄нипи аттхуддха̄равасена ва̄ падуддха̄равасена ва̄ а̄нетва̄ вичетабба̄нӣти дассенто ‘‘саббе нава суттанте вичинатӣ’’ти а̄ха. нава суттантети суттагеййа̄дике нава сутте, йатха̄самбхаватоти адхиппа̄йо. айам̣ вичайаха̄расса падаттханиддесо.
евам̣ ниддесава̄ре вичайаха̄ро сан̇кхепато ниддит̣т̣хоти там̣ вибха̄гена ниддиситва̄ пат̣иниддесавасена вибхаджанто йасма̄ падавичайо суттасса анупадам̣ паваттетаббата̄йа атибха̄рико на сукаро ча̄ти там̣ ана̄маситва̄ пан̃хависсаджджанавичайе та̄ва дассенто ‘‘йатха̄ ким̣ бхаве’’тиа̄дима̄ха. таттха йатха̄ ким̣ бхавети йена пака̄рена со вичайо паваттетаббо, там̣ пака̄раджа̄там̣ ким̣ бхаве, кӣдисам̣ бхавеййа̄ти аттхо. ‘‘йатха̄ ким̣ бхавеййа̄’’типи па̄т̣хо. пуна йатха̄ти нипа̄таматтам̣. а̄йасма̄ти пийавачанам̣ аджитоти ба̄варӣбра̄хман̣асса парича̄ракабхӯта̄нам̣ сол̣асаннам̣ ан̃н̃атаро. па̄ра̄йанети па̄рам̣ вуччати нибба̄нам̣, тасса адхигамӯпа̄йадесанатта̄ кин̃ча̄пи саббам̣ бхагавато вачанам̣ ‘‘па̄ра̄йана’’нти ваттаббатам̣ арахати, сан̇гӣтика̄рехи пана ваттхуга̄тха̄нугӣтига̄тха̄дӣхи саддхим̣ аджитасутта̄дӣнам̣ (су. ни. 1038 а̄дайо; чӯл̣ани. аджитама̄н̣авапуччха̄ 57 а̄дайо, аджитама̄н̣авапуччха̄ниддеса 1 а̄дайо) сол̣асаннам̣ сутта̄нам̣ идам̣ на̄мам̣ катанти тесан̃н̃ева па̄ра̄йанасаман̃н̃а̄ти а̄ха ‘‘па̄ра̄йане’’ти. кечи ‘‘па̄ра̄йанико’’ти пат̣ханти. те кира та̄пасапаббаджджӯпагаманато пуббе па̄ра̄йанам̣ адхӣйанта̄ вичарим̣су. тасма̄ айампи па̄ра̄йанам̣ ваттетӣти па̄ра̄йаникоти вутто. пуччхатӣти касма̄ вуттам̣, нану пуччха̄ниббаттатта̄ атӣта̄ти? саччаметам̣, пуччхана̄ка̄рам̣ пана буддхийам̣ випариваттама̄нам̣ катва̄ евама̄ха.
пуччха̄ ча на̄меса̄ адит̣т̣хаджотана̄пуччха̄ дит̣т̣хасам̣сандана̄ виматиччхедана̄ ануматипуччха̄ катхетукамйата̄пуччха̄ екам̣сабйа̄каран̣ӣйа̄ вибхаджджабйа̄каран̣ӣйа̄ пат̣ипуччха̄бйа̄каран̣ӣйа̄ т̣хапанӣйа̄ дхамма̄дхит̣т̣ха̄на̄ сатта̄дхит̣т̣ха̄на̄ти анекавидха̄. тасма̄ ‘‘кимайам̣ пуччха̄ адит̣т̣хаджотана̄’’тиа̄дина̄ йатха̄самбхавам̣ пуччха̄ вичетабба̄. йатха̄ четтха пуччха̄вибха̄го, евам̣ виссаджджанавибха̄гопи виссаджджанавичайе йатха̄самбхавам̣ ваттаббо. пуччха̄сабха̄гена хи виссаджджананти. идха пана виматиччхеданам̣ сатта̄дхит̣т̣ха̄нам̣ пуччхам̣ уда̄харитва̄ таттха вичайана̄ка̄рам̣ дассетум̣ ‘‘кенассу нивуто локо’’тиа̄дима̄ха.
таттха кена̄ти каттари каран̣авачанам̣. сӯти нипа̄таматтам̣, сӯти ва̄ сам̣сайе нипа̄то, тенасса пан̃хасса виматиччхеданапуччха̄бха̄вам̣ дассети. нивутоти пат̣иччха̄дито. локоти сатталоко. ичча̄йасма̄ аджитоти сан̇гӣтика̄ракавачанам̣. наппака̄сатӣти на пан̃н̃а̄йати. кисса̄бхилепанам̣ брӯсӣти ким̣ асса локасса абхилепанам̣ вадаси. ‘‘ким̣ сва̄бхилепана’’нтипи па̄т̣хо, тасса ким̣ су абхилепананти падавибха̄го.
пада̄нӣти паджджати етехи аттхоти пада̄ни, ва̄кйа̄ни. пуччхита̄нӣти пуччха̄бха̄вена вутта̄нӣти аттхо. еко пан̃хоти йадипи чатта̄ри пада̄ни пуччханавасена вутта̄ни, н̃а̄тум̣ иччхито пана аттхо еко ева̄ти ‘‘еко пан̃хо’’ти вуттам̣. таттха ка̄ран̣ама̄ха ‘‘екаваттхупариггаха̄’’ти. идам̣ вуттам̣ хоти – кин̃ча̄пи нива̄ран̣ааппака̄санаабхилепанамаха̄бхайасан̇кха̄та̄ пуччха̄йа гахита̄ чатта̄ро ете аттха̄, те панекам̣ локам̣ патигун̣абхӯта̄, локо падха̄набха̄вена гахитоти таббасена екова̄йам̣ пан̃хоти. тенева̄ха ‘‘лока̄дхит̣т̣ха̄на’’нтиа̄ди. ко пана со локоти? а̄ха ‘‘локо тивидхо’’тиа̄ди.
таттха ра̄га̄дикилесабахулата̄йа ка̄ма̄вачарасатта̄ килесалоко. джха̄на̄бхин̃н̃а̄парибуддхийа̄ рӯпа̄вачарасатта̄ бхавалоко. а̄нен̃джасама̄дхибахулата̄йа висадиндрийатта̄ арӯпа̄вачарасатта̄ индрийалоко. атха ва̄ килиссанам̣ килесо, випа̄кадуккханти аттхо. тасма̄ дуккхабахулата̄йа апа̄йесу сатта̄ килесалоко. тадан̃н̃е сатта̄ сампаттибхавабха̄вато бхавалоко. таттха йе вимуттипарипа̄чакехи индрийехи саманна̄гата̄ сатта̄, со индрийалокоти ведитаббам̣. парийа̄паннадхаммавасена локасаман̃н̃а̄ти арийапуггала̄ идха на сан̇гайханти.
авиджджа̄йа нивуто локоти чатуран̇гасаманна̄гатена андхака̄рена вийа ратхагхат̣а̄дидхаммасабха̄ваппат̣иччха̄даналаккхан̣а̄йа авиджджа̄йа нивуто пат̣иччха̄дито локо. вивиччха̄ти вичикиччха̄хету. ‘‘вивиччха̄ маччхарийа’’нти сан̇гахе вуттам̣. пама̄да̄ти пама̄дахету. джаппа̄бхилепананти джаппа̄ тан̣ха̄ асса локасса маккат̣а̄лепо вийа маккат̣асса абхилепанам̣ силесоти брӯми. дуккханти джа̄тиа̄дикам̣ ват̣т̣адуккханти айам̣ падаттхо. сесам̣ па̄л̣ийа̄ ева вин̃н̃а̄йати. има̄ни чатта̄ри пада̄ни пуччха̄га̄тха̄йам̣ вутта̄ни ‘‘имехӣ’’ти виссаджджанага̄тха̄йам̣ вуттехи имехи чатӯхи падехи виссаджджита̄ни. катханти а̄ха ‘‘пат̣хама’’нтиа̄дим̣. тена йатха̄ккамам̣ пуччха̄виссаджджана̄ни ведитабба̄нӣти дассети.
ида̄ни там̣ йатха̄ккамам̣ пуччхам̣ виссаджджанан̃ча сарӯпато дассетум̣ га̄тха̄йа ча аттхам̣ виваритум̣ ‘‘кенассӯ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха ‘‘нӣваран̣ехӣ’’ти падена вуттамеваттхам̣ па̄кат̣ам̣ катва̄ дассетум̣ ‘‘авиджджа̄нӣваран̣а̄ хи саббе сатта̄’’тиа̄ди вуттам̣. еттха ча ‘‘йатха̄ха̄’’тиа̄дина̄ суттантарадассанена имасмим̣ пан̃хависсаджджанавичайе анугӣтивичайам̣ дассетӣти дат̣т̣хаббам̣. таттха парийа̄йатоти ка̄ран̣ато. нӣваран̣асан̇кха̄та̄нам̣ ка̄маччханда̄дӣнампи ка̄ран̣абха̄вато пат̣иччха̄данабха̄вато ча екам̣йева нӣваран̣ам̣ вада̄ми, на пана ан̃н̃есам̣ нӣваран̣асабха̄ва̄нам̣ абха̄ва̄ти аттхо. йатха̄ ча авиджджа̄йа сати нӣваран̣а̄нам̣ бха̄во, евам̣ авиджджа̄йа асати на санти нӣваран̣а̄нӣти дассетум̣ ‘‘саббасо’’тиа̄ди вуттам̣.
