1. десана̄ха̄равибхан̇гаван̣н̣ана̄

5. евам̣ ха̄ра̄дайо сукхаггахан̣аттхам̣ га̄тха̄бандхавасена сарӯпато ниддиситва̄ ида̄ни тесу ха̄ре та̄ва пат̣иниддесавасена вибхаджитум̣ ‘‘таттха катамо десана̄ха̄ро’’тиа̄ди а̄раддхам̣. таттха катамоти катхетукамйата̄пуччха̄. десана̄ха̄роти пуччхитаббадхамманидассанам̣. кин̃ча̄пи десана̄ха̄ро ниддесава̄ре сарӯпато дассито, пат̣иниддесасса пана висайам̣ дассенто ‘‘асса̄да̄дӣнавата̄’’ти га̄тхам̣ екадесена пачча̄масати. айам̣ десана̄ха̄ро пубба̄пара̄пеккхо. таттха пубба̄пеккхатте ‘‘катамо десана̄ха̄ро’’ти пуччхитва̄ ‘‘асса̄да̄дӣнавата̄’’ти сарӯпато дасситасса нигаманам̣ хоти. пара̄пеккхатте пана ‘‘айам̣ десана̄ха̄ро ким̣ десайатӣ’’ти десана̄кирийа̄йа каттуниддесо хоти. тена десана̄ха̄расса анваттхасан̃н̃атам̣ дассети. десайатӣти сам̣ван̣н̣ети, виттха̄ретӣти аттхо.

ида̄ни анена десетаббадхамме сарӯпато дассенто ‘‘асса̄да’’нтиа̄дима̄ха, там̣ пуббе вуттанайатта̄ утта̄намева. тасма̄ ито парампи авуттамева ван̣н̣айисса̄ма. ‘‘каттха пана а̄гате асса̄да̄дике айам̣ ха̄ро сам̣ван̣н̣етӣ’’ти ануйогам̣ манасикатва̄ десана̄ха̄рена сам̣ван̣н̣етаббадхаммам̣ дассенто ‘‘дхаммам̣ во, бхиккхаве, десесса̄мӣ’’тиа̄дикам̣ саббапарийаттидхаммасан̇га̄хакам̣ бхагавато чхачхаккадесанам̣ екадесена дассети.

таттха дхамманти айам̣ дхамма-саддо парийаттисаччасама̄дхипан̃н̃а̄пакатипун̃н̃а̄паттин̃еййа̄дӣсу бахӯсу аттхесу дит̣т̣хаппайого. татха̄ хи ‘‘идха, бхиккху, дхаммам̣ парийа̄пун̣а̄тӣ’’тиа̄дӣсу (а. ни. 5.73) парийаттидхамме диссати. ‘‘дит̣т̣хадхаммо паттадхаммо’’тиа̄дӣсу (дӣ. ни. 1.299; маха̄ва. 18) сачче. ‘‘евам̣дхамма̄ те бхагаванто ахесу’’нтиа̄дӣсу (дӣ. ни. 2.13, 145) сама̄дхимхи. ‘‘саччам̣ дхаммо дхити ча̄го’’ти евама̄дӣсу (джа̄. 1.1.57; 1.2.147-148) пан̃н̃а̄йам̣. ‘‘джа̄тидхамма̄нам̣, бхиккхаве, сатта̄на’’нти евама̄дӣсу (дӣ. ни. 2.398; ма. ни. 1.131) пакатийам̣. ‘‘дхаммо хаве раккхати дхаммача̄ри’’нтиа̄дӣсу (джа̄. 1.10.102; 1.15.385) пун̃н̃е. ‘‘чатта̄ро па̄ра̄джика̄ дхамма̄’’ти евама̄дӣсу (па̄ра̄. 233) а̄паттийам̣. ‘‘кусала̄ дхамма̄ акусала̄дхамма̄’’тиа̄дӣсу (дха. са. тикама̄тика̄ 1) н̃еййе. идха пана парийаттийам̣ дат̣т̣хабботи (ма. ни. ат̣т̣ха. 1.мӯлапарийа̄йасуттаван̣н̣ана̄; дха. са. ат̣т̣ха. читтуппа̄дакан̣д̣а 1; бу. вам̣. ат̣т̣ха. 1.1).

воти пана айам̣ во-саддо ‘‘ханда да̄ни, бхиккхаве, пава̄реми во’’ти (сам̣. ни. 1.215) еттха упайогаттхе а̄гато. ‘‘саннипатита̄нам̣ во, бхиккхаве, двайам̣ каран̣ӣйа’’нтиа̄дӣсу (ма. ни. 1.273) каран̣аттхе. ‘‘йе хи во арийа̄ парисуддхака̄йакамманта̄’’тиа̄дӣсу падапӯран̣е. ‘‘а̄рочайа̄ми во, бхиккхаве’’тиа̄дӣсу (а. ни. 7.72) сампада̄наттхе. идха̄пи сампада̄наттхе ева̄ти дат̣т̣хаббо.

бхиккханасӣлата̄дигун̣айогена бхиккхӯ, бхиннакилесата̄дигун̣айогена ва̄. атха ва̄ сам̣са̄ре бхайам̣ иккхантӣти бхиккхӯ. бхиккхавети тесам̣ а̄лапанам̣. тена те дхаммассаване нийодженто аттано мукха̄бхимукхам̣ кароти. десесса̄мӣти катхесса̄ми. тена на̄хам̣ дхаммиссарата̄йа тумхе ан̃н̃ам̣ кин̃чи ка̄реййа̄ми, ана̄варан̣ан̃а̄н̣ена саббам̣ н̃еййадхаммам̣ паччаккхака̄рита̄йа пана дхаммам̣ десесса̄мӣти ида̄ни паваттийама̄нам̣ дхаммадесанам̣ пат̣иджа̄на̄ти. а̄дикалйа̄н̣антиа̄дӣсу а̄димхи калйа̄н̣ам̣ а̄дикалйа̄н̣ам̣, а̄дикалйа̄н̣аметасса̄ти ва̄ а̄дикалйа̄н̣ам̣. сесапададвайепи есева найо. таттха сӣлена а̄дикалйа̄н̣ам̣. сама̄дхина̄ маджджхекалйа̄н̣ам̣. пан̃н̃а̄йа парийоса̄накалйа̄н̣ам̣. буддхасубуддхата̄йа ва̄ а̄дикалйа̄н̣ам̣. дхаммасудхаммата̄йа маджджхекалйа̄н̣ам̣. сан̇гхасуппат̣ипаттийа̄ парийоса̄накалйа̄н̣ам̣. атха ва̄ уггхат̣итан̃н̃увинайанена а̄дикалйа̄н̣ам̣. випан̃читан̃н̃увинайанена маджджхекалйа̄н̣ам̣ неййапуггалавинайанена парийоса̄накалйа̄н̣ам̣. айамеваттхо идха̄дхиппето.

аттхасампаттийа̄ са̄ттхам̣. бйан̃джанасампаттийа̄ сабйан̃джанам̣. сан̇ка̄сана̄дичхааттхападасама̄йогато ва̄ са̄ттхам̣. аккхара̄дичхабйан̃джанападасама̄йогато сабйан̃джанам̣. айамеваттхо идха̄дхиппето. упанетабба̄бха̄вато екантена парипун̣н̣анти кевалапарипун̣н̣ам̣. апанетабба̄бха̄вато парисуддхам̣. сӣла̄дипан̃чадхаммаккхандхапа̄рипӯрийа̄ ва̄ парипун̣н̣ам̣. чатурогханиттхаран̣а̄йа паваттийа̄ лока̄мисанирапеккхата̄йа ча парисуддхам̣. брахмам̣ сет̣т̣хам̣ уттамам̣ брахмӯнам̣ ва̄ сет̣т̣ха̄нам̣ арийа̄нам̣ чарийам̣ сиккхаттайасан̇гахам̣ са̄санам̣ брахмачарийам̣ пака̄сайисса̄ми паридӣпайисса̄мӣти аттхо.

евам̣ бхагавата̄ десито пака̄сито ча са̄санадхаммо йесам̣ асса̄да̄дӣнам̣ дассанавасена паватто, те асса̄да̄дайо десана̄ха̄расса висайабхӯта̄ йаттха йаттха па̄т̣хе сависесам̣ вутта̄, тато тато ниддха̄ретва̄ уда̄харан̣авасена идха̄нетва̄ дассетум̣ ‘‘таттха катамо асса̄до’’тиа̄ди а̄раддхам̣. таттха ка̄манти мана̄пийарӯпа̄дим̣ тебхӯмакадхаммасан̇кха̄там̣ ваттхука̄мам̣. ка̄майама̄насса̄ти иччхантасса. тасса четам̣ самиджджхатӣти тасса ка̄майама̄насса саттасса там̣ ка̄масан̇кха̄там̣ ваттху самиджджхати че, саче со там̣ лабхатӣти вуттам̣ хоти. аддха̄пӣтимано хотӣти екам̣сена тут̣т̣хачитто хоти. ладдха̄ти лабхитва̄. маччоти сатто. йадиччхатӣти йам̣ иччхати. айаметтха сан̇кхепо, виттха̄ро пана ниддесе (маха̄ни. 1) вуттанайена ведитаббо. айам̣ асса̄доти йа̄йам̣ адхиппа̄йасамиджджхана̄ иччхитала̄бхе пӣтиманата̄ соманассам̣, айам̣ асса̄детаббато асса̄до.

