4. падат̣т̣ха̄наха̄равибхан̇гаван̣н̣ана̄

22. таттха катамо падат̣т̣ха̄но ха̄ротиа̄ди падат̣т̣ха̄наха̄равибхан̇го. таттха йасма̄ ‘‘идам̣ имасса падат̣т̣ха̄нам̣, идам̣ имасса падат̣т̣ха̄на’’нти тесам̣ тесам̣ дхамма̄нам̣ падат̣т̣ха̄набхӯтадхаммавибха̄ваналаккхан̣о падат̣т̣ха̄но ха̄ро, тасма̄ паваттийа̄ мӯлабхӯтам̣ авиджджам̣ а̄дим̣ катва̄ сабха̄вадхамма̄нам̣ падат̣т̣ха̄нам̣ а̄саннака̄ран̣ам̣ ниддха̄ренто авиджджа̄йа сабха̄вам̣ ниддисати ‘‘саббадхаммайа̄тха̄ваасампат̣иведхалаккхан̣а̄ авиджджа̄’’ти. тассаттхо – саббесам̣ дхамма̄нам̣ авипарӣтасабха̄во на сампат̣ивиджджхӣйати етена̄ти саббадхаммайа̄тха̄ваасампат̣иведхо. со лаккхан̣ам̣ етисса̄ти са̄ татха̄ вутта̄. етена дхаммасабха̄ваппат̣иччха̄даналаккхан̣а̄ авиджджа̄ти вуттам̣ хоти. атха ва̄ самма̄ пат̣иведхо сампат̣иведхо. тасса пат̣ипаккхо асампат̣иведхо. каттха пана со сампат̣иведхасса пат̣ипаккхоти а̄ха – ‘‘сабба…пе… лаккхан̣а̄’’ти. йасма̄ пана асубхе субхантиа̄дивипалла̄се сати таттха саммохо упарӯпари джа̄йатийева на ха̄йати, тасма̄ ‘‘тасса̄ випалла̄са̄ падат̣т̣ха̄на’’нти вуттам̣.

пийарӯпам̣ са̄тарӯпанти пийа̄йитаббаджа̄тийам̣ ит̣т̣хаджа̄тийан̃ча падат̣т̣ха̄нам̣. ‘‘йам̣ локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣ еттхеса̄ тан̣ха̄ уппаджджама̄на̄ уппаджджатӣ’’ти (дӣ. ни. 2.400; ма. ни. 1.133; вибха. 203) хи вуттам̣. адинна̄да̄нанти адинна̄да̄начетана̄. са̄ хи екава̄рам̣ уппанна̄пи ана̄дӣнавадассита̄йа лобхасса уппаттика̄ран̣ам̣ хотӣти тасса падат̣т̣ха̄нам̣ вуттам̣. досасса па̄н̣а̄типа̄то падат̣т̣ха̄нам̣, мохасса миччха̄пат̣ипада̄ падат̣т̣ха̄нанти еттха̄пи имина̄ва найена аттхо ведитаббо. ван̣н̣асан̣т̣ха̄набйан̃джанаггахан̣алаккхан̣а̄ти нимитта̄нубйан̃джанаггахан̣алаккхан̣а̄. сукхасан̃н̃а̄йа пхассасса упагаманалаккхан̣ата̄ пхассапаччайата̄ва вутта̄. ‘‘пхут̣т̣хо сан̃джа̄на̄тӣ’’ти (сам̣. ни. 4.93) хи вуттам̣. асса̄доти тан̣ха̄. сан̇кхаталаккхан̣а̄ни уппа̄давайан̃н̃атхатта̄ни. йебхуййена ниччаггахан̣ам̣ вин̃н̃а̄н̣а̄дхӣнанти ниччасан̃н̃а̄йа вин̃н̃а̄н̣ападат̣т̣ха̄ната̄ вутта̄. татха̄ хи со бхиккху там̣йева вин̃н̃а̄н̣ам̣ сандха̄вати сам̣саратӣти вин̃н̃а̄н̣ависайамева аттано ниччагга̄хам̣ паведеси. пан̃чаннам̣ кхандха̄нам̣ йади аниччата̄ дуккхата̄ ча судит̣т̣ха̄, аттасан̃н̃а̄ сукхасан̃н̃а̄ анавака̄са̄ти а̄ха – ‘‘аниччасан̃н̃а̄дуккхасан̃н̃а̄асаманупассаналаккхан̣а̄ аттасан̃н̃а̄’’ти. ‘‘йаданиччам̣ там̣ дуккхам̣, йам̣ дуккхам̣ таданатта̄’’ти (сам̣. ни. 3.15) хи вуттам̣.

