12. сампаннасӣласуттаван̣н̣ана̄

111. два̄дасаме сампаннасӣла̄ти еттха тивидхам̣ сампаннам̣ парипун̣н̣асаман̇гӣмадхуравасена. тесу –

‘‘сампаннам̣ са̄ликеда̄рам̣, сува̄ бхун̃джанти косийа;

пат̣иведеми те брахме, на не ва̄ретумуссахе’’ти. (джа̄. 1.14.1) –

еттха парипун̣н̣аттхо сампаннасаддо. ‘‘имина̄ па̄тимоккхасам̣варена упето хоти самупето упагато самупагато сампанно саманна̄гато’’ти (вибха. 511) еттха саман̇гибха̄ваттхо сампаннасаддо. ‘‘имисса̄, бханте, маха̄патхавийа̄ хет̣т̣химаталам̣ сампаннам̣ – сеййатха̄пи кхуддамадхум̣ анӣлакам̣, евамасса̄да’’нти (па̄ра̄. 17) еттха мадхураттхо сампаннасаддо. идха пана парипун̣н̣аттхепи саман̇гибха̄вепи ват̣т̣ати, тасма̄ сампаннасӣла̄ти парипун̣н̣асӣла̄ хутва̄типи, сӣласаман̇гино хутва̄типи еваметтха аттхо ведитаббо.

таттха ‘‘парипун̣н̣асӣла̄’’ти имина̄ аттхена кхеттадосавигамена кхеттапа̄рипӯри вийа парипун̣н̣ам̣ на̄ма хоти. тена вуттам̣ ‘‘кхеттадосавигамена кхеттапа̄рипӯри вийа сӣладосавигамена сӣлапа̄рипӯри вутта̄’’ти. ‘‘сӣласаман̇гино’’ти имина̄ пана аттхена сӣлена саман̇гӣбхӯта̄ самодха̄нагата̄ саманна̄гата̄ хутва̄ вихаратха̄ти вуттам̣ хоти. таттха двӣхи ка̄ран̣ехи сампаннасӣлата̄ хоти сӣлавипаттийа̄ а̄дӣнавадассанена, сӣласампаттийа̄ а̄нисам̣садассанена ча. тадубхайампи висуддхимагге (висуддхи. 1.20-21) вуттанайена ведитаббам̣. таттха ‘‘сампаннасӣла̄’’ти етта̄вата̄ кира бхагава̄ чатупа̄рисуддхисӣлам̣ уддиситва̄ ‘‘па̄тимоккхасам̣варасам̣вута̄’’ти имина̄ джет̣т̣хакасӣлам̣ дассетӣтиа̄дина̄ еттха йам̣ ваттаббам̣, там̣ хет̣т̣ха̄ вуттамева. кимасса уттари каран̣ӣйанти евам̣ сампаннасӣла̄нам̣ вихаратам̣ тумха̄кам̣ кинти сийа̄ уттари ка̄таббам̣, пат̣ипаджджитаббанти чети аттхо.

евам̣ ‘‘сампаннасӣла̄, бхиккхаве, вихаратха̄’’тиа̄дина̄ сампа̄данӯпа̄йена саддхим̣ сӣласампада̄йа бхиккхӯ нийодженто анекапуггала̄дхит̣т̣ха̄нам̣ катва̄ десанам̣ а̄рабхитва̄ ида̄ни йасма̄ екапуггала̄дхит̣т̣ха̄навасена паваттита̄пи бхагавато десана̄ анекапуггала̄дхит̣т̣ха̄на̄ва хоти саббаса̄дха̄ран̣атта̄, тасма̄ там̣ екапуггала̄дхит̣т̣ха̄навасена дассенто ‘‘чарато чепи, бхиккхаве, бхиккхуно’’тиа̄дима̄ха.

таттха абхиджджха̄йати ета̄йа̄ти абхиджджха̄, парабхан̣д̣а̄бхиджджха̄йаналаккхан̣асса лобхассетам̣ адхивачанам̣. бйа̄паджджати пӯтибхавати читтам̣ етена̄ти бйа̄па̄до, ‘‘анаттхам̣ ме ачарӣ’’тиа̄динайаппаваттасса екӯнавӣсатиа̄гха̄таваттхувисайасса досассетам̣ адхивачанам̣. убхиннампи ‘‘таттха катамо ка̄маччхандо? йо ка̄месу ка̄маччхандо ка̄маснехо ка̄мапипа̄са̄ ка̄мапарил̣а̄хо ка̄мамуччха̄ ка̄маджджхоса̄на’’нти (дха. са. 1159), татха̄ ‘‘лобхо луббхана̄ луббхитаттам̣ са̄ра̄го са̄раджджана̄ са̄раджджитаттам̣ абхиджджха̄ лобхо акусаламӯла’’нтиа̄дина̄ (дха. са. 391), ‘‘досо дуссана̄ дусситаттам̣ бйа̄патти бйа̄паджджана̄ бйа̄паджджитаттам̣ виродхо пат̣ивиродхо чан̣д̣иккам̣ асуропо анаттаманата̄ читтасса̄’’тиа̄дина̄ (дха. са. 418, 1237) ча виттха̄ро ведитаббо. вигато хотӣти айан̃ча абхиджджха̄, айан̃ча бйа̄па̄до вигато хоти апагато, пахӣно хотӣти аттхо. етта̄вата̄ ка̄маччханданӣваран̣асса ча бйа̄па̄данӣваран̣асса ча паха̄нам̣ дасситам̣ хоти.

