10. вевачанаха̄равибхан̇гаван̣н̣ана̄

37. таттха катамо вевачано ха̄роти вевачанаха̄равибхан̇го. таттха йатха̄ вевачананиддесо хоти, там̣ дассетум̣ ‘‘екам̣ бхагава̄ дхаммам̣ ан̃н̃аман̃н̃ехи вевачанехи ниддисатӣ’’ти вуттам̣. вевачанехӣти парийа̄йасаддехӣти аттхо. падаттхо пуббе вутто ева. касма̄ пана бхагава̄ екам̣ дхаммам̣ анекапарийа̄йехи ниддисатӣти? вуччате – десана̄ка̄ле а̄йатин̃ча кассачи катхан̃чи тадаттхапат̣ибодхо сийа̄ти парийа̄йавачанам̣, тасмим̣ кхан̣е виккхиттачитта̄нам̣ ан̃н̃авихита̄нам̣ ан̃н̃ена парийа̄йена тадаттха̄вабодханаттхам̣ парийа̄йавачанам̣. тенева падена пуна вачане тадан̃н̃есам̣ таттха адхигатата̄ сийа̄ти мандабуддхӣнам̣ пунаппунам̣ тадаттхасаллаккхан̣е асаммосанаттхам̣ парийа̄йавачанам̣. анекепи аттха̄ сама̄набйан̃джана̄ хонтӣти йа̄ аттхантарапарикаппана̄ сийа̄, тасса̄ париваджджанаттхампи парийа̄йавачанам̣ анан̃н̃асса вачане анека̄хи та̄хи та̄хи сан̃н̃а̄хи тесам̣ тесам̣ аттха̄нам̣ н̃а̄панаттхампи парийа̄йавачанам̣ сеййатха̄пи нигхан̣т̣усаттхе. дхаммакатхика̄нам̣ тантиаттхупанибандханапара̄вабодхана̄нам̣ сукхасиддхийа̄пи парийа̄йавачанам̣. аттано дхамманируттипат̣исамбхида̄ппаттийа̄ вибха̄ванаттхам̣, венеййа̄нам̣ таттха бӣджа̄ва̄панаттхам̣ ва̄ парийа̄йавачанам̣ бхагава̄ ниддисати.

ким̣ бахуна̄ йасса̄ дхаммадха̄туйа̄ суппат̣ивиддхатта̄ самма̄самбуддха̄ йатха̄ саббасмим̣ аттхе аппат̣ихатан̃а̄н̣а̄ча̄ра̄, татха̄ саббасмим̣ саддавоха̄рети екампи аттхам̣ анекехи парийа̄йехи бодхети, на таттха дандха̄йитаттам̣ виттха̄йитаттам̣ аттхасса. на̄пи дхаммадесана̄ха̄ни, а̄вен̣икова̄йам̣ буддхадхаммоти парийа̄йадесанам̣ дассенто ‘‘а̄са̄’’тиа̄дима̄ха. таттха аттхам̣ дассенто ‘‘а̄са̄ на̄ма вуччати йа̄ бхависсасса аттхасса̄’’тиа̄дима̄ха. таттха бхависсасса аттхасса̄ти ана̄гатасса иччхитаббасса аттхасса. ‘‘авассам̣ а̄гамиссатӣ’’тиа̄дина̄ тасса̄ паваттийа̄ка̄рам̣ дассети. ана̄гататтхависайа̄ тан̣ха̄ а̄са̄. ана̄гатапаччуппаннаттхависайа̄ тан̣ха̄ пиха̄ти айамета̄сам̣ висесо.