йебхуййена атта̄бхинивесо арӯпадхаммесӯти а̄ха – ‘‘тасса̄ на̄мака̄йо падат̣т̣ха̄на’’нти. саббам̣ неййанти чатта̄ри сачча̄ни чатусаччавинимуттасса н̃еййасса абха̄вато. читтавиккхепапат̣исам̣харан̣ам̣ уддхаччавиккхамбханам̣. асубха̄ти асубха̄нупассана̄, пат̣ибха̄ганимиттабхӯта̄ асубха̄ ева ва̄, тан̣ха̄пат̣ипаккхатта̄ саматхасса асубха̄ падат̣т̣ха̄нанти вуттам̣. абхиджджха̄йа танукаран̣ато адинна̄да̄на̄вераман̣ӣ алобхасса падат̣т̣ха̄нанти вутта̄. татха̄ бйа̄па̄дасса танукаран̣ато па̄н̣а̄типа̄та̄вераман̣ӣ адосасса падат̣т̣ха̄нанти вутта̄. ваттхуавиппат̣ипатти висайасабха̄вапат̣иведхо, самма̄пат̣ипатти сӣласама̄дхисампада̄нам̣ ниббида̄н̃а̄н̣ена анабхиратин̃а̄н̣амева ва̄ татха̄ паваттам̣. сабба̄пи ведана̄ дуккхадуккхата̄дибха̄вато дуккханти катва̄ вуттам̣ – ‘‘дуккхасан̃н̃а̄йа ведана̄ падат̣т̣ха̄на’’нти. дхаммасан̃н̃а̄ти дхаммаматтанти сан̃н̃а̄.

сатта̄нам̣ ка̄йе авӣтара̄гата̄ пан̃чаннам̣ аджджхаттика̄йатана̄нам̣ васена хотӣти а̄ха – ‘‘пан̃чиндрийа̄ни рӯпӣни рӯпара̄гасса падат̣т̣ха̄на’’нти. ка̄йо хи идха рӯпанти адхиппето. висесато джха̄наниссайабхӯте мана̄йатане ча никанти хотӣти а̄ха – ‘‘чхат̣т̣ха̄йатанам̣ бхавара̄гасса падат̣т̣ха̄на’’нти. едисам̣ ма̄ рӯпам̣ ниббаттату, ма̄ едисӣ ведана̄ти евам̣ паватта̄ рӯпа̄диабхинандана̄ ниббаттабхава̄нупассита̄. н̃а̄н̣адассанасса̄ти каммассакатан̃н̃а̄н̣адассанасса. йонисоманасика̄равато хи пуббенива̄са̄нуссати каммассакатан̃н̃а̄н̣асса ка̄ран̣ам̣ хоти, на айонисо уммуджджантасса. имасса ча аттхасса вибха̄ванаттхам̣ маха̄на̄радакассападжа̄такам̣ (джа̄. 2.22.1153 а̄дайо), брахмаджа̄ле (дӣ. ни. 1.38 а̄дайо) екаччасассатава̄до ча уда̄харитаббо. ‘‘окаппаналаккхан̣а̄’’тиа̄дина̄ саддха̄паса̄да̄нам̣ висесам̣ дассети. со пана саддха̄йайева аваттха̄висесо дат̣т̣хаббо. таттха окаппанам̣ саддаханавасена а̄рамман̣асса ога̄хан̣ам̣ ниччхайо. ана̄вилата̄ ассаддхийа̄пагамена читтасса ака̄луссийата̄. абхипаттхийана̄ саддаханамева. авеччапаса̄до пан̃н̃а̄сахито а̄йатанагато абхиппаса̄до. апила̄панам̣ асаммосо нимуджджитва̄ вийа а̄рамман̣асса ога̄хан̣ам̣ ва̄, еттха ча саддха̄дӣнам̣ паса̄дасаддха̄саммаппадха̄насатипат̣т̣ха̄наджха̄нан̇га̄ни йатха̄ккамам̣ падат̣т̣ха̄нанти вадантена аваттха̄висесавасена падат̣т̣ха̄набха̄во вуттоти дат̣т̣хаббам̣. сатисама̄дхӣнам̣ ва̄ ка̄йа̄дайо сатипат̣т̣ха̄на̄ти. витакка̄дайо ча джха̄на̄нӣти падат̣т̣ха̄набха̄вена вутта̄.

