14. адхит̣т̣ха̄наха̄расампа̄таван̣н̣ана̄
76. адхит̣т̣ха̄наха̄расампа̄те самма̄дит̣т̣хи на̄ма йам̣ дуккхе н̃а̄н̣антиа̄дина̄ чатусаччахетухетусамуппаннапаччайапаччайуппаннасан̇кха̄тасса висайасса васена вематтатам̣ дассетва̄ пуна йам̣ таттха таттха йатха̄бхӯтам̣ н̃а̄н̣адассананти па̄л̣ипа̄л̣иаттха̄нам̣ авасит̣т̣хависайавасенева вематтатам̣ дӣпети. таттха йам̣ сачча̄гамананти йам̣ саччато авипарӣтато висайасса а̄гаманам̣, адхигамоти аттхо. ‘‘йам̣ пачча̄гамана’’нтипи па̄т̣хо, тасса йам̣ пат̣ипа̄т̣ивисайасса а̄гаманам̣, там̣там̣висайа̄дхигамоти аттхо. сесаметтха париккха̄расама̄ропанаха̄расампа̄тесу йам̣ ваттаббам̣, там̣ пуббе вуттанайатта̄ утта̄намева.
адхит̣т̣ха̄наха̄расампа̄таван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
миссакаха̄расампа̄таван̣н̣ана̄
апи четтха ха̄расампа̄таниддесо имина̄пи найена ведитаббо –
‘‘манопуббан̇гама̄ дхамма̄, маносет̣т̣ха̄ маномайа̄;
манаса̄ че пасаннена, бха̄сати ва̄ кароти ва̄;
тато нам̣ сукхаманвети, чха̄йа̄ва анапа̄йинӣ’’ти. (дха. па. 2);
таттха катамо десана̄ха̄расампа̄то? манопуббан̇гама̄ дхамма̄ти маноти кхандхававаттха̄нена вин̃н̃а̄н̣аккхандхам̣ десети. а̄йатанававаттха̄нена мана̄йатанам̣, дха̄туваваттха̄нена вин̃н̃а̄н̣адха̄тум̣, индрийававаттха̄нена маниндрийам̣. катаме дхамма̄ пуббан̇гама̄? чха дхамма̄ пуббан̇гама̄, кусала̄нам̣ кусаламӯла̄ни, акусала̄нам̣ акусаламӯла̄ни, са̄дхипатика̄нам̣ адхипати, саббачиттуппа̄да̄нам̣ индрийа̄ни. апи ча имасмим̣ сутте мано адхиппето. йатха̄ балаггасса ра̄джа̄ пуббан̇гамо, евамевам̣ дхамма̄нам̣ мано пуббан̇гамо. таттха тивидхена мано пуббан̇гамо неккхаммачхандена абйа̄па̄дачхандена авихим̣са̄чхандена. таттха алобхасса неккхаммачхандена манопуббан̇гамам̣, адосасса абйа̄па̄дачхандена манопуббан̇гамам̣, амохасса авихим̣са̄чхандена манопуббан̇гамам̣.
маносет̣т̣ха̄ти мано тесам̣ дхамма̄нам̣ сет̣т̣хам̣ висит̣т̣хам̣ уттамам̣ паварам̣ мӯлам̣ памукхам̣ па̄моккхам̣, тена вуччати ‘‘маносет̣т̣ха̄’’ти. маномайа̄ти манена ката̄, манена ниммита̄, манена ниббатта̄, мано тесам̣ паччайо, тена вуччати ‘‘маномайа̄’’ти. те пана дхамма̄ чхандасамуда̄нита̄ ана̄виласан̇каппасамут̣т̣ха̄на̄ пхассасамодха̄на̄ ведана̄ккхандхо сан̃н̃а̄ккхандхо сан̇кха̄раккхандхо. манаса̄ че пасаннена̄ти йа̄ саддха̄ саддахана̄ окаппана̄ абхиппаса̄до. ити имина̄ паса̄дена упето самупето упагато самупагато сампанно саманна̄гато, тена вуччати ‘‘пасаннена̄’’ти идам̣ манокаммам̣. бха̄сати ва̄ти вачӣкаммам̣. кароти ва̄ти ка̄йакаммам̣. ити дасакусалакаммапатха̄ дассита̄.
татоти дасавидхасса кусалакаммасса кататта̄ упачитатта̄. нанти йо со катапун̃н̃о катакусало катабхӣрутта̄н̣о, там̣ пуггалам̣. сукханти дувидхам̣ сукхам̣ ка̄йикам̣ четасикан̃ча. анветӣти анугаччхати.
идхассу пурисо аппахӣна̄нусайо сам̣йоджанийесу дхаммесу асса̄дам̣ анупассати, со сам̣йоджанийесу дхаммесу асса̄дам̣ анупассанто йатха̄дит̣т̣хам̣ йатха̄сутам̣ сампаттибхавам̣ паттхети. иччасса авиджджа̄ ча бхаватан̣ха̄ ча анубаддха̄ хонти, со йатха̄дит̣т̣хам̣ йатха̄сутам̣ сампаттибхавам̣ паттхенто паса̄данӣйаваттхусмим̣ читтам̣ паса̄дети саддахати окаппети. со пасанначитто тивидхам̣ пун̃н̃акирийаваттхум̣ анутит̣т̣хати да̄намайам̣ сӣламайам̣ бха̄вана̄майам̣ ка̄йена ва̄ча̄йа манаса̄. со тасса випа̄кам̣ паччанубхоти дит̣т̣хева дхамме упападждже ва̄ апара̄паре ва̄ парийа̄йе. ити кхо панасса авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄, сан̇кха̄рапаччайа̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣, вин̃н̃а̄н̣апаччайа̄ на̄марӯпам̣, на̄марӯпапаччайа̄ сал̣а̄йатанам̣, сал̣а̄йатанапаччайа̄ сукхаведанӣйо пхассо, пхассапаччайа̄ ведана̄ти евам̣ сантам̣ там̣ сукхаманвети. тассевам̣ ведана̄йа апара̄парам̣ париваттама̄на̄йа уппаджджати тан̣ха̄. тан̣ха̄паччайа̄ упа̄да̄нам̣…пе… самудайо хотӣти.