тхинамиддханти тхинан̃чева миддхан̃ча. тесу читтасса акамман̃н̃ата̄ тхинам̣, а̄ласийассетам̣ адхивачанам̣, ведана̄дӣнам̣ тин̣н̣ам̣ кхандха̄нам̣ акамман̃н̃ата̄ миддхам̣, пачала̄йикабха̄вассетам̣ адхивачанам̣. убхиннампи ‘‘таттха катамам̣ тхинам̣? йа̄ читтасса акаллата̄ акамман̃н̃ата̄ олӣйана̄ саллӣйана̄. таттха катамам̣ миддхам̣? йа̄ ка̄йасса акаллата̄ акамман̃н̃ата̄ она̄хо парийона̄хо’’тиа̄дина̄ (дха. са. 1162-1163) найена виттха̄ро ведитаббо.

уддхаччакуккуччанти уддхаччан̃чева куккуччан̃ча. таттха уддхаччам̣ на̄ма читтасса уддхата̄ка̄ро, куккуччам̣ на̄ма акатакалйа̄н̣асса катапа̄пасса таппаччайа̄ виппат̣иса̄ро. убхиннампи ‘‘таттха катамам̣ уддхаччам̣? йам̣ читтасса уддхаччам̣ авӯпасамо четасо виккхепо бхантаттам̣ читтасса̄’’тиа̄дина̄ (дха. са. 1165) виттха̄ро. ‘‘акатам̣ вата ме калйа̄н̣ам̣, акатам̣ кусалам̣, акатам̣ бхӣрутта̄нам̣; катам̣ па̄пам̣, катам̣ луддам̣, катам̣ киббиса’’нтиа̄дина̄ (ма. ни. 3.248; нетти. 120) паваттиа̄ка̄ро ведитаббо.

вичикиччха̄ти буддха̄дӣсу сам̣сайо. тасса̄ ‘‘саттхари кан̇кхати вичикиччхати, на̄дхимуччати на сампасӣдатӣ’’тиа̄дина̄ (вибха. 915), ‘‘таттха катама̄ вичикиччха̄? йа̄ кан̇кха̄ кан̇кха̄йана̄ кан̇кха̄йитаттам̣ вимати вичикиччха̄ двел̣хакам̣ дведха̄патхо сам̣сайо анекам̣сагга̄хо а̄саппана̄ парисаппана̄ апарийога̄хана̄ чхамбхитаттам̣ читтасса мановилекхо’’тиа̄дина̄ (дха. са. 1008) ча найена виттха̄ро ведитаббо.

еттха ча абхиджджха̄бйа̄па̄да̄дӣнам̣ вигамавасена ча паха̄навасена ча тесам̣ виккхамбханамева ведитаббам̣. йам̣ сандха̄йа вуттам̣ –

‘‘со абхиджджхам̣ локе паха̄йа вигата̄бхиджджхена четаса̄ вихарати, абхиджджха̄йа читтам̣ парисодхети. бйа̄па̄дападосам̣ паха̄йа абйа̄панначитто вихарати, бйа̄па̄дападоса̄ читтам̣ парисодхети. тхинамиддхам̣ паха̄йа вигататхинамиддхо вихарати а̄локасан̃н̃ӣ сато сампаджа̄но, тхинамиддха̄ читтам̣ парисодхети. уддхаччакуккуччам̣ паха̄йа ануддхато вихарати аджджхаттам̣ упасантачитто уддхаччакуккучча̄ читтам̣ парисодхети. вичикиччхам̣ паха̄йа тин̣н̣авичикиччхо вихарати акатхам̣катхӣ кусалесу дхаммесу, вичикиччха̄йа читтам̣ парисодхетӣ’’ти (вибха. 508).