тасса че ка̄майа̄насса̄ти тасса пуггаласса ка̄ме иччхама̄насса, ка̄мена ва̄ йа̄йама̄насса. чхандаджа̄тасса̄ти джа̄татан̣хасса. джантуноти саттасса. те ка̄ма̄ париха̄йантӣти те ваттхука̄ма̄ кеначи антара̄йена винассанти че. саллавиддхова руппатӣти атха айомайа̄дина̄ саллена виддхо вийа пӣл̣ийатӣти аттхо. айам̣ а̄дӣнавоти йа̄йам̣ ка̄ма̄нам̣ випарин̣а̄ман̃н̃атха̄бха̄ва̄ ка̄майа̄насса саттасса руппана̄ доманассуппатти, айам̣ а̄дӣнаво.

йо ка̄ме париваджджетӣти йо бхиккху йатха̄вутте ка̄ме таттха чхандара̄гасса виккхамбханена ва̄ самуччхинданена ва̄ саббабха̄гена ваджджети. йатха̄ ким̣? саппассева пада̄ сироти, йатха̄ кочи пурисо джӣвитука̄мо кан̣хасаппам̣ пат̣ипатхе пасситва̄ аттано па̄дена тасса сирам̣ париваджджети, сомам̣…пе… самативаттатӣти со бхиккху саббам̣ локам̣ висаритва̄ т̣хитатта̄ локе висаттика̄сан̇кха̄там̣ имам̣ тан̣хам̣ сатима̄ хутва̄ саматиккаматӣти. идам̣ ниссаран̣анти йадидам̣ висаттика̄сан̇кха̄та̄йа тан̣ха̄йа нибба̄на̄рамман̣ена арийамаггена самативаттанам̣, идам̣ ниссаран̣ам̣.

кхеттанти кеда̄ра̄дикхеттам̣. ваттхунти гхараваттхуа̄диваттхум̣. хиран̃н̃ам̣ ва̄ти каха̄пан̣асан̇кха̄там̣ суван̣н̣асан̇кха̄тан̃ча хиран̃н̃ам̣. ва̄-саддо викаппанаттхо, со саббападесу йоджетаббо. гава̄ссанти га̄во ча ассе ча̄ти гава̄ссам̣. да̄сапорисанти да̄се ча порисе ча̄ти да̄сапорисам̣. тхийоти иттхийо. бандхӯти н̃а̄тибандхаво. путхӯ ка̄мети ан̃н̃епи ва̄ мана̄пийарӯпа̄дике бахӯ ка̄магун̣е. йо наро анугиджджхатӣти йо сатто ану ану абхикан̇кхати паттхетӣти аттхо. айам̣ асса̄доти йадидам̣ кхетта̄дӣнам̣ анугиджджханам̣, айам̣ асса̄дети ваттхука̄ме етена̄ти асса̄до.

абала̄ нам̣ балӣйантӣти кхетта̄дибхеде ка̄ме анугиджджхантам̣ там̣ пуггалам̣ кусалехи паха̄таббатта̄ абаласан̇кха̄та̄ килеса̄ балӣйанти абхибхаванти, саддха̄бала̄дивирахена ва̄ абалам̣ там̣ пуггалам̣ абала̄ килеса̄ балӣйанти, абалатта̄ абхибхавантӣти аттхо. маддантенам̣ париссайа̄ти енам̣ ка̄магиддхам̣ ка̄ме парийесантам̣ раккхантан̃ча сӣха̄дайо ча па̄кат̣апариссайа̄ ка̄йадуччарита̄дайо ча апа̄кат̣апариссайа̄ мадданти. тато нам̣…пе… даканти тато техи па̄кат̣а̄па̄кат̣апариссайехи абхибхӯтам̣ там̣ пуггалам̣ джа̄тиа̄дидуккхам̣ самудде бхиннана̄вам̣ удакам̣ вийа анвети анугаччхатӣти аттхо. айам̣ а̄дӣнавоти йва̄йам̣ тан̣ха̄дуччаритасам̣килесахетуко джа̄тиа̄дидуккха̄нубандхо, айам̣ а̄дӣнаво.

тасма̄ти йасма̄ ка̄магиддхасса вуттанайена дуккха̄нубандхо виджджати, тасма̄. джантӯти сатто. сада̄ сатоти пуббаратта̄парараттам̣ джа̄гарийа̄нуйогена сато хутва̄. ка̄ма̄ни париваджджайети виккхамбханавасена самуччхедавасена ча рӯпа̄дӣсу ваттхука̄месу саббаппака̄рам̣ килесака̄мам̣ ануппа̄денто ка̄ма̄ни париваджджайе паджахеййа. те паха̄йа таре огханти евам̣ те ка̄ме паха̄йа таппаха̄накараарийамаггенева чатуббидхампи огхам̣ тареййа, таритум̣ саккун̣еййа̄ти аттхо. на̄вам̣ ситва̄ва па̄рагӯти йатха̄ пурисо удакаггахан̣ена гарубха̄рам̣ на̄вам̣ удакам̣ бахи син̃читва̄ лахука̄йа на̄ва̄йа аппакасиренева па̄рагӯ бхавеййа, па̄рам̣ гаччхеййа, евамева аттабха̄вана̄вам̣ килесӯдакагарукам̣ син̃читва̄ лахукена аттабха̄вена па̄рагӯ бхавеййа, па̄рам̣ нибба̄нам̣ арахаттаппаттийа̄ гаччхеййа анупа̄дисеса̄йа нибба̄надха̄туйа̄ паринибба̄нена̄ти аттхо. идам̣ ниссаран̣анти йам̣ ка̄маппаха̄намукхена чатурогхам̣ таритва̄ анупа̄дисеса̄йа нибба̄надха̄туйа̄ нибба̄нам̣, идам̣ саббасан̇кхатаниссаран̣ато ниссаран̣анти.

дхаммоти да̄на̄дипун̃н̃адхаммо. хавети нипа̄таматтам̣. раккхати дхаммача̄ринти йо там̣ дхаммам̣ аппаматто чарати, там̣ дхаммача̄рим̣ дит̣т̣хадхаммикасампара̄йикабхедена дувидхатопи анаттхато раккхати па̄лети. чхаттам̣ махантам̣ йатха вассака̄лети вассака̄ле деве вассанте йатха̄ махантам̣ чхаттам̣ кусалена пурисена дха̄ритам̣ там̣ вассатеманато раккхати. таттха йатха̄ там̣ чхаттам̣ аппаматто хутва̄ атта̄нам̣ раккхантам̣ чха̄дентан̃ча васса̄дито раккхати, евам̣ дхаммопи аттасамма̄пан̣идха̄нена аппаматто хутва̄ дхаммачарийа̄йа атта̄нам̣ раккхантам̣йева раккхатӣти адхиппа̄йо. еса̄…пе… ча̄рӣти етена вуттамеваттхам̣ па̄кат̣атарам̣ кароти, там̣ сувин̃н̃еййамева. идам̣ пхаланти дит̣т̣хадхаммикехи сампара̄йикехи ча анаттхехи йадидам̣ дхаммасса раккхан̣ам̣ вуттам̣ раккха̄васа̄насса ча аббхудайасса ниппха̄данам̣, идам̣ ниссаран̣ам̣ ана̄маситва̄ десана̄йа ниббаттетаббата̄йа пхаланти.

саббе дхамма̄ти саббе сан̇кхата̄ дхамма̄. анатта̄ти наттхи етесам̣ атта̄ ка̄ракаведакасабха̄во, сайам̣ ва̄ на атта̄ти анатта̄ти. итӣти евам̣. йада̄ пан̃н̃а̄йа пассатӣти йасмим̣ ка̄ле випассанам̣ уссукка̄пенто анатта̄нупассана̄сан̇кха̄та̄йа пан̃н̃а̄йа пассати. атха ниббиндати дуккхети атха анатта̄нупассана̄йа пуббе ева аниччата̄дуккхата̄нам̣ супаридит̣т̣хатта̄ ниббида̄нупассана̄васена випассана̄гочарабхӯте пан̃чаккхандхадуккхе ниббиндати ниббедам̣ а̄паджджати. еса магго висуддхийа̄ти йа̄ вутталаккхан̣а̄ ниббида̄нупассана̄ саббакилесависуджджханато висуддхисан̇кха̄тасса арийамаггасса аччантависуддхийа̄ ва̄ аматадха̄туйа̄ магго упа̄йо. айам̣ упа̄йоти йадидам̣ анатта̄нупассана̄мукхена саббасмим̣ ват̣т̣асмим̣ ниббинданам̣ вуттам̣, там̣ висуддхийа̄ адхигамахетубха̄вато упа̄йо.

‘‘чаккхума̄…пе… париваджджайе’’ти имисса̄ га̄тха̄йа айам̣ сан̇кхепаттхо – йатха̄ чаккхума̄ пурисо сарӣре ваханте висама̄ни бхӯмиппадеса̄ни чан̣д̣ата̄йа ва̄ висаме хаттхиа̄дайо париваджджети, евам̣ локе саппан̃н̃о пурисо саппан̃н̃ата̄йа хита̄хитам̣ джа̄нанто па̄па̄ни ла̄мака̄ни дуччарита̄ни париваджджеййа̄ти. айам̣ а̄н̣аттӣти йа̄ айам̣ ‘‘па̄па̄ни париваджджетабба̄нӣ’’ти дхаммара̄джасса бхагавато а̄н̣а̄, айам̣ а̄н̣аттӣти.

евам̣ висум̣ висум̣ суттесу а̄гата̄ пхалӯпа̄йа̄н̣аттийо уда̄харан̣абха̄вена дассетва̄ ида̄ни та̄ екато а̄гата̄ дассетум̣ ‘‘сун̃н̃ато’’ти га̄тхама̄ха.