асса̄даманасика̄ро сам̣йоджанӣйесу дхаммесу асса̄да̄нупассита̄. пунаббхававирохан̣а̄ти пунаббхава̄йа вирохан̣а̄, пунаббхаваниббаттана̄рахата̄ випа̄кадхаммата̄ти аттхо. опапаччайиканиббаттилаккхан̣анти упапаттибхавабха̄вена ниббаттанасабха̄вам̣. на̄мака̄йарӯпака̄йасан̇гха̄талаккхан̣анти арӯпарӯпака̄йа̄нам̣ самӯхийабха̄вам̣. индрийававаттха̄нанти чаккха̄дӣнам̣ чханнам̣ индрийа̄нам̣ ваваттхитабха̄во. опапаччайиканти упапаттиккхандханиббаттакам̣. упадхӣти аттабха̄во. аттано пийасса маран̣ам̣ чинтентасса ба̄ласса йебхуййена соко уппаджджатӣти маран̣ам̣ сокасса падат̣т̣ха̄нанти вуттам̣. уссуккам̣ четасо санта̄по. одахананти авадаханам̣. аттано ниссайасса сантапанамева бхавасса̄ти вуттам̣ бхавам̣ дассетум̣ ‘‘има̄нӣ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха бхавасса ан̇га̄ни бхавасан̇кха̄та̄ни ча ан̇га̄ни бхаван̇га̄ни. тесу килеса̄ бхавасса ан̇га̄ни. каммавипа̄кават̣т̣ам̣ бхавасан̇кха̄та̄ни ан̇га̄ни. самагга̄нӣти сабба̄ни. кхандха̄йатана̄дӣнам̣ апара̄паруппаттисам̣саран̣ам̣ сам̣са̄ро. тасса пуримапуримаджа̄тиниппханнам̣ килеса̄диват̣т̣ам̣ ка̄ран̣анти а̄ха – ‘‘бхаво сам̣са̄расса падат̣т̣ха̄на’’нти. сампа̄пакахетубха̄вам̣ сандха̄йа ‘‘магго ниродхасса падат̣т̣ха̄на’’нти вуттам̣.