таттха йам̣ мано, йе ча манопуббан̇гама̄ дхамма̄, йан̃ча сукхам̣, име вуччанти пан̃чаккхандха̄, те дуккхасаччам̣. тесам̣ пуримака̄ран̣абхӯта̄ авиджджа̄ бхаватан̣ха̄ ча самудайасаччам̣. тесам̣ парин̃н̃а̄йа паха̄на̄йа бхагава̄ дхаммам̣ десети, дуккхасса парин̃н̃а̄йа самудайасса паха̄на̄йа. йена париджа̄на̄ти, йена паджахати, айам̣ магго. йаттха ча магго паваттати, айам̣ ниродхо. има̄ни чатта̄ри сачча̄ни евам̣ а̄йатанадха̄туиндрийамукхена̄пи ниддха̄ретабба̄ни. таттха самудайена асса̄до, дуккхена а̄дӣнаво, магганиродхехи ниссаран̣ам̣, сукхасса анвайо пхалам̣, манаса̄ пасаннена ка̄йавачӣсамӣха̄ упа̄йо, манопуббан̇гаматта̄ дхамма̄нам̣ аттано сукхака̄мена пасаннена манаса̄ вачӣкаммам̣ ка̄йакамман̃ча паваттетаббанти айам̣ бхагавато а̄н̣атти. айам̣ десана̄ха̄расампа̄то.
таттха катамо вичайаха̄расампа̄то? мананато а̄рамман̣авиджа̄нанато мано. мананалаккхан̣е сампайуттесу а̄дхипаччакаран̣ато пуббан̇гамо ӣха̄бха̄вато ниссаттаниджджӣват̣т̣хена дхамма̄. га̄месу га̄ман̣и вийа падха̄нат̣т̣хена мано сет̣т̣хо етесанти маносет̣т̣ха̄. сахаджа̄та̄дипаччайабхӯтена манаса̄ ниббатта̄ти маномайа̄. ака̄луссийато, а̄рамман̣асса окаппанато ча пасаннена вачӣвин̃н̃аттивиппха̄рато татха̄ са̄дийанато ча бха̄сати. чопанака̄йавиппха̄рато татха̄ са̄дийанато ча кароти. татха̄ пасутатта̄ анан̃н̃атта̄ ча ‘‘тато’’ти вуттам̣. сукханато са̄табха̄вато ит̣т̣хабха̄вато ча ‘‘сукха’’нти вуттам̣. катӯпачитатта̄ авипаккавипа̄катта̄ ча ‘‘анветӣ’’ти вуттам̣. ка̄ран̣а̄йаттавуттито асан̇кантито ча ‘‘чха̄йа̄ва анапа̄йинӣ’’ти вуттам̣. айам̣ анупадавичайато вичайаха̄расампа̄то.
таттха катамо йуттиха̄расампа̄то? манасса дхамма̄нам̣ а̄дхипаччайогато пуббан̇гамата̄ йуджджати. тато ева тесам̣ манасса ануваттанато дхамма̄нам̣ маносет̣т̣хата̄ йуджджати. сахаджа̄та̄дипаччайавасена манаса̄ ниббаттатта̄ дхамма̄нам̣ маномайата̄ йуджджати. манаса̄ пасаннена самут̣т̣ха̄на̄нам̣ ка̄йавачӣкамма̄нам̣ кусалабха̄во йуджджати. йена кусалакаммам̣ упачитам̣, там̣ чха̄йа̄ вийа сукхам̣ анветӣти йуджджати. айам̣ йуттиха̄расампа̄то.
таттха катамо падат̣т̣ха̄но ха̄расампа̄то? мано манопавича̄ра̄нам̣ падат̣т̣ха̄нам̣. манопуббан̇гама̄ дхамма̄ саббасса кусалапаккхасса падат̣т̣ха̄нам̣. ‘‘бха̄сатӣ’’ти самма̄ва̄ча̄, ‘‘каротӣ’’ти самма̄камманто, те самма̄а̄джӣвасса падат̣т̣ха̄нам̣. самма̄а̄джӣво самма̄ва̄йа̄масса падат̣т̣ха̄нам̣. самма̄ва̄йа̄мо самма̄сатийа̄ падат̣т̣ха̄нам̣. самма̄сати самма̄сама̄дхисса падат̣т̣ха̄нам̣. ‘‘манаса̄ пасаннена̄’’ти еттха паса̄до саддхиндрийам̣, там̣ сӣласса падат̣т̣ха̄нам̣. сӣлам̣ сама̄дхисса падат̣т̣ха̄нам̣. сама̄дхи пан̃н̃а̄йа̄ти йа̄ва вимуттин̃а̄н̣адассана̄ йоджетаббам̣. айам̣ падат̣т̣ха̄наха̄расампа̄то.
