4. чатуттхаваггаван̣н̣ана̄

151. чатуттхаваггасса пат̣хаме расесӯти амбиламадхуратиттакакат̣укалон̣икакха̄рикакаса̄ва̄дибхедесу са̄йанӣйесу. гедхам̣ акаранти гиддхим̣ акаронто, тан̣хам̣ ануппа̄дентоти вуттам̣ хоти. алолоти ‘‘идам̣ са̄йисса̄ми, идам̣ са̄йисса̄мӣ’’ти евам̣ расависесесу ана̄куло. анан̃н̃апосӣти посетаббакасаддхивиха̄рика̄дивирахито, ка̄йасандха̄ран̣аматтена сантут̣т̣хоти вуттам̣ хоти. йатха̄ ва̄ пуббе уййа̄не расесу гедхакаран̣алоло хутва̄ ан̃н̃апосӣ а̄сим̣, евам̣ ахутва̄ йа̄йа тан̣ха̄йа лоло хутва̄ расесу гедхам̣ кароти, там̣ тан̣хам̣ хитва̄ а̄йатим̣ тан̣ха̄мӯлакасса ан̃н̃асса аттабха̄васса аниббаттанена анан̃н̃апосӣти дассети. атха ва̄ аттхабхан̃джанакат̣т̣хена килеса̄ ‘‘ан̃н̃е’’ти вуччанти, тесам̣ апосанена анан̃н̃апосӣти айаметтха аттхо. сапада̄нача̄рӣти авоккаммача̄рӣ анупуббача̄рӣ, гхарапат̣ипа̄т̣им̣ ачхад̣д̣етва̄ ад̣д̣хакулан̃ча далиддакулан̃ча нирантарам̣ пин̣д̣а̄йа пависама̄ноти аттхо. куле куле аппат̣ибаддхачиттоти кхаттийакула̄дӣсу йаттха каттхачи килесавасена алаггачитто, чандӯпамо ниччанавако хутва̄ти аттхо. сесам̣ вуттанайамева̄ти (су. ни. ат̣т̣ха. 1.65; апа. ат̣т̣ха. 1.1.121).

пат̣хамам̣.

152. дутийе а̄варан̣а̄нӣти нӣваран̣а̄нева, та̄ни аттхато урагасутте (су. ни. 1 а̄дайо) вутта̄ни. та̄ни пана йасма̄ аббха̄дайо вийа чандам̣ сӯрийам̣ ва̄ чето а̄варанти, тасма̄ ‘‘а̄варан̣а̄ни четасо’’ти вутта̄ни. та̄ни упача̄рена ва̄ аппана̄йа ва̄ паха̄йа. упаккилесети упагамма читтам̣ виба̄дхенте акусале дхамме, ваттхопама̄дӣсу (ма. ни. 1.70 а̄дайо) вутте абхиджджха̄дайо ва̄. бйапануджджа̄ти панудитва̄ вина̄сетва̄, випассана̄маггена паджахитва̄ти аттхо. саббети анавасесе. евам̣ саматхавипассана̄сампанно пат̣хамамаггена дит̣т̣хиниссайасса пахӣнатта̄ аниссито. сесамаггехи чхетва̄ тедха̄тукагатам̣ синехадосам̣, тан̣ха̄ра̄ганти вуттам̣ хоти. синехо ева хи гун̣апат̣ипаккхато синехадосоти вутто. сесам̣ вуттанайамева (су. ни. ат̣т̣ха. 1.66).

дутийам̣.

153. татийе випит̣т̣хикатва̄на̄ти пит̣т̣хито катва̄, чхад̣д̣етва̄ джахитва̄ти аттхо. сукхам̣ дукхан̃ча̄ти ка̄йикам̣ са̄та̄са̄там̣. соманассадоманассанти четасикам̣ са̄та̄са̄там̣. упеккханти чатуттхаджджха̄нупеккхам̣. саматханти чатуттхаджджха̄насаматхамева. висуддханти пан̃чанӣваран̣авитаккавича̄рапӣтисукхасан̇кха̄техи навахи паччанӣкадхаммехи вимуттатта̄ атисуддхам̣, ниддхантасуван̣н̣амива вигатӯпаккилесанти аттхо.