каммат̣т̣ха̄нога̄хакасса отаран̣ат̣т̣ха̄ната̄йа бахуссуто титтхам̣ на̄ма, тасса самма̄пайирупа̄сана̄ титтхан̃н̃ута̄. дхаммӯпасан̃хитам̣ па̄моджджам̣ пӣтам̣ на̄ма, саппа̄йадхаммассаванена там̣ уппа̄детва̄ каммат̣т̣ха̄насса брӯхана̄ пӣтан̃н̃ута̄, бха̄вана̄йа тхокампи лайа̄паттийа̄ уддхам̣паттийа̄ ча джа̄нана̄ паттан̃н̃ута̄. аттано пан̃чахи падха̄нийан̇гехи саманна̄гатасса джа̄нана̄ аттан̃н̃ута̄, тесу пурима̄нам̣ пурима̄нам̣ паччхимасса паччхимасса падат̣т̣ха̄набха̄во сувин̃н̃еййо ева. катапун̃н̃ассева патирӯпадесава̄со самбхавати, на итарасса̄ти ‘‘пуббекатапун̃н̃ата̄ патирӯпадесава̄сасса падат̣т̣ха̄на’’нти вуттам̣. йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассанам̣ саха адхит̣т̣ха̄нена тарун̣авипассана̄. ниббида̄ти балававипассана̄. вира̄готи магго. вимуттӣти пхалам̣. еванти йадидам̣ ‘‘тасса̄ випалла̄са̄ падат̣т̣ха̄на’’нтиа̄дина̄ авиджджа̄дӣнам̣ падат̣т̣ха̄нам̣ дасситам̣, имина̄ найена атха̄пи йо кочи упаниссайо балавапаччайоти йо кочи авасесапаччайо, саббо со падат̣т̣ха̄нам̣ ка̄ран̣анти ведитаббам̣. ‘‘евам̣ йа̄ ка̄чи упаниса̄ йогато ча паччайато ча̄’’типи пат̣ханти. таттха упаниса̄ти ка̄ран̣ам̣, йогатоти йуттито, паччайатоти паччайабха̄ваматтатоти аттхо ведитаббо. йам̣ панеттха аттхато на вибхаттам̣, там̣ сувин̃н̃еййамева.

падат̣т̣ха̄наха̄равибхан̇гаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

5. лаккхан̣аха̄равибхан̇гаван̣н̣ана̄

23. таттха катамо лаккхан̣о ха̄ротиа̄ди лаккхан̣аха̄равибхан̇го. таттха ким̣ лаккхайатӣти лаккхан̣аха̄расса висайам̣ пуччхати. ‘‘йе дхамма̄’’тиа̄дина̄ лаккхан̣аха̄рам̣ сан̇кхепато дассетва̄ там̣ уда̄харан̣ехи вибхаджитум̣ ‘‘чаккху’’нтиа̄ди а̄раддхам̣. таттха ‘‘вадхакат̣т̣хена екалаккхан̣а̄нӣ’’ти имина̄ анават̣т̣хитабха̄ва̄дина̄пи екалаккхан̣ата̄ вутта̄ ева̄ти дат̣т̣хаббам̣.

евам̣ а̄йатанавасена екалаккхан̣атам̣ дассетва̄ ида̄ни кхандха̄дивасена дассетум̣ ‘‘атӣте, ра̄дха, рӯпе анапеккхо хотӣ’’тиа̄ди суттам̣ а̄бхатам̣. йамакова̄дасутте (сам̣. ни. 3.85) вадхакат̣т̣хена екалаккхан̣а̄ вутта̄ти тасмим̣ сутте ‘‘вадхакам̣ рӯпам̣ вадхакам̣ рӯпанти йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄тӣ’’тиа̄дина̄ а̄гататта̄ вуттам̣. итӣти евам̣, имиссам̣ га̄тха̄йам̣ ка̄йагата̄йа сатийа̄ вутта̄йа сати ведана̄гата̄ сати читтагата̄ сати дхаммагата̄ ча сати вутта̄ бхавати сатипат̣т̣ха̄набха̄вена екалаккхан̣атта̄ти адхиппа̄йо. дит̣т̣хантиа̄дӣнам̣ аттхам̣ парато ван̣н̣айисса̄ма.

ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихара̄хӣти еттха ка̄йети рӯпака̄йе. рӯпака̄йо хи идха ан̇гапаччан̇га̄нам̣ кеса̄дӣнан̃ча самӯхат̣т̣хена ка̄йоти адхиппето. йатха̄ ча самӯхат̣т̣хена, евам̣ куччхита̄нам̣ а̄йат̣т̣хена. куччхита̄нан̃хи парамаджегуччха̄нам̣ со а̄йотипи ка̄йо, а̄йоти уппаттидесо. татра̄йам̣ вачанаттхо – а̄йанти татоти а̄йо. ке а̄йанти? куччхита̄ кеса̄дайо, ити куччхита̄нам̣ а̄йоти ка̄йо.

ка̄йа̄нупассӣти ка̄йам̣ анупассанасӣло, ка̄йам̣ ва̄ анупассама̄но. ‘‘ка̄йе’’ти ча ватва̄ пуна ‘‘ка̄йа̄нупассӣ’’ти дутийам̣ ка̄йаггахан̣ам̣ асаммиссато ваваттха̄нагханавиниббхога̄дидассанаттхам̣. тена на ка̄йе ведана̄нупассӣ читтадхамма̄нупассӣ ва̄, атха кхо ка̄йа̄нупассӣ ева̄ти ка̄йасан̇кха̄те ваттхусмим̣ ка̄йа̄нупассана̄ка̄рассева дассанена асаммиссато ваваттха̄нам̣ дасситам̣ хоти. татха̄ на ка̄йе ан̇гапаччан̇гавинимуттаекадхамма̄нупассӣ, на̄пи кесалома̄дивинимуттаиттхипуриса̄нупассӣ.

йопи четтха кесалома̄дико бхӯтупа̄да̄йасамӯхасан̇кха̄то ка̄йо, таттхапи на бхӯтупа̄да̄йавинимуттаекадхамма̄нупассӣ, атха кхо ратхасамбха̄ра̄нупассако вийа ан̇гапаччан̇гасамӯха̄нупассӣ, нагара̄вайава̄нупассако вийа кесалома̄дисамӯха̄нупассӣ, кадаликкхандхапаттават̣т̣ивиниббхуджджако вийа риттамут̣т̣хивинивет̣хако вийа ча бхӯтупа̄да̄йасамӯха̄нупассӣ ева̄ти на̄наппака̄рато самӯхавасенева ка̄йасан̇кха̄тасса ваттхуно дассанена гханавиниббхого дассито хоти. на хеттха йатха̄вуттасамӯхавинимутто ка̄йо ва̄ ан̃н̃о ва̄ кочи дхаммо диссати, йатха̄вуттадхаммасамӯхаматте ева пана татха̄ татха̄ сатта̄ миччха̄бхинивесам̣ каронти. тена̄ху пора̄н̣а̄ –

‘‘йам̣ пассати на там̣ дит̣т̣хам̣, йам̣ дит̣т̣хам̣ там̣ на пассати;

апассам̣ баджджхате мӯл̣хо, баджджхама̄но на муччатӣ’’ти. (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 2.373; ма. ни. ат̣т̣ха. 1.106; пат̣и. ма. ат̣т̣ха. 1.1.36; маха̄ни. ат̣т̣ха. 3);

гханавиниббхога̄дидассанаттханти а̄дисаддена айаматтхо ведитаббо. айан̃хи етасмим̣ ка̄йе ка̄йа̄нупассӣйева, на ан̃н̃адхамма̄нупассӣ.

