6. чатубйӯхаха̄равибхан̇гаван̣н̣ана̄

25. таттха катамо чатубйӯхо ха̄роти чатубйӯхаха̄равибхан̇го. таттха бйан̃джанена суттасса неруттан̃ча адхиппа̄йо ча нида̄нан̃ча пубба̄парасандхи ча гавеситабботи сан̇кхепена та̄ва чатубйӯхам̣ дассети. ‘‘бйан̃джанена̄’’ти имина̄ ха̄ра̄нам̣ суттасса бйан̃джанавичайабха̄вато бйан̃джанамукхенева ете чатубйӯхаха̄рападаттха̄ ниддха̄ретабба̄ти дассети. неруттанти нируттам̣ ниббачананти аттхо. нируттамева неруттам̣. тенева̄ха – ‘‘йа̄ нируттипадасам̣хита̄’’ти. тассаттхо – йа̄ нирутти, идам̣ неруттам̣. ка̄ пана са̄ нирутти? падасам̣хита̄ти падесу сам̣хита̄ йутта̄, лин̇гавачанака̄ласа̄дханапуриса̄дивисесайогена йо йо аттхо йатха̄ йатха̄ ваттаббо, татха̄ татха̄ паваттасабха̄ванируттӣти аттхо. татха̄ хи вуттам̣ ‘‘йам̣ дхамма̄нам̣ на̄масо н̃а̄н̣а’’нти.

таттха йанти хетуаттхе нипа̄то, йа̄йа ка̄ран̣абхӯта̄йа̄ти аттхо. дхамма̄нанти н̃еййадхамма̄нам̣. на̄масоти патхавӣ пхассо кхандха̄ дха̄ту тиссо пхуссоти евама̄дина̄мависесена н̃а̄н̣ам̣ паваттати, айам̣ сабха̄ванирутти на̄ма. патхавӣти хи евама̄дикам̣ саддам̣ гахетва̄ тато парам̣ сан̇кетадва̄рена тадаттхапат̣ипатти там̣там̣анийатана̄мапан̃н̃аттиггахан̣авасенева хотӣти. атха ва̄ падасам̣хита̄ти падена сам̣хита̄. падато хи падаттха̄вабодхо. со панасса аттхе паваттинимиттабхӯта̄йа пан̃н̃аттийа̄ гахита̄йа ева хотӣти са̄ пана пан̃н̃атти нируттисан̇кха̄тападена сам̣хита̄ падаттхам̣ бодхетӣти падасам̣хита̄ти вутта̄. ‘‘йада̄ хи бхиккхӯ’’тиа̄дина̄ ‘‘дхамма̄нам̣ на̄масо н̃а̄н̣а’’нти падасса аттхам̣ виварати.

таттха аттхасса̄ти садда̄бхидхеййасса аттхасса. на̄мам̣ джа̄на̄тӣти на̄мапан̃н̃аттивасена айам̣ на̄ма̄ти на̄мам̣ джа̄на̄ти. дхаммасса̄ти сабха̄вадхаммасса. татха̄ татха̄ нам̣ абхиниропетӣти йо йо аттхо дхаммо ча йатха̄ йатха̄ ча вохаритаббо, татха̄ татха̄ нам̣ на̄мам̣ воха̄рам̣ абхиниропети десетӣти аттхо. етта̄вата̄ ча айам̣ бхиккху аттхакусало йа̄ва анека̄дхивачанакусалоти вуччатӣти самбандхитаббам̣.

таттха аттхакусалоти па̄л̣иаттхе кусало. дхаммакусалоти па̄л̣ийам̣ кусало. бйан̃джанакусалоти аккхаресу ча ва̄кйесу ча кусало. нируттикусалоти ниббачане кусало. пубба̄паракусалоти десана̄йа пубба̄паракусало. десана̄кусалоти дхаммасса десана̄йа кусало. атӣта̄дхивачанакусалоти атӣтапан̃н̃аттикусало. еса найо сесесупи. евам̣ сабба̄ни ка̄табба̄ни, джанападанирутта̄нӣти йаттака̄ни саттавоха̄рапада̄ни, та̄ни сабба̄ни йатха̄самбхавам̣ сутте ниббачанавасена ка̄табба̄ни ваттабба̄нӣти аттхо. сабба̄ ча джанападанируттийоти сабба̄ ча локасаман̃н̃а̄йо йатха̄рахам̣ ка̄табба̄. ‘‘саман̃н̃ам̣ на̄тидха̄веййа̄’’ти хи вуттам̣. татха̄ хи саммутисаччамукхенева параматтхасачча̄дхигамо хотӣти.

26. адхиппа̄йакан̣д̣е анутта̄нам̣ на̄ма наттхи.

27. нида̄накан̣д̣е имина̄ ваттхуна̄ти имина̄ путтагава̄дикиттанасан̇кха̄тена ка̄ран̣ена. ка̄ран̣ан̃хеттха ваттху нида̄нанти ча вуттам̣. имина̄ найена саббаттха нида̄наниддха̄ран̣ам̣ ведитаббам̣.

ка̄мандха̄ти килесака̄мена андха̄. джа̄ласан̃чханна̄ти тан̣ха̄джа̄лапалигун̣т̣хита̄. тан̣ха̄чхаданачха̄дита̄ти тан̣ха̄сан̇кха̄тена андхака̄рена пихита̄. бандхана̄баддха̄ти ка̄магун̣асан̇кха̄тена бандханена баддха̄. ‘‘паматтабандхана̄’’типи па̄т̣хо, пама̄дена̄ти аттхо. пубба̄парена̄ти пуббена ва̄ апарена ва̄ десанантарена̄ти адхиппа̄йо. йуджджатӣти йогам̣ упети, саметӣти аттхо. имехи падехи парийут̣т̣ха̄нехӣти имехи йатха̄вуттехи га̄тха̄падехи тан̣ха̄парийут̣т̣ха̄надӣпакехи. са̄йева тан̣ха̄ти йа̄ пуримага̄тха̄йа вутта̄, са̄йева тан̣ха̄. ‘‘йан̃ча̄ха̄’’тиа̄дина̄ двиннампи га̄тха̄нам̣ аттхасам̣санданена пубба̄парам̣ вибха̄вети. пайогена̄ти самуда̄ча̄рена. тасма̄ти йаттха сайам̣ уппанна̄, там̣ санта̄нам̣ ниссаритум̣ адентӣ на̄на̄рамман̣ехи палобхайама̄на̄ килесехи читтам̣ парийа̄да̄йа тит̣т̣хати. тасма̄ килесавасена ча парийут̣т̣ха̄навасена ча тан̣ха̄бандханам̣ вутта̄.

папан̃ченти сам̣са̄ре чирам̣ т̣хапентӣти папан̃ча̄. тит̣т̣ханти ета̄хӣти т̣хитӣ. бандханат̣т̣хена санда̄нам̣ вийа̄ти санда̄нам̣. нибба̄нанагараппавесасса пат̣иседханато палигхам̣ вийа̄ти палигхам̣. анавасесатан̣ха̄паха̄нена ниттан̣хо. аттахитапарахита̄нам̣ идхалокапаралока̄нан̃ча мунанато мунӣти евам̣ га̄тха̄йа падаттхо ведитаббо. папан̃ча̄диаттха̄ пана па̄л̣ийам̣ вибхатта̄ ева̄ти. таттха йассете папан̃ча̄дайо аббхаттхам̣ гата̄, тасса тан̣ха̄йа лесопи на бхавати. тена вуттам̣ – ‘‘йо етам̣ саббам̣ саматикканто, айам̣ вуччати ниттан̣хо’’ти.