аттханиппхаттипат̣ипа̄лана̄ти йа̄йа иччхитасса аттхасса ниппхаттим̣ пат̣ипа̄лети а̄гамети, йа̄йа ва̄ ниппханнам̣ аттхам̣ пат̣ипа̄лети раккхати. айам̣ абхинандана̄ на̄ма, йатха̄ладдхасса аттхасса кела̄йана̄ на̄ма̄ти аттхо. там̣ аттханиппхаттим̣ саттасан̇кха̄равасена вибхаджитва̄ дассенто ‘‘пийам̣ ва̄ н̃а̄ти’’нтиа̄дима̄ха. таттха дхамманти рӯпа̄диа̄рамман̣адхаммам̣, атиит̣т̣ха̄рамман̣ам̣ абхинандати, анит̣т̣ха̄рамман̣ехипи там̣ дассетум̣ ‘‘аппат̣иккӯлато ва̄ абхинандатӣ’’ти вуттам̣. пат̣иккӯлепи хи випалла̄савасена саттам̣, сан̇кха̄рам̣ ва̄ аппат̣иккӯлато абхинандати.

йа̄су анекадха̄тӯсу паваттийа̄ тан̣ха̄ ‘‘анекадха̄тӯсу сара̄’’ти вутта̄, та̄ дха̄туйо вибха̄гена дассетум̣ ‘‘чаккхудха̄тӯ’’тиа̄ди вуттам̣. кин̃ча̄пи дха̄тувибхан̇га̄дӣсу (вибха. 172 а̄дайо) ка̄мадха̄туа̄дайо ан̃н̃а̄пи анекадха̄туйо а̄гата̄, та̄сампи еттхева самавародхоти дассанаттхам̣ ат̣т̣ха̄расеветтха дассита̄. кечи рӯпа̄дхимутта̄тиа̄ди та̄су дха̄тӯсу тан̣ха̄йа паваттидассанам̣. таттха йасма̄ пан̃ча аджджхаттика̄ дха̄туйо сатта ча вин̃н̃а̄н̣адха̄туйо дхаммадха̄ту ча дхамма̄рамман̣енева сан̇гахита̄, тасма̄ ат̣т̣ха̄раса дха̄туйо уддиситва̄ чхал̣ева тан̣ха̄йа паваттит̣т̣ха̄на̄ни вибхатта̄нӣти дат̣т̣хаббам̣. тан̣ха̄паккха̄ неккхаммассита̄пи доманассупавича̄ра̄ тасса ануттаресу вимоккхесу пихам̣ упат̣т̣ха̄пайато уппаджджати ‘‘пихапаччайа̄ доманасса’’нти вачанато, ко пана ва̄до гехасситесу доманассупавича̄ресӯти има̄ни чатувӣсати пада̄ни ‘‘тан̣ха̄паккхо’’ти вуттам̣. гехассита̄ пана упеккха̄ ан̃н̃а̄н̣упеккхата̄йа йатха̄бхинивесасса паччайо хотӣти ‘‘йа̄ чха упеккха̄ гехассита̄, айам̣ дит̣т̣хипаккхо’’ти вуттам̣.

38. ида̄ни тесам̣ упавича̄ра̄нам̣ тан̣ха̄парийа̄йам̣ дассенто ‘‘са̄йева паттхана̄ка̄рена дхамманандӣ’’тиа̄дима̄ха. пуна читтам̣ пан̃н̃а̄ бхагава̄ дхаммо сан̇гхо сӣлам̣ ча̄готи имесам̣ парийа̄йавачананиддха̄ран̣ена вевачанаха̄рам̣ вибхаджитва̄ дассетум̣ ‘‘читтам̣ мано вин̃н̃а̄н̣а’’нтиа̄ди а̄раддхам̣. таттха ‘‘ан̃н̃ампи евам̣ джа̄тийа’’нти имина̄ пан̃н̃а̄ паджа̄нана̄ вичайо павичайо дхаммавичайо саллаккхан̣а̄ упалаккхан̣а̄ паччупалаккхан̣а̄ пан̣д̣иччам̣ косаллам̣ непун̃н̃ам̣ вебхабйа̄ чинта̄ упапариккха̄ бхӯрӣ медха̄ парин̣а̄йика̄ випассана̄ сампаджан̃н̃ам̣ патодо пан̃н̃а̄ пан̃н̃индрийам̣ пан̃н̃а̄балам̣ пан̃н̃а̄саттхам̣ пан̃н̃а̄па̄са̄до пан̃н̃а̄а̄локо пан̃н̃а̄обха̄со пан̃н̃а̄паджджото пан̃н̃а̄ратанам̣ амохоти (маха̄ни. 149) евама̄дӣнампи пан̃н̃а̄йа парийа̄йасадда̄нам̣ сан̇гахо дат̣т̣хаббо.