идам̣ вуттам̣ хоти – йатха̄ анудакабхӯта̄йапи марӣчийа̄ удака̄нупассино хонти, на евам̣ аниччадуккха̄наттаасубхабхӯте ева имасмим̣ ка̄йе ниччасукхааттасубхабха̄ва̄нупассӣ, атха кхо ка̄йа̄нупассӣ аниччадуккхаанаттаасубха̄ка̄расамӯха̄нупассӣти аттхо. атха ва̄ йва̄йам̣ маха̄сатипат̣т̣ха̄не (дӣ. ни. 2.374 а̄дайо) асса̄сапасса̄са̄дичун̣н̣икаджа̄таат̣т̣хикапарийоса̄но ка̄йо вутто, йо ча ‘‘идхекаччо патхавӣка̄йам̣ аниччато анупассати, а̄пока̄йам̣ теджока̄йам̣ ва̄йока̄йам̣ кесака̄йам̣…пе… ат̣т̣химин̃джака̄йа’’нти пат̣исамбхида̄йам̣ (пат̣и. ма. 3.34 а̄дайо) ка̄йо вутто, тасса саббасса имасмим̣йева ка̄йе анупассанато ка̄йе ка̄йа̄нупассӣти евампеттха аттхо дат̣т̣хаббо.

атха ва̄ ка̄йе аханти ва̄ маманти ва̄ гахетаббасса кассачи ананупассанато, тасса пана кесалома̄дикасса на̄на̄дхаммасамӯхасса анупассанато ка̄йе кеса̄дидхаммасамӯхасан̇кха̄те ка̄йа̄нупассӣти аттхо дат̣т̣хаббо. апи ча ‘‘имасмим̣ ка̄йе аниччато анупассати но ниччато’’тиа̄дина̄ ануккамена пат̣исамбхида̄йам̣ (пат̣и. ма. 3.34 а̄дайо) а̄гатанайасса саббассева аниччалаккхан̣а̄дикасса а̄ка̄расамӯхасан̇кха̄тасса ка̄йасса анупассанато ка̄йе ка̄йа̄нупассӣти аттхо.

вихара̄хӣти ватта̄хи. а̄та̄пӣти тӣсу бхавесу килесе а̄та̄петӣти а̄та̄по, со асса аттхӣти а̄та̄пӣ. сампаджа̄ноти сампаджан̃н̃асан̇кха̄тена н̃а̄н̣ена саманна̄гато. сатима̄ти ка̄йапаригга̄хика̄йа сатийа̄ саманна̄гато. айам̣ пана йасма̄ сатийа̄ а̄рамман̣ам̣ париггахетва̄ пан̃н̃а̄йа анупассати, на хи сативирахита̄ анупассана̄ аттхи, тенева̄ха – ‘‘сатин̃ча кхва̄хам̣, бхиккхаве, саббаттхикам̣ вада̄мӣ’’ти (сам̣. ни. 5.234). ана̄та̄пино ча анто сан̇кочо антара̄йакаро хоти, каммат̣т̣ха̄нам̣ на сампаджджати. тасма̄ йесам̣ дхамма̄нам̣ а̄нубха̄вена там̣ сампаджджати, там̣ дассанаттхам̣ ‘‘а̄та̄пӣ’’тиа̄ди вуттам̣.

таттха винеййа̄ти тадан̇гавинайена ва̄ виккхамбханавинайена ва̄ винайитва̄. локети тасмим̣йева ка̄йе. ка̄йо хи идха луджджанапалуджджанат̣т̣хена локоти адхиппето. абхиджджха̄ггахан̣ена четтха ка̄маччхандо, доманассаггахан̣ена бйа̄па̄до гахитоти нӣваран̣есу балавадхаммадвайаппаха̄надассанена нӣваран̣аппаха̄нам̣ вуттанти ка̄йа̄нупассана̄сатипат̣т̣ха̄насса паха̄нан̇гам̣ дасситам̣. ‘‘а̄та̄пӣ’’тиа̄дина̄ пана сампайоган̇гам̣ дасситанти имаматтхам̣ дассетум̣ ‘‘а̄та̄пӣ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха абхиджджха̄доманасса̄нам̣ саматхо уджупат̣ипаккхоти абхиджджха̄доманассавинайо вуччама̄но сама̄дхиндрийам̣ дӣпетӣти а̄ха – ‘‘винеййа локе абхиджджха̄доманассанти сама̄дхиндрийа’’нти (сам̣. ни. ат̣т̣ха. 3.5.367). екалаккхан̣атта̄ чатуннам̣ индрийа̄нанти йатха̄ вӣрийапан̃н̃а̄сама̄дхиндрийехи ка̄йа̄нупассана̄сатипат̣т̣ха̄нам̣ иджджхати, евам̣ ведана̄читтадхамма̄нупассана̄сатипат̣т̣ха̄на̄нипи техи иджджхантӣти чатусатипат̣т̣ха̄наса̄дхане имесам̣ индрийа̄нам̣ сабха̄вабхеда̄бха̄вато сама̄налаккхан̣атта̄ итара̄ни сатипат̣т̣ха̄на̄нипи вутта̄ни ева хонтӣти аттхо.