таттха сун̃н̃ато локам̣ авеккхассу, могхара̄джа̄ти а̄н̣аттӣти ‘‘могхара̄джа, саббампи сан̇кха̄ралокам̣ авасаваттита̄саллаккхан̣авасена ва̄ туччхабха̄васаманупассанавасена ва̄ сун̃н̃оти пасса̄’’ти идам̣ дхаммара̄джасса вачанам̣ видха̄набха̄вато а̄н̣атти. саббада̄ сатикирийа̄йа там̣сун̃н̃ата̄дассанам̣ сампаджджатӣти ‘‘сада̄ сатоти упа̄йо’’ти вуттам̣. атта̄нудит̣т̣хим̣ ӯхачча̄ти вӣсативаттхукам̣ сакка̄йадассанам̣ уддхаритва̄ самуччхиндитва̄. евам̣ маччутаро сийа̄ти. идам̣ пхаланти йам̣ евам̣ вуттена видхина̄ маччутаран̣ам̣ маччуно висайа̄тиккаманам̣ тасса йам̣ пуббабха̄гапат̣ипада̄пат̣ипаджджанам̣, идам̣ десана̄йа пхаланти аттхо. йатха̄ пана асса̄да̄дайо сутте каттхачи сарӯпато каттхачи ниддха̄ретаббата̄йа каттхачи висум̣ висум̣ каттхачи екато дассита̄, на евам̣ пхала̄дайо. пхала̄дайо пана саббаттха сутте га̄тха̄су ва̄ екато дассетабба̄ти имасса найасса дассанаттхам̣ висум̣ висум̣ уда̄харитва̄пи пуна ‘‘сун̃н̃ато лока’’нтиа̄дина̄ екато уда̄харан̣ам̣ катанти дат̣т̣хаббам̣.

6. евам̣ асса̄да̄дайо уда̄харан̣авасена сарӯпато дассетва̄ ида̄ни таттха пуггалавибха̄гена десана̄вибха̄гам̣ дассетум̣ ‘‘таттха бхагава̄’’тиа̄ди вуттам̣.

таттха уггхат̣итам̣ гхат̣итаматтам̣ уддит̣т̣хаматтам̣ йасса ниддесапат̣иниддеса̄ на ката̄, там̣ джа̄на̄тӣти уггхат̣итан̃н̃ӯ. уддесаматтена саппабхедам̣ савиттха̄раматтхам̣ пат̣ивиджджхатӣти аттхо, уггхат̣итам̣ ва̄ уччалитам̣ ут̣т̣хапитанти аттхо, там̣ джа̄на̄тӣти уггхат̣итан̃н̃ӯ. дхаммо хи десийама̄но десакато десана̄бха̄джанам̣ сан̇каманто вийа хоти, тамеса уччалитамева джа̄на̄тӣти аттхо, чалитамева ва̄ уггхат̣итам̣. сассата̄диа̄ка̄расса хи венеййа̄нам̣ а̄сайасса буддха̄вен̣ика̄ дхаммадесана̄ тан̇кхан̣апатита̄ ева чалана̄йа хоти, тато парампара̄нуваттийа̄, таттха̄йам̣ уггхат̣ите чалитаматтейева а̄сайе дхаммам̣ джа̄на̄ти авабуджджхатӣти уггхат̣итан̃н̃ӯ, тасса уггхат̣итан̃н̃усса ниссаран̣ам̣ десайати, таттакенева тасса аттхасиддхито. випан̃читам̣ виттха̄ритам̣ ниддит̣т̣хам̣ джа̄на̄тӣти випан̃читан̃н̃ӯ, випан̃читам̣ ва̄ мандам̣ сан̣икам̣ дхаммам̣ джа̄на̄тӣти випан̃читан̃н̃ӯ, тасса випан̃читан̃н̃усса а̄дӣнаван̃ча ниссаран̣ан̃ча десайати, на̄тисан̇кхепавиттха̄ра̄йа десана̄йа тасса аттхасиддхито. нетаббо дхаммасса пат̣иниддисена аттхам̣ па̄петабботи неййо, мудиндрийата̄йа ва̄ пат̣иломаггахан̣ато нетаббо анунетабботи неййо, тасса неййасса асса̄дам̣ а̄дӣнавам̣ ниссаран̣ан̃ча десайати, анавасесетва̄ва десанена тасса аттхасиддхито. таттха̄йам̣ па̄л̣и –

‘‘катамо ча пуггало уггхат̣итан̃н̃ӯ? йасса пуггаласса саха уда̄хат̣авела̄йа дхамма̄бхисамайо хоти. айам̣ вуччати пуггало уггхат̣итан̃н̃ӯ.

‘‘катамо ча пуггало випан̃читан̃н̃ӯ? йасса пуггаласса сам̣кхиттена бха̄ситасса виттха̄рена аттхе вибхаджийама̄не дхамма̄бхисамайо хоти. айам̣ вуччати пуггало випан̃читан̃н̃ӯ.

‘‘катамо ча пуггало неййо? йасса пуггаласса уддесато парипуччхато йонисоманасикарото калйа̄н̣амитте севато бхаджато пайирупа̄сато евам̣ анупуббена дхамма̄бхисамайо хоти. айам̣ вуччати пуггало неййо’’ти (пу. па. 148-150).

падапарамо панеттха неттийам̣ пат̣иведхасса абха̄джананти на гахитоти дат̣т̣хаббам̣. еттха ча асса̄до, а̄дӣнаво, ниссаран̣ам̣, асса̄до ча а̄дӣнаво ча, асса̄до ча ниссаран̣ан̃ча, а̄дӣнаво ча ниссаран̣ан̃ча, асса̄до ча а̄дӣнаво ча ниссаран̣ан̃ча̄ти ете сатта пат̣т̣ха̄нанайа̄.

тесу татийачхат̣т̣хасаттама̄ венеййаттайавинайане саматтхата̄йа гахита̄, итаре чатта̄ро на гахита̄. на хи кевалена асса̄дена а̄дӣнавена тадубхайена ва̄ катхитена венеййавинайанам̣ самбхавати, килеса̄нам̣ паха̄на̄вачанато. пан̃чамопи а̄дӣнава̄вачанато ниссаран̣асса анупа̄йо ева. на хи вимуттираса̄ бхагавато десана̄ вимуттим̣ тадупа̄йан̃ча ана̄масантӣ паваттати. тасма̄ ете чатта̄ро найа̄ ануддхат̣а̄. саче пана падапарамасса пуггаласса васена паваттам̣ сам̣килесабха̄гийам̣ ва̄сана̄бха̄гийам̣ тадубхайабха̄ге т̣хитам̣ десанам̣ суттекадесам̣ га̄тхам̣ ва̄ та̄дисам̣ етесам̣ найа̄нам̣ уда̄харан̣абха̄вена уддхарати, евам̣ сати саттаннампи найа̄нам̣ гахан̣ам̣ бхавеййа. венеййавинайанам̣ пана тесам̣ санта̄не арийамаггасса уппа̄данам̣. там̣ йатха̄вуттехи ева найети, на̄васесехӣти итаре идха на вутта̄. йасма̄ пана пет̣аке (пет̣ако. 23) –

‘‘таттха катамо асса̄до ча а̄дӣнаво ча?

йа̄ни кароти пурисо, та̄ни аттани пассати;

калйа̄н̣ака̄рӣ калйа̄н̣ам̣, па̄пака̄рӣ ча па̄пака’’нти.

таттха йам̣ калйа̄н̣ака̄рӣ калйа̄н̣ам̣ паччанубхоти, айам̣ асса̄до. йам̣ па̄пака̄рӣ па̄пам̣ паччанубхоти, айам̣ а̄дӣнаво.

ат̣т̣химе, бхиккхаве, локадхамма̄. катаме ат̣т̣ха? ла̄бхотиа̄ди (а. ни. 8.6). таттха ла̄бхо йасо сукхам̣ пасам̣са̄, айам̣ асса̄до. ала̄бхо айасо дуккхам̣ нинда̄, айам̣ а̄дӣнаво.

таттха катамо асса̄до ча ниссаран̣ан̃ча?

‘‘сукхо випа̄ко пун̃н̃а̄нам̣, адхиппа̄йо ча иджджхати;

кхиппан̃ча парамам̣ сантим̣, нибба̄намадхигаччхатӣ’’ти. (пет̣ако. 23);

айам̣ асса̄до ча ниссаран̣ан̃ча.

дваттим̣сима̄ни, бхиккхаве, маха̄пурисасса маха̄пурисалаккхан̣а̄ни, йехи саманна̄гатасса маха̄пурисасса двева гатийо бхаванти анан̃н̃а̄…пе… виват̣аччхадоти саббам̣ лаккхан̣асуттам̣, (дӣ. ни. 3.199) айам̣ асса̄до ча ниссаран̣ан̃ча.

таттха катамо а̄дӣнаво ча ниссаран̣ан̃ча?

‘‘бха̄ра̄ хаве пан̃чаккхандха̄, бха̄раха̄ро ча пуггало;

бха̄ра̄да̄нам̣ дукхам̣ локе, бха̄раниккхепанам̣ сукхам̣.

‘‘никкхипитва̄ гарум̣ бха̄рам̣, ан̃н̃ам̣ бха̄рам̣ ана̄дийа;

самӯлам̣ тан̣хамаббуйха, ниччха̄то париниббуто’’ти. (сам̣. ни. 3.22);

айам̣ а̄дӣнаво ча ниссаран̣ан̃ча.

таттха катамо асса̄до ча а̄дӣнаво ча ниссаран̣ан̃ча?