28. парийут̣т̣ха̄нанти ‘‘тан̣ха̄йа парийут̣т̣ха̄на’’нти вутта̄ни тан̣ха̄вичарита̄ни. сан̇кха̄ра̄ти ‘‘тадабхисан̇кхата̄ сан̇кха̄ра̄’’ти вутта̄ тан̣ха̄дит̣т̣хима̄нахетука̄ сан̇кха̄ра̄. те пана йасма̄ саттасу джаваначетана̄су пат̣хамачетана̄ сати паччайасамава̄йе имасмим̣йева аттабха̄ве пхалам̣ дети. паччхимачетана̄ анантаре аттабха̄ве. убхиннам̣ вемаджджхачетана̄ йаттха каттхачи пхалам̣ дети, тасма̄ випаччанока̄савасена вибхаджитва̄ дассетум̣ ‘‘дит̣т̣хадхаммаведанӣйа̄ ва̄’’тиа̄ди вуттам̣. йасма̄ пана там̣там̣четана̄сампайутта̄ тан̣ха̄пи четана̄ вийа дит̣т̣хадхаммаведанӣйа̄дивасена тидха̄ хоти, тасма̄ вуттам̣ – ‘‘евам̣ тан̣ха̄ тивидхам̣ пхалам̣ детӣ’’ти. пубба̄парена йуджджатӣти йам̣ пуббам̣ пуримам̣ сан̇кха̄ра̄нам̣ дит̣т̣хадхаммаведанӣйата̄дивачанам̣ вуттам̣, там̣ имина̄ апарена каммасса дит̣т̣хадхаммаведанӣйата̄дивачанена йуджджати ган̇годакам̣ вийа йамунодакена сам̣сандати саметӣти аттхо.

сан̇кха̄ра̄ дассанабалена̄ти чатӯсу дит̣т̣хигатасампайуттесу вичикиччха̄сампайутте ча̄ти пан̃часу читтуппа̄десу сан̇кха̄ра̄ пат̣хамамаггапан̃н̃а̄балена. чхаттим̣са тан̣ха̄вичарита̄ни бха̄вана̄балена̄ти пат̣хамамаггена пахӣна̄васесавасена вуттам̣, на саббесам̣ васена.

анубандхоти тан̣ха̄дӣнам̣ ануппабандхена паватти. йо ча̄пи папан̃чотиа̄дина̄ ‘‘папан̃четӣ’’тиа̄дина̄ вуттам̣ ра̄дхасуттан̃часам̣сандати. тенева̄ха – ‘‘идам̣ екаттха’’нти. йадипи аттхато екам̣, десана̄йа пана висесо виджджатӣти дассетум̣ ‘‘апи ча̄’’тиа̄ди вуттам̣. еванти имина̄ вуттаппака̄рена. суттена̄ти сам̣ван̣н̣ийама̄нена суттена. суттанти суттантарам̣. сам̣сандайитва̄ти вимисситва̄ аттхато абхиннам̣ катва̄. пубба̄парена саддхим̣ йоджайитва̄ти пуббена ва̄ апарена ва̄ суттена саддхим̣ аттхато самбандхам̣ йоджетва̄. вуттамеваттхам̣ па̄кат̣ам̣ кароти тена суттасса аттхо ниддит̣т̣хо хоти виттха̄рито суттантарадассанена.

на кевалам̣ суттантарасам̣санданамева пубба̄парасандхи, атха кхо ан̃н̃опи аттхӣти дассетум̣ ‘‘со ча̄йа’’нтиа̄ди вуттам̣. таттха аттхасандхӣти кирийа̄ка̄рака̄дивасена аттхасса самбандхо. со пана йасма̄ сан̇ка̄сана̄дӣнам̣ чханнам̣ аттхапада̄нам̣йева хоти, саббасса̄пи падаттхасса тадавародхато.

самбандхо ча на̄ма на кочи аттхо. тасма̄ ‘‘аттхасандхи чхаппада̄нӣ’’тиа̄ди вуттам̣. бйан̃джанасандхӣти падасса падантарена самбандхо. йасма̄ пана саббампи на̄ма̄дипадам̣ чхахи бйан̃джанападехи асан̇гахитам̣ на̄ма наттхи, тасма̄ ‘‘бйан̃джанасандхи чхаппада̄нӣ’’тиа̄ди вуттам̣.

десана̄сандхӣти йатха̄вуттадесанантарена десана̄йа сам̣санданам̣. на ча патхавим̣ нисса̄йа̄ти патхавим̣ висайасан̇кха̄там̣ ниссайам̣ катва̄, патхавим̣ а̄ламбитва̄ти аттхо. джха̄йӣти пхаласама̄паттиджха̄нена джха̄йӣ. со хи саббасан̇кха̄раниссат̣ам̣ нибба̄нам̣ а̄ламбитва̄ сама̄паджджанавасена джха̄йати, на патхавим̣ нисса̄йа джха̄йатӣти вутто. сесападесупи есева найо. еттха ча чатӯхи маха̄бхӯтехи рӯпаппат̣ибаддхавуттита̄йа саббо ка̄мабхаво рӯпабхаво ча гахита̄. арӯпабхаво пана сарӯпенева гахитоти саббам̣ локам̣ парийа̄дийитва̄ пуна ан̃н̃енапи парийа̄йена там̣ дассетум̣ ‘‘на ча имам̣ лока’’нтиа̄дима̄ха. саббо хи локо идхалоко паралоко ча̄ти двева кот̣т̣ха̄са̄ хонти. йасма̄ пана ‘‘идхалоко’’ти висесато дит̣т̣хадхаммабхӯто саттасанта̄но вуччати. ‘‘паралоко’’ти бхавантарасан̇кхепагато саттасанта̄но тадубхайавинимутто аниндрийабаддхо рӯпасанта̄но. тасма̄ там̣ сандха̄йа ‘‘йамидам̣ убхайамантарена̄’’тиа̄ди вуттам̣.

йе пана ‘‘убхайамантарена̄’’ти вачанам̣ гахетва̄ антара̄бхавам̣ иччханти, тесам̣ там̣ миччха̄. антара̄бхаво хи абхидхамме пат̣иккхиттоти. дит̣т̣ханти рӯпа̄йатанам̣. сутанти садда̄йатанам̣. мутанти патва̄ гахетаббато гандха̄йатанам̣ раса̄йатанам̣ пхот̣т̣хабба̄йатанан̃ча. вин̃н̃а̄танти авасит̣т̣хам̣ дхамма̄рамман̣апарийа̄паннарӯпам̣. паттанти парийеситва̄ ва̄ апарийеситва̄ ва̄ паттам̣. парийеситанти паттам̣ ва̄ аппаттам̣ ва̄ парийеситам̣. витаккитам̣ вича̄ританти витакканавасена анумаджджанавасена ча а̄ламбитам̣. манаса̄нучинтитанти читтена ану ану чинтитам̣. айам̣ садеваке…пе… анисситена читтена на н̃а̄йати джха̄йантоти айам̣ кхӣн̣а̄саво пхаласама̄паттиджха̄нена джха̄йанто пуббева тан̣ха̄дит̣т̣хиниссайа̄нам̣ сут̣т̣ху пахӣнатта̄ садеваке локе…пе… манусса̄йа йаттха каттхачипи анисситена читтена джха̄йати на̄ма. тато ева локе кеначипи на н̃а̄йати ‘‘айам̣ идам̣ на̄ма нисса̄йа джха̄йатӣ’’ти. вуттан̃хетам̣ –

‘‘намо те пуриса̄джан̃н̃а, намо те пурисуттама;

йасса те на̄бхиджа̄на̄ма, ким̣ твам̣ нисса̄йа джха̄йасӣ’’ти. (нетти. 104);