айам̣ пана йоджана̄ – випит̣т̣хикатва̄на сукхам̣ дуккхан̃ча пуббева, пат̣хамаджджха̄нӯпача̄рабхӯмийам̣йева дуккхам̣, татийаджджха̄нӯпача̄рабхӯмийан̃ча сукханти адхиппа̄йо. пуна а̄дито вуттам̣ ча-ка̄рам̣ парато нетва̄ ‘‘соманассам̣ доманассан̃ча випит̣т̣хикатва̄на пуббева̄’’ти адхика̄ро. тена соманассам̣ чатуттхаджджха̄нӯпача̄ре, доманассан̃ча дутийаджджха̄нӯпача̄рейева̄ти дӣпети. ета̄ни хи етесам̣ парийа̄йато паха̄нат̣т̣ха̄на̄ни. ниппарийа̄йато пана дуккхасса пат̣хамаджджха̄нам̣, доманассасса дутийаджджха̄нам̣, сукхасса татийаджджха̄нам̣, соманассасса чатуттхаджджха̄нам̣ паха̄нат̣т̣ха̄нам̣. йатха̄ха – ‘‘пат̣хамаджджха̄нам̣ упасампаджджа вихарати еттхуппаннам̣ дуккхиндрийам̣ апарисесам̣ нируджджхатӣ’’тиа̄ди (сам̣. ни. 5.510). там̣ саббам̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайена гахетаббам̣. парато пуббева̄ти тӣсу пат̣хамаджджха̄надӣсу дуккхадоманассасукха̄ни випит̣т̣хикатва̄ еттхева ча чатуттхаджджха̄не соманассам̣ випит̣т̣хикатва̄ има̄йа пат̣ипада̄йа ладдха̄нупеккхам̣ саматхам̣ висуддхам̣ еко чаре ити. сесам̣ вуттанайамева̄ти (су. ни. ат̣т̣ха. 1.67; апа. ат̣т̣ха. 1.1.123).

татийам̣.

154. чатуттхе а̄раддхам̣ вӣрийам̣ асса̄ти а̄раддхавирийо. етена аттано вӣрийа̄рамбхам̣ а̄дивӣрийам̣ дассети. параматтхо вуччати нибба̄нам̣, таттха паттийа̄ параматтхапаттийа̄. етена вӣрийа̄рамбхена паттаббапхалам̣ дассети. алӣначиттоти етена вӣрийупаттхамбха̄нам̣ читтачетасика̄нам̣ алӣнатам̣ дассети. акусӣтавуттӣти етена т̣ха̄на̄саначан̇кама̄дӣсу ка̄йасса анавасӣданам̣. дал̣ханиккамоти етена ‘‘ка̄мам̣ тачо ча нха̄ру ча̄’’ти (ма. ни. 1.184; сам̣. ни. 2.22; а. ни. 2.5; маха̄ни. 196) евам̣ паваттам̣ падаханавӣрийам̣ дассети. йам̣ там̣ анупуббасиккха̄дӣсу падаханто ‘‘ка̄йена чева параматтхасаччам̣ саччхикароти, пан̃н̃а̄йа ча нам̣ ативиджджха пассатӣ’’ти вуччати. атха ва̄ етена маггасампайуттавӣрийам̣ дассети. тан̃хи дал̣хан̃ча бха̄вана̄па̄рипӯригататта̄, никкамо ча саббасо пат̣ипаккха̄ никкхантатта̄, тасма̄ там̣саман̇гӣпуггалопи дал̣хо никкамо асса̄ти ‘‘дал̣ханиккамо’’ти вуччати. тха̄мабалӯпапанноти маггаккхан̣е ка̄йатха̄мена н̃а̄н̣абалена ча упапанно. атха ва̄ тха̄мабхӯтена балена упапанноти тха̄мабалӯпапанно, тхиран̃а̄н̣абалӯпапанноти вуттам̣ хоти. етена тасса вӣрийасса випассана̄н̃а̄н̣асампайогам̣ дӣпенто йонисо падаханабха̄вам̣ са̄дхети. пуббабха̄гамаджджхимауккат̣т̣хавӣрийавасена ва̄ тайопи па̄да̄ йоджетабба̄. сесам̣ вуттанайамева̄ти (су. ни. ат̣т̣ха. 1.68).

чатуттхам̣.