‘‘ка̄ма̄ хи читра̄ мадхура̄ манорама̄, вирӯпарӯпена матхенти читтам̣;

тасма̄ ахам̣ паббаджитомхи ра̄джа, апан̣н̣акам̣ са̄ман̃н̃амева сеййоти. (ма. ни. 2.307; тхерага̄. 787-788; пет̣ако. 23);

айам̣ асса̄до ча а̄дӣнаво ча ниссаран̣ан̃ча̄’’ти вуттам̣. тасма̄ тепи найа̄ идха ниддха̄ретва̄ ведитабба̄. пхала̄дӣсупи айам̣ найо лаббхати ева. йасма̄ пет̣аке (пет̣ако. 22) ‘‘таттха катамам̣ пхалан̃ча упа̄йо ча? сӣле патит̣т̣ха̄йа наро сапан̃н̃о’’ти га̄тха̄ (сам̣. ни. 1.23), идам̣ пхалан̃ча упа̄йо ча.

таттха катамам̣ пхалан̃ча а̄н̣атти ча?

‘‘саче бха̄йатха дуккхасса, саче во дуккхамаппийам̣;

ма̄каттха па̄пакам̣ каммам̣, а̄ви ва̄ йади ва̄ рахоти. (уда̄. 44);

идам̣ пхалан̃ча а̄н̣атти ча.

таттха катамо упа̄йо ча а̄н̣атти ча?

‘‘кумбхӯпамам̣ ка̄йамимам̣ видитва̄, нагарӯпамам̣ читтамидам̣ т̣хапетва̄;

йодхетха ма̄рам̣ пан̃н̃а̄вудхена, джитан̃ча раккхе анивесано сийа̄’’ти. (дха. па. 40);

айам̣ упа̄йо ча а̄н̣атти ча. евам̣ пхала̄дӣнам̣ дукавасенапи уда̄харан̣ам̣ ведитаббам̣. еттха ча йо ниссаран̣адесана̄йа винетаббо, со уггхат̣итан̃н̃ӯтиа̄дина̄ йатха̄ десана̄вибха̄гена пуггалавибха̄гасиддхи хоти, евам̣ уггхат̣итан̃н̃усса бхагава̄ ниссаран̣ам̣ десетӣтиа̄дина̄ пуггалавибха̄гена десана̄вибха̄го самбхаватӣти со татха̄ дассито.

евам̣ йесам̣ пуггала̄нам̣ васена десана̄вибха̄го дассито, те пуггале пат̣ипада̄вибха̄гена вибхаджитва̄ дассетум̣ ‘‘чатассо пат̣ипада̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха пат̣ипада̄бхин̃н̃а̄като вибха̄го пат̣ипада̄като хотӣти а̄ха – ‘‘чатассо пат̣ипада̄’’ти. та̄ панета̄ ча саматхавипассана̄пат̣ипаттивасена дувидха̄ хонти. катхам̣? саматхапаккхе та̄ва пат̣хамасаманна̄ха̄рато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва тасса тасса джха̄насса упача̄рам̣ уппаджджати, та̄ва паватта̄ саматхабха̄вана̄ ‘‘пат̣ипада̄’’ти вуччати. упача̄рато пана пат̣т̣ха̄йа йа̄ва аппана̄ та̄ва паватта̄ пан̃н̃а̄ ‘‘абхин̃н̃а̄’’ти вуччати.

са̄ пана̄йам̣ пат̣ипада̄ екаччасса дуккха̄ хоти нӣваран̣а̄дипаччанӣкадхаммасамуда̄ча̄рагахан̣ата̄йа киччха̄ асукхасевана̄ти аттхо, екаччасса тадабха̄вена сукха̄. абхин̃н̃а̄пи екаччасса дандха̄ хоти манда̄ асӣгхаппаватти, екаччасса кхиппа̄ аманда̄ сӣгхаппаватти. тасма̄ йо а̄дито килесе виккхамбхенто дуккхена сасан̇кха̄рена саппайогена киламанто виккхамбхети, тасса дуккха̄ пат̣ипада̄ хоти. йо пана виккхамбхитакилесо аппана̄парива̄сам̣ васанто чирена ан̇гапа̄тубха̄вам̣ па̄пун̣а̄ти, тасса дандха̄бхин̃н̃а̄ на̄ма хоти. йо кхиппам̣ ан̇гапа̄тубха̄вам̣ па̄пун̣а̄ти, тасса кхиппа̄бхин̃н̃а̄ на̄ма хоти. йо килесе виккхамбхенто сукхена акиламанто виккхамбхети, тасса сукха̄ пат̣ипада̄ на̄ма хоти.

випассана̄паккхе пана йо рӯпа̄рӯпамукхена випассанам̣ абхинивисанто чатта̄ри маха̄бхӯта̄ни париггахетва̄ упа̄да̄рӯпам̣ паригган̣ха̄ти арӯпам̣ паригган̣ха̄ти, рӯпа̄рӯпам̣ пана паригган̣ханто дуккхена касирена киламанто париггахетум̣ саккоти, тасса дуккха̄ пат̣ипада̄ на̄ма хоти. париггахитарӯпа̄рӯпасса пана випассана̄парива̄се маггапа̄тубха̄вадандхата̄йа дандха̄бхин̃н̃а̄ на̄ма хоти. йопи рӯпа̄рӯпам̣ париггахетва̄ на̄марӯпам̣ ваваттхапенто дуккхена касирена киламанто ваваттхапети, ваваттхапите ча на̄марӯпе випассана̄парива̄сам̣ васанто чирена маггам̣ уппа̄детум̣ саккоти. тасса̄пи дуккха̄ пат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄ на̄ма хоти.

апаро на̄марӯпампи ваваттхапетва̄ паччайе паригган̣ханто дуккхена касирена киламанто паригган̣ха̄ти, паччайе ча париггахетва̄ випассана̄парива̄сам̣ васанто чирена маггам̣ уппа̄дети. евампи дуккха̄ пат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄ на̄ма хоти.

апаро паччайепи париггахетва̄ лаккхан̣а̄ни пат̣ивиджджханто дуккхена касирена киламанто пат̣ивиджджхати, пат̣ивиддхалаккхан̣о ча випассана̄парива̄сам̣ васанто чирена маггам̣ уппа̄дети. евампи дуккха̄ пат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄ на̄ма хоти.

апаро лаккхан̣а̄нипи пат̣ивиджджхитва̄ випассана̄н̃а̄н̣е тиккхе сӯре суппасанне ваханте уппаннам̣ випассана̄никантим̣ парийа̄дийама̄но дуккхена касирена киламанто парийа̄дийати, никантин̃ча парийа̄дийитва̄ випассана̄парива̄сам̣ васанто чирена маггам̣ уппа̄дети. евампи дуккха̄ пат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄ на̄ма хоти. имина̄вупа̄йена итара̄пи тиссо пат̣ипада̄ ведитабба̄. випассана̄паккхика̄ ева панеттха чатассо пат̣ипада̄ дат̣т̣хабба̄.

чатта̄ро пуггала̄ти йатха̄вуттапат̣ипада̄вибха̄гена чатта̄ро пат̣ипаннакапуггала̄. там̣ пана пат̣ипада̄вибха̄гам̣ саддхим̣ хетупа̄йапхалехи дассетум̣ ‘‘тан̣ха̄чарито’’тиа̄ди вуттам̣.

таттха чаританти чарийа̄, вуттӣти аттхо. тан̣ха̄йа ниббаттитам̣ чаритам̣ етасса̄ти тан̣ха̄чарито, тан̣ха̄йа ва̄ паваттито чарито тан̣ха̄чарито, лобхаджджха̄сайоти аттхо. дит̣т̣хичаритоти еттха̄пи есева найо. мандоти мандийам̣ вуччати авиджджа̄, та̄йа саманна̄гато мандо, моха̄дхикоти аттхо.

сатиндрийена̄ти сатийа̄ а̄дхипаччам̣ курума̄на̄йа. сатиндрийамева хисса висадам̣ хоти. йасма̄ тан̣ха̄чаритата̄йа пуббабха̄ге косаджджа̄бхибхавена на вӣрийам̣ балавам̣ хоти, моха̄дхиката̄йа на пан̃н̃а̄ балаватӣ. тадубхайена̄пи на сама̄дхи балава̄ хоти, тасма̄ ‘‘сатиндрийамева хисса висадам̣ хотӣ’’ти вуттам̣. тенева̄ха – ‘‘сатипат̣т̣ха̄нехи ниссайехӣ’’ти. тан̣ха̄чаритата̄йа часса килесавиккхамбханам̣ на сукаранти дуккха̄ пат̣ипада̄, ависадан̃а̄н̣ата̄йа дандха̄бхин̃н̃а̄ти пуббе вуттанайам̣ а̄нетва̄ йоджетаббам̣. ниййа̄тӣти арийамаггена ват̣т̣адуккхато ниггаччхати.

удаттхоти удааттхо, ул̣а̄рапан̃н̃оти аттхо. пан̃н̃а̄саха̄йапат̣ила̄бхена часса сама̄дхи тиккхо хоти сампайуттесу а̄дхипаччам̣ паваттети. тенева̄ха – ‘‘сама̄дхиндрийена̄’’ти. висадан̃а̄н̣атта̄ ‘‘кхиппа̄бхин̃н̃а̄йа̄’’ти вуттам̣. сама̄дхипадха̄натта̄ джха̄на̄нам̣ джха̄нехи ниссайехӣти айам̣ висесо. сесам̣ пуримасадисамева. дит̣т̣хичарито аниййа̄никамаггампи ниййа̄никанти ман̃н̃ама̄но таттха усса̄хабахулатта̄ вӣрийа̄дхико хоти. вӣрийа̄дхиката̄йева часса килесавиккхамбханам̣ сукаранти сукха̄ пат̣ипада̄, ависадан̃а̄н̣ата̄йа пана дандха̄бхин̃н̃а̄ти имаматтхам̣ дассети ‘‘дит̣т̣хичарито мандо’’тиа̄дина̄. сесам̣ вуттанайамева.