таттха катамо лаккхан̣о ха̄расампа̄то? ‘‘манопуббан̇гама̄ дхамма̄’’ти манопуббан̇гамата̄вачанена дхамма̄нам̣ чхандапуббан̇гамата̄пи вӣрийапуббан̇гамата̄пи вӣмам̣са̄пуббан̇гамата̄пи вутта̄ хоти а̄дхипатеййалаккхан̣ена чханда̄дӣнам̣ манаса̄ екалаккхан̣атта̄. татха̄ несам̣ саддха̄дипуббан̇гамата̄пи вутта̄ хоти индрийалаккхан̣ена саддха̄дӣнам̣ манаса̄ екалаккхан̣атта̄. ‘‘манаса̄ че пасаннена̄’’ти йатха̄ манасса паса̄дасаманна̄гамо там̣самут̣т̣ха̄на̄нам̣ ка̄йавачӣкамма̄нам̣ анаваджджабха̄валаккхан̣ам̣. евам̣ читтасса сатиа̄дисаманна̄гамопи несам̣ анаваджджабха̄валаккхан̣ам̣ йонисоманасика̄расамут̣т̣ха̄набха̄вена екалаккхан̣атта̄. ‘‘сукхаманветӣ’’ти сукха̄нугаманавачанена сукхасса паччайабхӯта̄нам̣ мана̄пийарӯпа̄дӣнам̣ анугамо вутто хоти тесампи каммапаччайата̄йа екалаккхан̣атта̄ти. айам̣ лаккхан̣аха̄расампа̄то.
таттха катамо чатубйӯхо ха̄расампа̄то? ‘‘манопуббан̇гама̄’’тиа̄дӣсу ‘‘мано’’тиа̄дӣнам̣ пада̄нам̣ ниббачанам̣ нируттам̣, там̣ падаттханиддесавасена ведитаббам̣. падаттхо ча вуттанайена сувин̃н̃еййова. йе сукхена аттхика̄, техи пасаннена манаса̄ ка̄йавачӣманокамма̄ни паваттетабба̄нӣти айаметтха бхагавато адхиппа̄йо. пун̃н̃акирийа̄йа ан̃н̃есампи пуббан̇гама̄ хутва̄ таттха тесам̣ самма̄ упанета̄ро имисса̄ десана̄йа нида̄нам̣. ‘‘чхадва̄ра̄дхипатӣ ра̄джа̄ (дха. па. ат̣т̣ха. 2.181 еракапаттана̄гара̄джаваттху), читта̄нупариваттино дхамма̄ (дха. са. дукама̄тика̄ 62; 1205-1206), читтасса екадхаммасса, саббева васаманвагӯ’’ти (сам̣. ни. 1.62) евама̄дисама̄найанена имисса̄ десана̄йа сам̣сандана̄ десана̄нусандхи. пада̄нусандхийо пана сувин̃н̃еййа̄ва̄ти. айам̣ чатубйӯхо ха̄расампа̄то.
таттха катамо а̄ват̣т̣о ха̄расампа̄то? ‘‘манопуббан̇гама̄ дхамма̄’’ти таттха йа̄ни тӣн̣и кусаламӯла̄ни, та̄ни ат̣т̣ханнам̣ самматта̄нам̣ хету. йе самматта̄, айам̣ ат̣т̣хан̇гико магго. йам̣ маносахаджана̄марӯпам̣, идам̣ дуккхам̣. асамуччхинна̄ пуриманиппханна̄ авиджджа̄ бхаватан̣ха̄, айам̣ самудайо. йаттха тесам̣ паха̄нам̣, айам̣ ниродхоти има̄ни чатта̄ри сачча̄ни. айам̣ а̄ват̣т̣о ха̄расампа̄то.
таттха катамо вибхаттиха̄расампа̄то? ‘‘манопуббан̇гама̄ дхамма̄, манаса̄ че пасаннена, тато нам̣ сукхаманветӣ’’ти найидам̣ йатха̄рутавасена гахетаббам̣. йо хи саман̣о ва̄ бра̄хман̣о ва̄ па̄н̣а̄типа̄тимхи миччха̄дит̣т̣хике миччха̄пат̣ипанне сакам̣ читтам̣ паса̄дети, пасаннена ча читтена абхӯтагун̣а̄бхиттхаванавасена бха̄сати ва̄ нипаччака̄рам̣ ва̄сса йам̣ кароти, на тато нам̣ сукхаманвети. дуккхамева пана там̣ тато чаккам̣ва вахато падаманвети. ити хи идам̣ вибхаджджабйа̄каран̣ӣйам̣. йам̣ манаса̄ че пасаннена бха̄сати ва̄ кароти ва̄, тан̃че вачӣкаммам̣ ка̄йакамман̃ча сукхаведанӣйанти. там̣ кисса хету? самматтагатехи сукхаведанӣйам̣ миччха̄гатехи дуккхаведанӣйанти. катхам̣ пана̄йам̣ паса̄до дат̣т̣хаббо? на̄йам̣ паса̄до, паса̄дапатирӯпако пана миччха̄дхимоккхоти вада̄ми. айам̣ вибхаттиха̄расампа̄то.
таттха катамо париваттано ха̄расампа̄то? манопуббан̇гама̄тиа̄ди. йам̣ манаса̄ падут̣т̣хена бха̄сати ва̄ кароти ва̄ дуккхасса̄нуга̄мӣ. идан̃хи суттам̣ етасса уджупат̣ипаккхо. айам̣ париваттано ха̄расампа̄то.