ида̄ни кхӣн̣а̄савачиттасса каттхачипи анисситабха̄вам̣ годхикасуттена (сам̣. ни. 1.159) ваккалисуттена (сам̣. ни. 3.87) ча вибха̄ветум̣ ‘‘йатха̄ ма̄ро’’тиа̄ди вуттам̣. вин̃н̃а̄н̣ам̣ саманвесантоти паринибба̄нато уддхам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ парийесанто. ‘‘папан̃ча̄тӣто’’тиа̄дина̄ адассанасса ка̄ран̣ама̄ха. анисситачитта̄ на н̃а̄йанти джха̄йама̄на̄ти на кевалам̣ анупа̄дисеса̄йа нибба̄надха̄туйа̄ кхӣн̣а̄савасса читтагатим̣ ма̄ра̄дайо на джа̄нанти, апи ча кхо саупа̄дисеса̄йапи нибба̄надха̄туйа̄ тасса там̣ на джа̄нантӣти аттхо. айам̣ десана̄сандхӣти годхикасуттаваккалисутта̄нам̣ вийа суттанта̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃ааттхасам̣сандана̄ десана̄сандхи на̄ма.

ниддесасандхӣти ниддесасса сандхи ниддесасандхи, ниддесена ва̄ сандхи ниддесасандхи. пуримена суттасса ниддесена тассева паччхимасса ниддесасса, паччхимена ва̄ пуримасса самбандхананти аттхо. там̣ дассетум̣ йасма̄ бхагава̄ йебхуййена пат̣хамам̣ ват̣т̣ам̣ дассетва̄ паччха̄ виват̣т̣ам̣ дассети, тасма̄ ‘‘нисситачитта̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха нисситам̣ читтам̣ етесанти нисситачитта̄, пуггала̄, ниддиситабба̄ пуггала̄дхит̣т̣ха̄на̄йа десана̄йа̄ти адхиппа̄йо. дхамма̄дхит̣т̣ха̄на̄йа пана нисситам̣ читтам̣ еттха̄ти нисситачитта̄, нисситачиттаванто тан̣ха̄дит̣т̣хиниссайавасена паватта̄ суттападеса̄. сесаметтха саббам̣ па̄кат̣амева.

чатубйӯхаха̄равибхан̇гаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

7. а̄ват̣т̣аха̄равибхан̇гаван̣н̣ана̄

29. таттха катамо а̄ват̣т̣о ха̄роти а̄ват̣т̣аха̄равибхан̇го. таттха а̄рамбхатха̄ти а̄рамбхадха̄тусан̇кха̄там̣ вӣрийам̣ каротха. никкаматха̄ти косаджджапаккхато никкхантатта̄ никкамадха̄тусан̇кха̄там̣ тадуттаривӣрийам̣ каротха. йун̃джатха буддхаса̄санети йасма̄ сӣласам̣варо индрийесу гуттадва̄рата̄ бходжане маттан̃н̃ута̄ сатисампаджан̃н̃анти имесу дхаммесу патит̣т̣хита̄нам̣ джа̄гарийа̄нуйогавасена а̄рамбханиккамадха̄туйо сампаджджанти, тасма̄ татха̄бхӯтасаматхавипассана̄сан̇кха̄те бхагавато са̄сане йуттаппайутта̄ хотха. дхуна̄тха маччуно сенам̣, нал̣а̄га̄рам̣ва кун̃джароти евам̣ пат̣ипаджджанта̄ ча тедха̄туиссарасса маччура̄джасса васам̣ сатте нетӣти тасса сена̄сан̇кха̄там̣ абалам̣ дуббалам̣ йатха̄ на̄ма балӯпапанно кун̃джаро нал̣ехи катам̣ ага̄рам̣ кхан̣енева виддхам̣сети, евамева килесаган̣ам̣ дхуна̄тха видхаматха виддхам̣сетха̄ти аттхо (сам̣. ни. ат̣т̣ха. 1.1.185).

ида̄ни йадаттхам̣ айам̣ га̄тха̄ никкхитта̄, там̣ йоджетва̄ дассетум̣ ‘‘а̄рамбхатха никкаматха̄ти вӣрийасса падат̣т̣ха̄на’’нтиа̄ди вуттам̣. таттха а̄рамбхатха никкаматха̄ти идам̣ вачанам̣ вӣрийасса падат̣т̣ха̄нам̣ вӣрийапайогасса ка̄ран̣ам̣ вӣрийа̄рамбхе нийоджанато, ‘‘йога̄ ве джа̄йатӣ бхӯрӣ’’ти (дха. па. 282) вачанато його бха̄вана̄. таттха випассана̄бха̄вана̄йа ваккхама̄натта̄ сама̄дхибха̄вана̄ идха̄дхиппета̄ти вуттам̣ – ‘‘йун̃джатха буддхаса̄санети сама̄дхисса падат̣т̣ха̄на’’нти. ‘‘маччуно сена’’нти вутта̄йа килесасена̄йа самма̄ дхунанам̣ н̃а̄н̣енева хотӣти а̄ха – ‘‘дхуна̄тха…пе… падат̣т̣ха̄на’’нти. пуна йатха̄вуттавӣрийасама̄дхипан̃н̃а̄сампайуттесу а̄дхипаччакиччата̄йа папан̃чаппаха̄насаматтха̄ ват̣т̣амӯлам̣ чхиндитва̄ виват̣т̣ам̣ па̄пенти ча̄ти дассанаттхам̣ ‘‘а̄рамбхатха никкаматха̄ти вӣрийиндрийасса падат̣т̣ха̄на’’нтиа̄ди вуттам̣. има̄ни падат̣т̣ха̄на̄ни десана̄ти ‘‘йа̄нима̄ни вӣрийасса падат̣т̣ха̄на’’нтиа̄дина̄ вӣрийа̄дӣнам̣ падат̣т̣ха̄на̄ни вутта̄ни, са̄ а̄рамбхатха никкаматха̄ти а̄дидесана̄, на вӣрийа̄рамбхаваттхуа̄дӣнӣти аттхо. татха̄ чева сам̣ван̣н̣итам̣.

евам̣ йатха̄никкхитта̄йа десана̄йа падат̣т̣ха̄навасена аттхам̣ ниддха̄ретва̄ ида̄ни там̣ сабха̄гависабха̄гадхаммавасена а̄ват̣т̣етука̄мо тасса бхӯмим̣ дассетум̣ ‘‘айун̃джанта̄нам̣ ва̄ сатта̄нам̣ йоге йун̃джанта̄нам̣ ва̄ а̄рамбхо’’тиа̄дима̄ха. тассаттхо – йоге бха̄вана̄йам̣ там̣ айун̃джанта̄нам̣ ва̄ сатта̄нам̣ апарипаккан̃а̄н̣а̄нам̣ ва̄сана̄бха̄гена а̄йатим̣ виджа̄нанаттхам̣ айам̣ десана̄рамбхо йун̃джанта̄нам̣ ва̄ парипаккан̃а̄н̣а̄нанти.