саччехӣти арийасаччехи. арийасачча̄ни хи локийа̄ни пуббабха̄ган̃а̄н̣асса саммасанат̣т̣ха̄ната̄йа локуттара̄ни адхимуччаната̄йа магган̃а̄н̣асса абхисамайат̣т̣ха̄ната̄йа ча ниссайа̄ни хонтӣти. сесам̣ вуттанайамева. еттха ча дит̣т̣хичарито удаттхо уггхат̣итан̃н̃ӯ. тан̣ха̄чарито мандо неййо. итаре двепи випан̃читан̃н̃ӯти евам̣ йена венеййаттайена пуббе десана̄вибха̄го дассито, тадева венеййаттайам̣ имина̄ пат̣ипада̄вибха̄гена дасситанти дат̣т̣хаббам̣.

ида̄ни там̣ венеййупуггалавибха̄гам̣ аттханайайоджана̄йа висайам̣ катва̄ дассетум̣ ‘‘убхо тан̣ха̄чарита̄’’тиа̄ди вуттам̣. тан̣ха̄йа сама̄дхипат̣ипаккхатта̄ тан̣ха̄чарито висуджджхама̄но сама̄дхимукхена висуджджхатӣти а̄ха – ‘‘саматхапуббан̇гама̄йа̄’’ти. ‘‘саматхавипассанам̣ йуганаддхам̣ бха̄ветӣ’’ти (а. ни. 4.170; пат̣и. ма. 2.1, 3) вачанато пана самма̄дит̣т̣хисахитенева самма̄сама̄дхина̄ ниййа̄нам̣, на самма̄сама̄дхина̄ ева̄ти а̄ха – ‘‘саматхапуббан̇гама̄йа випассана̄йа̄’’ти. ‘‘ра̄гавира̄га̄ четовимуттӣти арахаттапхаласама̄дхӣ’’ти сан̇гахесу вуттам̣. идха пана ана̄га̄мипхаласама̄дхӣти ваккхати. со хи сама̄дхисмим̣ парипӯрака̄рӣти. таттха ран̃джанат̣т̣хена ра̄го. со вираджджати ета̄йа̄ти ра̄гавира̄га̄, та̄йа ра̄гавира̄га̄йа, ра̄гаппаха̄йика̄йа̄ти аттхо.

четовимуттийа̄ти четоти читтам̣, тадападесена четтха сама̄дхи вуччати ‘‘йатха̄ читтам̣ пан̃н̃ан̃ча бха̄вайа’’нти (сам̣. ни. 1.23). пат̣иппассаддхивасена пат̣ипаккхато вимуччатӣти вимутти, тена ва̄ вимутто, тато вимуччананти ва̄ вимутти, сама̄дхийева. йатха̄ хи локийакатха̄йам̣ сан̃н̃а̄ читтан̃ча десана̄сӣсам̣. йатха̄ха – ‘‘на̄наттака̄йа̄ на̄наттасан̃н̃ино’’ти (дӣ. ни. 3.332, 341, 357; а. ни. 7.44; 9.24) ‘‘ким̣ читто твам̣, бхиккхӯ’’ти (па̄ра̄. 135) ча, евам̣ локуттаракатха̄йам̣ пан̃н̃а̄ сама̄дхи ча. йатха̄ха – ‘‘пан̃чан̃а̄н̣ико самма̄сама̄дхӣ’’ти (вибха. 804) ча ‘‘саматхавипассанам̣ йуганаддхам̣ бха̄ветӣ’’ти ча. тесу идха ра̄гасса уджувипаччанӣкато саматхапуббан̇гамата̄вачанато ча четоггахан̣ена сама̄дхи вутто. татха̄ вимуттивачанена. тена вуттам̣ ‘‘сама̄дхийева̄’’ти. чето ча там̣ вимутти ча̄ти четовимутти. атха ва̄ вуттаппака̄рассева четасо пат̣ипаккхато вимутти вимоккхоти четовимутти, четаси ва̄ пхалавин̃н̃а̄н̣е вуттаппака̄ра̄ва вимуттӣти четовимутти, четасо ва̄ пхалавин̃н̃а̄н̣асса пат̣ипаккхато вимутти вимоккхо етасминти четовимутти, сама̄дхийева. пан̃н̃а̄вимуттийа̄ти еттха̄пи айам̣ найо йатха̄самбхавам̣ йоджетаббо.

дит̣т̣хийа̄ сависайе пан̃н̃а̄садисӣ паваттӣти дит̣т̣хичарито висуджджхама̄но пан̃н̃а̄мукхена висуджджхатӣти а̄ха – ‘‘убхо дит̣т̣хичарита̄ випассана̄’’тиа̄ди. авиджджа̄вира̄га̄ пан̃н̃а̄вимуттӣти арахаттапхалапан̃н̃а̄. саматхаггахан̣ена таппат̣ипаккхато тан̣хам̣ випассана̄ггахан̣ена авиджджан̃ча ниддха̄ретва̄ пат̣хаманайасса бхӯмим̣ сакка̄ сукхена дассетунти а̄ха – ‘‘йе саматха…пе… ха̄табба̄’’ти.

таттха саматхапуббан̇гама̄ пат̣ипада̄ти пурима̄ две пат̣ипада̄, итара̄ випассана̄пуббан̇гама̄ти дат̣т̣хабба̄. ха̄табба̄ти гаметабба̄, нетабба̄ти аттхо. випассана̄йа аниччадуккхаанаттасан̃н̃а̄бха̄вато дуккхасан̃н̃а̄парива̄ратта̄ ча асубхасан̃н̃а̄йа има̄ чатассо сан̃н̃а̄ дассита̄ хонти. таппат̣ипаккхена ча чатта̄ро випалла̄са̄ти сакаласса сӣхавиккӣл̣итанайасса бхӯмим̣ сукхена сакка̄ дассетунти а̄ха – ‘‘йе випассана̄…пе… ха̄табба̄’’ти.

7. евам̣ пат̣ипада̄вибха̄гена венеййапуггалавибха̄гам̣ дассетва̄ ида̄ни там̣ н̃а̄н̣авибха̄гена дассенто йасма̄ бхагавато десана̄ йа̄вадева венеййавинайанаттха̄, винайанан̃ча несам̣ сутамайа̄дӣнам̣ тиссаннам̣ пан̃н̃а̄нам̣ ануккамена ниббаттанам̣, йатха̄ бхагавато десана̄йа паваттибха̄вавибха̄ванан̃ча ха̄ранайабйа̄па̄ро, тасма̄ имасса ха̄расса самут̣т̣хитаппака̄рам̣ та̄ва пуччхитва̄ йена пуггалавибха̄гадассанена десана̄бха̄джанам̣ вибхаджитва̄ таттха десана̄йам̣ десана̄ха̄рам̣ нийоджетука̄мо там̣ дассетум̣ ‘‘сва̄йам̣ ха̄ро каттха самбхаватӣ’’тиа̄дима̄ха.

таттха йасса̄ти йо со ат̣т̣хахи аккхан̣ехи вимутто сота̄вадха̄напарийоса̄на̄хи ча сампаттӣти саманна̄гато йасса. саттха̄ти дит̣т̣хадхаммикасампара̄йикапараматтхехи йатха̄рахам̣ ануса̄санато саттха̄. дхамманти йатха̄нусит̣т̣хам̣ пат̣ипаджджама̄не апа̄йесу апатама̄не дха̄ретӣти дхаммо, там̣ дхаммам̣. десайатӣти сан̇кхепавиттха̄ранайехи бха̄сати катхети. ан̃н̃атароти бхагавато са̄вакесу ан̃н̃атаро. гарут̣т̣ха̄нӣйоти сӣласута̄дигун̣ависесайогена гарукаран̣ӣйо. сабрахмача̄рӣти брахмам̣ вуччати сет̣т̣хат̣т̣хена сакалам̣ саттхуса̄санам̣. самам̣ саха ва̄ брахмам̣ чарати пат̣ипаджджатӣти сабрахмача̄рӣ. саддхам̣ пат̣илабхатӣти ‘‘самма̄самбуддхо вата со бхагава̄ йо еварӯпасса дхаммасса десета̄’’ти татха̄гате, ‘‘сва̄ккха̄то вата̄йам̣ дхаммо йо евам̣ екантапарипун̣н̣о екантапарисуддхо’’тиа̄дина̄ дхамме ча саддхам̣ лабхати уппа̄детӣти аттхо.

