15. париккха̄раха̄равибхан̇гаван̣н̣ана̄

49. таттха катамо париккха̄ро ха̄роти париккха̄раха̄равибхан̇го. таттха йо дхаммо йам̣ дхаммам̣ джанайати, тасса со париккха̄роти сан̇кхепато париккха̄ралаккхан̣ам̣ ватва̄ там̣ вибха̄гена дассетум̣ ‘‘ким̣лаккхан̣о’’тиа̄ди вуттам̣. таттха хиноти аттано пхалам̣ пат̣ика̄ран̣абха̄вам̣ гаччхатӣти хету. пат̣ичча етасма̄ пхалам̣ етӣти паччайо. кин̃ча̄пи хетупаччайасаддехи ка̄ран̣амева вуччати, татха̄пи таттха висесам̣ вибха̄гена дассетум̣ ‘‘аса̄дха̄ран̣алаккхан̣о’’тиа̄ди вуттам̣. сабха̄во хетӯти сама̄набха̄во бӣджам̣ хету. нану ча бӣджам̣ ан̇кура̄дисадисам̣ на хотӣти? но на хоти, ан̃н̃ато хи та̄дисасса ануппаджджанато.

‘‘йатха̄ ва̄ пана̄’’тиа̄дина̄пи уда̄харан̣антарадассанена хетупаччайа̄нам̣ висесамева вибха̄вети. таттха дуддханти кхӣрам̣. дадхи бхаватӣти екаттанайена абхедопача̄рена ва̄ вуттам̣, на ан̃н̃атха̄. на хи кхӣрам̣ дадхи хоти. тенева̄ха – ‘‘на чаттхи екака̄ласамавадха̄нам̣ дуддхасса ча дадхисса ча̄’’ти. атха ва̄ гхат̣е дуддхам̣ паккхиттам̣ дадхи бхавати, дадхи таттха ка̄лантаре джа̄йати паччайантарасама̄йогена, тасма̄ на чаттхи екака̄ласамавадха̄нам̣ дуддхасса ча дадхисса ча расакхӣравипа̄ка̄дӣхи бхиннасабха̄ватта̄. евамеванти йатха̄ хетубхӯтасса кхӣрасса пхалабхӯтена дадхина̄ на екака̄ласамавадха̄нам̣, еваман̃н̃асса̄пи хетусса пхалена на екака̄ласамавадха̄нам̣, на татха̄ паччайасса, на хи паччайо екантена пхалена бхиннака̄ло ева̄ти. евампи хетупаччайа̄нам̣ висесо ведитабботи адхиппа̄йо.

евам̣ ба̄хирам̣ хетупаччайавибха̄гам̣ дассетва̄ ида̄ни аджджхаттикам̣ дассетум̣ ‘‘айан̃хи сам̣са̄ро’’тиа̄ди вуттам̣. таттха ‘‘авиджджа̄ авиджджа̄йа хетӯ’’ти вутте ким̣ екасмим̣ читтуппа̄де анека̄ авиджджа̄ виджджантӣти? а̄ха ‘‘пуримика̄ авиджджа̄ паччхимика̄йа авиджджа̄йа хетӯ’’ти. тена екасмим̣ ка̄ле хетупхала̄нам̣ самавадха̄нам̣ наттхӣти етамеваттхам̣ саматтхети. таттха ‘‘пуримика̄ авиджджа̄’’тиа̄дина̄ хетупхалабхӯта̄нам̣ авиджджа̄нам̣ вибха̄гам̣ дассети. ‘‘бӣджан̇куро вийа̄’’тиа̄дина̄ имаматтхам̣ дассети – йатха̄ бӣджам̣ ан̇курасса хету хонтам̣ саманантарахетута̄йа хету хоти. йам̣ пана бӣджато пхалам̣ ниббаттати, тасса бӣджам̣ парампарахетута̄йа хету хоти. евам̣ авиджджа̄йапи хетубха̄ве дат̣т̣хаббанти.

пуна ‘‘йатха̄ ва̄ пана̄’’тиа̄дина̄пи хетупаччайавибха̄гамева дассети. таттха тха̄лаканти дӣпакапаллика̄. анаггиканти аггим̣ вина̄. дӣпетунти джа̄летум̣. ити сабха̄во хетӯти евам̣ падӣпуджджа̄лана̄дӣсу аггиа̄дипадӣпасадисам̣ ка̄ран̣ам̣ сабха̄во хету. парабха̄во паччайоти таттхева капаллика̄ват̣т̣итела̄дисадисо аггито ан̃н̃о сабха̄во паччайо. аджджхаттикоти нийакаджджхаттико нийакаджджхатте бхаво. ба̄хироти тато бахибхӯто. джанакоти ниббаттако. паригга̄хакоти упаттхамбхако. аса̄дха̄ран̣оти а̄вен̣ико. са̄дха̄ран̣оти ан̃н̃есампи паччайуппанна̄нам̣ сама̄но.