155. пан̃чаме пат̣исалла̄нанти техи техи саттасан̇кха̄рехи пат̣иниваттитва̄ саллӣнам̣, екаттасевита̄ екӣбха̄во ка̄йавивекоти аттхо. джха̄нанти паччанӣкаджха̄панато а̄рамман̣алаккхан̣ӯпаниджджха̄нато ча читтавивеко вуччати. таттха ат̣т̣ха сама̄паттийо нӣваран̣а̄дипаччанӣкаджха̄панато касин̣а̄диа̄рамман̣ӯпаниджджха̄нато ча ‘‘джха̄на’’нти вуччати. випассана̄маггапхала̄ни саттасан̃н̃а̄дипаччанӣкаджха̄панато лаккхан̣ӯпаниджджха̄нато ча ‘‘джха̄на’’нти вуччати. идха пана а̄рамман̣ӯпаниджджха̄намева адхиппетам̣. еваметам̣ пат̣исалла̄нан̃ча джха̄нан̃ча арин̃чама̄ноти аджахама̄но аниссаджджама̄но. дхаммесӯти випассанупагесу пан̃чаккхандха̄дидхаммесу. ниччанти сататам̣ самитам̣ аббокин̣н̣ам̣. анудхаммача̄рӣти те дхамме а̄раббха паваттама̄нена анугатам̣ випассана̄дхаммам̣ чарама̄но. атха ва̄ дхаммесӯти еттха дхамма̄ти нава локуттарадхамма̄, тесам̣ дхамма̄нам̣ ануломо дхаммоти анудхаммо, випассана̄йетам̣ адхивачанам̣. таттха ‘‘дхамма̄нам̣ ниччам̣ анудхаммача̄рӣ’’ти ваттаббе га̄тха̄бандхасукхаттхам̣ вибхаттибйаттайена ‘‘дхаммесӯ’’ти вуттам̣ сийа̄. а̄дӣнавам̣ саммасита̄ бхавесӯти та̄йа анудхаммача̄рита̄сан̇кха̄та̄йа випассана̄йа аничча̄ка̄ра̄дидосам̣ тӣсу бхавесу саманупассанто евам̣ има̄йа ка̄йавивекачиттавивекам̣ арин̃чама̄но сикха̄ппаттавипассана̄сан̇кха̄та̄йа пат̣ипада̄йа адхигатоти ваттаббо еко чарети евам̣ йоджана̄ ведитабба̄ (су. ни. ат̣т̣ха. 1.69; апа. ат̣т̣ха. 1.1.125).

пан̃чамам̣.

156. чхат̣т̣хе тан̣хаккхайанти нибба̄нам̣, евам̣ дит̣т̣ха̄дӣнава̄йа тан̣ха̄йа ева аппаваттим̣. аппаматтоти са̄таччака̄рӣ. анел̣амӯготи ала̄ла̄мукхо. атха ва̄ анел̣о ча амӯго ча, пан̣д̣ито бйаттоти вуттам̣ хоти. хитасукхасампа̄пакам̣ сутамасса аттхӣти сутава̄, а̄гамасампанноти вуттам̣ хоти. сатӣма̄ти чираката̄дӣнам̣ ануссарита̄. сан̇кха̄тадхаммоти дхаммӯпапариккха̄йа парин̃н̃а̄тадхаммо. нийатоти арийамаггена нийа̄мам̣ патто. падха̄нава̄ти саммаппадха̄навӣрийасампанно. уппат̣ипа̄т̣ийа̄ еса па̄т̣хо йоджетаббо. еваметехи аппама̄да̄дӣхи саманна̄гато нийа̄масампа̄пакена падха̄нена падха̄нава̄, тена падха̄нена паттанийа̄матта̄ нийато, тато арахаттаппаттийа̄ сан̇кха̄тадхаммо. араха̄ хи пуна сан̇кха̄табба̄бха̄вато ‘‘сан̇кха̄тадхаммо’’ти вуччати. йатха̄ха – ‘‘йе ча сан̇кха̄тадхамма̄се, йе ча секкха̄ путхӯ идха̄’’ти (сам̣. ни. 2.31; су. ни. 1044; чӯл̣ани. аджитама̄н̣авапуччха̄ 63, аджитама̄н̣авапуччха̄ниддеса 7; нетти. 14; пет̣ако. 45). сесам̣ вуттанайамева̄ти (су. ни. ат̣т̣ха. 1.70).