таттха̄ти тасмим̣ йатха̄суте йатха̄парийатте дхамме. вӣмам̣са̄ти па̄л̣ийа̄ па̄л̣иаттхасса ча вӣмам̣санапан̃н̃а̄. сесам̣ тасса̄ ева вевачанам̣. са̄ хи йатха̄вуттавӣмам̣сане сан̇кочам̣ ана̄паджджитва̄ уссаханавасена усса̄хана̄, туланавасена тулана̄, упапариккхан̣авасена упапариккха̄ти ча вутта̄. атха ва̄ вӣмам̣сатӣти вӣмам̣са̄, са̄ падападаттхавича̄ран̣а̄ пан̃н̃а̄. усса̄хана̄ти вӣрийена упаттхамбхита̄ дхаммасса дха̄ран̣апаричайаса̄дхика̄ пан̃н̃а̄. тулана̄ти падена падантарам̣, десана̄йа ва̄ десанантарам̣ тулайитва̄ сам̣сандитва̄ гахан̣апан̃н̃а̄. упапариккха̄ти маха̄падесе ота̄ретва̄ па̄л̣ийа̄ па̄л̣иаттхасса ча упапариккхан̣апан̃н̃а̄. аттахитам̣ парахитан̃ча а̄кан̇кхантехи суййатӣти сутам̣, ка̄лавачаниччха̄йа абха̄вато, йатха̄ дуддханти. ким̣ пана танти? адхика̄рато са̄маттхийато ва̄ парийаттидхаммоти вин̃н̃а̄йати. атха ва̄ саванам̣ сутам̣, сотадва̄ра̄нуса̄рена парийаттидхаммасса упадха̄ран̣анти аттхо. сутена хетуна̄ ниббатта̄ сутамайӣ. пака̄рена джа̄на̄тӣти пан̃н̃а̄. йа̄ вӣмам̣са̄, айам̣ сутамайӣ пан̃н̃а̄ти паччекампи йоджетаббам̣. татха̄ти йатха̄ сутамайӣ пан̃н̃а̄ вӣмам̣са̄дипарийа̄йаватӣ вӣмам̣са̄дивибха̄гаватӣ ча, татха̄ чинта̄майӣ ча̄ти аттхо. йатха̄ ва̄ сутамайӣ ораматтика̄ анават̣т̣хита̄ ча, евам̣ чинта̄майӣ ча̄ти дассети.

сутена ниссайена̄ти сутена парийаттидхаммена парийаттидхаммассаванена ва̄ упаниссайена иттхамбхӯталаккхан̣е каран̣авачанам̣, йатха̄вуттам̣ сутам̣ упанисса̄йа̄ти аттхо. вӣмам̣са̄тиа̄дӣсу ‘‘идам̣ сӣлам̣, айам̣ сама̄дхи, име рӯпа̄рӯпадхамма̄, име пан̃чаккхандха̄’’ти тесам̣ тесам̣ дхамма̄нам̣ сабха̄вавӣмам̣санабхӯта̄ пан̃н̃а̄ вӣмам̣са̄. тесам̣йева дхамма̄нам̣ вачанаттхам̣ мун̃читва̄ сабха̄васарасалаккхан̣асса тулайитва̄ вийа гахан̣апан̃н̃а̄ тулана̄. тесам̣йева дхамма̄нам̣ салаккхан̣ам̣ авиджахитва̄ аниччата̄дируппанасаппаччайа̄диа̄ка̄ре ча таккетва̄ витаккетва̄ ча упапариккхан̣апан̃н̃а̄ упапариккха̄, татха̄ упапариккхите дхамме савиггахе вийа упат̣т̣хаханте еваметехи ниджджха̄наккхаме катва̄ читтена ану ану пеккхан̣а̄ манаса̄нупеккхан̣а̄. еттха ча йатха̄ сутамайӣ пан̃н̃а̄ йатха̄сутасса дхаммасса дха̄ран̣апаричайавасена паваттанато усса̄хаджа̄та̄ ‘‘усса̄хана̄’’ти ваттаббатам̣ арахати, на евам̣ чинта̄майӣти идха ‘‘усса̄хана̄’’ти падам̣ на вуттам̣. чинтанам̣ чинта̄, ниджджха̄нанти аттхо. сесам̣ вуттанайамева.

има̄хи двӣхи пан̃н̃а̄хӣти йатха̄вутта̄хи двӣхи пан̃н̃а̄хи ка̄ран̣абхӯта̄хи. сутачинта̄майан̃а̄н̣есу хи патит̣т̣хито випассанам̣ а̄рабхатӣти. ‘‘има̄су двӣсу пан̃н̃а̄сӯ’’типи пат̣ханти. ‘‘техи джа̄та̄су уппанна̄сӯ’’ти ва̄ вачанасесо йоджетаббо. манасика̄расампайуттасса̄ти рӯпа̄рӯпапариггаха̄диманасика̄ре йуттаппайуттасса. йам̣ н̃а̄н̣ам̣ уппаджджатӣти вуттанайена манасика̄раппайогена дит̣т̣хивисуддхикан̇кха̄витаран̣ависуддхимагга̄магган̃а̄н̣адассанависуддхипат̣ипада̄н̃а̄н̣адассанависуддхӣнам̣ сампа а̄данена випассанам̣ уссуккантасса йам̣ н̃а̄н̣адассанависуддхисан̇кха̄там̣ арийамагган̃а̄н̣ам̣ уппаджджати, айам̣ бха̄вана̄майӣ пан̃н̃а̄ти самбандхо. там̣ пана дассанам̣ бха̄вана̄ти дувидханти а̄ха – ‘‘дассанабхӯмийам̣ ва̄ бха̄вана̄бхӯмийам̣ ва̄’’ти. йади дассананти вуччати, катхам̣ таттха пан̃н̃а̄ бха̄вана̄майӣти? бха̄вана̄майамева хи там̣ н̃а̄н̣ам̣, пат̣хамам̣ нибба̄надассанато пана ‘‘дассана’’нти вуттанти сапхало пат̣хамамагго дассанабхӯми. сеса̄ секкха̄секкхадхамма̄ бха̄вана̄бхӯми.

8. ида̄ни има̄ тиссо пан̃н̃а̄ парийа̄йантарена дассетум̣ ‘‘паратогхоса̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха паратоти на аттато, ан̃н̃ато саттхуто са̄вакато ва̄ти аттхо. гхоса̄ти тесам̣ десана̄гхосато, десана̄паччайа̄ти аттхо. атха ва̄ парато гхосо етисса̄ти паратогхоса̄, йа̄ пан̃н̃а̄, са̄ сутамайӣти йоджетаббам̣. паччаттасамут̣т̣хита̄ти паччаттам̣ тасса тасса аттани самбхӯта̄. йонисоманасика̄ра̄ти тесам̣ тесам̣ дхамма̄нам̣ сабха̄вапаригган̣хана̄дина̄ йатха̄вуттена упа̄йена паваттаманасика̄ра̄. парато ча гхосена̄ти паратогхосена хетубхӯтена. сесам̣ вуттанайамева.

ида̄ни йадаттхам̣ има̄ пан̃н̃а̄ уддхат̣а̄, тамева венеййапуггалавибха̄гам̣ йоджетва̄ дассетум̣ ‘‘йасса̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха има̄ двети ган̣анавасена ватва̄ пуна та̄ сутамайӣ чинта̄майӣ ча̄ти сарӯпато дассети. айам̣ уггхат̣итан̃н̃ӯти айам̣ сутамайачинта̄майан̃а̄н̣ехи а̄сайапайогапабодхасса ниппха̄дитатта̄ уддесаматтенева джа̄нанато ‘‘уггхат̣итан̃н̃ӯ’’ти вуччати. айам̣ випан̃читан̃н̃ӯти чинта̄майан̃а̄н̣ена а̄сайасса апариккхататта̄ уддесаниддесехи джа̄нанато випан̃читан̃н̃ӯ. айам̣ неййоти сутамайан̃а̄н̣асса̄пи абха̄вато ниравасесам̣ виттха̄радесана̄йа нетаббато неййо.

9. евам̣ десана̄пат̣ипада̄н̃а̄н̣авибха̄гехи десана̄бха̄джанам̣ венеййаттайам̣ вибхаджитва̄ ида̄ни таттха паваттита̄йа бхагавато дхаммадесана̄йа десана̄ха̄рам̣ ниддха̄ретва̄ йоджетум̣ ‘‘са̄йам̣ дхаммадесана̄’’тиа̄ди а̄раддхам̣.

таттха са̄йанти са̄ айам̣. йа̄ пуббе ‘‘дхаммам̣ во, бхиккхаве, десесса̄мӣ’’тиа̄дина̄ (нетти. 5) пат̣иниддесава̄расса а̄дито десана̄ха̄расса висайабха̄вена никкхитта̄ па̄л̣и, тамеветтха десана̄ха̄рам̣ нийоджетум̣ ‘‘са̄йам̣ дхаммадесана̄’’ти пачча̄масати. ким̣ десайатӣти катхетукамйата̄васена десана̄йа пин̣д̣аттхам̣ пуччхитва̄ там̣ ган̣ана̄йа париччхиндитва̄ са̄ман̃н̃ато дассети ‘‘чатта̄ри сачча̄нӣ’’ти. саччавинимутта̄ хи бхагавато десана̄ наттхӣти. тасса̄ ча чатта̄ри сачча̄ни пин̣д̣аттхо. паваттипаваттаканиваттитадупа̄йавимуттасса неййасса абха̄вато чатта̄ри авипарӣтабха̄вена сачча̄нӣти дат̣т̣хаббам̣. та̄ни ‘‘дуккхам̣ самудайам̣ ниродхам̣ магга’’нти сарӯпато дассети.