таттха катамо вевачано ха̄расампа̄то? ‘‘манопуббан̇гама̄’’ти мано читтам̣ мана̄йатанам̣ маниндрийам̣ мановин̃н̃а̄н̣ам̣ мановин̃н̃а̄н̣адха̄тӯти парийа̄йавачанам̣. пуббан̇гама̄ пуреча̄рино пурега̄миноти парийа̄йавачанам̣. дхамма̄ атта̄ сабха̄ва̄ти парийа̄йавачанам̣. сет̣т̣хам̣ падха̄нам̣ паваранти парийа̄йавачанам̣. маномайа̄ манониббатта̄ маносамбхӯта̄ти парийа̄йавачанам̣. пасаннена саддахантена окаппентена̄ти парийа̄йавачанам̣. сукхам̣ са̄там̣ ведайитанти парийа̄йавачанам̣. анвети анугаччхати анубандхатӣти парийа̄йавачанам̣. айам̣ вевачано ха̄расампа̄то.
таттха катамо пан̃н̃аттиха̄расампа̄то? манопуббан̇гама̄ти айам̣ манасо киччапан̃н̃атти. дхамма̄ти сабха̄вапан̃н̃атти, кусалакаммапатхапан̃н̃атти. маносет̣т̣ха̄ти падха̄напан̃н̃атти. маномайа̄ти сахаджа̄тапан̃н̃атти. пасаннена̄ти саддхиндрийена саманна̄гатапан̃н̃атти, ассаддхийасса пат̣иккхепапан̃н̃атти. бха̄сати ва̄ кароти ва̄ти самма̄ва̄ча̄самма̄камманта̄нам̣ никкхепапан̃н̃атти. тато нам̣ сукхаманветӣти каммасса пхала̄нубандхапан̃н̃атти, каммасса авина̄сапан̃н̃аттӣти. айам̣ пан̃н̃аттиха̄расампа̄то.
таттха катамо отаран̣о ха̄расампа̄то? маноти вин̃н̃а̄н̣аккхандхо. дхамма̄ти ведана̄сан̃н̃а̄сан̇кха̄раккхандха̄. бха̄сати ва̄ кароти ва̄ти ка̄йавачӣвин̃н̃аттийо. та̄сам̣ ниссайа̄ чатта̄ро маха̄бхӯта̄ти рӯпаккхандхоти айам̣ кхандхехи отаран̣о. маноти абхисан̇кха̄равин̃н̃а̄н̣анти маноггахан̣ена авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄ гахита̄ти. сан̇кха̄рапаччайа̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣…пе… самудайо хотӣти айам̣ пат̣иччасамуппа̄дена отаран̣оти. айам̣ отаран̣о ха̄расампа̄то.
таттха катамо содхано ха̄расампа̄то? маноти а̄рамбхо нева падасуддхи, на а̄рамбхасуддхи. манопуббан̇гама̄ти падасуддхи, на а̄рамбхасуддхи. татха̄ дхамма̄ти йа̄ва сукханти падасуддхи, на а̄рамбхасуддхи. сукхаманветӣти пана падасуддхи чева а̄рамбхасуддхи ча̄ти. айам̣ содхано ха̄расампа̄то.
таттха катамо адхит̣т̣ха̄но ха̄расампа̄то? манопуббан̇гама̄ дхамма̄, маносет̣т̣ха̄ маномайа̄ти екаттата̄. манаса̄ че пасаннена̄ти вематтата̄, татха̄ манаса̄ че пасаннена̄ти екаттата̄. бха̄сати ва̄ кароти ва̄ти вематтата̄, татха̄ манаса̄ че пасаннена̄ти екаттата̄. со паса̄до дувидхо аджджхаттан̃ча бйа̄па̄давиккхамбханато, бахиддха̄ ча окаппанато. татха̄ сампаттибхавахетубхӯтопи вад̣д̣хихетубхӯтова̄ти айам̣ вематтата̄. тайидам̣ суттам̣ двӣхи а̄ка̄рехи адхит̣т̣ха̄таббам̣ хетуна̄ ча йо пасаннама̄насо, випа̄кена ча йо сукхаведанӣйоти. айам̣ адхит̣т̣ха̄но ха̄расампа̄то.
таттха катамо париккха̄ро ха̄расампа̄то? манопуббан̇гама̄ти еттха маноти кусалавин̃н̃а̄н̣ам̣. тасса ча н̃а̄н̣асампайуттасса алобхо адосо амохоти тайо сампайутта̄ хетӯ, н̃а̄н̣авиппайуттасса алобхо адосоти две сампайутта̄ хетӯ. саббесам̣ ависесена йонисоманасика̄ро хету, чатта̄ри сампаттичакка̄ни паччайо. татха̄ саддхаммассаванам̣, тасса ча да̄на̄дивасена паваттама̄насса деййадхамма̄дайо паччайо. дхамма̄ти четтха ведана̄дӣнам̣ ит̣т̣ха̄рамман̣а̄дайо. татха̄ тайо вин̃н̃а̄н̣асса, ведана̄дайо паса̄дасса, саддхеййаваттхукусала̄бхисан̇кха̄ро випа̄касукхасса паччайоти. айам̣ париккха̄ро ха̄расампа̄то.