24. ида̄ни сатипат̣т̣ха̄несу гахитесу саббесам̣ бодхипаккхийадхамма̄нам̣ гахитабха̄вам̣ дассетум̣ ‘‘чатӯсу сатипат̣т̣ха̄несӯ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха бодхан̇гама̄ти бодхам̣ арийамагган̃а̄н̣ам̣ гаччхантӣти бодхан̇гама̄. йатха̄вуттасса бодхасса паккхе бхава̄ти бодхипаккхийа̄. неййа̄никалаккхан̣ена̄ти еттха нимиттато паваттато ча вут̣т̣ха̄нам̣ ниййа̄нам̣, ниййа̄не нийутта̄ти неййа̄ника̄, йатха̄ дова̄рикоти. ниййа̄насан̇кха̄там̣ ва̄ пхалам̣ арахантӣти неййа̄ника̄. ниййа̄нам̣ пайоджанам̣ етесанти ва̄ неййа̄ника̄. ‘‘ниййа̄ника̄’’типи па̄т̣хо, таттха ниййа̄нам̣ етесам̣ аттхӣти ниййа̄ника̄ти аттхо. ‘‘ниййа̄нийа̄’’типи па̄т̣хо, тасса ниййантӣти ниййа̄нийа̄ти аттхо дат̣т̣хаббо. ниййа̄никалаккхан̣ена̄ти ниййа̄никасабха̄вена.

евам̣ акусала̄пи дхамма̄ти йатха̄ кусала̄ дхамма̄ екалаккхан̣абха̄вена ниддха̄рита̄, евам̣ акусала̄пи дхамма̄ екалаккхан̣ат̣т̣хена ниддха̄ретабба̄. катхам̣? паха̄некат̣т̣хата̄васена̄ти дассенто ‘‘паха̄нам̣ аббхаттхам̣ гаччхантӣ’’ти а̄ха. ида̄ни там̣ паха̄нам̣ дассетум̣ ‘‘чатӯсу сатипат̣т̣ха̄несӯ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха ка̄йа̄нупассана̄дӣсу чатӯсу сатипат̣т̣ха̄несу бха̄вийама̄несу асубхе субхантиа̄дайо чатта̄ро випалла̄са̄ пахӣйанти, кабал̣ӣка̄ра̄ха̄ра̄дайо чатта̄ро а̄ха̄ра̄ часса парин̃н̃ам̣ гаччханти, тесам̣ париджа̄нанасса парибандхино ка̄мара̄га̄дайо бйантӣката̄ хонтӣти аттхо, касма̄? техи паха̄таббабха̄вена екалаккхан̣атта̄ти. евам̣ саббаттха аттхо йоджетаббо. тенева̄ха – ‘‘евам̣ акусала̄пи дхамма̄ екалаккхан̣атта̄ паха̄нам̣ аббхаттхам̣ гаччхантӣ’’ти.