со пама̄до дувидхоти йена пама̄дена бха̄ванам̣ на̄нуйун̃джанти, со пама̄до аттано ка̄ран̣абхедена дувидхо. ан̃н̃а̄н̣ена̄ти пан̃чаннам̣ кхандха̄нам̣ салаккхан̣аса̄ман̃н̃алаккхан̣апат̣иччха̄дакена саммохена. нивутоти чха̄дито. н̃еййат̣т̣ха̄нанти н̃еййан̃ча там̣ ‘‘ити рӯпам̣, ити рӯпасса самудайо’’тиа̄дина̄ н̃а̄н̣асса паваттанат̣т̣ха̄нан̃ча̄ти н̃еййат̣т̣ха̄нам̣. анекабхедатта̄ па̄падхамма̄нам̣ таббасена анекабхедопи пама̄до мӯлабхӯта̄йа авиджджа̄йа васена еко ева̄ти а̄ха – ‘‘екавидхо авиджджа̄йа̄’’ти. ла̄бхавиниччхайапариггахамаччхарийа̄ни парийесана̄а̄раккха̄парибхогесу антогадха̄ни. чхандара̄гаджджхоса̄на̄ тан̣ха̄ ева̄ти тан̣ха̄мӯлакепи дхамме еттхева паккхипитва̄ ‘‘тивидхо тан̣ха̄йа̄’’ти вуттам̣.

рӯпӣсу бхавесӯти рӯпадхаммесу. аджджхоса̄нанти тан̣ха̄бхинивесо. етена ‘‘тан̣ха̄йа рӯпака̄йо падат̣т̣ха̄на’’нти падасса аттхам̣ виварати. ана̄димати хи сам̣са̄ре иттхипуриса̄ ан̃н̃аман̃н̃арӯпа̄бхира̄ма̄, айан̃чаттхо читтапарийа̄да̄насуттена (а. ни. 1.1-10) дӣпетаббо. арӯпӣсу саммохоти пхасса̄дӣнам̣ атисукхумасабха̄ватта̄ сантатисамӯхакичча̄рамман̣агханавиниббхогасса дуккаратта̄ ча арӯпадхаммесу саммохо, сатта̄нам̣ патит̣т̣хитоти вачанасесо. евам̣ ниддха̄рите рӯпака̄йана̄мака̄йасан̇кха̄те упа̄да̄наккхандхапан̃чаке а̄рамман̣акаран̣авасена паваттам̣ тан̣хан̃ча авиджджан̃ча ависесена вуттам̣ чатупа̄да̄на̄нам̣ васена вибхаджитва̄ тесам̣ кхандха̄нам̣ упа̄да̄на̄нан̃ча дуккхасамудайабха̄вена сахапарин̃н̃еййапаха̄таббабха̄вам̣ дассети ‘‘таттха рӯпака̄йо’’тиа̄дина̄.

30. евам̣ пама̄дамукхена пуримасаччадвайам̣ ниддха̄ретва̄ пама̄дамукхенева апарампи саччадвайам̣ ниддха̄ретум̣ ‘‘таттха йо’’тиа̄ди вуттам̣. таттха тасса̄ти тасса пама̄дасса. сампат̣иведхена̄ти самма̄ париджа̄нанена асса̄да̄дӣнам̣ джа̄нанена. раккхан̣а̄ пат̣исам̣харан̣а̄ти аттано читтасса раккхан̣асан̇кха̄та̄ пама̄дасса пат̣исам̣харан̣а̄, таппат̣ипаккхена сан̇кочана̄ аппама̄да̄нуйогена йа̄ кхепана̄. айам̣ саматхоти киччена сама̄дхим̣ дассети. айам̣ вода̄напаккхависабха̄гадхаммавасена а̄ват̣т̣ана̄. ‘‘йада̄ джа̄на̄ти ка̄ма̄нам̣…пе… а̄нисам̣са’’нти имина̄ саматха̄дхигамасса упа̄йам̣ дассети.

таттха ка̄ма̄нанти ваттхука̄ма̄нан̃ча килесака̄ма̄нан̃ча. асса̄дан̃ча асса̄датоти ка̄ме пат̣ичча уппаджджама̄нам̣ сукхасоманассасан̇кха̄там̣ асса̄дам̣ асса̄дата̄йа асса̄даматтато. а̄дӣнаванти ‘‘аппасса̄да̄ ка̄ма̄ бахудуккха̄’’тиа̄дина̄ (ма. ни. 1.236) вуттам̣ а̄дӣнавам̣ досам̣. ниссаран̣анти пат̣хамаджджха̄нам̣. вуттан̃хетам̣ – ‘‘ка̄ма̄наметам̣ ниссаран̣ам̣ йадидам̣ неккхамма’’нти (итиву. 72). ока̄ранти ла̄макабха̄вам̣. сам̣килесанти сам̣килиссанам̣. ка̄махету хи сатта̄ сам̣килиссанти. вода̄нанти висуджджханам̣. неккхамме ча а̄нисам̣санти нӣваран̣аппаха̄на̄дигун̣ависесайогам̣. таттха̄ти тасмим̣ йатха̄вутте саматхе сати. йа̄ вӣмам̣са̄ти йа̄ пан̃н̃а̄. ‘‘сама̄хито, бхиккхаве, бхиккху йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄тӣ’’ти (сам̣. ни. 5.1071) хи вуттам̣. йатха̄ тан̣ха̄сахита̄ва авиджджа̄ сан̇кха̄ра̄нам̣ паччайо, евам̣ авиджджа̄сахита̄ва тан̣ха̄ упа̄да̄на̄нам̣ паччайо. та̄су нируддха̄су упа̄да̄на̄дӣнам̣ абха̄во ева̄ти тан̣ха̄авиджджа̄паха̄нена сакалават̣т̣адуккханиродхам̣ дассенто ‘‘имесу двӣсу дхаммесу пахӣнесӯ’’тиа̄дима̄ха. има̄ни чатта̄ри сачча̄ни висабха̄гасабха̄гадхамма̄ват̣т̣анавасена ниддха̄рита̄нӣти адхиппа̄йо.

евам̣ вода̄напаккхам̣ никкхипитва̄ тасса висабха̄гадхаммавасена сабха̄гадхаммавасена ча а̄ват̣т̣анам̣ дассетва̄ ида̄ни сам̣килесапаккхам̣ никкхипитва̄ тасса висабха̄гадхаммавасена сабха̄гадхаммавасена ча а̄ват̣т̣анам̣ дассетум̣ ‘‘йатха̄пи мӯле’’ти га̄тхама̄ха. тассаттхо – йатха̄ на̄ма патит̣т̣ха̄хетубха̄вена мӯланти ладдхавоха̄ре бхӯмигате руккхасса авайаве пхарасучхеда̄диантара̄йа̄бха̄вена анупаддаве тато ева дал̣хе тхире сати кхандхе чхиннепи ассаттха̄дируккхо рухати, евамева тан̣ха̄нусайасан̇кха̄те аттабха̄варуккхасса мӯле магган̃а̄н̣апхарасуна̄ анупаччхинне тайидам̣ дуккхам̣ пунаппунам̣ апара̄парабха̄вена ниббаттати на нируджджхатӣти. ка̄матан̣ха̄диниваттанаттхам̣ ‘‘бхаватан̣ха̄йа̄’’ти вуттам̣. етасса дхаммасса паччайоти етасса бхаватан̣ха̄сан̇кха̄тасса дхаммасса бхавесу а̄дӣнаваппат̣иччха̄дана̄дивасена асса̄даггахан̣асса паччайо. вуттан̃хетам̣ – ‘‘сам̣йоджанӣйесу, бхиккхаве, дхаммесу асса̄да̄нупассино тан̣ха̄ павад̣д̣хатӣ’’ти (сам̣. ни. 2.57). тенева̄ха – ‘‘авиджджа̄паччайа̄ хи бхаватан̣ха̄’’ти. идха саматхо випассана̄ ча маггасама̄дхи маггапан̃н̃а̄ ча адхиппета̄ти а̄ха – ‘‘йена тан̣ха̄нусайам̣ самӯханатӣ’’тиа̄ди. има̄ни чатта̄ри сачча̄нӣти висабха̄гасабха̄гадхамма̄ват̣т̣анавасена ниддха̄рита̄нӣти. сесам̣ вуттанайамева.