таттха катамо сама̄ропано ха̄расампа̄то? манопуббан̇гама̄ дхамма̄ти маноти пун̃н̃ачиттам̣, там̣ тивидхам̣ – да̄намайам̣, сӣламайам̣, бха̄вана̄майанти. таттха да̄намайасса алобхо падат̣т̣ха̄нам̣, сӣламайасса адосо падат̣т̣ха̄нам̣, бха̄вана̄майасса амохо падат̣т̣ха̄нам̣. саббесам̣ абхиппаса̄до падат̣т̣ха̄нам̣, ‘‘саддха̄джа̄то упасан̇камати, упасан̇каманто пайирупа̄сатӣ’’ти (ма. ни. 2.183) суттам̣ виттха̄ретаббам̣. кусалачиттам̣ сукхасса ит̣т̣хавипа̄касса падат̣т̣ха̄нам̣. йонисоманасика̄ро кусалачиттасса падат̣т̣ха̄нам̣. йонисо хи манаси каронто кусалачиттам̣ адхит̣т̣ха̄ти кусалачиттам̣ бха̄вети, со ануппанна̄нам̣ па̄пака̄нам̣ акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ ануппа̄да̄йа чхандам̣ джанети, уппанна̄нам̣ кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣…пе… падахати. тассевам̣ чатӯсу саммаппадха̄несу бха̄вийама̄несу чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄ йа̄ва арийо ат̣т̣хан̇гико магго бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччхатӣти айам̣ бха̄вана̄йа сама̄ропана̄. сати ча бха̄вана̄йа паха̄нан̃ча сиддхамева̄ти. айам̣ сама̄ропано ха̄расампа̄то.
татха̄ –
‘‘дадато пун̃н̃ам̣ павад̣д̣хати, сам̣йамато верам̣ на чӣйати;
кусало ча джаха̄ти па̄пакам̣, ра̄гадосамохаккхайа̄ са ниббуто’’ти. (дӣ. ни. 2.197; уда̄. 75; пет̣ако. 16);
таттха дадато пун̃н̃ам̣ павад̣д̣хатӣти да̄намайам̣ пун̃н̃акирийаваттху вуттам̣. сам̣йамато верам̣ на чӣйатӣти сӣламайам̣ пун̃н̃акирийаваттху вуттам̣. кусало ча джаха̄ти па̄паканти лобхасса ча досасса ча мохасса ча паха̄нама̄ха. тена бха̄вана̄майам̣ пун̃н̃акирийаваттху вуттам̣. ра̄гадосамохаккхайа̄ са ниббутоти анупа̄да̄паринибба̄нама̄ха.
дадато пун̃н̃ам̣ павад̣д̣хатӣти алобхо кусаламӯлам̣. сам̣йамато верам̣ на чӣйатӣти адосо кусаламӯлам̣. кусало ча джаха̄ти па̄паканти амохо кусаламӯлам̣. ра̄гадосамохаккхайа̄ са ниббутоти тесам̣ ниссаран̣ам̣ вуттам̣.
дадато пун̃н̃ам̣ павад̣д̣хатӣти сӣлаккхандхасса падат̣т̣ха̄нам̣. сам̣йамато верам̣ на чӣйатӣти сама̄дхиккхандхасса падат̣т̣ха̄нам̣. кусало ча джаха̄ти па̄паканти пан̃н̃а̄ккхандхасса вимуттиккхандхасса падат̣т̣ха̄нам̣. да̄нена ол̣а̄рика̄нам̣ килеса̄нам̣ паха̄нам̣, сӣлена маджджхима̄нам̣, пан̃н̃а̄йа сукхума̄нам̣. ра̄гадосамохаккхайа̄ са ниббутоти ката̄вӣбхӯмим̣ дассети.
дадато пун̃н̃ам̣…пе… джаха̄ти па̄паканти секкхабхӯми дассита̄. ра̄гадосамохаккхайа̄ са ниббутоти аггапхалам̣ вуттам̣.
татха̄ дадато пун̃н̃ам̣…пе… на чӣйатӣти локийакусаламӯлам̣ вуттам̣. кусало ча джаха̄ти па̄паканти локуттаракусаламӯлам̣ вуттам̣. ра̄гадосамохаккхайа̄ са ниббутоти локуттарасса кусаламӯласса пхалам̣ вуттам̣.
дадато…пе… на чӣйатӣти путхуджджанабхӯми дассита̄. кусало ча джаха̄ти па̄паканти секкхабхӯми дассита̄. ра̄гадосамохаккхайа̄ са ниббутоти асеккхабхӯми дассита̄.
дадато …пе… на чӣйатӣти саггага̄минӣ пат̣ипада̄ вутта̄. кусало ча джаха̄ти па̄паканти секкхавимутти. ра̄гадосамохаккхайа̄ са ниббутоти асеккхавимутти вутта̄.
дадато…пе… на чӣйатӣти да̄накатхам̣ сӣлакатхам̣ саггакатхам̣ локийа̄нам̣ дхамма̄нам̣ десанама̄ха. кусало ча джаха̄ти па̄паканти локе а̄дӣнава̄нупассана̄йа саддхим̣ са̄муккам̣сикам̣ дхаммадесанама̄ха. ра̄гадосамохаккхайа̄ са ниббутоти тасса̄ десана̄йа пхалама̄ха.