тена̄ти ‘‘авиджджа̄йа нивуто локо’’ти падена. пат̣хамасса падасса̄ти ‘‘кенассу нивуто локо’’ти падасса. йутта̄ти йоджита̄, анурӯпа̄ти ва̄ аттхо. етена пуччха̄нурӯпата̄ виссаджджанасса дассита̄ти пубба̄паравичайо вуттоти ведитаббам̣. ‘‘йо пуггало нӣваран̣ехи нивуто’’тиа̄дина̄ вивиччха̄пама̄да̄нам̣ авиджджа̄йа паччайабха̄вам̣ дассети. нивуто ева хи наппака̄сати. вивиччха̄ти вичикиччха̄. тенева̄ха – ‘‘вивиччха̄ на̄ма вуччати вичикиччха̄’’ти. татра̄йам̣ падасиддхи – йатха̄ миччха̄дит̣т̣хисамма̄дит̣т̣хийо ‘‘ниччам̣ аничча’’нтиа̄дина̄ екам̣сагга̄хабха̄вена паваттанти, на евамайам̣. айам̣ пана анекам̣сагга̄хабха̄вато ‘‘ниччам̣ ну кхо аниччам̣ ну кхо’’тиа̄дина̄ вивидхам̣ вируддхам̣ ва̄ иччхати есатӣти вивиччха̄ти. ‘‘со вичикиччханто’’тиа̄дина̄ аппака̄санасса вивиччха̄пама̄да̄нам̣ ка̄ран̣абха̄вам̣ виварати. сукке дхамме на уппа̄дийатӣти на сама̄да̄йа ваттати. наппака̄сантӣти те аттано санта̄не ануппа̄дийама̄на̄ кусала̄ дхамма̄ там̣ пуггалам̣ пака̄сам̣ локе абхин̃н̃а̄там̣ на каронтӣти аттхо. абхилимпатӣти маккат̣а̄лепо вийа маккат̣ам̣ да̄русила̄дӣсу пурисам̣ рӯпа̄дивисайе аллӣйа̄петӣти аттхо. а̄саттибахуласса̄ти а̄сан̇габахуласса. евам̣ абхиджаппа̄ти каритва̄ти евам̣ парийут̣т̣ха̄нат̣т̣ха̄йинӣти имина̄ ка̄ран̣ена. таттха̄ти та̄йа тан̣ха̄йа. локо абхилитто силесена маккхито вийа хотӣти аттхо.
бха̄йати етасма̄ти бхайам̣. махантам̣ бхайам̣ махаббхайам̣. тенева̄ха – ‘‘дуккхамасса махаббхайа’’нти. дуккхам̣ доманассанти дуккхамева вибхаттанти саббам̣ дуккхам̣ вибхаджитва̄ дассетум̣ ‘‘тиссо дуккхата̄’’тиа̄ди вуттам̣. одхасоти када̄чи аттӯпаккамамӯла̄йа када̄чи парӯпаккамамӯла̄йа̄тиа̄дина̄ вибха̄гена дуккхадуккхата̄йа муччанака̄ висесена рӯпа̄вачара̄. татха̄ти одхасо када̄чи карахачӣти евам̣ а̄кад̣д̣хати. випарин̣а̄мадуккхата̄йа муччанака̄ упеккха̄сама̄паттибахула̄ висесена арӯпа̄вачарасатта̄. аппа̄ба̄дха̄ти падам̣ дуккхадуккхата̄йа муччанасса ка̄ран̣авачанам̣. дӣгха̄йука̄ти випарин̣а̄мадуккхата̄йа. арӯпадева̄ хи локе висесато дӣгха̄йука̄ти. идан̃ча муччанамаччантикам̣. йасма̄ ча дуккха̄ ведана̄пи сан̇кхататта̄ аниччата̄дисан̇кха̄радуккхасабха̄ва̄ ева, тасма̄ йато муччанамаччантикам̣, там̣ анавасесапарийа̄да̄навасена сан̇ган̣хитва̄ дассетум̣ ‘‘сан̇кха̄радуккхата̄йа пана̄’’тиа̄дима̄ха.
таттха упа̄дийатӣти упа̄ди, випа̄каккхандха̄ кат̣атта̄ ча рӯпам̣. упа̄дисса сесам̣ упа̄дисесам̣, там̣ наттхи етисса̄ти анупа̄дисеса̄, нибба̄надха̄ту, та̄йа анупа̄дисеса̄йа нибба̄надха̄туйа̄, иттхамбхӯталаккхан̣е ча̄йам̣ каран̣аниддесо. нибба̄надха̄тӯти ча нибба̄йанаматтам̣. тасма̄ти йасма̄ сакалалокабйа̄пинӣ саббасан̇га̄хинӣ ча сан̇кха̄радуккхата̄, тасма̄. локасса̄ти самбандхе са̄мивачанам̣. тена ‘‘дуккхамасса̄’’ти падасса аттхам̣ дассети. еваметтха локасса нӣваран̣а̄дӣни аджа̄нантена, самайантарапаричайена ва̄ таттха сам̣сайапаккхандена екам̣сенева бйа̄ка̄таббатта̄ сатта̄дхит̣т̣ха̄на̄ пуччха̄ ката̄, са̄ ча аджа̄нанасса, сам̣сайасса ва̄ нӣваран̣а̄дивисайата̄йа чатуббидха̄. па̄л̣ийам̣ пана нӣваран̣а̄дӣнам̣ локо а̄дха̄рабха̄вена га̄тха̄йам̣ вуттоти еко пан̃хоти дасситанти. айаметтха пуччха̄вичайо. виссаджджанавичайопи адит̣т̣хаджотинӣ виссаджджана̄ виматиччхединӣ ча̄тиа̄дина̄ пуччха̄вичайе вуттанайа̄нуса̄рена ведитаббо.
евам̣ ека̄дха̄рам̣ пуччхам̣ дассетва̄ ида̄ни анека̄дха̄рам̣ дассетум̣ ‘‘саванти саббадхӣ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха савантӣти санданти. саббадхӣти саббесу рӯпа̄дӣсу а̄йатанесу. сота̄ти тан̣ха̄дисота̄. ким̣ нива̄ран̣анти тесам̣ ким̣ а̄варан̣ам̣ ка̄ раккха̄. сам̣варам̣ брӯхӣти там̣ несам̣ нӣваран̣асан̇кха̄там̣ сам̣варам̣ катхехи. кена сота̄ пидхӣйарети кена дхаммена тан̣ха̄дисота̄ пидхиййанти паччхиджджантӣти айаметтха падаттхо. сесам̣ па̄л̣ивасенева а̄ви бхависсати.
те две пан̃ха̄ти йадипи имисса̄ га̄тха̄йа пуччха̄васена паватта̄йа чатта̄ри пада̄ни чатта̄ри ва̄кйа̄ни. н̃а̄тум̣ иччхитасса пана аттхасса дувидхатта̄ те две пан̃ха̄. касма̄ти че? ‘‘имехи бахва̄дхивачанена пуччхита̄’’ти а̄ха. таттха̄йам̣ сан̇кхепаттхо – име ета̄йа га̄тха̄йа гахита̄ аттха̄ йасма̄ бахӯни адхикичча паваттавачанена пуччхита̄, тасма̄ те две пан̃ха̄ти. екато упари бахӯти хи са̄санавоха̄ро, тамева пуччха̄йа дувидхаттхависайатам̣ виваритум̣ ‘‘ева’’нтиа̄ди вуттам̣. тассаттхо – йа̄хи н̃а̄тибйасана̄дисан̇кха̄та̄хи па̄н̣авадха̄дӣхи ева ва̄ дуггатихетубхӯта̄хи а̄пада̄хи самам̣ саха, саббатха̄ ва̄ айам̣ локо а̄панно аджджхоттхат̣о. там̣нимиттехи дасахи килесаваттхӯхи сам̣килит̣т̣хо ча, тасса там̣ а̄панна̄ка̄рам̣ сам̣килит̣т̣ха̄ка̄ран̃ча буддхийам̣ катва̄ а̄ха – ‘‘евам̣ сама̄паннасса евам̣ сам̣килит̣т̣хасса̄’’ти. вода̄йати суджджхати етена̄ти вода̄нам̣, саматхавипассана̄. вут̣т̣ха̄ти етена нимиттато паваттато ча̄ти вут̣т̣ха̄нам̣, арийамагго.