ида̄ни на кевалам̣ ниддха̄ритехева висабха̄гасабха̄гадхаммехи а̄ват̣т̣анам̣, атха кхо па̄л̣иа̄гатехипи техи а̄ват̣т̣анам̣ а̄ват̣т̣аха̄роти дассанаттхам̣ ‘‘саббапа̄пасса акаран̣а’’нти га̄тхама̄ха. таттха саббапа̄пасса̄ти сабба̄кусаласса. акаран̣анти ануппа̄данам̣. кусаласса̄ти чатубхӯмакакусаласса. упасампада̄ти пат̣ила̄бхо. сачиттапарийода̄пананти аттано читтавода̄нам̣, там̣ пана арахаттена хоти. ити сӣласам̣варена саббапа̄пам̣ паха̄йа саматхавипассана̄хи кусалам̣ сампа̄детва̄ арахаттапхалена читтам̣ парийодапетаббанти етам̣ буддха̄на са̄санам̣ ова̄до анусит̣т̣хӣти айам̣ сан̇кхепаттхо, виттха̄рато пана аттхо па̄л̣ито ева вин̃н̃а̄йати.

таттха ‘‘саббапа̄пам̣ на̄ма̄’’тиа̄дӣсу досасамут̣т̣ха̄нанти досо самут̣т̣ха̄намева етасса̄ти досасамут̣т̣ха̄нам̣, на досо ева самут̣т̣ха̄нанти. лобхасамут̣т̣ха̄на̄йапи писун̣ава̄ча̄йа самбхавато. ка̄йадуччаританти падам̣ апеккхитва̄ ‘‘досасамут̣т̣ха̄на’’нти напум̣саканиддесо. лобхасамут̣т̣ха̄нам̣ мохасамут̣т̣ха̄нанти еттха̄пи есева найо. сампхаппала̄по уддхаччачиттена паваттайатӣти адхиппа̄йена тасса мохасамут̣т̣ха̄ната̄ вутта̄.

евам̣ дуччаритаакусалакаммапатхакаммавибха̄гена ‘‘саббапа̄па’’нти еттха вуттапа̄пам̣ вибхаджитва̄ ида̄нисса акусаламӯлавасена агатигаманавибха̄гампи дассетум̣ ‘‘акусаламӯла’’нтиа̄ди вуттам̣. таттха акусаламӯлам̣ пайогам̣ гаччхантанти лобха̄диакусала̄ни ка̄йавачӣпайогам̣ гаччханта̄ни, ка̄йавачӣпайогам̣ самут̣т̣ха̄пента̄нӣти аттхо. чханда̄ти чхандахету. йам̣ чханда̄ агатим̣ гаччхати, идам̣ лобхасамут̣т̣ха̄нанти чханда̄ агатим̣ гаччхатӣти йадетам̣ агатигаманам̣, идам̣ лобхасамут̣т̣ха̄нанти. евам̣ сесесупи аттхо дат̣т̣хаббо. етта̄вата̄ ‘‘саббапа̄пасса акаран̣а’’нти еттха па̄пам̣ дассетва̄ ида̄ни тасса акаран̣ам̣ дассенто ‘‘лобхо…пе… пан̃н̃а̄йа̄’’ти тӣхи кусаламӯлехи тин̣н̣ам̣ акусаламӯла̄нам̣ паха̄навасена саббапа̄пасса акаран̣ам̣ ануппа̄данама̄ха. татха̄ лобхо упеккха̄йа̄тиа̄дина̄ брахмавиха̄рехи. таттха аратим̣ вӯпасаментӣ мудита̄ тасса̄ мӯлабхӯтам̣ мохам̣ паджахатӣти катва̄ вуттам̣ – ‘‘мохо мудита̄йа паха̄нам̣ аббхаттхам̣ гаччхатӣ’’ти.

31. ида̄ни ан̃н̃енапи парийа̄йена па̄пам̣ тасса акаран̣ан̃ча дассетва̄ сесапада̄нан̃ча аттхавибха̄ванамукхена сабха̄гависабха̄гадхамма̄ват̣т̣анам̣ дассетум̣ ‘‘саббапа̄пам̣ на̄ма ат̣т̣ха миччхатта̄нӣ’’тиа̄ди вуттам̣. акирийа̄ акаран̣ам̣ анаджджха̄ча̄роти тӣхипи падехи миччхатта̄нам̣ ануппа̄данамева вадати. татха̄ кирийа̄ каран̣ам̣ аджджха̄ча̄роти тӣхипи падехи уппа̄данамева вадати. аджджха̄ча̄роти адхит̣т̣хахитва̄ а̄чаран̣ам̣. атӣтасса̄ти чирака̄лаппаваттивасена пура̄н̣асса. маггасса̄ти арийамаггасса. вуттан̃хетам̣ – ‘‘пура̄н̣амаггам̣ пура̄н̣ам̣ ан̃джасанти кхо арийассетам̣ ат̣т̣хан̇гикасса маггасса адхивачана’’нти (сам̣. ни. 2.65 аттхато сама̄нам̣). атӣтена ва̄ випассина̄ бхагавата̄ йатха̄дхигатам̣ деситабха̄вам̣ сандха̄йа ‘‘атӣтасса маггасса̄’’ти вуттам̣. випассино хи айам̣ бхагавато самма̄самбуддхасса па̄тимоккхуддесага̄тха̄ти.

йам̣ пат̣иведхена̄ти йасса парин̃н̃а̄бхисамайена. йам̣ парийода̄питам̣, айам̣ ниродхоти йадипи асан̇кхата̄ дха̄ту кеначи сам̣килесена на сам̣килиссати, адхигаччхантасса пана пуггаласса васена евам̣ вуттам̣. тасса хи йа̄ва сам̣килеса̄ на вигаччханти, та̄ва асан̇кхата̄ дха̄ту апарийодапита̄ти вуччати. йатха̄ нибба̄на̄дхигамена йе кхандха̄ вӯпасаметабба̄, тесам̣ сесабха̄вена асесабха̄вена ча ‘‘саупа̄дисеса̄’’ти ча, ‘‘анупа̄дисеса̄’’ти ча вуччати, евам̣сампадамидам̣ дат̣т̣хаббам̣.

има̄ни па̄л̣иа̄гатадхамма̄нам̣ сабха̄гависабха̄гадхамма̄ват̣т̣анавасена ниддха̄рита̄ни чатта̄ри сачча̄ни пунапи па̄л̣иа̄гатадхамма̄нам̣ сабха̄гависабха̄гадхамма̄ват̣т̣анена а̄ват̣т̣аха̄рам̣ дассетум̣ ‘‘дхаммо хаве раккхатӣ’’ти га̄тхама̄ха. тасса̄ падаттхо пуббе вутто ева. дхаммоти пун̃н̃адхаммо идха̄дхиппето. там̣ вибхаджитва̄ дассенто ‘‘дхаммо на̄ма дувидхо индрийасам̣варо магго ча̄’’ти а̄ха. индрийасам̣варасӣсена четтха саббампи сӣлам̣ гахитанти дат̣т̣хаббам̣. сабба̄ упапаттийо дуггати дуккхадуккхата̄дийогена дуккха̄ гатийоти катва̄. йатха̄вутте дувидхе дхамме пат̣хамо дхаммо йатха̄ сучин̣н̣о хоти, йато ча со раккхати, йаттха ча патит̣т̣ха̄пети, там̣ саббам̣ дассетум̣ ‘‘таттха йа̄ сам̣варасӣле акхан̣д̣ака̄рита̄’’тиа̄ди вуттам̣. ида̄ни тасса дхаммасса апа̄йато раккхан̣е екантикабха̄вам̣ вибха̄ветум̣ га̄ман̣исам̣йутте (сам̣. ни. 4.358) асибандхакапуттасуттам̣ а̄бхатам̣.