чхат̣т̣хам̣.

157. саттаме сӣхоти чатта̄ро сӣха̄ – тин̣асӣхо, пан̣д̣усӣхо, ка̄л̣асӣхо, кесарасӣхоти. тесам̣ кесарасӣхо аггамаккха̄йати, есо идха адхиппето. ва̄то пураттхима̄дивасена анекавидхо. падумам̣ раттасета̄дивасена. тесу йо кочи ва̄то йам̣ кин̃чи падумам̣ ват̣т̣атийева. таттха йасма̄ санта̄со аттасинехена хоти, аттасинехо ча тан̣ха̄лепо, сопи дит̣т̣хисампайуттена ва̄ дит̣т̣хивиппайуттена ва̄ лобхена хоти, сопи ча тан̣ха̄йева. саджджанам̣ пана таттха упапариккха̄вирахитасса мохена хоти, мохо ча авиджджа̄. таттха саматхена тан̣ха̄йа паха̄нам̣ хоти, випассана̄йа авиджджа̄йа. тасма̄ саматхена аттасинехам̣ паха̄йа сӣхо вийа саддесу аниччадуккха̄дӣсуасантасанто, випассана̄йа мохам̣ паха̄йа ва̄това джа̄ламхи кхандха̄йатана̄дӣсу асаджджама̄но, саматхенева лобхам̣, лобхасампайуттам̣ ева дит̣т̣хин̃ча паха̄йа, падумам̣ва тойена саббабхавабхогалобхена алиппама̄но.

еттха ча саматхасса сӣлам̣ падат̣т̣ха̄нам̣, саматхо сама̄дхи, випассана̄ пан̃н̃а̄ти евам̣ тесу двӣсу дхаммесу сиддхесу тайопи кхандха̄ сиддха̄ хонти. таттха сӣлаккхандхена сурато хоти, со сӣхова саддхесу а̄гха̄таваттхӯсу акуджджхитука̄мата̄йа на сантасати, пан̃н̃а̄ккхандхена пат̣ивиддхасабха̄во ва̄това джа̄ламхи кхандха̄дидхаммабхеде на саджджати, сама̄дхиккхандхена вӣтара̄го падумам̣ва тойена ра̄гена на липпати. евам̣ саматхавипассана̄хи сӣласама̄дхипан̃н̃а̄ккхандхехи ча йатха̄самбхавам̣ авиджджа̄тан̣ха̄нам̣, тин̣н̣ан̃ча акусаламӯла̄нам̣ паха̄навасена асантасанто асаджджама̄но алиппама̄но ча ведитаббо. сесам̣ вуттанайамева̄ти (су. ни. ат̣т̣ха. 1.71; апа. ат̣т̣ха. 1.1.127).

саттамам̣.

158. ат̣т̣хаме сахана̄ ча ханана̄ ча сӣгхаджаватта̄ ча сӣхо. кесарасӣхова идха адхиппето. да̄т̣ха̄ баламасса аттхӣти да̄т̣хабалӣ. пасайха абхибхуййа̄ти убхайам̣ ча̄рӣсаддена саха йоджетаббам̣ пасайхача̄рӣ абхибхуййача̄рӣти. таттха пасайха ниггайха пава̄хетва̄ чаран̣ена пасайхача̄рӣ. абхибхавитва̄ санта̄сетва̄ васӣкатва̄ чаран̣ена абхибхуйхача̄рӣ. сва̄йам̣ ка̄йабалена пасайхача̄рӣ, теджаса̄ абхибхуййача̄рӣ. таттха саче кочи вадеййа ‘‘ким̣ пасайха абхибхуййача̄рӣ’’ти. тато мига̄нанти са̄мивачанам̣ упайогаттхе катва̄ ‘‘миге пасайха абхибхуййача̄рӣ’’ти пат̣иваттаббам̣. панта̄нӣти дӯра̄ни. сена̄сана̄нӣти васанат̣т̣ха̄на̄ни. сесам̣ пуббе вуттанайенева сакка̄ джа̄нитунти на виттха̄ритам̣ (су. ни. ат̣т̣ха. 1.72).

ат̣т̣хамам̣.