асама̄хитасса̄ти на̄на̄рамман̣есу виккхиттачиттасса. савантӣти паваттанти. абхиджджха̄тиа̄ди асама̄дха̄нахетудассанам̣. тенева̄ха – ‘‘евам̣ асама̄хитасса̄’’ти. ‘‘йатха̄ха бхагава̄’’тиа̄дина̄ идха̄пи анугӣтивичайам̣ дассети. сота̄нам̣ саванам̣ йебхуййена ануродхавасенева̄ти а̄ха – ‘‘савати мана̄пикесу рӯпесӯ’’ти. еттха ча чаккха̄дайо сота̄нам̣ два̄рабха̄вена паваттама̄на̄ упача̄равасена сайам̣ саванта̄ вийа вутта̄. итӣти евам̣. сабба̄ти саббасма̄. саббатха̄ти саббаппака̄рена. идам̣ вода̄нанти идам̣ ‘‘парийут̣т̣ха̄навигха̄та’’нти вуттам̣ парийут̣т̣ха̄наппаха̄нам̣ вода̄нам̣.
виссаджджанага̄тха̄йа сати тесам̣ нива̄ран̣анти випассана̄сампайутта̄ сати кусала̄кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ гатийо саманвесама̄на̄ тесам̣ сота̄нам̣ нива̄ран̣анти. сота̄нам̣ сам̣варам̣ брӯмӣти тамева сатим̣ сота̄нам̣ сам̣варам̣ брӯми. пан̃н̃а̄йете пидхӣйарети рӯпа̄дӣсу аниччата̄дипат̣иведхаса̄дхика̄йа маггапан̃н̃а̄йа ете сота̄ саббасо пидхиййанти, уппаджджитум̣ аппада̄навасена самуччхиджджантӣти аттхо.
на̄вин̃чхатӣти абхиджджха̄диппаваттидва̄рабха̄вена читтасанта̄нам̣, пуггалам̣ ва̄ на̄кад̣д̣хати. анусайаппаха̄нам̣ идха пидха̄нам̣ адхиппетанти а̄ха – ‘‘пан̃н̃а̄йа анусайа̄ пахӣйантӣ’’ти. йасма̄ анусайанимиттам̣ парийут̣т̣ха̄нам̣ анусайа̄бха̄ве на хотӣти а̄ха ‘‘анусайесӯ’’тиа̄ди. ида̄ни тамеваттхам̣ упама̄йа вибха̄венто ‘‘там̣ йатха̄ кхандхавантасса̄’’тиа̄дима̄ха. еттха̄пи сота̄нам̣ нива̄ран̣асан̇кха̄там̣ сам̣варам̣ пидха̄нан̃ча аджа̄нантена таттха ва̄ сам̣сайитена екам̣сикатта̄ дхамма̄дхит̣т̣ха̄на̄ пуччха̄ ката̄ти идха пуччха̄вичайо вуттанайенева виссаджджанавичайо ча ведитаббо.
еттха ча йена адхиппа̄йена ‘‘кенассу нивуто локо’’ти га̄тха̄йа (су. ни. 1038; чӯл̣ани. аджитама̄н̣авапуччха̄ 57, аджитама̄н̣авапуччха̄ниддеса 1; нетти. 45) сатипи нива̄ран̣а̄дӣнам̣ чатуннам̣ пуччхитаббабха̄ве еко пан̃хоти вуттам̣. тена та̄ва сота̄нам̣йева сам̣варо пидха̄нан̃ча пуччхитанти соте екаттхавасена гахетва̄ пуччха̄йа ека̄дхит̣т̣ха̄набха̄вато еко пан̃хоти ваттаббам̣ сийа̄. сота̄нам̣ ва̄ бахубха̄вато бахӯти йаттака̄ сота̄, таттака̄ пан̃ха̄ти. йена пана адхиппа̄йена ‘‘саванти саббадхи сота̄’’ти га̄тха̄йам̣ (су. ни. 1040; чӯл̣ани. аджитама̄н̣авапуччха̄ 59, аджитама̄н̣авапуччха̄ниддеса 3; нетти. 45) соте ана̄маситва̄ сам̣варапидха̄на̄нам̣ васена ‘‘две пан̃ха̄’’ти вуттам̣. тена пат̣хамага̄тха̄йам̣ сатипи нива̄ран̣а̄дӣнам̣ лока̄дха̄рабха̄ве локам̣ ана̄маситва̄ нива̄ран̣а̄дӣнам̣ вибха̄гена чатта̄ро пан̃ха̄типи ваттаббанти айам̣ найо дасситоти дат̣т̣хаббам̣.
ида̄ни йасма̄ пуччханто на кевалам̣ пуббе аттана̄ рачитанийа̄менева пуччхати, атха кхо десана̄ка̄ле вуттадхаммасса анусандхим̣ гахетва̄пи пуччхати, тасма̄ тасса анусандхим̣ пуччха̄йа вичетабба̄ка̄рам̣ дассенто ‘‘йа̄ни сота̄нӣ’’ти га̄тха̄йа анантарам̣ ‘‘пан̃н̃а̄ чева сати ча̄’’ти га̄тхама̄ха. тасса̄йам̣ сан̇кхепаттхо – йа̄йам̣ бхагавата̄ вутта̄ пан̃н̃а̄, йа̄ ча сати йан̃ча тадавасесам̣ на̄марӯпам̣, етам̣ саббампи каттха нируджджхати, етам̣ ме пут̣т̣хо пабрӯхӣти.
виссаджджанага̄тха̄йам̣ панасса йасма̄ пан̃н̃а̄сатийо на̄менева сан̇гахам̣ гаччханти, тасма̄ та̄ висум̣ на вутта̄. айан̃четтха сан̇кхепаттхо – йам̣ мам̣ твам̣, аджита, етам̣ пан̃хам̣ апуччхи – ‘‘каттхетам̣ упаруджджхатӣ’’ти анантарага̄тха̄йам̣ (су. ни. 1042; чӯл̣ани. аджитама̄н̣авапуччха̄ 61, аджитама̄н̣авапуччха̄ниддеса 5; нетти. 11, 45), йаттха там̣ асесам̣ упаруджджхати, там̣ те вада̄ми. тасса тасса хи вин̃н̃а̄н̣асса ниродхена сахева апуббам̣ ачаримам̣ еттхетам̣ упаруджджхати, еттхева вин̃н̃а̄н̣асса ниродхена нируджджхати, етам̣ вин̃н̃а̄н̣аниродхам̣ тасса ниродхо на̄тиваттатӣти вуттам̣ хотӣти. айам̣ пан̃хе анусандхим̣ пуччхатӣти анантарага̄тха̄йам̣ сота̄нам̣ парийут̣т̣ха̄на̄нусайаппаха̄накиччена саддхим̣ сати пан̃н̃а̄ ча вутта̄, там̣ сутва̄ таппаха̄не пан̃н̃а̄сатӣсу тит̣т̣хантӣсу та̄сам̣ санниссайена на̄марӯпена бхавитаббам̣, татха̄ ча сати ват̣т̣ати ева. каттха ну кхо има̄сам̣ саниссайа̄нам̣ пан̃н̃а̄сатӣнам̣ асесаниродхоти имина̄ адхиппа̄йена айам̣ пуччха̄ ката̄ти а̄ха – ‘‘айам̣ пан̃хе…пе… дха̄ту’’нти. таттха анусандхӣйати десана̄ ета̄йа̄ти анусандхи.
йа̄йа пат̣ипада̄йа анупа̄дисесам̣ нибба̄надха̄тум̣ адхигаччханти, там̣ чатусаччакаммат̣т̣ха̄набха̄вана̄сан̇кха̄там̣ пат̣ипадам̣ саха висайена дассетум̣ ‘‘тӣн̣и ча сачча̄нӣ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха сан̇кхата̄нӣти самечча самбхӯйа паччайехи ката̄нӣти сан̇кхата̄ни. ниродхадхамма̄нӣти нируджджханасабха̄ва̄ни. дуккхам̣ самудайо магготи тесам̣ сарӯпадассанам̣. ниродхо пана катханти а̄ха ‘‘ниродхо асан̇кхато’’ти. со хи кеначи паччайена на сан̇кхатоти асан̇кхато. саха висайена паха̄таббапаха̄йакасабха̄весу арийасаччесу паха̄йакавибха̄гамукхена паха̄таббавибха̄гам̣ дассетум̣ ‘‘таттха самудайо’’тиа̄ди вуттам̣.
таттха авиджджа̄васеса̄ти дассанамаггена пахӣна̄васеса̄ авиджджа̄ти аттхо. айан̃ча сеса-саддо ка̄маччхандо бйа̄па̄до ма̄но уддхаччанти еттха̄пи йоджетаббо. йатха̄ хи авиджджа̄, евам̣ етепи дхамма̄ апа̄йагаманӣйасабха̄ва̄ пат̣хамамаггена пахӣйанти ева̄ти. ‘‘авиджджа̄ниравасеса̄’’типи па̄т̣хо, еттха̄пи йатха̄вуттесу ка̄маччханда̄дипадесупи ниравасеса-саддо йоджетаббо. са̄васесан̃хи пуримамаггадвайена ка̄маччханда̄дайо пахӣйанти, итарехи пана ниравасесанти. тедха̄туке има̄ни даса сам̣йоджана̄нӣти еттха тедха̄тукети сам̣йоджана̄нам̣ висайадассанам̣. таттха хи та̄ни сам̣йоджанавасена паваттанти.