таттха еванти пака̄рена. ча-саддо сампин̣д̣ане, имина̄пи пака̄рена айаматтхо ведитабботи адхиппа̄йо. асибандхакапуттоти асибандхакасса на̄ма путто. га̄ме джет̣т̣хаката̄йа га̄ман̣ӣ. паччха̄бхӯмака̄ти паччха̄бхӯмива̄сино. ка̄ман̣д̣алука̄ти сакаман̣д̣алуно. сева̄лама̄лика̄ти па̄това удакато сева̄лан̃чева уппала̄дӣни ча гахетва̄ удакасуддхибха̄ваджа̄нанаттхам̣ ма̄лам̣ катва̄ пил̣андханака̄. удакорохака̄ти са̄йам̣ па̄там̣ удакам̣ орохан̣ака̄. уййа̄пентӣти упарийа̄пенти. сан̃н̃а̄пентӣти самма̄ йа̄пенти. саггам̣ на̄ма окка̄ментӣти парива̄ретва̄ т̣хита̄ва ‘‘гаччха, бхо, брахмалокам̣, гаччха, бхо, брахмалока’’нти ваданта̄ саггам̣ павесенти.

анупарисаккеййа̄ти анупаригаччхеййа. уммуджджа̄ти ут̣т̣хаха. уплава̄ти джаласса упариплава. тхаламуплава̄ти тхалам̣ абхируха. татра йа̄сса̄ти татра йам̣ асса, йам̣ бхавеййа. саккхаракат̣халанти саккхара̄ ва̄ кат̣хала̄ ва̄. са̄ адхога̄мӣ асса̄ти са̄ адхо гаччхеййа, хет̣т̣ха̄га̄мӣ бхавеййа. адхо гаччхеййа̄ти хет̣т̣ха̄ гаччхеййа. маггасса̄ти арийамаггасса. тиккхата̄ти тикхин̣ата̄. са̄ ча кхо на саттхакасса вийа ниситакаран̣ата̄, атха кхо индрийа̄нам̣ пат̣убха̄воти дассетум̣ ‘‘адхиматтата̄’’ти а̄ха. нану ча арийамагго аттана̄ паха̄таббакилесе анавасесам̣ самуччхиндатӣти атикхин̣о на̄ма наттхӣти? саччаметам̣, татха̄пи но ча кхо ‘‘йатха̄ дит̣т̣хиппаттасса̄’’ти вачанато саддха̄вимуттадит̣т̣хиппатта̄нам̣ килесаппаха̄нам̣ пати аттхи ка̄чи висесаматта̄ти сакка̄ ваттум̣. айам̣ пана висесо на идха̄дхиппето, саббупапаттисаматиккаманасса адхиппетатта̄. йасма̄ пана арийамаггена одхисо килеса̄ пахӣйанти, тан̃ча несам̣ татха̄паха̄нам̣ маггадхаммесу индрийа̄нам̣ апа̄т̣авапа̄т̣аватарапа̄т̣аватамабха̄вена хотӣти йо ваджирӯпамадхаммесу маттхакаппатта̄нам̣ аггамаггадхамма̄нам̣ пат̣утамабха̄во. айам̣ идха маггасса тиккхата̄ти адхиппета̄. тенева̄ха – ‘‘айам̣ дхаммо сучин̣н̣о сабба̄хи упапаттӣхи раккхатӣ’’ти. ‘‘тасма̄ раккхитачиттасса̄’’тиа̄дина̄ суттантарена (уда̄. 32) сугатисан̃н̃ита̄нампи упапаттӣнам̣ дуггатибха̄вам̣ са̄дхети.

32. ида̄ни йатха̄вуттасса дхаммасса висабха̄гадхамма̄нам̣ тан̣ха̄виджджа̄дӣнам̣ сабха̄гадхамма̄нан̃ча саматхавипассана̄дӣнам̣ ниддха̄ран̣авасена а̄ват̣т̣аха̄рам̣ йоджетва̄ дассетум̣ ‘‘таттха дуггатӣнам̣ хету тан̣ха̄ ча авиджджа̄ ча̄’’тиа̄дима̄ха. там̣ пуббе вуттанайатта̄ сувин̃н̃еййамева. идам̣ вуччати брахмачарийанти идам̣ арийам̣ саматхавипассана̄сан̇кха̄там̣ маггабрахмачарийанти вуччати. йам̣ раккхатӣти сабба̄хи дуггатӣхи раккхантасса арийамаггасса а̄рамман̣абхӯто ниродхо раккханто вийа вутто, нимиттасса каттубха̄вена упачаритатта̄. има̄ни чатта̄ри сачча̄ни висабха̄гасабха̄гадхамма̄ват̣т̣анавасена ниддха̄рита̄нӣти адхиппа̄йо.

а̄ват̣т̣аха̄равибхан̇гаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

8. вибхаттиха̄равибхан̇гаван̣н̣ана̄

33. таттха катамо вибхаттиха̄роти вибхаттиха̄равибхан̇го. таттха дхаммавибхаттибхӯмивибхаттипадат̣т̣ха̄навибхаттӣти тивидха̄ вибхатти. та̄су йасма̄ дхаммесу вибха̄гато ниддит̣т̣хесу таттха лаббхама̄но бхӯмивибха̄го падат̣т̣ха̄навибха̄го ча ниддисийама̄но сувин̃н̃еййо хоти, тасма̄ дхаммавибхаттим̣ та̄ва ниддисанто сол̣асавидхе пат̣т̣ха̄не йесам̣ сутта̄нам̣ васена висесато вибхаджитабба̄, та̄ни сутта̄ни дассетум̣ ‘‘две сутта̄ни ва̄сана̄бха̄гийан̃ча ниббедхабха̄гийан̃ча̄’’ти вуттам̣. таттха ва̄сана̄ пун̃н̃абха̄вана̄, тасса̄ бха̄го кот̣т̣ха̄со ва̄сана̄бха̄го, тасса хитанти ва̄сана̄бха̄гийам̣, суттам̣. ниббиджджханам̣ лобхаккхандха̄дӣнам̣ пада̄ланам̣ ниббедхо, тасса бха̄готи сесам̣ пуримасадисамева. йасмим̣ сутте тӣн̣и пун̃н̃акирийаваттхӯни десита̄ни, там̣ суттам̣ ва̄сана̄бха̄гийам̣. йасмим̣ пана секкха̄секкха̄ десита̄, там̣ ниббедхабха̄гийам̣. айан̃ча аттхо па̄л̣ийам̣йева а̄гамиссати.

пун̃н̃абха̄гийа̄ти пун̃н̃абха̄ге бхава̄. татха̄ пхалабха̄гийа̄ ведитабба̄. пхаланти пана са̄ман̃н̃апхалам̣. сам̣варасӣланти па̄тимоккхасам̣варо, сатисам̣варо, н̃а̄н̣асам̣варо, кхантисам̣варо, вӣрийасам̣вароти пан̃ча сам̣вара̄ сам̣варасӣлам̣. паха̄насӣланти тадан̇гаппаха̄нам̣, виккхамбханаппаха̄нам̣, самуччхедаппаха̄нам̣, пат̣иппассаддхиппаха̄нам̣, ниссаран̣аппаха̄нанти пан̃чаппаха̄на̄ни. тесу ниссаран̣аппаха̄наваджджа̄нам̣ паха̄на̄нам̣ васена паха̄насӣлам̣ ведитаббам̣. соти йо ва̄сана̄бха̄гийасуттасампат̣игга̄хако, со. тена брахмачарийена̄ти тена сам̣варасӣласан̇кха̄тена сет̣т̣хачарийена ка̄ран̣абхӯтена брахмача̄рӣ бхавати. еттха ча ат̣т̣хасама̄паттибрахмачарийасса на пат̣иккхепо, кечи пана ‘‘тенева брахмачарийена̄’’ти пат̣ханти, тесам̣ матена сийа̄ тасса пат̣иккхепо.