159. наваме ‘‘саббе сатта̄ сукхита̄ бхавантӯ’’тиа̄дина̄ найена хитасукхӯпанайанака̄мата̄ метта̄. ‘‘ахо вата имамха̄ дуккха̄ вимуччеййу’’нтиа̄дина̄ найена ахитадуккха̄панайанака̄мата̄ карун̣а̄. ‘‘моданти вата бхонто сатта̄, моданти са̄дху сут̣т̣хӯ’’тиа̄дина̄ найена хитасукха̄виппайогака̄мата̄ мудита̄. ‘‘пан̃н̃а̄йиссанти сакена каммена̄’’ти сукхадуккхесу аджджхупеккханата̄ упеккха̄. га̄тха̄бандхасукхаттхам̣ пана уппат̣ипа̄т̣ийа̄ меттам̣ ватва̄ упеккха̄ вутта̄, мудита̄ ча паччха̄. вимуттинти чатассопи хи вимуттӣ. ета̄ аттано паччанӣкадхаммехи вимуттатта̄ вимуттийо. тена вуттам̣ – ‘‘меттам̣ упеккхам̣ карун̣ам̣ вимуттим̣, а̄севама̄но мудитан̃ча ка̄ле’’ти.

таттха а̄севама̄ноти тиссо тикачатуккаджджха̄навасена бха̄вайама̄но, упеккхам̣ чатуттхаджджха̄навасена бха̄вайама̄но. ка̄лети меттам̣ а̄севитва̄ тато вут̣т̣ха̄йа карун̣ам̣, тато вут̣т̣ха̄йа мудитам̣, тато итарато ва̄ ниппӣтикаджджха̄нато вут̣т̣ха̄йа упеккхам̣ а̄севама̄нова ‘‘ка̄ле а̄севама̄но’’ти вуччати, а̄севитум̣ пха̄сука̄ле ва̄. саббена локена авируджджхама̄ноти дасасу диса̄су саббена сатталокена авируджджхама̄но. метта̄дӣнан̃хи бха̄витатта̄ сатта̄ аппат̣иккӯла̄ хонти, саттесупи виродхабхӯто пат̣игхо вӯпасаммати. тена вуттам̣ – ‘‘саббена локена авируджджхама̄но’’ти. сесам̣ вуттасадисамева̄ти (су. ни. ат̣т̣ха. 1.73).

навамам̣.

160. дасаме сам̣йоджана̄нӣти даса сам̣йоджана̄ни, та̄ни ча тена тена маггена санда̄лайитва̄на. асантасам̣ джӣвитасан̇кхайамхӣти джӣвитасан̇кхайо вуччати чутичиттасса парибхедо, тасмин̃ча джӣвитасан̇кхайе джӣвитаникантийа̄ пахӣнатта̄ асантасанти. етта̄вата̄ саупа̄дисесанибба̄надха̄тум̣ аттано дассетва̄ га̄тха̄парийоса̄не анупа̄дисеса̄йа нибба̄надха̄туйа̄ паринибба̄йӣти (су. ни. ат̣т̣ха. 1.74).

дасамам̣.

161. ека̄дасаме бхаджантӣти сарӣрена аллӣйитва̄ пайирупа̄санти. севантӣти ан̃джаликамма̄дӣхи ким̣ка̄рапат̣исса̄вита̄йа ча паричаранти. ка̄ран̣ам̣ аттхо етесанти ка̄ран̣аттха̄, бхаджана̄йа севана̄йа ча на̄н̃н̃ам̣ ка̄ран̣аматтхи, аттхо ева тесам̣ ка̄ран̣ам̣, аттхахету севантӣти вуттам̣ хоти. никка̄ран̣а̄ дуллабха̄ аджджа митта̄ти ‘‘ито кин̃чи лаччха̄ма̄’’ти евам̣ аттапат̣ила̄бхака̄ран̣ена никка̄ран̣а̄, кевалам̣ –

‘‘упака̄ро ча йо митто, сукхе дуккхе ча йо сакха̄;

аттхаккха̄йӣ ча йо митто, йо ча митта̄нукампако’’ти. (су. ни. ат̣т̣ха. 1.75; апа. ат̣т̣ха. 1.1.131; дӣ. ни. 3.265) –