пан̃чиндрийа̄ни локуттара̄нӣти кхайе н̃а̄н̣антиа̄дӣни пан̃чиндрийа̄ни локуттара̄ни, локуттарапан̃н̃а̄йа вевачана̄нӣти аттхо. сабба̄ пан̃н̃а̄ти итарехи вевачанехи вутта̄ сабба̄ пан̃н̃а̄ локийалокуттарамиссика̄ти аттхо. ‘‘апи ча̄’’тиа̄дина̄ имина̄пи парийа̄йена вевачанам̣ ваттаббанти дассети. а̄дхипатеййат̣т̣хена̄ти адхимоккхалаккхан̣е а̄дхипатеййат̣т̣хена. йатха̄ ча буддха̄нуссатийам̣ вуттанти йатха̄ буддха̄нуссатиниддесе (висуддхи. 1.123) ‘‘итипи со бхагава̄’’тиа̄дина̄ па̄л̣ийа̄ со бхагава̄ итипи арахам̣…пе… итипи бхагава̄ти анекехи вевачанехи бхагава̄ ануссаритабботи вуттам̣. имина̄ва найена баланиппхаттигато веса̄раджджаппатто йа̄ва дхаммобха̄сападжджотакароти, етехи парийа̄йехи буддхасса бхагавато вевачанам̣ буддха̄нуссатийам̣ ваттаббанти падам̣ а̄харитва̄ самбандхо ведитаббо. ета̄нипи катипайа̄ни ева бхагавато вевачана̄ни. асан̇кхйеййа̄ хи буддхагун̣а̄ гун̣анемиттака̄ни ча бхагавато на̄ма̄ни. вуттан̃хетам̣ дхаммасена̄патина̄ –

‘‘асан̇кхйеййа̄ни на̄ма̄ни, сагун̣ена махесино;

гун̣ена на̄мамуддхеййам̣, апи на̄ма сахассато’’ти. (уда̄. ат̣т̣ха. 53);

дхамма̄нуссатийам̣ ‘‘асан̇кхата’’нтиа̄дӣсу на кеначи паччайена сан̇кхатанти асан̇кхатам̣. наттхи етасса анто вина̄соти анантам̣. а̄сава̄нам̣ ана̄рамман̣ато ана̄савам̣. авипарӣтасабха̄ватта̄ саччам̣. сам̣са̄расса паратӣрабха̄вато па̄рам̣. нипун̣ан̃а̄н̣ависайатта̄ сукхумасабха̄ватта̄ ча нипун̣а. анупачитан̃а̄н̣асамбха̄рехи дат̣т̣хум̣ на сакка̄ти судуддасам̣. уппа̄даджара̄хи анаббха̄хататта̄ аджаджджарам̣. тхирабха̄вена дхувам̣. джара̄маран̣ехи апалуджджанато апалокитам̣. мам̣сачаккхуна̄ диббачаккхуна̄ ча апасситаббатта̄ анидассанам̣. ра̄га̄дипапан̃ча̄бха̄вена ниппапан̃чам̣. килеса̄бхисан̇кха̄ра̄нам̣ вӯпасамахетута̄йа сантам̣.

аматахетута̄йа бхан̇га̄бха̄вато ча аматам̣. уттамат̣т̣хена атаппакат̣т̣хена ча пан̣ӣтам̣. асива̄нам̣ каммакилесавипа̄кават̣т̣а̄нам̣ абха̄вена сивам̣. чатӯхи йогехи анупаддавабха̄вена кхемам̣. тан̣ха̄ кхӣйати еттха̄ти тан̣хаккхайо. катапун̃н̃ехипи када̄чидева пасситаббатта̄ аччхарийам̣. абхӯтапуббатта̄ аббхутам̣. анантара̄йатта̄ анӣтикам̣. анантара̄йабха̄вахетуто анӣтикадхаммам̣ (сам̣. ни. ат̣т̣ха. 3.5.377-409).