паха̄насӣле т̣хитоти самуччхедапат̣иппассаддхиппаха̄на̄нам̣ васена паха̄насӣле т̣хито. тена брахмачарийена̄ти тена паха̄насӣлена висесабхӯтена маггабрахмачарийена. йе пана ‘‘тенева брахмачарийена̄’’ти пат̣ханти, тесам̣ айам̣ па̄т̣хо ‘‘ва̄сана̄бха̄гийам̣ на̄ма суттам̣ да̄накатха̄, сӣлакатха̄, саггакатха̄, пун̃н̃авипа̄какатха̄’’ти. йе пана ‘‘тена брахмачарийена̄’’ти пат̣ханти, тесам̣ айам̣ па̄т̣хо – ‘‘ва̄сана̄бха̄гийам̣ на̄ма суттам̣ да̄накатха̄, сӣлакатха̄, саггакатха̄ ка̄ма̄нам̣ а̄дӣнаво неккхамме а̄нисам̣со’’ти. таттха катамо па̄т̣хо йуттатароти? паччхимо па̄т̣хоти нит̣т̣хам̣ гантаббам̣. йасма̄ ‘‘ниббедхабха̄гийам̣ на̄ма суттам̣ йа̄ чатусаччаппака̄сана̄’’ти ваккхати, на хи маха̄тхеро са̄васесам̣ катва̄ дхаммам̣ десесӣти.

‘‘наттхи паджа̄нана̄’’тиа̄дина̄ убхиннам̣ сутта̄нам̣ са̄тисайам̣ асан̇карака̄ран̣ам̣ дассети. таттха паджа̄нана̄ти арийамаггасса падат̣т̣ха̄набхӯта̄ вут̣т̣ха̄нага̄минӣ випассана̄пан̃н̃а̄. има̄ни чатта̄ри сутта̄нӣти имесам̣ сутта̄нам̣ ва̄сана̄бха̄гийаниббедхабха̄гийа̄нам̣ ваккхама̄на̄нан̃ча сам̣килесабха̄гийаасеккхабха̄гийа̄нам̣ васена чатта̄ри сутта̄ни. десана̄йа̄ти десана̄найена. саббато вичайена ха̄рена вичинитва̄ти саббатобха̄гена ека̄дасасу т̣ха̄несу паккхипитва̄ вичайена ха̄рена вичинитва̄. ‘‘йуттиха̄рена йоджетабба̄нӣ’’ти етена вичайаха̄райуттиха̄ра̄ вибхаттиха̄расса парикаммат̣т̣ха̄нанти дассети. ‘‘йа̄ватика̄ н̃а̄н̣асса бхӯмӣ’’ти имина̄ вибхаттиха̄расса маха̄висайатам̣ дассети.

34. евам̣ ва̄сана̄бха̄гийаниббедхабха̄гийабха̄вехи дхамме екадесена вибхаджитва̄ ида̄ни тесам̣ килесабха̄гийаасеккхабха̄гийабха̄вехи са̄дха̄ран̣а̄са̄дха̄ран̣абха̄вехи вибхаджитум̣ ‘‘таттха катаме дхамма̄ са̄дха̄ран̣а̄’’тиа̄ди а̄раддхам̣. таттха катаме дхамма̄ти катаме сабха̄вадхамма̄. са̄дха̄ран̣а̄ти ависит̣т̣ха̄, сама̄на̄ти аттхо. две дхамма̄ти дуве пакатийо. пакатиаттхо хи айам̣ дхамма-саддо ‘‘джа̄тидхамма̄нам̣ сатта̄на’’нтиа̄дӣсу (пат̣и. ма. 1.33) вийа. на̄маса̄дха̄ран̣а̄ти на̄мена са̄дха̄ран̣а̄, кусала̄кусала̄ти сама̄нана̄ма̄ти аттхо. ваттхуса̄дха̄ран̣а̄ти ваттхуна̄ ниссайена са̄дха̄ран̣а̄, екасантатипатитата̄йа сама̄наваттхука̄ти аттхо. висесато сам̣килесапаккхе паха̄некат̣т̣ха̄ на̄маса̄дха̄ран̣а̄, сахаджекат̣т̣ха̄ ваттхуса̄дха̄ран̣а̄. ан̃н̃ампи евам̣ джа̄тийанти киччапаччайапат̣ипаккха̄дӣхи сама̄нам̣ сан̇ган̣ха̄ти. миччхаттанийата̄нам̣ анийата̄нанти идам̣ путхуджджана̄нам̣ упалаккхан̣ам̣. тасма̄ сассатава̄да̄ уччхедава̄да̄ти а̄дико саббо путхуджджанабхедо а̄харитва̄ ваттаббо. дасанаппаха̄табба̄ килеса̄ са̄дха̄ран̣а̄ миччхаттанийата̄нам̣ анийата̄нам̣ ева ча самбхавато самматтанийата̄нам̣ асамбхавато ча. имина̄ найена сесападесупи аттхо ведитаббо.

арийаса̄вакоти секкхам̣ сандха̄йа вадати. сабба̄ са̄ авӣтара̄гехи са̄дха̄ран̣а̄ти локийасама̄патти рӯпа̄вачара̄ арӯпа̄вачара̄ диббавиха̄ро брахмавиха̄ро пат̣хамаджджха̄насама̄паттӣти евама̄дӣхи парийа̄йехи са̄дха̄ран̣а̄. кусаласама̄патти пана имина̄ парийа̄йена сийа̄ аса̄дха̄ран̣а̄, имам̣ пана досам̣ пассанта̄ кечи ‘‘йам̣ кин̃чи…пе… сабба̄ са̄ авӣтара̄гехи са̄дха̄ран̣а̄’’ти пат̣ханти. катхам̣ те одхисо гахита̄, атха одхисо гахетабба̄, катхам̣ са̄дха̄ран̣а̄ти? ануйогам̣ манасикатва̄ там̣ висодхенто а̄ха – ‘‘са̄дха̄ран̣а̄ хи дхамма̄ евам̣ ан̃н̃аман̃н̃а’’нтиа̄ди. тассаттхо – йатха̄ миччхаттанийата̄нам̣ анийата̄нан̃ча са̄дха̄ран̣а̄ти вуттам̣, евам̣ са̄дха̄ран̣а̄ дхамма̄ на саббасатта̄нам̣ са̄дха̄ран̣ата̄йа са̄дха̄ран̣а̄, касма̄? йасма̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ парам̣ парам̣ сакам̣ сакам̣ висайам̣ на̄тиваттанти. пат̣инийатан̃хи тесам̣ паваттит̣т̣ха̄нам̣, итаратха̄ татха̄ воха̄ро ева на сийа̄ти адхиппа̄йо. йасма̄ ча ете ева дхамма̄ евам̣ нийата̄ висайа̄, тасма̄ ‘‘йопи имехи дхаммехи саманна̄гато на со там̣ дхаммам̣ упа̄тиваттатӣ’’ти а̄ха. на хи миччхаттанийата̄нам̣ анийата̄нан̃ча дассанена паха̄табба̄ килеса̄ на санти, ан̃н̃есам̣ ва̄ сантӣти евам̣ сесепи ваттаббам̣.