евам̣ вуттена арийена миттабха̄вена саманна̄гата̄ дуллабха̄ аджджа митта̄. аттани т̣хита̄ етесам̣ пан̃н̃а̄, атта̄нам̣йева олокенти, на ан̃н̃анти аттат̣т̣хапан̃н̃а̄. ‘‘дит̣т̣хаттхапан̃н̃а̄’’ти айампи кира пора̄н̣апа̄т̣хо. сампати дит̣т̣хейева аттхе етесам̣ пан̃н̃а̄, а̄йатим̣ на пеккхантӣти вуттам̣ хоти. асучӣти асучина̄ анарийена ка̄йавачӣманокаммена саманна̄гата̄ти. сесам̣ пуббе вуттанайенева ведитаббам̣. йам̣ антарантара̄ ативиттха̄рабхайена на вуттам̣, там̣ саббам̣ па̄т̣ха̄нуса̄ренева ведитаббам̣ (су. ни. ат̣т̣ха. 1.75; апа. ат̣т̣ха. 1.1.131). ека̄дасамам̣.

чатуттхаваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

саддхаммаппаджджотика̄йа чӯл̣аниддеса-ат̣т̣хакатха̄йа

кхаггависа̄н̣асуттаниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

нигаманакатха̄

йо со сугатапутта̄нам̣, адхипатибхӯтена хитаратина̄;

тхерена тхирагун̣авата̄, сувибхатто маха̄ниддесо.

тассаттхаван̣н̣ана̄ йа̄, пуббат̣т̣хакатха̄найам̣ татха̄;

йуттим̣ нисса̄йа майа̄раддха̄, нит̣т̣ха̄намупагата̄ еса̄.

йам̣ пурам̣ пуруттамам̣, анура̄дхапуравхайам̣;

йо тасса даккхин̣е бха̄ге, маха̄виха̄ро патит̣т̣хито.

йо тасса тилако бхӯто, маха̄тхӯпо силуччайо;

йам̣ тасса паччхиме бха̄ге, лекхо катхикасан̃н̃ито.

киттисеноти на̄мена, саджӣво ра̄джасаммато;

сучича̄риттасампанно, лекхо кусалакаммико.

сӣтаччха̄йатарупетам̣, салила̄сайасампадам̣;

ча̄рупа̄ка̄расан̃читам̣, паривен̣амака̄райи.

упасено маха̄тхеро, маха̄паривен̣ава̄сийо;

тасса̄да̄си паривен̣ам̣, лекхо кусалакаммико.

васантенеттха тхерена, тхирасӣлена та̄дина̄;

упасенавхайена са̄, ката̄ саддхаммаджотика̄.

ран̃н̃о сиринива̄сасса, сирисан̇гхасса бодхино;

чхаббӣсатимхи вассамхи, нит̣т̣хита̄ ниддесаван̣н̣ана̄.

самайам̣ ануломентӣ, тхера̄нам̣ тхеравам̣садӣпа̄нам̣;

нит̣т̣хам̣ гата̄ йатха̄йам̣, ат̣т̣хакатха̄ локахитаджананӣ.

саддхаммам̣ ануломента̄, аттахитам̣ парахитан̃ча са̄дхента̄;

нит̣т̣хам̣ гаччханту татха̄, маноратха̄ саббасатта̄нам̣.

саддхаммаппаджджотика̄йа, ат̣т̣хакатха̄йеттха ган̣итакусалехи;

ган̣ита̄ ту бха̄н̣ава̄ра̄, н̃еййа̄тирекачатта̄риса̄.

а̄нут̣т̣хубхена асса̄, чхандо баддхена ган̣ийама̄на̄ ту;

атирекадасасахасса-сан̇кха̄ га̄тха̄ти вин̃н̃еййа̄.

са̄саначират̣т̣хитаттхам̣, локахитаттхан̃ча са̄дарена майа̄;

пун̃н̃ам̣ имам̣ рачайата̄, йам̣ паттаманаппакам̣ випулам̣.

пун̃н̃ена тена локо, саддхаммараса̄йанам̣ дасабаласса;

упабхун̃джитва̄ вималам̣, паппоту сукхам̣ сукхенева̄ти.

саддхаммаппаджджотика̄ на̄ма

чӯл̣аниддеса-ат̣т̣хакатха̄ нит̣т̣хита̄.