12. анан̃н̃а̄тан̃н̃асса̄мӣтиндрийам̣ адхит̣т̣ха̄йа̄ти там̣ паха̄йакам̣ патва̄. йам̣ пана̄ти еттха йанти хетуаттхе нипа̄то. идам̣ кхайе н̃а̄н̣анти йена н̃а̄н̣ена хетубхӯтена ‘‘кхӣн̣а̄ ме джа̄тӣ’’ти аттано джа̄тийа̄ кхӣн̣абха̄вам̣ джа̄на̄ти, идам̣ евам̣ паччавеккхан̣асса нимиттабхӯтам̣ арахаттапхалан̃а̄н̣ам̣ кхайе н̃а̄н̣ам̣ на̄ма. на̄парам̣ иттхатта̄йа̄ти паджа̄на̄тӣти еттха̄пи йанти а̄нетаббам̣ ‘‘йам̣ на̄парам̣ иттхатта̄йа̄ти паджа̄на̄тӣ’’ти. идам̣ ануппа̄де н̃а̄н̣анти идха̄пи пуббе вуттанайенева арахаттапхалан̃а̄н̣авасена аттхо йоджетаббо. ат̣т̣хаса̄линийам̣ (дха. са. ат̣т̣ха. читтуппа̄даккан̣д̣а 135-142) пана ‘‘кхайе н̃а̄н̣ам̣ килесаккхайакаре арийамагге н̃а̄н̣анти вуттам̣. ануппа̄де н̃а̄н̣ам̣ пат̣исандхивасена ануппа̄дабхӯте там̣там̣маггаваджджхакилеса̄нам̣ ануппа̄дапарийоса̄не уппанне арийапхале н̃а̄н̣а’’нти вуттам̣. идха пана убхайампи арахаттапхалан̃а̄н̣авасенева вибхаттам̣. тенева̄ха – ‘‘има̄ни две н̃а̄н̣а̄ни ан̃н̃а̄та̄виндрийа’’нти, ‘‘а̄рамман̣асан̇кетена две на̄ма̄ни лаббхантӣ’’ти ча.
ан̃н̃индрийам̣ хет̣т̣химесу тӣсу пхалесу, упаримесу ча тӣсу маггесу уппаттийа̄ пунаппунам̣ уппаджджама̄нампи анан̃н̃а̄тан̃н̃асса̄мӣтиндрийам̣ вийа пат̣хамапхалуппаттийа̄ аггапхалуппаттийа̄ ануппа̄даниродхена нируджджхатӣти а̄ха – ‘‘йан̃ча анан̃н̃а̄тан̃н̃асса̄мӣтиндрийа’’нтиа̄ди. етена паха̄таббадхамма̄ вийа дассанабха̄вана̄хи аггапхалуппаттийа̄ тадавасесапхаладхамма̄пи ануппа̄даниродхена нируджджханти. ко пана ва̄до тебхӯмакадхамма̄нанти дассети, ека̄ пан̃н̃а̄ ан̃н̃а̄та̄виндрийатта̄. йади ека̄, катхам̣ двидха̄ вутта̄ти а̄ха ‘‘апи ча̄’’тиа̄ди. а̄рамман̣асан̇кетена̄ти кхайе ануппа̄дети има̄йа а̄рамман̣асаман̃н̃а̄йа. са̄ паджа̄нанат̣т̣хена пан̃н̃а̄ти йа̄ пуббе сота̄нам̣ пидха̄накичча̄ вутта̄ пан̃н̃а̄, са̄ паджа̄нанасабха̄вена пан̃н̃а̄. итара̄ пана йатха̄дит̣т̣хам̣ йатха̄гахитам̣ а̄рамман̣ам̣ апила̄панат̣т̣хена ога̄ханат̣т̣хена сатӣти.
13. евам̣ ‘‘пан̃н̃а̄ чева сати ча̄’’ти падасса аттхам̣ виваритва̄ ида̄ни ‘‘на̄марӯпа’’нти падасса аттхам̣ виваранто ‘‘таттха йе пан̃чупа̄да̄наккхандха̄, идам̣ на̄марӯпа’’нти а̄ха. на̄марӯпан̃ча вибха̄гена дассенто сукхаггахан̣аттхам̣ па̄кат̣ана̄марӯпамева вибха̄ветум̣ ‘‘таттха йе’’тиа̄дима̄ха. таггахан̣енева хи сахачаран̣а̄дина̄ тадан̃н̃е читтачетасика̄ рӯпадхамма̄ ча гахита̄ хонтӣти. на̄маггахан̣ена четтха кхандхаттайамева гахитанти ‘‘на̄марӯпам̣ вин̃н̃а̄н̣асампайутта’’нти вуттам̣. там̣ пана рӯпам̣ сампайуттанти? найидам̣ сампайуттапаччайавасена вуттам̣. пачураджанасса пана авибха̄гена гахан̣ӣйасабха̄вам̣ сандха̄йа вуттанти дат̣т̣хаббам̣.
га̄тха̄йа анупа̄дисеса̄ нибба̄надха̄ту пуччхита̄ти там̣ чатуриддхипа̄дамукхена арийамагга̄дхигамена паттаббанти дассенто иддхипа̄дабха̄вана̄мӯлабхӯта̄ни индрийа̄ни сатипан̃н̃а̄хи ниддха̄ретум̣ ‘‘таттха сати ча пан̃н̃а̄ ча чатта̄ри индрийа̄нӣ’’ти а̄ха. кусала̄кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ гатийо саманвесама̄на̄ сати сиджджхантӣ екантена сама̄дхим̣ ниппха̄дети. сатиггахан̣ена четтха парийут̣т̣ха̄наппаха̄нам̣ идха̄дхиппетанти а̄ха – ‘‘сати две индрийа̄ни, сатиндрийан̃ча сама̄дхиндрийан̃ча̄’’ти. татха̄ анусайасамуггха̄тавидха̄йинӣ пан̃н̃а̄ сиджджхама̄на̄ на вина̄ чатуббидхасаммаппадха̄навӣрийам̣ сиджджхатӣти вуттам̣ – ‘‘пан̃н̃а̄ две индрийа̄ни пан̃н̃индрийан̃ча вӣрийиндрийан̃ча̄’’ти.
йа̄ имесу чатӯсу индрийесӯти имесу сатиа̄дӣсу чатӯсу индрийесу ниссайапаччайата̄йа адхит̣т̣ха̄набхӯтесу там̣сахаджа̄та̄ ева йа̄ саддахана̄. ‘‘имехи чатӯхи индрийехӣ’’типи па̄л̣и, тасса̄ имехи чатӯхи индрийехи сампайутта̄ти вачанасесо, а̄рамман̣е абхиппаса̄далаккхан̣а̄ саддха̄ каттука̄мата̄сабха̄васса чхандасса висесапаччайо хотӣти а̄ха – ‘‘йа̄ саддха̄дхипатеййа̄ читтекаггата̄, айам̣ чхандасама̄дхӣ’’ти. сама̄хите читтети випассана̄сама̄дхина̄ сама̄хите читте. идам̣ паха̄нанти виккхамбханаппаха̄наса̄дхако сама̄дхи паха̄нанти вутто паджахати етена̄ти катва̄. ‘‘падха̄на’’нтипи па̄т̣хо, агготи аттхо. татха̄ хи ‘‘сама̄дхи екодӣ’’ти вуччати.
‘‘асса̄сапасса̄са̄’’тиа̄дина̄ ка̄йавачӣчиттасан̇кха̄расӣсена там̣самут̣т̣ха̄пака̄ вӣрийасан̇кха̄ра̄ва гахита̄. те хи йа̄ва бха̄вана̄ниппхатти та̄ва екарасена саран̣ато сан̇каппетаббато ча сарасан̇каппа̄’’ти вутта̄ ‘‘евам̣ ме бха̄вана̄ хотӯ’’ти йатха̄ иччхита̄, татха̄ паваттийа̄ хетубха̄вато. тадубхайанти чхандасама̄дхисан̇кха̄тан̃ча падха̄насан̇кха̄расан̇кха̄тан̃ча вӣрийанти там̣ убхайам̣. убхайамева хи упача̄равасена ан̃н̃ам̣ вийа катва̄ ‘‘чхандасама̄дхиппадха̄насан̇кха̄расаманна̄гатам̣ иддхипа̄да’’нти вуттам̣. абхиннампи хи упача̄равасена бхиннам̣ вийа катва̄ вохаранти, йатха̄ ‘‘сила̄путтакасса сарӣра’’нти.