ида̄ни йасма̄ ка̄ран̣ам̣ ‘‘париккха̄ро’’ти вуттам̣, ка̄ран̣абха̄во ча пхала̄пеккха̄йа, тасма̄ ка̄ран̣асса йо ка̄ран̣абха̄во йатха̄ ча со хоти, йан̃ча пхалам̣ йо ча тасса висесо, йо ча ка̄ран̣апхала̄нам̣ самбандхо, там̣ саббам̣ вибха̄ветум̣ ‘‘авупаччхедаттхо’’тиа̄ди вуттам̣. таттха ка̄ран̣апхалабха̄вена самбандхата̄ сантати. ко ча таттха самбандхо, ко ка̄ран̣апхалабха̄во ча? со ева авупаччхедаттхо. йо пхалабхӯто ан̃н̃асса ака̄ран̣ам̣ хутва̄ нируджджхати, со вупаччхинно на̄ма хоти, йатха̄ там̣ арахато чутичиттам̣. йо пана аттано анурӯпасса пхаласса хету хутва̄ нируджджхати, со анупаччхинно ева на̄ма хоти, хетупхаласамбандхасса виджджама̄натта̄ти а̄ха – ‘‘авупаччхедаттхо сантатиаттхо’’ти.

йасма̄ ча ка̄ран̣ато ниббаттам̣ пхалам̣ на̄ма, на аниббаттам̣, тасма̄ ‘‘ниббаттиаттхо пхалаттхо’’ти вуттам̣. йасма̄ пана пуримабхавена анантарабхавапат̣исандха̄навасена паватта̄ упапаттиккхандха̄ пунаббхаво, тасма̄ вуттам̣ – ‘‘пат̣исандхиаттхо пунаббхаваттхо’’ти. татха̄ йасса пуггаласса килеса̄ уппаджджанти, там̣ палибундхенти самма̄ пат̣ипаджджитум̣ на денти. йа̄ва ча маггена асамуггха̄тита̄, та̄ва анусенти на̄ма, тена вуттам̣ – ‘‘палибодхаттхо парийут̣т̣ха̄наттхо, асамуггха̄таттхо анусайаттхо’’ти. парин̃н̃а̄бхисамайавасена парин̃н̃а̄те на када̄чи там̣ на̄марӯпан̇курасса ка̄ран̣ам̣ хессатӣти а̄ха – ‘‘апарин̃н̃а̄таттхо вин̃н̃а̄н̣асса бӣджаттхо’’ти. йаттха авупаччхедо таттха сантатӣти йаттха рӯпа̄рӯпаппаваттийам̣ йатха̄вутто авупаччхедо, таттха сантативоха̄ро. йаттха сантати таттха ниббаттӣтиа̄ди паччайапарампарадассанам̣ хетупхаласамбандхавибха̄ванамева.

‘‘йатха̄ ва̄ пана чаккхун̃ча пат̣ичча̄’’тиа̄дина̄ ‘‘сабха̄во хетӯ’’ти вуттамеваттхам̣ вибха̄гена дассети. таттха санниссайата̄йа̄ти упаниссайапаччайата̄йа. манасика̄роти кирийа̄манодха̄ту. са̄ хи чаккхувин̃н̃а̄н̣асса вин̃н̃а̄н̣абха̄вена сама̄наджа̄тита̄йа сабха̄во хету. сан̇кха̄ра̄ вин̃н̃а̄н̣асса паччайо сабха̄во хетӯти пун̃н̃а̄диабхисан̇кха̄ра̄ пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣асса паччайо, таттха йо сабха̄во, со хетӯти. сан̇кха̄ра̄ти четтха саббо локийо кусала̄кусалачиттуппа̄до адхиппето. имина̄ найена сесападесупи аттхо ведитаббо. евам̣ йо кочи упаниссайо саббо со париккха̄роти йатха̄вуттаппабхедо йо кочи паччайо, со саббо аттано пхаласса париккхаран̣ато абхисан̇кхаран̣ато париккха̄ро. тасса ниддха̄ретва̄ катханам̣ париккха̄ро ха̄роти.

париккха̄раха̄равибхан̇гаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.