ида̄ни ан̃н̃енапи парийа̄йена лаккхан̣аха̄расса уда̄харан̣а̄ни дассетум̣ ‘‘йаттха ва̄ пана̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха йаттха̄ти йассам̣ десана̄йам̣. ва̄-саддо викаппаттхо. пана̄ти падапӯран̣о. рӯпиндрийанти руппанасабха̄вам̣ ат̣т̣хавидхам̣ индрийам̣. таттха̄ти тассам̣ десана̄йам̣. рӯпадха̄тӯти руппанасабха̄ва̄ даса дха̄туйо. рӯпа̄йатананти руппанасабха̄вам̣ даса̄йатанам̣, рӯпӣни даса̄йатана̄нӣти аттхо. руппаналаккхан̣ена екалаккхан̣атта̄ има̄ни десита̄нӣти адхиппа̄йо. деситам̣ таттха сукхиндрийам̣ соманассиндрийам̣ сукхаведана̄бха̄вена екалаккхан̣атта̄ти адхиппа̄йо.

дуккхасамудайо ча арийасаччанти идам̣ акусаласса соманассасса васена вуттам̣, са̄савакусаласса̄пи васена йуджджати ева. саббо ча пат̣иччасамуппа̄до деситоти самбандхо. авиджджа̄нусайитатта̄ адуккхамасукха̄йа ведана̄йа. вуттан̃хетам̣ – ‘‘адуккхамасукха̄йа ведана̄йа авиджджа̄нусайо анусетӣ’’ти (ма. ни. 1.465). татха̄ ча вуттам̣ ‘‘адуккхамасукха̄йа хи ведана̄йа авиджджа̄ анусетӣ’’ти. етена адуккхамасукха̄ведана̄ггахан̣ена авиджджа̄ гахита̄ти дассети. сати ча авиджджа̄ггахан̣е саббо пат̣иччасамуппа̄до деситоти дассетум̣ ‘‘авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄’’тиа̄ди вуттам̣. со ча̄ти еттха ча-саддо бйатирекаттхо, тена со пат̣иччасамуппа̄до ануломапат̣иломавасена дувидхоти имам̣ ваккхама̄нависесам̣ джотети. тесу ануломато пат̣иччасамуппа̄до йатха̄дассито сара̄гасадосасамохасам̣килесапаккхена ха̄табботи вутто, пат̣иломато пана пат̣иччасамуппа̄до йо ‘‘авиджджа̄йатвева асесавира̄ганиродха̄’’тиа̄дина̄ па̄л̣ийам̣ (ма. ни. 3.126; маха̄ва. 1) вутто, там̣ сандха̄йа ‘‘вӣтара̄гавӣтадосавӣтамохаарийадхаммехи ха̄таббо’’ти вуттам̣.

ида̄ни екалаккхан̣ата̄вибха̄ванена лаккхан̣аха̄райоджана̄йа найам̣ дассетум̣ ‘‘евам̣ йе дхамма̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха киччатоти патхавӣа̄дӣнам̣ пхасса̄дӣнан̃ча рӯпа̄рӯпадхамма̄нам̣ сандха̄ран̣асан̇гхат̣т̣ана̄дикиччато, тесам̣ тесам̣ ва̄ паччайадхамма̄нам̣ там̣там̣паччайуппаннадхаммасса паччайабха̄васан̇кха̄такиччато. лаккхан̣атоти каккхал̣апхусана̄дисабха̄вато. са̄ман̃н̃атоти руппананамана̄дито аниччата̄дито кхандха̄йатана̄дито ча. чутӯпапа̄татоти сан̇кхатадхамма̄нам̣ бхан̇гато уппа̄дато ча, сама̄наниродхато сама̄нуппа̄дато ча̄ти аттхо. еттха ча сахачаран̣ам̣ сама̄нахетута̄ сама̄напхалата̄ сама̄набхӯмита̄ сама̄нависайата̄ сама̄на̄рамман̣ата̄ти евама̄дайопи ча-саддена сан̇гахита̄ти дат̣т̣хаббам̣. сесам̣ утта̄наттхамева.

лаккхан̣аха̄равибхан̇гаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.