таттха иджджхатӣти иддхи, самиджджхати ниппхаджджатӣти аттхо. иджджханти ва̄ та̄йа сатта̄ иддха̄ вуддха̄ уккам̣сагата̄ хонтӣти иддхи, паджджати етена̄ти па̄до, пат̣хамена аттхена иддхи ева па̄до иддхипа̄до, иддхикот̣т̣ха̄соти аттхо. дутийена аттхена иддхийа̄ па̄до патит̣т̣ха̄ адхигамӯпа̄йоти иддхипа̄до. тена хи упарӯпаривисесасан̇кха̄там̣ иддхим̣ паджджанти па̄пун̣анти. вивеканисситанти тадан̇гавивеканисситам̣ самуччхедавивеканисситам̣ ниссаран̣авивеканисситан̃ча иддхипа̄дам̣ бха̄ветӣти аттхо. татха̄ хи айам̣ иддхипа̄дабха̄вана̄нуйутто йогӣ випассана̄ккхан̣е киччато тадан̇гавивеканисситам̣ аджджха̄сайато ниссаран̣авивеканисситам̣. маггаккхан̣е пана киччато самуччхедавивеканисситам̣ а̄рамман̣ато ниссаран̣авивеканисситам̣ иддхипа̄дам̣ бха̄ветӣти. еса найо вира̄ганисситантиа̄дӣсу.
вивекатта̄ ева хи вира̄га̄дайо, кевалан̃четтха воссагго дувидхо паричча̄гавоссагго ча паккханданавоссагго ча̄ти. таттха паричча̄гавоссагго випассана̄ккхан̣е тадан̇гавасена, маггаккхан̣е самуччхедавасена килесаппаха̄нам̣. паккханданавоссагго випассана̄ккхан̣е танниннабха̄вена, маггаккхан̣е а̄рамман̣акаран̣авасена нибба̄напаккханданам̣. тадубхайампи имасмим̣ локийалокуттарамиссаке аттхасам̣ван̣н̣ана̄найе йуджджати. татха̄ хи айам̣ пат̣хамиддхипа̄до йатха̄вуттена пака̄рена килесе париччаджати нибба̄нан̃ча паккхандати. воссаггапарин̣а̄минти имина̄ пана вачанена воссаггаттхам̣ парин̣амантам̣ парин̣атан̃ча парипаччантам̣ парипаккан̃ча̄ти аттхо. айан̃хи иддхипа̄дабха̄вана̄нуйутто йогӣ йатха̄ пат̣хамо иддхипа̄до килесапаричча̄гавоссаггаттхам̣ нибба̄напаккханданавоссаггаттхан̃ча парипаччати, йатха̄ ча парипакко хоти, татха̄ нам̣ бха̄ветӣти. сесиддхипа̄десупи есева найо. айам̣ пана висесо – йатха̄ чхандам̣ джет̣т̣хакам̣ катва̄ паваттито сама̄дхи чхандасама̄дхи. евам̣ вӣрийам̣ читтам̣ вӣмам̣сам̣ джет̣т̣хакам̣ катва̄ паваттито сама̄дхи вӣмам̣са̄сама̄дхӣти.
14. на кевалам̣ чатуттхаиддхипа̄до ева сама̄дхин̃а̄н̣амӯлако, атха кхо саббопӣти дассетум̣ ‘‘саббо сама̄дхи н̃а̄н̣амӯлако н̃а̄н̣апуббан̇гамо н̃а̄н̣а̄нупариваттӣ’’ти вуттам̣. йади евам̣ касма̄ со ева вӣмам̣са̄сама̄дхӣти вуттоти? вӣмам̣сам̣ джет̣т̣хакам̣ катва̄ паваттитатта̄ти вуттова̄йаматтхо. таттха пуббабха̄гапан̃н̃а̄йа н̃а̄н̣амӯлако. адхигамапан̃н̃а̄йа н̃а̄н̣апуббан̇гамо. паччавеккхан̣апан̃н̃а̄йа н̃а̄н̣а̄нупариватти. атха ва̄ пуббабха̄гапан̃н̃а̄йа н̃а̄н̣амӯлако. упача̄рапан̃н̃а̄йа н̃а̄н̣апуббан̇гамо. аппана̄пан̃н̃а̄йа н̃а̄н̣а̄нупариватти. упача̄рапан̃н̃а̄йа ва̄ н̃а̄н̣амӯлако. аппана̄пан̃н̃а̄йа н̃а̄н̣апуббан̇гамо. абхин̃н̃а̄пан̃н̃а̄йа н̃а̄н̣а̄нупариваттӣти ведитаббам̣.
йатха̄ пурети йатха̄ сама̄дхисса пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣а̄нупариваттибха̄вена пуре пуббе атӣта̄су джа̄тӣсу асан̇кхйеййесупи сам̣ват̣т̣авиват̣т̣есу аттано паресан̃ча кхандхам̣ кхандхӯпанибаддхан̃ча дуппат̣ивиджджхам̣ на̄ма наттхи, татха̄ паччха̄ сама̄дхисса ана̄гатам̣сан̃а̄н̣а̄нупариваттибха̄вена ана̄гата̄су джа̄тӣсу асан̇кхйеййесупи сам̣ват̣т̣авиват̣т̣есу аттано паресан̃ча кхандхам̣ кхандхӯпанибаддхан̃ча дуппат̣ивиджджхам̣ на̄ма наттхӣти аттхо.
йатха̄ паччха̄ти йатха̄ сама̄дхисса четопарийан̃а̄н̣а̄нупариваттибха̄вена ана̄гатесу саттасу дивасесу парасатта̄нам̣ читтам̣ дуппат̣ивиджджхам̣ на̄ма наттхи, татха̄ пуре атӣтесу саттасу дивасесу парасатта̄нам̣ читтам̣ дуппат̣ивиджджхам̣ на̄ма наттхӣти аттхо. йатха̄ дива̄ти йатха̄ дивасабха̄ге сӯрийа̄локена андхака̄расса видхамитатта̄ чаккхуманта̄нам̣ сатта̄нам̣ а̄па̄тхагатам̣ чаккхувин̃н̃еййам̣ рӯпам̣ сувин̃н̃еййам̣. татха̄ раттинти татха̄ раттибха̄ге чатуран̇гасаманна̄гатепи андхака̄ре ваттама̄не сама̄дхисса диббачаккхун̃а̄н̣а̄нупариваттита̄йа дуппат̣ивиджджхам̣ рӯпа̄йатанам̣ наттхи.
йатха̄ раттим̣ татха̄ дива̄ти йатха̄ ча раттийам̣ татха̄ дива̄пи атисукхумам̣ кеначи тирохитам̣ йан̃ча атидӯре, там̣ саббарӯпам̣ дуппат̣ивиджджхам̣ на̄ма наттхи. йатха̄ ча рӯпа̄йатане вуттам̣, татха̄ сама̄дхисса диббасотан̃а̄н̣а̄нупариваттита̄йа садда̄йатане ча нетаббам̣. тенева̄ха ‘‘ити виват̣ена четаса̄’’тиа̄ди. таттха апарийонаддхена̄ти абхин̃н̃а̄н̃а̄н̣асса па̄рибандхакакилесехи анаджджхоттхат̣ена, апарийонаддхатта̄ ева саппабха̄сам̣ читтам̣. етенева сама̄дхисса иддхивидхан̃а̄н̣а̄нупариваттита̄пи вутта̄ ева̄ти дат̣т̣хаббам̣. пан̃чиндрийа̄нӣти иддхипа̄дасампайутта̄ни секкхасса пан̃чиндрийа̄ни адхиппета̄нӣти а̄ха ‘‘кусала̄нӣ’’ти. читтасахабхӯнӣтиа̄ди тесам̣ вин̃н̃а̄н̣аниродхена ниродхадассанаттхам̣ а̄раддхам̣. татха̄ ‘‘на̄марӯпан̃ча̄’’тиа̄ди. тенетам̣ дассети ‘‘на кевалам̣ пан̃чиндрийа̄ни ева, атха кхо на̄марӯпан̃ча вин̃н̃а̄н̣ахетукам̣ вин̃н̃а̄н̣асса ниродха̄ нируджджхатӣ’’ти.
тасса̄ти вин̃н̃а̄н̣асса. хетӯти тан̣ха̄авиджджа̄дико. ана̄ха̄ранти падасса аттхавиваран̣ам̣. анабхинандитанти абхинанданабхӯта̄йа тан̣ха̄йа пахӣнатта̄ ева апаттхитам̣. тато ева аппат̣исандхикам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ там̣ нируджджхати. йатха̄ ча вин̃н̃а̄н̣ам̣, евам̣ на̄марӯпампи вин̃н̃а̄н̣асан̇кха̄тасса хетуно паччайасса ча абха̄ва̄ таппаччайа̄нам̣ сан̇кха̄ра̄дӣнам̣ абха̄ва̄ ахету аппаччайам̣. сесам̣ па̄кат̣амева. пуччха̄виссаджджанавичайопи вуттанайа̄нуса̄рена ведитаббо.