таттха анекупаддава̄дхит̣т̣ха̄набха̄вена куччхитатта̄ ба̄ладжанапарикаппитадхувасубхасукхаттабха̄вавирахена туччхатта̄ ча дуккхам̣. авасесапаччайасамава̄йе дуккхасса уппаттика̄ран̣атта̄ самудайо. саббагатисун̃н̃атта̄ наттхи еттха сам̣са̄рача̄ракасан̇кха̄то дуккхародхо, етасмим̣ ва̄ адхигате сам̣са̄рача̄ракасан̇кха̄тасса дуккхародхасса абха̄вотипи ниродхо, ануппа̄даниродхапаччайатта̄ ва̄. ма̄ренто гаччхати, нибба̄наттхикехи маггийатӣти ва̄ магго. таттха самудайена асса̄до, дуккхена а̄дӣнаво, магганиродхехи ниссаран̣ам̣. евам̣ йасмим̣ сутте чатта̄ри сачча̄ни сарӯпато а̄гата̄ни, таттха йатха̄рутавасена. йаттха пана сутте чатта̄ри сачча̄ни сарӯпато на а̄гата̄ни, таттха аттхато чатта̄ри сачча̄ни уддхаритва̄ тесам̣ васена асса̄да̄дайо ниддха̄ретабба̄. йаттха ча асса̄да̄дайо сарӯпато а̄гата̄, таттха ваттаббамева наттхи. йаттха пана на а̄гата̄, таттха аттхато уддхаритва̄ тесам̣ васена чатта̄ри сачча̄ни ниддха̄ретабба̄ни. идха пана асса̄да̄дайо уда̄харан̣авасена сарӯпато дассита̄ти техи сачча̄ни ниддха̄ретум̣ ‘‘а̄дӣнаво ча̄’’тиа̄ди вуттам̣.

таттха ‘‘сам̣кхиттена пан̃чупа̄да̄наккхандха̄ дуккха̄’’ти (дӣ. ни. 2.387; ма. ни. 1.120; 3.373; вибха. 202) вачанато тан̣ха̄ваджджа̄ тебхӯмакадхамма̄ дуккхасаччам̣, те ча аничча̄дисабха̄ватта̄ а̄дӣнаво, пхалан̃ча десана̄йа са̄дхетаббам̣. таттха йам̣ локийам̣, там̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘пхалан̃ча дуккха’’нти. асса̄доти тан̣ха̄випалла̄са̄нампи иччхитатта̄ те сандха̄йа ‘‘асса̄до самудайо’’ти вуттам̣. саха випассана̄йа арийамагго десана̄ ча десана̄пхала̄дхигамасса упа̄йоти катва̄ ‘‘упа̄йо а̄н̣атти ча магго’’ти вуттам̣. ниссаран̣ападе ча̄пи арийамагго ниддха̄ретаббо, на ча̄йам̣ саччавибха̄го а̄кулоти дат̣т̣хаббо. йатха̄ хи саччавибхан̇ге (вибха. 208) ‘‘тан̣ха̄ авасит̣т̣ха̄ килеса̄ авасит̣т̣ха̄ акусала̄ дхамма̄ са̄сава̄ни кусаламӯла̄ни са̄сава̄ ча кусала̄ дхамма̄ самудайасаччабха̄вена вибхатта̄’’ти тасмим̣ тасмим̣ найе там̣там̣авасит̣т̣ха̄ тебхӯмакадхамма̄ дуккхасаччабха̄вена вибхатта̄, евамидха̄пи дат̣т̣хаббанти. има̄ни чатта̄ри сачча̄нӣти нигаманам̣. идам̣ дхаммачакканти йа̄йам̣ бхагавато чатусаччавасена са̄муккам̣сика̄ дхаммадесана̄, идам̣ дхаммачаккам̣.

ида̄ни тасса̄ дхаммадесана̄йа дхаммачаккабха̄вам̣ саччавибхан̇гасуттавасена (ма. ни. 3.371 а̄дайо) дассетум̣ ‘‘йатха̄ха бхагава̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха идам̣ дуккханти идам̣ джа̄тиа̄дивибха̄гам̣ сан̇кхепато пан̃чупа̄да̄наккхандхасан̇гахам̣ тан̣ха̄ваджджам̣ тебхӯмакадхаммаджа̄там̣ дуккхасса адхит̣т̣ха̄набха̄вена дуккхадуккха̄дибха̄вена ча дуккхам̣ арийасаччанти аттхо. мети бхагава̄ атта̄нам̣ ниддисати. ба̄ра̄н̣асийанти ба̄ра̄н̣асӣна̄макасса нагарасса авидӯре. паччекабуддхаисӣнам̣ а̄ка̄сато отаран̣ат̣т̣ха̄ната̄йа исипатанам̣. мига̄нам̣ таттха абхайасса диннатта̄ мигада̄йанти ча ладдхана̄ме ассаме. уттарати атиккамати, абхибхаватӣти ва̄ уттарам̣, наттхи етасса уттаранти ануттарам̣. анатисайам̣ аппат̣ибха̄гам̣ ва̄. кин̃ча̄пи бхагавато дхаммадесана̄ анека̄су девамануссапариса̄су анекасатаккхаттум̣ тесам̣ арийасаччаппат̣иведхасампа̄данавасена паваттита̄, татха̄пи саббапат̣хамам̣ ан̃н̃а̄сикон̣д̣ан̃н̃аппамукха̄йа ат̣т̣ха̄расапарима̄н̣а̄йа брахмакот̣ийа̄ чатусаччаппат̣иведхавибха̄ванӣйа̄ дхаммадесана̄, тасса̄ са̄тисайа̄ дхаммачаккасаман̃н̃а̄ти ‘‘дхаммачаккам̣ паваттита’’нти вуттам̣.

таттха сатипат̣т̣ха̄на̄дидхаммо ева паваттанат̣т̣хена чакканти дхаммачаккам̣, чакканти ва̄ а̄н̣а̄. дхаммато анапетатта̄ дхамман̃ча там̣ чаккан̃ча̄ти дхаммачаккам̣. дхаммена н̃а̄йена чаккантипи дхаммачаккам̣. йатха̄ха – ‘‘дхамман̃ча паваттети чаккан̃ча̄ти дхаммачаккам̣, чаккан̃ча паваттети дхамман̃ча̄ти дхаммачаккам̣, дхаммена паваттетӣти дхаммачакка’’нтиа̄ди (пат̣и. ма. 2.41-42). аппат̣иваттийанти дхаммиссарасса бхагавато самма̄самбуддхабха̄вато дхаммачаккасса ча ануттарабха̄вато аппат̣иседханӣйам̣. кена пана аппат̣иваттийанти а̄ха ‘‘саман̣ена ва̄’’тиа̄ди. таттха саман̣ена̄ти паббаджджам̣ упагатена. бра̄хман̣ена̄ти джа̄тибра̄хман̣ена. параматтхасаман̣абра̄хман̣а̄нан̃хи пат̣иломаначиттам̣йева наттхи. девена̄ти ка̄ма̄вачарадевена. кеначӣти йена кеначи авасит̣т̣хапа̄рисаджджена. етта̄вата̄ ат̣т̣ханнампи париса̄нам̣ анавасесапарийа̄да̄нам̣ дат̣т̣хаббам̣. локасминти сатталоке.

таттха̄ти тиссам̣ чатусаччадхаммадесана̄йам̣. апарима̄н̣а̄ пада̄, апарима̄н̣а̄ аккхара̄ти уппат̣ипа̄т̣ивачанам̣ йебхуййена падасан̇гахита̄ни аккхара̄нӣти дассанаттхам̣. пада̄ аккхара̄ бйан̃джана̄ти лин̇гавипалла̄со катоти дат̣т̣хаббам̣. аттхасса̄ти чатусаччасан̇кха̄тасса аттхасса. сан̇ка̄сана̄ти сан̇ка̄ситабба̄ка̄ро. еса найо сесесупи. аттхасса̄ти ча самбандхе са̄мивачанам̣. итипиданти итӣти пака̄раттхо, пи-саддо сампин̣д̣анаттхо, имина̄пи имина̄пи пака̄рена идам̣ дуккхам̣ арийасаччам̣ ведитаббанти аттхо. тена джа̄тиа̄дибхедена йатха̄вуттасса дуккхасаччасса анекабхедатам̣ там̣дӣпака̄нам̣ аккхарапада̄дӣнам̣ вуттаппака̄рам̣ апарима̄н̣атан̃ча саматтхети.

айам̣ дуккхасамудайоти айам̣ ка̄матан̣ха̄дибхеда̄ тан̣ха̄ват̣т̣асса мӯлабхӯта̄ йатха̄вуттасса дуккхасса ниббаттихетубха̄вато дуккхасамудайо. айам̣ дуккханиродхоти айам̣ саббасан̇кхатаниссат̣а̄ асан̇кхатадха̄ту йатха̄вуттасса дуккхасса ануппа̄даниродхапаччайатта̄ дуккханиродхо. айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ти айам̣ самма̄дит̣т̣хиа̄диат̣т̣хан̇гасамӯхо дуккханиродхасан̇кха̄там̣ нибба̄нам̣ гаччхати а̄рамман̣авасена тадабхимукхӣбхӯтатта̄ пат̣ипада̄ ча хоти дуккханиродхаппаттийа̄ти дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄. итипиданти падасса пана самудайасачче ат̣т̣хасататан̣ха̄вичаритехи, ниродхасачче маданиммадана̄дипарийа̄йехи, маггасачче саттаттим̣сабодхипаккхийадхаммехи аттхо вибхаджитва̄ ведитаббо. сесам̣ вуттанайамева.