дадато пун̃н̃ам̣ павад̣д̣хатӣти дхаммада̄нам̣ а̄мисада̄нан̃ча вадати. сам̣йамато верам̣ на чӣйатӣти па̄н̣а̄типа̄та̄ вераман̣ийа̄ сатта̄нам̣ абхайада̄нам̣ вадати. евам̣ сабба̄нипи сиккха̄пада̄ни виттха̄ретабба̄ни. тена ча сӣласам̣йамена сӣле патит̣т̣хито читтам̣ сам̣йамети, тасса саматхо па̄рипӯрим̣ гаччхати. евам̣ со саматхе т̣хито випассана̄косаллайогато кусало ча джаха̄ти па̄пакам̣ ра̄гам̣ джаха̄ти, досам̣ джаха̄ти, мохам̣ джаха̄ти, арийамаггена саббепи па̄паке акусале дхамме джаха̄ти. евам̣ пат̣ипанно ча ра̄гадосамохаккхайа̄ са ниббутоти ра̄га̄дӣнам̣ париккхайа̄ двепи вимуттийо адхигаччхатӣти айам̣ суттаниддесо.
таттха катамо десана̄ха̄расампа̄то? имасмим̣ сутте ким̣ деситам̣? две сугатийо дева̄ ча манусса̄ ча, дибба̄ ча пан̃ча ка̄магун̣а̄, ма̄нусака̄ ча пан̃ча ка̄магун̣а̄, дибба̄ ча пан̃чупа̄да̄наккхандха̄, ма̄нусака̄ ча пан̃чупа̄да̄наккхандха̄. идам̣ вуччати дуккхам̣ арийасаччам̣. тасса ка̄ран̣абха̄вена пуримапуриманиппханна̄ тан̣ха̄ самудайо арийасаччам̣. тайидам̣ вуччати асса̄до ча а̄дӣнаво ча. саббасса пуримехи двӣхи падехи ниддесо ‘‘дадато…пе… на чӣйатӣ’’ти. кусало ча джаха̄ти па̄паканти магго вутто. ра̄гадосамохаккхайа̄ са ниббутоти две нибба̄надха̄туйо саупа̄дисеса̄ ча анупа̄дисеса̄ ча. идам̣ ниссаран̣ам̣. пхала̄дӣни пана йатха̄рахам̣ ведитабба̄нӣти. айам̣ десана̄ха̄расампа̄то.
вичайоти ‘‘дадато пун̃н̃ам̣ павад̣д̣хатӣ’’ти имина̄ пат̣хамена падена тивидхампи да̄намайам̣ сӣламайам̣ бха̄вана̄майам̣ пун̃н̃акирийаваттху вуттам̣. дасавидхассапи деййадхаммасса паричча̄го вутто. татха̄ чхаббидхассапи рӯпа̄диа̄рамман̣асса. ‘‘сам̣йамато верам̣ на чӣйатӣ’’ти дутийена падена авера̄ асапатта̄ абйа̄па̄да̄ ча пат̣ипада̄ вутта̄. ‘‘кусало ча джаха̄ти па̄пака’’нти татийена падена н̃а̄н̣уппа̄до ан̃н̃а̄н̣аниродхо саббопи арийо ат̣т̣хан̇гико магго саббепи бодхипаккхийа̄ дхамма̄ вутта̄. ‘‘ра̄гадосамохаккхайа̄ са ниббуто’’ти ра̄гаккхайена ра̄гавира̄га̄ четовимутти, мохаккхайена авиджджа̄вира̄га̄ пан̃н̃а̄вимутти вутта̄ти. айам̣ вичайо ха̄расампа̄то.
йуттӣти да̄не т̣хито убхайам̣ парипӯрети маччхарийаппаха̄нан̃ча пун̃н̃а̄бхисандан̃ча̄ти аттхеса̄ йутти. сӣласам̣йаме т̣хито убхайам̣ парипӯрети упача̄расама̄дхим̣ аппана̄сама̄дхин̃ча̄ти аттхеса̄ йутти. па̄паке дхамме паджаханто дуккхам̣ париджа̄на̄ти, ниродхам̣ саччхикароти, маггам̣ бха̄ветӣти аттхеса̄ йутти. ра̄гадосамохесу саббасо париккхӣн̣есу анупа̄дисеса̄йа нибба̄надха̄туйа̄ паринибба̄йатӣти аттхеса̄ йуттӣти. айам̣ йуттиха̄расампа̄то.
падат̣т̣ха̄нанти дадато пун̃н̃ам̣ павад̣д̣хатӣти ча̄га̄дхит̣т̣ха̄насса падат̣т̣ха̄нам̣. сам̣йамато верам̣ на чӣйатӣти сачча̄дхит̣т̣ха̄насса падат̣т̣ха̄нам̣. кусало ча джаха̄ти па̄паканти пан̃н̃а̄дхит̣т̣ха̄насса падат̣т̣ха̄нам̣. ра̄гадосамохаккхайа̄ са ниббутоти упасама̄дхит̣т̣ха̄насса падат̣т̣ха̄нанти. айам̣ падат̣т̣ха̄но ха̄расампа̄то.
лаккхан̣оти ‘‘дадато’’ти етена пеййаваджджам̣ аттхачарийам̣ сама̄наттата̄ ча дассита̄ти ведитабба̄ сан̇гахаваттхубха̄вена екалаккхан̣атта̄. ‘‘сам̣йамато’’ти етена кхантиметта̄авихим̣са̄ануддайа̄дайо дассита̄ти ведитабба̄ вера̄нуппа̄даналаккхан̣ена екалаккхан̣атта̄. ‘‘верам̣ на чӣйатӣ’’ти етена хирӣоттаппааппиччхата̄сантут̣т̣хита̄дайо дассита̄ вера̄вад̣д̣ханена екалаккхан̣атта̄. татха̄ ахирӣка̄ноттаппа̄дайо ачетаббабха̄вена екалаккхан̣атта̄. ‘‘кусало’’ти етена косалладӣпанена самма̄сан̇каппа̄дайо дассита̄ магган̇га̄дибха̄вена екалаккхан̣атта̄. ‘‘джаха̄ти па̄пака’’нти етена парин̃н̃а̄бхисамайа̄дайопи дассита̄ абхисамайалаккхан̣ена екалаккхан̣атта̄. ‘‘ра̄гадосамохаккхайа̄’’ти етена авасит̣т̣хакилеса̄дӣнампи кхайа̄ дассита̄ кхепетаббабха̄вена екалаккхан̣атта̄ти айам̣ лаккхан̣о.