евам̣ анусандхипуччхампи дассетва̄ хет̣т̣ха̄ сатта̄дхит̣т̣ха̄на̄ дхамма̄дхит̣т̣ха̄на̄ ча пуччха̄ висум̣ висум̣ дассита̄ти ида̄ни та̄ саха дассетум̣ ‘‘йе ча сан̇кха̄тадхамма̄се’’тиа̄ди а̄раддхам̣. таттха̄йам̣ падаттхо – сан̇кха̄тадхамма̄ти аничча̄дивасена паривӣмам̣ситадхамма̄, арахатам̣ етам̣ адхивачанам̣. секкха̄ти сӣла̄дӣни сиккхама̄на̄ авасеса̄ арийапуггала̄. путхӯти бахӯ саттаджана̄. тесам̣ ме нипако ирийам̣, пут̣т̣хо пабрӯхӣти тесам̣ секха̄секха̄нам̣ нипако пан̣д̣ито твам̣ бхагава̄ пат̣ипаттим̣ пут̣т̣хо ме брӯхӣти. сесам̣ па̄л̣ивасенева вин̃н̃а̄йати.
15. кисса̄ти кисса хету, кена ка̄ран̣ена̄ти аттхо. секха̄секхавипассана̄ пуббан̇гамаппаха̄найогена̄ти секхе асекхе випассана̄пуббан̇гамаппаха̄не ча пуччханайогена, пуччха̄видхина̄ти аттхо.
виссаджджанага̄тха̄йам̣ ка̄месу на̄бхигиджджхеййа̄ти ваттхука̄месу килесака̄мена на абхигиджджхеййа. манаса̄на̄вило сийа̄ти бйа̄па̄давитакка̄дайо ка̄йадуччарита̄дайо ча манасо а̄вилабха̄вакаре дхамме паджаханто читтена ана̄вило бхавеййа. йасма̄ пана асеккхо аниччата̄дивасена саббадхамма̄нам̣ паритулитатта̄ кусало саббадхаммесу ка̄йа̄нупассана̄сатиа̄дӣхи ча сато саббакилеса̄нам̣ бхиннатта̄ уттамабхиккхубха̄вам̣ патто ча хутва̄ саббаирийа̄патхесу паваттати, тасма̄ ‘‘кусало…пе… париббадже’’ти а̄ха̄ти айам̣ сан̇кхепаттхо.
таттха йам̣ пуччха̄га̄тха̄йам̣ ‘‘нипако’’ти падам̣ вуттам̣, там̣ бхагавантам̣ сандха̄йа вуттам̣, бхагавато ча непаккам̣ уккам̣сапа̄рамиппаттам̣ ана̄варан̣ан̃а̄н̣адассанена дӣпетаббанти ана̄варан̣ан̃а̄н̣ам̣ та̄ва каммадва̄рабхедехи вибхаджитва̄ секха̄секхапат̣ипадам̣ дассетум̣ ‘‘бхагавато саббам̣ ка̄йакамма’’нтиа̄ди вуттам̣. тена саббаттха аппат̣ихатан̃а̄н̣адассанена татха̄гатасса секха̄секхапат̣ипаттидесана̄косалламева вибха̄вети. таттха ко ча̄ти ква ча, касмим̣ висайети аттхо. там̣ висайам̣ дассети ‘‘йам̣ аничче дуккхе анаттани ча̄’’ти. идам̣ вуттам̣ хоти – н̃а̄н̣адассанам̣ на̄ма уппаджджама̄нам̣ ‘‘саббам̣ сан̇кхатам̣ аниччам̣ дуккхам̣ саббе дхамма̄ анатта̄’’ти уппаджджати, тасса пана тасмим̣ висайе йена аппаватти, со пат̣игха̄тоти, етена лаккхан̣аттайаппат̣иведхасса дурабхисамбхаватам̣ анан̃н̃аса̄дха̄ран̣атан̃ча дассети. лаккхан̣аттайавибха̄ванена хи бхагавато чатусаччаппат̣иведхам̣ самма̄самбодхин̃ча пан̣д̣ита̄ пат̣иджа̄нанти.
ан̃н̃а̄н̣ам̣ адассананти там̣ пат̣игха̄там̣ сарӯпато дассети. чхал̣а̄рамман̣асабха̄ваппат̣иччха̄дако хи саммохо н̃а̄н̣адассанасса пат̣игха̄тоти. йасмим̣ висайе н̃а̄н̣адассанам̣ уппаттирахам̣, таттхева тасса пат̣игха̄тена бхавитаббанти а̄ха – ‘‘йам̣ аничче дуккхе анаттани ча̄’’ти. йатха̄ идха пурисотиа̄ди упама̄дассанам̣. татридам̣ опаммасам̣санданам̣ – пурисо вийа саббо локо, та̄ракарӯпа̄ни вийа чха а̄рамман̣а̄ни, тасса пурисасса та̄ракарӯпа̄нам̣ дассанам̣ вийа локасса чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дӣхи йатха̄рахам̣ чхал̣а̄рамман̣аджа̄нанам̣, тасса пурисасса та̄ракарӯпа̄ни пассантасса̄пи ‘‘еттака̄ни сата̄ни, еттака̄ни сахасса̄нӣ’’тиа̄дина̄ ган̣анасан̇кетена аджа̄нанам̣ вийа локасса рӯпа̄диа̄рамман̣ам̣ катхан̃чи джа̄нантасса̄пи аничча̄дилаккхан̣аттайа̄навабодхоти. сесам̣ па̄кат̣амева.
ида̄ни йехи падехи бхагавата̄ а̄йасмато аджитасса секха̄секхапат̣ипада̄ вутта̄, тесам̣ пада̄нам̣ аттхам̣ вибхаджитум̣ ‘‘таттха секхена̄’’тиа̄дима̄ха. таттха таттха̄ти нипа̄таматтам̣, тасмим̣ ва̄ виссаджджане. секхена̄ти сиккха̄ етасса сӣланти секхо, тена секхена. двӣсу дхаммесӯти дувидхесу дхаммесӯти адхиппа̄йо. парийут̣т̣ха̄нӣйесӯти досена парийут̣т̣хитена йаттха париваттитаббам̣, тесу а̄гха̄таваттхӯсӯти аттхо. ‘‘пат̣игхат̣т̣ха̄нӣйесӯ’’типи па̄т̣хо, сойеваттхо.
еттха ча гедхапат̣иседхачодана̄йам̣ гедханимитто досо гедхе сати хотӣти татопи читтасса раккхитаббата̄ ниддха̄ретва̄ вутта̄. йасма̄ пана бхагавата̄ ‘‘ка̄месу на̄бхигиджджхеййа̄’’ти (су. ни. 1045; чӯл̣ани. аджитама̄н̣авапуччха̄ 64, аджитама̄н̣авапуччха̄ниддеса 8; нетти. 15-17) вуттам̣, тасма̄ ‘‘таттха йа̄ иччха̄’’тиа̄дина̄ гедхавасена ниддесо като. атха ва̄ досато читтасса раккхитаббата̄ га̄тха̄йа дутийапа̄дена вутта̄йева̄ти дат̣т̣хабба̄. дутийапа̄дена хи сесакилесавода̄надхамма̄ дассита̄. татха̄ хи уппанна̄нуппаннабхедато самма̄ва̄йа̄масса висайабха̄вена саббе сам̣килесавода̄надхамме чатудха̄ вибхаджитва̄ саммаппадха̄намукхена секхапат̣ипадам̣ маттхакам̣ па̄петва̄ дассетум̣ ‘‘секхо абхигиджджханто’’тиа̄ди вуттам̣. таттха ана̄виласан̇каппоти а̄вила̄нам̣ ка̄масан̇каппа̄дӣнам̣ абха̄вена ана̄виласан̇каппо. тато ева ча анабхигиджджханто ва̄йамати, вӣрийам̣ паваттети. катхам̣ ва̄йаматӣти а̄ха – ‘‘со ануппанна̄на’’нтиа̄ди.
таттха соти уттаривисесаттха̄йа пат̣ипаджджама̄но секкхо. ануппанна̄нанти аниббатта̄нам̣. па̄пака̄нанти ла̄мака̄нам̣. акусала̄нам̣ дхамма̄нанти акосалласамбхӯта̄нам̣ дхамма̄нам̣. ануппа̄да̄йа̄ти на уппа̄данаттха̄йа. чхандам̣ джанетӣти каттукамйата̄сан̇кха̄там̣ кусалаччхандам̣ уппа̄дети. ва̄йаматӣти пайогапараккамам̣ кароти. вӣрийам̣ а̄рабхатӣти ка̄йикачетасикавӣрийам̣ кароти. читтам̣ пагган̣ха̄тӣти тенева сахаджа̄тавӣрийена читтам̣ уккхипати. падахатӣти падха̄навӣрийам̣ кароти. ва̄йаматӣтиа̄дӣни пана чатта̄ри пада̄ни а̄севана̄бха̄вана̄бахулӣкаммаса̄таччакирийа̄хи йоджетабба̄ни. уппанна̄нам̣ па̄пака̄нанти ануппанна̄ти аваттаббатам̣ а̄панна̄нам̣ па̄падхамма̄нам̣. паха̄на̄йа̄ти паджаханаттха̄йа. ануппанна̄нам̣ кусала̄нанти аниббатта̄нам̣ косалласамбхӯта̄нам̣ дхамма̄нам̣. уппа̄да̄йа̄ти уппа̄данаттха̄йа. уппанна̄нанти ниббатта̄нам̣. т̣хитийа̄ти т̣хитаттхам̣. асаммоса̄йа̄ти анассанаттхам̣. бхиййобха̄ва̄йа̄ти пунаппунам̣ бха̄ва̄йа. вепулла̄йа̄ти випулабха̄ва̄йа. бха̄вана̄йа̄ти вад̣д̣хийа̄. па̄рипӯрийа̄ти парипӯран̣аттха̄йа̄ти айам̣ та̄ва падаттхо.