аниббаттисабха̄ватта̄ аджа̄там̣. тато ева абхӯтам̣. убхайена̄пи уппа̄дарахитанти вуттам̣ хоти. кеначи анупаддутатта̄ анупаддавам̣. на кеначи паччайена катанти акатам̣. наттхи еттха сокоти асокам̣. сокахетувигамена високам̣. кеначи анупасаджджитаббатта̄ анупасаггам̣. анупасаггабха̄вахетуто анупасаггадхаммам̣.

гамбхӣран̃а̄н̣агочарато гамбхӣрам̣. самма̄пат̣ипаттим̣ вина̄ пасситум̣ паттум̣ асаккун̣еййатта̄ дуппассам̣. саббалокам̣ уттаритва̄ т̣хитанти уттарам̣. наттхи етасса уттаранти ануттарам̣. самасса садисасса абха̄вена асамам̣. пат̣ибха̄га̄бха̄вена аппат̣исамам̣. уттамат̣т̣хена джет̣т̣хам̣, па̄сам̣сатаматта̄ ва̄ джет̣т̣хам̣. сам̣са̄радуккхат̣т̣итехи летаббато лен̣ам̣. тато раккхан̣ато та̄н̣ам̣. ран̣а̄бха̄вена аран̣ам̣. ан̇ган̣а̄бха̄вена анан̇ган̣ам̣. ниддосата̄йа ака̄чам̣. ра̄га̄димала̄пагамена вималам̣. чатӯхи огхехи анаджджхоттхаран̣ӣйато дӣпо. сам̣са̄равӯпасамасукхата̄йа сукхам̣. пама̄н̣акарадхамма̄бха̄вато аппама̄н̣ам̣, ган̣етум̣ етасса на сакка̄ти ча аппама̄н̣ам̣. сам̣са̄расамудде аносӣданат̣т̣ха̄ната̄йа патит̣т̣ха̄. ра̄га̄дикин̃чана̄бха̄вена париггаха̄бха̄вена ча акин̃чананти еваматтхо дат̣т̣хаббо.

сан̇гха̄нуссатийам̣ сатта̄нам̣ са̄роти сӣласа̄ра̄диса̄рагун̣айогато саттесу са̄рабхӯто. сатта̄нам̣ ман̣д̣оти горасесу саппиман̣д̣о вийа саттесу ман̣д̣абхӯто. са̄рагун̣авасенева саттесу уддхаритаббато сатта̄нам̣ уддха̄ро. ниччалагун̣ата̄йа сатта̄нам̣ есика̄. гун̣асобха̄сурабхибха̄вена сатта̄нам̣ пасӯнам̣ сурабхи кусуманти аттхо.

гун̣есу уттаман̇гам̣ пан̃н̃а̄ тасса̄ упасобха̄хетута̄йа сӣлам̣ уттаман̇гопасобханам̣ вуттам̣. сӣлесу парипӯрака̄рино аниджджханта̄ на̄ма гун̣а̄ наттхӣти ‘‘нидха̄нан̃ча сӣлам̣ саббадобхаггасаматиккаманат̣т̣хена̄’’ти вуттам̣. айан̃ча аттхо а̄кан̇кхеййасуттена (ма. ни. 1.64 а̄дайо) дӣпетаббо. апарампи вуттам̣ – ‘‘иджджхати, бхиккхаве, сӣлавато четопан̣идхи висуддхатта̄’’ти (дӣ. ни. 3.337; сам̣. ни. 4.352; а. ни. 8.35). сиппанти дханусиппам̣. дхан̃н̃анти дхана̄йитаббам̣. дхаммаволоканата̄йа̄ти саматхавипассана̄дидхаммасса волоканабха̄вена. волоканат̣т̣хена̄ти саттабхӯмака̄дипа̄са̄де вийа сӣле т̣хатва̄ абхин̃н̃а̄чаккхуна̄ локасса волокетум̣ сакка̄ти вуттам̣. саббабхӯма̄нупариватти ча сӣлам̣ чатубхӯмакакусаласса̄пи тадануваттанато. сесам̣ утта̄намева̄ти.

вевачанаха̄равибхан̇гаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.