чатубйӯхоти дадатоти га̄тха̄йам̣ бхагавато ко адхиппа̄йо? йе маха̄бхогатам̣ паттхайиссанти, те да̄нам̣ дассанти да̄лиддийаппаха̄на̄йа. йе авератам̣ иччханти, те пан̃ча вера̄ни паджахиссанти. йе кусаладхаммехи чхандака̄ма̄, те ат̣т̣хан̇гикам̣ маггам̣ бха̄вессанти. йе нибба̄йитука̄ма̄, те ра̄гадосамохам̣ паджахиссантӣти айаметтха бхагавато адхиппа̄йо. евам̣ ниббачананида̄насандхайо ваттабба̄ти. айам̣ чатубйӯхо.
а̄ват̣т̣оти йан̃ча ададато маччхарийам̣, йан̃ча асам̣йамато верам̣, йан̃ча акусаласса па̄пасса аппаха̄нам̣, айам̣ пат̣ипаккханиддесена самудайо. тасса алобхена ча адосена ча амохена ча да̄на̄дӣхи паха̄нам̣, има̄ни тӣн̣и кусаламӯла̄ни. тесам̣ паччайо ат̣т̣ха самматта̄ни, айам̣ магго. йо ра̄гадосамоха̄нам̣ кхайо, айам̣ ниродхоти. айам̣ а̄ват̣т̣о.
вибхаттӣти дадато пун̃н̃ам̣ павад̣д̣хатӣти екам̣сена йо бхайахету дети, ра̄гахету дети, а̄мисакин̃чиккхахету дети, на тасса пун̃н̃ам̣ вад̣д̣хати. йан̃ча дан̣д̣ада̄нам̣ саттхада̄нам̣ паравихет̣ханаттхам̣ апун̃н̃ам̣ асса павад̣д̣хати. йам̣ пана кусалена читтена анукампанто ва̄ апача̄йама̄но ва̄ аннам̣ дети, па̄нам̣ ваттхам̣ йа̄нам̣ ма̄ла̄гандхавилепанам̣ сеййа̄васатхам̣ падӣпеййам̣ дети, саббасатта̄нам̣ ва̄ абхайада̄нам̣ дети, меттачитто хитаджджха̄сайо ниссаран̣асан̃н̃ӣ дхаммам̣ десети. сам̣йамато верам̣ на чӣйатӣти екам̣сена абхайӯпаратасса чӣйати, ким̣ка̄ран̣ам̣? йам̣ асаматтхо, бхайӯпарато дит̣т̣хадхаммикасса бха̄йати ‘‘ма̄ мам̣ ра̄джа̄но гахетва̄ хаттхам̣ ва̄ чхиндеййум̣…пе… джӣвантампи сӯле утта̄сеййу’’нти, тена сам̣йамена аверам̣ чӣйати. йо пана евам̣ сама̄но верам̣ на чӣйати. йо пана евам̣ сама̄дийати, па̄н̣а̄типа̄тасса па̄пако випа̄ко дит̣т̣хе чева дхамме абхисампара̄йе ча, евам̣ саббасса акусаласса, со тато а̄рамати, имина̄ сам̣йамена верам̣ на чӣйати. сам̣йамо на̄ма сӣлам̣. там̣ чатуббидхам̣ четана̄ сӣлам̣, четасикам̣ сӣлам̣, сам̣варо сӣлам̣, авӣтиккамо сӣланти. кусало ча джаха̄ти па̄паканти па̄папаха̄йака̄ саттаттим̣са бодхипаккхийа̄ дхамма̄ ваттабба̄ти. айам̣ вибхатти.
париваттаноти дадато пун̃н̃ам̣ павад̣д̣хати, ададатопи пун̃н̃ам̣ павад̣д̣хати, на да̄намайикам̣. сам̣йамато верам̣ на чӣйати асам̣йаматопи верам̣ на чӣйати, йам̣ да̄нена пат̣исан̇кха̄набалена бха̄вана̄балена. кусало ча джаха̄ти па̄пакам̣, акусало пана на джаха̄ти. ра̄гадосамохаккхайа̄ са ниббуто, тесам̣ апариккхайа̄ наттхи ниббутӣти. айам̣ париваттано.
вевачаноти дадато пун̃н̃ам̣ павад̣д̣хати. паричча̄гато кусалам̣ упачӣйати. анумодатопи пун̃н̃ам̣ павад̣д̣хати читтаппаса̄датопи веййа̄ваччакирийа̄йапи. сам̣йаматоти сӣласам̣варато сораччато. верам̣ на чӣйатӣти па̄пам̣ на вад̣д̣хати, акусалам̣ на вад̣д̣хати. кусалоти пан̣д̣ито нипун̣о медха̄вӣ париккхако. джаха̄тӣти самуччхиндати самуггха̄т̣ети. айам̣ вевачано.