16. ‘‘катаме ануппанна̄’’тиа̄ди акусаладхамма̄ кусаладхамма̄ ча йа̄диса̄ ануппанна̄ йа̄диса̄ ча уппанна̄, те дассетум̣ а̄раддхам̣. таттха име ануппанна̄ти име ка̄мавитакка̄дайо асамуда̄ча̄равасена ва̄ ананубхӯта̄рамман̣авасена ва̄ ануппанна̄ на̄ма. ан̃н̃атха̄ хи анаматагге сам̣са̄ре ануппанна̄ на̄ма акусала̄ дхамма̄ наттхи. витаккаттайаггахан̣ан̃четтха нидассанаматтам̣ дат̣т̣хаббам̣. акусаламӯла̄нӣти анусайа̄ ева саббесам̣ акусала̄нам̣ мӯлабха̄вато евам̣ вутта̄, на лобха̄дайо ева. име уппанна̄ анусайа̄ бхӯмиладдхуппанна̄ асамуггха̄т̣итуппанна̄тиа̄диуппаннапарийа̄йасаббха̄вато на̄мавасена уппанна̄ на̄ма, на ваттама̄набха̄вена̄ти аттхо. име ануппанна̄ кусала̄ дхамма̄ти име сота̄паннасса саддха̄дайо сота̄паттипхаласаччхикирийа̄йа пат̣ипаннасса ануппанна̄ кусала̄ дхамма̄ на̄ма, ко пана ва̄до путхуджджана̄нанти дассети. кусаласаддо четтха ба̄хитикасутте (ма. ни. 2.358 а̄дайо) вийа анаваджджапарийа̄йо дат̣т̣хаббо. име уппанна̄ кусала̄ дхамма̄ти име пат̣хамамагге саддха̄дайо сота̄паттипхаласаччхикирийа̄йа пат̣ипаннасса уппанна̄ кусала̄ дхамма̄ на̄ма.
сатипат̣т̣ха̄набха̄вана̄йа суниггахито ка̄мавитаккоти а̄ха – ‘‘йена ка̄мавитаккам̣ ва̄рети, идам̣ сатиндрийа’’нти. анаваджджасукхападат̣т̣ха̄нена авиккхепена четодуккхасанниссайо виккхепапаччайо бйа̄па̄давитакко суниггахитоти вуттам̣ – ‘‘йена бйа̄па̄давитаккам̣ ва̄рети, идам̣ сама̄дхиндрийа’’нти. кусалесу дхаммесу а̄раддхавӣрийо пара̄пара̄дхам̣ сукхена сахатӣти вӣрийена вихим̣са̄витакко суниггахитоти а̄ха – ‘‘йена вихим̣са̄витаккам̣ ва̄рети, идам̣ вӣрийиндрийа’’нти. сама̄дхиа̄дӣнампи йатха̄сакам̣пат̣ипаккхаппаха̄нам̣ пан̃н̃авантассева иджджхатӣти имаматтхам̣ дассенто а̄ха – ‘‘йена уппаннуппанне’’тиа̄ди.
етесам̣ йатха̄ниддха̄рита̄нам̣ пан̃чаннам̣ индрийа̄нам̣ сависайе джет̣т̣хакабха̄вам̣ дассетум̣ ‘‘саддхиндрийам̣ каттха дат̣т̣хабба’’нтиа̄ди вуттам̣. там̣ сувин̃н̃еййамева. имесан̃ча саддха̄дӣнам̣ секха̄нам̣ индрийа̄нам̣ ниббаттийа̄ саббепи секха̄ дхамма̄ маттхакаппатта̄ хонтӣти дассенто ‘‘евам̣ секхо’’тиа̄дина̄ секхапат̣ипадам̣ нигамети.
17. евам̣ секхапат̣ипадам̣ вибхаджитва̄ ида̄ни асекхапат̣ипадам̣ вибхаджитум̣ ‘‘кусало саббадхамма̄на’’нтиа̄дима̄ха. таттха саббадхамма̄нанти имина̄ падена вуттадхамме та̄ва вибхаджитва̄ таттха асеккхасса косаллам̣ дассетум̣ ‘‘локо на̄ма̄’’тиа̄ди вуттам̣. там̣ вуттаттхамева. килесалокена бхавалоко самуда̄гаччхатӣти ка̄ма̄вачарадхаммам̣ нисса̄йа рӯпа̄рӯпа̄вачарадхамме самуда̄гаметӣти аттхо. соти со махаггатадхаммесу, париттамахаггатадхаммесу ва̄ т̣хито. индрийа̄ни ниббаттетӣти сӣласама̄дхайо ниббедхабха̄гийе катва̄ вимуттипарипа̄чанӣйа̄ни саддха̄дӣни индрийа̄ни уппа̄дети. индрийесу бха̄вийама̄несӯти йатха̄вуттаиндрийесу вад̣д̣хийама̄несу рӯпа̄рӯпапариггаха̄дивасена неййасса парин̃н̃а̄ бхавати.
дассанапарин̃н̃а̄ти н̃а̄тапарин̃н̃а̄. бха̄вана̄парин̃н̃а̄ти тӣран̣апарин̃н̃а̄ паха̄напарин̃н̃а̄ ча. ‘‘са̄ дувидхена̄’’тиа̄дина̄ сан̇кхепато вуттаматтхам̣ ‘‘йада̄ хи секхо’’тиа̄дина̄ виварати. таттха ‘‘ниббида̄сахагатехи сан̃н̃а̄манасика̄рехӣ’’ти имина̄ балававипассанам̣ дассети. йада̄ хи секхоти четтха сиккханасӣлата̄йа калйа̄н̣апутхуджджанопи секхападена сан̇гахитоти катва̄ ‘‘две дхамма̄ косаллам̣ гаччханти дассанакосаллан̃ча̄’’тиа̄ди вуттам̣. айаметтха адхиппа̄йо – йада̄ калйа̄н̣апутхуджджано пуббабха̄гасиккхам̣ сиккханто ниббида̄сахагатехи сан̃н̃а̄манасика̄рехи н̃еййам̣ париджа̄на̄ти, тада̄ тасса те випассана̄дхамма̄ дассанакосаллам̣ пат̣хамамагган̃а̄н̣ам̣ гаччханти сампа̄пун̣анти тена саддхим̣ гхат̣енти. йада̄ пана сота̄панна̄дисекхо вуттанайена неййам̣ париджа̄на̄ти, тада̄ тасса те випассана̄дхамма̄ бха̄вана̄косаллам̣ гаччхантӣти.
там̣ н̃а̄н̣анти йа̄ пуббе неййасса парин̃н̃а̄ вутта̄, там̣ неййапариджа̄нанан̃а̄н̣ам̣. пан̃чавидхена ведитаббанти висайабхедена тасса бхедам̣ дассети. дхамма̄нам̣ салаккхан̣е н̃а̄н̣анти рӯпа̄рӯпадхамма̄нам̣ каккхал̣апхусана̄дисалаккхан̣е н̃а̄н̣ам̣. там̣ пана йасма̄ саббам̣ неййам̣ хетухетупхалабхедато дувидхамева хоти, тасма̄ ‘‘дхаммапат̣исамбхида̄ ча аттхапат̣исамбхида̄ ча̄’’ти ниддит̣т̣хам̣.
парин̃н̃а̄ти тӣран̣апарин̃н̃а̄ адхиппета̄. йасма̄ панасса рӯпа̄рӯпадхамме салаккхан̣ато паччайато ча абхиджа̄нитва̄ кусала̄дивибха̄гехи те париггахетва̄ аничча̄дивасена джа̄нана̄ хоти, тасма̄ ‘‘евам̣ абхиджа̄нитва̄ йа̄ париджа̄нана̄, идам̣ кусала’’нтиа̄ди вуттам̣. таттха евам̣гахита̄ти евам̣ аничча̄дито кала̄пасаммасана̄дивасена гахита̄ саммасита̄. идам̣ пхалам̣ ниббаттентӣти идам̣ удайаббайан̃а̄н̣а̄дикам̣ пхалам̣ пат̣ипа̄т̣ийа̄ уппа̄денти, нимиттасса каттубха̄вена упачаран̣ато йатха̄ арийабха̄вакара̄ни сачча̄ни арийасачча̄нӣти. тесанти удайаббайан̃а̄н̣а̄дӣнам̣. евам̣гахита̄нанти евам̣паваттита̄нам̣. айам̣ аттхоти айам̣ сачча̄нам̣ анубодхапат̣иведхо аттхо. йатха̄ хи парин̃н̃а̄пан̃н̃а̄ саммаситаббадхамме саммасанадхамме таттха саммасана̄ка̄рам̣ париджа̄на̄ти, евам̣ саммасанапхалампи париджа̄на̄тӣти катва̄ айам̣ найо дассито.