евам̣ ‘‘два̄даса пада̄ни сутта’’нти га̄тха̄йа сакаласса са̄санасса чханнам̣ аттхапада̄нам̣ чханнан̃ча бйан̃джанапада̄нам̣ васена йа̄ два̄дасападата̄ вутта̄, тамева ‘‘дхаммам̣ во, бхиккхаве, десесса̄мӣ’’тиа̄дина̄ десана̄ха̄расса висайадассанавасена чхачхаккапарийа̄йам̣ (ма. ни. 3.420 а̄дайо) екадесена уддиситва̄ дхаммачаккаппаваттанасуттена (сам̣. ни. 5.1081; маха̄ва. 13; пат̣и. ма. 2.30) тадаттхасса сан̇гахитабха̄вадассанамукхена саббасса̄пи бхагавато вачанасса чатусаччадесана̄бха̄вам̣ тадаттхасса ча чатусаччабха̄вам̣ вибха̄венто ‘‘идам̣ дуккханти ме, бхиккхаве, ба̄ра̄н̣асийа’’нтиа̄дина̄ саччавибхан̇гасуттам̣ (ма. ни. 3.371 а̄дайо) уддесато дассетва̄ ‘‘таттха апарима̄н̣а̄ пада̄’’тиа̄дина̄ бйан̃джанаттхапада̄ни вибхаджанто два̄дасападабха̄вам̣ дӣпетва̄ ида̄ни тесам̣ ан̃н̃аман̃н̃ависайивисайабха̄вена самбандхабха̄вам̣ дассетум̣ ‘‘таттха бхагава̄ аккхарехи сан̇ка̄сетӣ’’тиа̄ди вуттам̣.

таттха пада̄вайаваггахан̣амукхена падаггахан̣ам̣, гахите ча паде падаттха̄вабодхо гахитапуббасан̇кетасса хоти. таттха ча пада̄вайаваггахан̣ена вийа падаггахан̣асса, падаттха̄вайаваггахан̣ена̄пи падаттхаггахан̣асса висеса̄дха̄нам̣ джа̄йатӣти а̄ха – ‘‘аккхарехи сан̇ка̄сетӣ’’ти. йасма̄ пана аккхарехи сам̣кхиттена дӣпийама̄но аттхо падапарийоса̄не ва̄кйасса апарийоситатта̄ паденева пака̄сито дӣпито хоти, тасма̄ ‘‘падехи пака̄сетӣ’’ти вуттам̣. ва̄кйапарийоса̄не пана со аттхо виварито виват̣о като хотӣти вуттам̣ ‘‘бйан̃джанехи виваратӣ’’ти. йасма̄ ча пака̄рехи ва̄кйабхеде кате тадаттхо вибхатто на̄ма хоти, тасма̄ ‘‘а̄ка̄рехи вибхаджатӣ’’ти вуттам̣. татха̄ ва̄кйа̄вайава̄нам̣ паччекам̣ ниббачанавибха̄ге кате со аттхо па̄кат̣о хотӣти вуттам̣ ‘‘нируттӣхи утта̄нӣкаротӣ’’ти. катаниббачанехи ва̄кйа̄вайавехи виттха̄равасена ниравасесато деситехи венеййа̄нам̣ читтапаритосанам̣ буддхиниса̄нан̃ча катам̣ хотӣти а̄ха – ‘‘ниддесехи пан̃н̃апетӣ’’ти. еттха ча аккхарехи ева сан̇ка̄сетӣти авадха̄ран̣ам̣ акатва̄ аккхарехи сан̇ка̄сетийева̄ти евам̣ авадха̄ран̣ам̣ дат̣т̣хаббам̣. еван̃хи сати аттхапада̄нам̣ на̄на̄ва̄кйависайата̄пи сиддха̄ хоти. тена ека̄нусандхике сутте чхал̣ева аттхапада̄ни, на̄на̄нусандхике пана анусандхимхи анусандхимхи чха чха аттхапада̄ни ниддха̄ретабба̄ни.

‘‘аккхарехи ча падехи ча уггхат̣етӣ’’тиа̄дина̄ бйан̃джанапада̄нам̣ киччаса̄дханам̣ дассети. венеййаттайавинайамева хи тесам̣ бйа̄па̄ро. ат̣т̣ха̄набха̄вато пана саччаппат̣иведхасса падапарамо на идха вутто. неййаггахан̣енева ва̄ тасса̄пи идха гахан̣ам̣ секкхаггахан̣ена вийа калйа̄н̣апутхуджджанасса̄ти дат̣т̣хаббам̣. аккхарехӣтиа̄дӣсу каран̣аса̄дхане каран̣авачанам̣, на хетумхи. аккхара̄дӣни хи уггхат̣ана̄диаттха̄ни, на уггхат̣ана̄диаккхара̄диаттхам̣. йадаттха̄ ча кирийа̄ со хету, йатха̄ ‘‘анненавасатӣ’’ти. уггхат̣етӣти сота̄вадха̄нам̣ катва̄ сама̄хитачитта̄нам̣ венеййа̄нам̣ сан̇ка̄санавасена аккхарехи висесам̣ а̄даханто йатха̄ падапарийоса̄не а̄сайаппат̣ибодхо хоти, татха̄ йатха̄дхиппетам̣ аттхам̣ сан̇кхепена катхети уддисатӣти аттхо. випан̃чайатӣти йатха̄уддит̣т̣хам̣ аттхам̣ ниддисати. виттха̄ретӣти виттха̄рам̣ кароти, виттха̄рам̣ катва̄ а̄чиккхати ва̄, пат̣иниддисатӣти аттхо. йасма̄ четтха уггхат̣етӣти уддисанам̣ адхиппетам̣. уддесо ча десана̄йа а̄ди, тасма̄ вуттам̣ – ‘‘уггхат̣ана̄ а̄дӣ’’ти. татха̄ випан̃чанам̣ ниддисанам̣, виттхаран̣ам̣ пат̣иниддисанам̣, ниддесапат̣иниддеса̄ ча десана̄йа маджджхапарийоса̄на̄ти. тена вуттам̣ – ‘‘випан̃чана̄ маджджхе, виттха̄ран̣а̄ парийоса̄на’’нти.

евам̣ ‘‘аккхарехи сан̇ка̄сетӣ’’тиа̄дина̄ чханнам̣ бйан̃джанапада̄нам̣ бйа̄па̄рам̣ дассетва̄ ида̄ни аттхапада̄нам̣ бйа̄па̄рам̣ дассетум̣ ‘‘сойам̣ дхаммавинайо’’тиа̄ди вуттам̣. таттха сӣла̄дидхаммо ева парийаттиаттхабхӯто венеййавинайанато дхаммавинайо. уггхат̣ӣйантоти уддисийама̄но. тена̄ти уггхат̣итан̃н̃ӯвинайанена. випан̃чӣйантоти ниддисийама̄но. виттха̄рӣйантоти пат̣иниддисийама̄но.

10. етта̄вата̄ ‘‘дхаммам̣ во, бхиккхаве, десесса̄мӣ’’ти уддит̣т̣ха̄йа па̄л̣ийа̄ тивидхакалйа̄н̣атам̣ дассетва̄ ида̄ни аттхабйан̃джанасампаттим̣ дассетум̣ ‘‘чха пада̄ни аттхо’’тиа̄ди вуттам̣. там̣ сувин̃н̃еййам̣. ‘‘тена̄ха бхагава̄’’тиа̄дина̄ десана̄ха̄расса висайабха̄вена уддит̣т̣хам̣ па̄л̣им̣ нигаманавасена дассети. локуттарантиа̄ди ‘‘кевалапарипун̣н̣ам̣ парисуддха’’нти пада̄нам̣ аттхавиваран̣ам̣. таттха упат̣т̣хитам̣ саббависеса̄нанти саббесам̣ уттаримануссадхаммасан̇кха̄та̄нам̣ висеса̄нам̣ адхисӣласиккха̄дивисеса̄нам̣ ва̄ упатит̣т̣ханат̣т̣ха̄нам̣. ‘‘идам̣ несам̣ падакканта’’нтиа̄дӣнам̣ вийа етасса саддасиддхи ведитабба̄. ‘‘идам̣ вуччати татха̄гатападам̣ итипӣ’’тиа̄дӣсу идам̣ сиккхаттайасан̇гахам̣ са̄санабрахмачарийам̣ татха̄гатагандхахаттхино пат̣ипаттидесана̄гаманехи килесагаханам̣ оттхаритва̄ гатамагготипи. тена гочарабха̄вана̄севана̄хи нисевитам̣ бхаджитантипи. тасса маха̄ваджиран̃а̄н̣асаббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣адантехи а̄ран̃джитам̣ тебхӯмакадхамма̄нам̣ а̄ран̃джанат̣т̣ха̄нантипи вуччатӣти аттхо. ато четанти йато татха̄гатапада̄дибха̄вена вуччати, ато аненева ка̄ран̣ена брахмуно саббасаттуттамасса бхагавато, брахмам̣ ва̄ саббасет̣т̣хам̣ чарийанти пан̃н̃а̄йати йа̄вадева мануссехи суппака̄ситатта̄ йатха̄вуттаппака̄рехи н̃а̄йати. тена̄ха бхагава̄ти йатха̄вуттаттхам̣ па̄л̣им̣ нигаманавасена дассети.

анупа̄да̄паринибба̄наттхата̄йа бхагавато десана̄йа йа̄вадева арийамаггасампа̄панаттхо десана̄ха̄роти дассетум̣ ‘‘кесам̣ айам̣ дхаммадесана̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘йогӣна’’нти а̄ха. чатусаччакаммат̣т̣ха̄набха̄вана̄йа йуттаппайутта̄ти йогино. те хи имам̣ десана̄ха̄рам̣ пайоджентӣти. идам̣ вачанам̣ десана̄ха̄равибхан̇гасса йатха̄нусандхина̄ самма̄ т̣хапитабха̄вам̣ дассетум̣ пакаран̣ам̣ сан̇га̄йантехи т̣хапитанти дат̣т̣хаббам̣. татха̄ хи вуттам̣ ‘‘тена̄ха а̄йасма̄ маха̄качча̄йано’’ти. нийуттоти па̄л̣ито асса̄да̄дипадаттхе ниддха̄ретва̄ йоджитоти аттхо.

десана̄ха̄равибхан̇гаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.