пан̃н̃аттӣти дадато пун̃н̃ам̣ павад̣д̣хатӣти лобхасса пат̣иниссаггапан̃н̃атти, алобхасса никкхепапан̃н̃атти. сам̣йамато верам̣ на чӣйатӣти досасса виккхамбханапан̃н̃атти, адосасса никкхепапан̃н̃атти. кусало ча джаха̄ти па̄паканти мохасса самуггха̄тапан̃н̃атти, амохасса бха̄вана̄пан̃н̃атти. ра̄гадосамохасса паха̄напан̃н̃атти, алобха̄доса̄мохасса бха̄вана̄пан̃н̃атти. ра̄гадосамохаккхайа̄ са ниббутоти килеса̄нам̣ пат̣иппассаддхипан̃н̃атти, нибба̄насса саччхикирийапан̃н̃аттӣти. айам̣ пан̃н̃атти.
отаран̣оти дадато пун̃н̃ам̣ павад̣д̣хатӣти да̄нам̣ на̄ма саддха̄дӣхи индрийехи хотӣти айам̣ индрийехи отаран̣о. сам̣йамато верам̣ на чӣйатӣти сам̣йамо на̄ма сӣлаккхандхоти айам̣ кхандхехи отаран̣о. кусало ча джаха̄ти па̄паканти па̄паппаха̄нам̣ на̄ма тӣхи вимоккхехи хоти. тесам̣ упа̄йабхӯта̄ни тӣн̣и вимоккхамукха̄нӣти айам̣ вимоккхамукхехи отаран̣о. ра̄гадосамохаккхайа̄ са ниббутоти вимуттиккхандхо. со ча дхаммадха̄ту дхамма̄йатанан̃ча̄ти айам̣ дха̄тӯхи ча а̄йатанехи ча отаран̣оти. айам̣ отаран̣о.
содханоти дадатотиа̄дика̄ падасуддхи, но а̄рамбхасуддхи. ра̄гадосамохаккхайа̄ са ниббутоти айам̣ падасуддхи ча а̄рамбхасуддхи ча̄ти. айам̣ содхано.
адхит̣т̣ха̄ноти дадатоти айам̣ екаттата̄, ча̄го паричча̄го дхаммада̄нам̣ а̄мисада̄нам̣ абхайада̄нам̣, ат̣т̣ха да̄на̄ни виттха̄ретабба̄ни. айам̣ вематтата̄. сам̣йамоти айам̣ екаттата̄. па̄тимоккхасам̣варо сатисам̣вароти айам̣ вематтата̄. кусало ча джаха̄ти па̄паканти айам̣ екаттата̄. сакка̄йадит̣т̣хим̣ паджахати вичикиччхам̣ паджахатӣтиа̄дика̄ айам̣ вематтата̄. ра̄гадосамохаккхайа̄ са ниббутоти айам̣ екаттата̄. саупа̄дисеса̄ нибба̄надха̄ту анупа̄дисеса̄ нибба̄надха̄тӯти айам̣ вематтата̄ти. айам̣ адхит̣т̣ха̄но.
париккха̄роти да̄насса па̄моджджам̣ паччайо. алобхо хету, сам̣йамасса хироттаппа̄дайо паччайо. йонисоманасика̄ро адосо ча хету, па̄паппаха̄насса сама̄дхи йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассанан̃ча паччайо. тиссо анупассана̄ хету, ниббутийа̄ маггасамма̄дит̣т̣хи хету, самма̄сан̇каппа̄дайо паччайоти. айам̣ париккха̄ро.
сама̄ропано ха̄расампа̄тоти дадато пун̃н̃ам̣ павад̣д̣хатӣти да̄намайам̣ пун̃н̃акирийаваттху, там̣ сӣласса падат̣т̣ха̄нам̣. сам̣йамато верам̣ на чӣйатӣти сӣламайам̣ пун̃н̃акирийаваттху, там̣ сама̄дхисса падат̣т̣ха̄нам̣. сӣлена хи джха̄ненапи ра̄га̄дикилеса̄ на чӣйанти. йеписса таппаччайа̄ уппаджджеййум̣ а̄сава̄ вигха̄тапарил̣а̄ха̄, теписса на хонти. кусало ча джаха̄ти па̄паканти паха̄напарин̃н̃а̄, там̣ бха̄вана̄майам̣ пун̃н̃акирийаваттху. ра̄гадосамохаккхайа̄ са ниббутоти ра̄гассапи кхайа̄ досассапи кхайа̄ мохассапи кхайа̄. таттха ра̄готи йо ра̄го са̄ра̄го четасо са̄раджджана̄ лобхо луббхана̄ луббхитаттам̣ абхиджджха̄ лобхо акусаламӯлам̣. досоти йо досо дуссана̄ дусситаттам̣ бйа̄па̄до четасо бйа̄паджджана̄ досо акусаламӯлам̣. мохоти йам̣ ан̃н̃а̄н̣ам̣ адассанам̣ анабхисамайо асамбодхо аппат̣иведхо думмеджджхам̣ ба̄лйам̣ асампаджан̃н̃ам̣ мохо акусаламӯлам̣. ити имесам̣ ра̄га̄дӣнам̣ кхайо ниродхо пат̣иниссагго ниббути нибба̄йана̄ паринибба̄нам̣ саупа̄дисеса̄ нибба̄надха̄ту анупа̄дисеса̄ нибба̄надха̄тӯти. айам̣ сама̄ропано ха̄расампа̄то.
миссакаха̄расампа̄таван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.