йе акусала̄ти самудайасаччама̄ха. саббе хи акусала̄ самудайапаккхийа̄ти. йе кусала̄ти маггадхамма̄ самма̄дит̣т̣хиа̄дайо. йадипи пхаладхамма̄пи саччхика̄табба̄, чатусаччаппат̣иведхасса пана адхиппетатта̄ ‘‘катаме дхамма̄ саччхика̄табба̄, йам̣ асан̇кхата’’нти вуттам̣. аттхакусалоти паччайуппаннесу аттхесу кусало. дхаммакусалоти паччайадхаммесу кусало. па̄л̣иаттхапа̄л̣идхамма̄ ва̄ аттхадхамма̄. калйа̄н̣ата̄кусалоти йуттата̄кусало, чатунайаковидоти аттхо, десана̄йуттикусало ва̄. пхалата̄кусалоти кхӣн̣а̄савапхалакусало. ‘‘а̄йакусало’’тиа̄дӣсу а̄йоти вад̣д̣хи. са̄ анаттхаха̄нито ат̣т̣хуппаттито ча дувидха̄. апа̄йа̄ти авад̣д̣хи. са̄пи аттхаха̄нито анат̣т̣хуппаттито ча дувидха̄. упа̄йоти сатта̄нам̣ ачча̄йике кичче ва̄ бхайе ва̄ уппанне тасса тикиччханасаматтхам̣ т̣ха̄нуппаттика̄ран̣ам̣, таттха кусалоти аттхо. кхӣн̣а̄саво хи саббасо авиджджа̄йа пахӣнатта̄ пан̃н̃а̄вепуллаппатто етесу а̄йа̄дӣсу кусалоти. евам̣ асекхасса косаллам̣ екадесена вибха̄ветва̄ пуна анавасесато дассенто ‘‘махата̄ косаллена саманна̄гато’’ти а̄ха.
паринит̣т̣хитасиккхасса асекхасса сатока̄рита̄йа ан̃н̃ам̣ пайоджанам̣ наттхӣти вуттам̣ ‘‘дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄раттха’’нти. ида̄ни йатха̄ниддит̣т̣хам̣ секха̄секхапат̣ипадам̣ нигаменто ‘‘има̄ две чарийа̄’’тиа̄дима̄ха. таттха боджджханти буджджхитаббам̣. там̣ чатуббидханти там̣ боджджхам̣ чатуббидхам̣, чатусаччабха̄вато. евам̣ джа̄на̄тӣти евам̣ парин̃н̃а̄бхисамайа̄дивасена йо джа̄на̄ти. айам̣ вуччатӣти айам̣ асекхо сативепуллаппатто ниппарийа̄йена ‘‘сато абхиккаматӣ’’тиа̄дина̄ вуччатӣти. сесам̣ утта̄наттхамева. идха̄пи пуччха̄виссаджджанавичайа̄ пуббе вуттанайа̄нуса̄рена ведитабба̄.
етта̄вата̄ ча маха̄тхеро вичайаха̄рам̣ вибхаджанто аджитасуттавасена (су. ни. 103 а̄дайо; чӯл̣ани. аджитама̄н̣авапуччха̄ 57 а̄дайо, аджитама̄н̣авапуччха̄ниддеса 1 а̄дайо) пуччха̄вичайам̣ виссаджджанавичайан̃ча дассетва̄ ида̄ни суттантаресупи пуччха̄виссаджджанавичайа̄нам̣ найам̣ дассенто ‘‘евам̣ пуччхитаббам̣, евам̣ виссаджджитабба’’нти а̄ха. таттха еванти имина̄ найена. пуччхитаббанти пуччха̄ ка̄табба̄, а̄чиккхитабба̄ ва̄, вивечетабба̄ти аттхо. евам̣ виссаджджитанти еттха̄пи есева найо. суттасса ча̄тиа̄ди анугӣтивичайанидассанам̣. анугӣти аттхато ча бйан̃джанато ча сама̄нетабба̄ти суттантарадесана̄сан̇кха̄та̄ анугӣти аттхато бйан̃джанато ча сам̣ван̣н̣ийама̄нена суттена сама̄на̄ садисӣ ка̄табба̄, тасмим̣ ва̄ сутте самма̄ а̄нетабба̄. аттха̄пагатанти аттхато апетам̣, асамбандхаттхам̣ ва̄ дасада̄л̣има̄дивачанам̣ вийа. тенева̄ха ‘‘сампхаппала̄пам̣ бхаватӣ’’ти. етена аттхасса сама̄нетаббата̄йа ка̄ран̣ама̄ха. дунниккхиттасса̄ти асамма̄вуттасса. дуннайоти дуккхена нетаббо, нетум̣ ва̄ асаккун̣еййо. бйан̃джанупетанти сабха̄ванируттисамупетам̣.
евам̣ анугӣтивичайам̣ дассетва̄ ниддесава̄ре ‘‘суттасса йо павичайо’’ти сам̣кхиттена вуттаматтхам̣ вибхаджитум̣ ‘‘суттан̃ча павичинитабба’’нти ватва̄ тасса вичинана̄ка̄рам̣ дассенто ‘‘ким̣ идам̣ суттам̣ а̄хаччавачана’’нтиа̄дима̄ха. таттха а̄хаччавачананти бхагавато т̣ха̄накаран̣а̄ни а̄хачча абхихантва̄ паваттавачанам̣, самма̄самбуддхена са̄мам̣ деситасуттанти аттхо. анусандхивачананти са̄вакабха̄ситам̣. тан̃хи бхагавато вачанам̣ анусандхетва̄ паваттанато ‘‘анусандхивачана’’нти вуттанти. нӣтаттханти йатха̄рутавасена н̃а̄таббаттхам̣. неййаттханти ниддха̄ретва̄ гахетаббаттхам̣. сам̣килесабха̄гийантиа̄дӣнам̣ пада̄нам̣ аттхо пат̣т̣ха̄нава̄раван̣н̣ана̄йам̣ а̄ви бхависсати. йасма̄ пана бхагавато десана̄ сол̣асавидхе са̄санапат̣т̣ха̄не екам̣ бха̄гам̣ абхаджантӣ на̄ма наттхи, тасма̄ сопи найо вичетаббабха̄вена идха никкхитто.
кухим̣ имасса суттасса̄ти имасса суттасса касмим̣ падесе а̄димаджджхапарийоса̄несу. сабба̄ни сачча̄ни пасситабба̄нӣти дуккхасаччам̣ суттасса ‘‘кухим̣ касмим̣ падесе касмим̣ ва̄ паде пасситаббам̣ ниддха̄ретва̄ вичетум̣, самудайасаччам̣ ниродхасаччам̣ маггасаччам̣ кухим̣ пасситаббам̣ дат̣т̣хаббам̣ ниддха̄ретва̄ вичету’’нти евам̣ сабба̄ни сачча̄ни уддхаритва̄ вичетабба̄нӣти адхиппа̄йо. а̄димаджджхапарийоса̄нети евам̣ суттам̣ павичетаббанти а̄дито маджджхато парийоса̄нато ча евам̣ имина̄ пуччха̄вичайа̄динайена суттам̣ павичитаббанти аттхо. еттха ча пуччха̄виссаджджанапубба̄пара̄нугӣтивичайа̄ па̄л̣ийам̣ сарӯпенева дассита̄. асса̄да̄дивичайо пана саччаниддха̄ран̣амукхена найато дассито, со ниддесава̄ре вуттанайенева ведитаббо. таббичайенева ча падавичайо сиддхоти.
вичайаха̄равибхан̇гаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
3. йуттиха̄равибхан̇гаван̣н̣ана̄
18. таттха катамо йуттиха̄ротиа̄ди йуттиха̄равибхан̇го. таттха ким̣ йоджайатӣти йуттиха̄расса висайам̣ пуччхати. ко панетасса висайо? ататха̄ка̄рена гайхама̄на̄ суттаттха̄ висайо, те хи тена са̄тисайам̣ йа̄тха̄вато йуттиниддха̄ран̣ена йоджетабба̄. итаресупи айам̣ ха̄ро иччхито ева. там̣ пана бхӯтакатханаматтам̣ хоти. йасма̄ пана̄йам̣ йуттигавесана̄ на̄ма на маха̄падесена вина̄, тасма̄ йуттиха̄рам̣ вибхаджанто тасса лаккхан̣ам̣ та̄ва упадиситум̣ ‘‘чатта̄ро маха̄падеса̄’’тиа̄дима̄ха.