аса̄дха̄ран̣о на̄ма дхаммо тасса тасса пуггаласса паччаттанийато арийесу секкха̄секкхадхаммавасена анарийесу сабба̄бхаббапаха̄таббавасена гавеситаббо, итарасса татха̄ ниддиситаббабха̄ва̄бха̄вато. со ча кхо са̄дха̄ран̣а̄видхурата̄йа там̣ там̣ упа̄да̄йа татха̄вуттадесана̄нуса̄рена̄ти имаматтхам̣ дассети ‘‘катаме дхамма̄ аса̄дха̄ран̣а̄ йа̄ва десанам̣ упа̄да̄йа гавеситабба̄ секкха̄секкха̄ бхабба̄бхабба̄’’ти имина̄. ат̣т̣хамакасса̄ти сота̄паттипхаласаччхикирийа̄йа пат̣ипаннасса. дхаммата̄ти дхаммасабха̄во пат̣хамасса маггат̣т̣хата̄ дутийасса пхалат̣т̣хата̄. пат̣хамасса ва̄ пахӣйама̄накилесата̄. дутийасса пахӣнакилесата̄. пуна ат̣т̣хамакасса̄ти ана̄га̄мимаггат̣т̣хасса. на̄манти секкха̄ти на̄мам̣. дхаммата̄ти там̣там̣маггат̣т̣хата̄ хет̣т̣химапхалат̣т̣хата̄ ча. пат̣ипаннака̄нанти маггасаман̇гӣнам̣. на̄манти пат̣ипаннака̄ти на̄мам̣. евам̣ ‘‘ат̣т̣хамакасса̄’’тиа̄дина̄ арийапуггалесу аса̄дха̄ран̣адхаммам̣ дассетва̄ итаресу найадассанаттхам̣ ‘‘евам̣ висеса̄нупассина̄’’тиа̄ди вуттам̣. локийадхаммесу ева хи хӣна̄дибха̄во. таттха висеса̄нупассина̄ти аса̄дха̄ран̣адхамма̄нупассина̄. миччхаттанийата̄нам̣ анийата̄ дхамма̄ са̄дха̄ран̣а̄ миччхаттанийата̄ дхамма̄ аса̄дха̄ран̣а̄. миччхаттанийатесупи нийатамиччха̄дит̣т̣хика̄нам̣ анийата̄ дхамма̄ са̄дха̄ран̣а̄. нийатамиччха̄дит̣т̣хи аса̄дха̄ран̣а̄ти имина̄ найена висеса̄нупассина̄ ведитабба̄.

евам̣ на̄на̄найехи дхаммавибхаттим̣ дассетва̄ ида̄ни бхӯмивибхаттим̣ падат̣т̣ха̄навибхаттин̃ча вибхаджитва̄ дассетум̣ ‘‘дассанабхӯмӣ’’тиа̄дима̄ха. таттха дассанабхӯмӣти пат̣хамамагго. йасма̄ пана пат̣хамамаггаккхан̣е арийаса̄вако самматтанийа̄мам̣ оккаманто на̄ма хоти, тато парам̣ окканто, тасма̄ ‘‘дассанабхӯми нийа̄ма̄ваккантийа̄ падат̣т̣ха̄на’’нти вуттам̣. кин̃ча̄пи хет̣т̣химо хет̣т̣химо магго упариупаримагга̄дхигамасса ка̄ран̣ам̣ хоти, сакка̄йадит̣т̣хиа̄дӣни аппаха̄йа ка̄мара̄габйа̄па̄да̄диппаха̄насса асаккун̣еййатта̄. татха̄пи арийамагго аттано пхаласса висесака̄ран̣ам̣ а̄саннака̄ран̣ан̃ча̄ти дассетум̣ ‘‘бха̄вана̄бхӯми уттарика̄нам̣ пхала̄нам̣ паттийа̄ падат̣т̣ха̄на’’нти вуттам̣. сукха̄ пат̣ипада̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄ н̃а̄н̣уттарасса татха̄видхапаччайасама̄йоге ча хотӣти са̄ випассана̄йа падат̣т̣ха̄нанти вутта̄. итара̄ пана тиссопи пат̣ипада̄ саматхам̣ а̄ваханти ева. та̄су саббамудута̄йа дассита̄йа сеса̄пи дассита̄ ева̄ти а̄ха – ‘‘дуккха̄ пат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄ саматхасса падат̣т̣ха̄на’’нти.

да̄намайам̣ пун̃н̃акирийаваттхӯти да̄намева да̄намайам̣, пуджджапхаланиббаттанат̣т̣хена пун̃н̃ам̣, тадева каттаббато кирийа̄, пайогасампаттийа̄дӣнам̣ адхит̣т̣ха̄набха̄вато ваттху ча̄ти да̄намайапун̃н̃акирийаваттху. паратогхосасса̄ти дхаммассаванасса. са̄дха̄ран̣анти на бӣджам̣ вийа ан̇курасса, дассанабхӯмиа̄дайо вийа ва̄ нийа̄ма̄ваккантиа̄дӣнам̣ а̄вен̣икам̣, атха кхо са̄дха̄ран̣ам̣, тадан̃н̃ака̄ран̣ехипи паратогхосасса паваттанатоти адхиппа̄йо. таттха кечи да̄йакасса да̄на̄нумоданам̣ а̄чин̣н̣анти да̄нам̣ паратогхосасса ка̄ран̣анти ваданти. да̄йако пана даккхин̣а̄висуддхим̣ а̄кан̇кханто да̄насӣла̄дигун̣ависеса̄нам̣ саване йуттаппайутто хотӣти да̄нам̣ дхаммассаванасса ка̄ран̣ам̣ вуттам̣.

сӣласампанно виппат̣иса̄ра̄бха̄вена сама̄хито дхаммачинта̄саматтхо хотӣти сӣлам̣ чинта̄майан̃а̄н̣асса ка̄ран̣анти а̄ха ‘‘сӣламайа’’нтиа̄ди. бха̄вана̄майанти саматхасан̇кха̄там̣ бха̄вана̄майам̣. бха̄вана̄майийа̄ти упариджха̄насан̇кха̄та̄йа випассана̄сан̇кха̄та̄йа ча бха̄вана̄майийа̄. пуримам̣ пуриман̃хи паччхимасса паччхимасса падат̣т̣ха̄нам̣. ида̄ни йасма̄ да̄нам̣ сӣлам̣ локийабха̄вана̄ ча на кевалам̣ йатха̄вуттапаратогхоса̄дӣнам̣йева, атха кхо йатха̄ккамам̣ парийаттиба̄хусаччакаммат̣т̣ха̄на̄нуйогамаггасамма̄дит̣т̣хӣнампи паччайа̄ хонти, тасма̄ тампи найам̣ дассетум̣ пуна ‘‘да̄намайа’’нтиа̄дина̄ десанам̣ вад̣д̣хеси. татха̄ патирӯпадесава̄са̄дайо ка̄йавивекачиттавивека̄дӣнам̣ ка̄ран̣ам̣ хотӣти имам̣ найам̣ дассетум̣ ‘‘патирӯпадесава̄со’’тиа̄дима̄ха. таттха кусалавӣмам̣са̄йа̄ти пат̣исан̇кха̄нупассана̄йа. акусалапаричча̄готи имина̄ паха̄напарин̃н̃а̄ вутта̄ти. сама̄дхиндрийасса̄ти маггасама̄дхиндрийасса. сесам̣ сувин̃н̃еййамева.

вибхаттиха̄равибхан̇гаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.