таттха йатха̄ нӣваран̣а̄нам̣ паха̄нам̣ хоти, там̣ ведитаббам̣. катхан̃ча несам̣ паха̄нам̣ хоти? ка̄маччхандасса та̄ва асубханимитте йонисоманасика̄рена паха̄нам̣ хоти, субханимитте айонисоманасика̄ренасса уппатти. тена̄ха бхагава̄ –

‘‘аттхи, бхиккхаве, субханимиттам̣. таттха айонисоманасика̄рабахулӣка̄ро айама̄ха̄ро ануппаннасса ва̄ ка̄маччхандасса уппа̄да̄йа, уппаннасса ва̄ ка̄маччхандасса бхиййобха̄ва̄йа вепулла̄йа̄’’ти (сам̣. ни. 5.232).

евам̣ субханимитте айонисоманасика̄рена уппаджджантасса ка̄маччхандасса таппат̣ипаккхато асубханимитте йонисоманасика̄рена паха̄нам̣ хоти. таттха асубханимиттам̣ на̄ма асубхампи асубха̄рамман̣ампи, йонисоманасика̄ро на̄ма упа̄йаманасика̄ро, патхаманасика̄ро, аничче аниччанти ва̄, дуккхе дуккханти ва̄, анаттани анатта̄ти ва̄, асубхе асубханти ва̄ манасика̄ро. там̣ таттха бахулам̣ паваттайато ка̄маччхандо пахӣйати. тена̄ха бхагава̄ –

‘‘аттхи, бхиккхаве, асубханимиттам̣. таттха йонисоманасика̄рабахулӣка̄ро – айама̄ха̄ро ануппаннасса ва̄ ка̄маччхандасса ануппа̄да̄йа, уппаннасса ва̄ ка̄маччхандасса паха̄на̄йа̄’’ти (сам̣. ни. 5.232).

апича чха дхамма̄ ка̄маччхандасса паха̄на̄йа сам̣ваттанти – асубханимиттасса уггахо, асубхабха̄вана̄нуйого, индрийесу гуттадва̄рата̄, бходжане маттан̃н̃ута̄, калйа̄н̣амиттата̄, саппа̄йакатха̄ти. дасавидхан̃хи асубханимиттам̣ угган̣хантассапи ка̄маччхандо пахӣйати, бха̄вентассапи, индрийесу пихитадва̄рассапи чатуннам̣ пан̃чаннам̣ а̄лопа̄нам̣ ока̄се сати удакам̣ пивитва̄ йа̄панасӣлата̄йа бходжане маттан̃н̃унопи. тена вуттам̣ –

‘‘чатта̄ро пан̃ча а̄лопе, абхутва̄ удакам̣ пиве;

алам̣ пха̄сувиха̄ра̄йа, пахитаттасса бхиккхуно’’ти. (тхерага̄. 983);

асубхакаммикатиссаттхерасадисе калйа̄н̣амитте севантассапи ка̄маччхандо пахӣйати, т̣ха̄нанисаджджа̄дӣсу дасаасубханисситасаппа̄йакатха̄йапи пахӣйати. тена вуттам̣ ‘‘чха дхамма̄ ка̄маччхандасса паха̄на̄йа сам̣ваттантӣ’’ти.

пат̣игханимитте а̄йонисоманасика̄рена бйа̄па̄дасса уппа̄до хоти. таттха пат̣игхампи пат̣игханимиттам̣, пат̣игха̄рамман̣ампи пат̣игханимиттам̣. айонисоманасика̄ро саббаттха екалаккхан̣о ева. там̣ тасмим̣ нимитте бахулам̣ паваттайато бйа̄па̄до уппаджджати. тена̄ха бхагава̄ –

‘‘аттхи, бхиккхаве, пат̣игханимиттам̣. таттха айонисоманасика̄рабахулӣка̄ро – айама̄ха̄ро ануппаннасса ва̄ бйа̄па̄дасса уппа̄да̄йа, уппаннасса ва̄ бйа̄па̄дасса бхиййобха̄ва̄йа вепулла̄йа̄’’ти (сам̣. ни. 5.232).

метта̄йа пана четовимуттийа̄ йонисоманасика̄ренасса паха̄нам̣ хоти. таттха ‘‘метта̄’’ти вутте аппана̄пи упача̄ропи ват̣т̣ати, ‘‘четовимуттӣ’’ти пана аппана̄ва. йонисоманасика̄ро вутталаккхан̣ова. там̣ таттха бахулам̣ паваттайато бйа̄па̄до пахӣйати. тена̄ха бхагава̄ –

‘‘аттхи, бхиккхаве, метта̄четовимутти. таттха йонисоманасика̄рабахулӣка̄ро айама̄ха̄ро ануппаннасса ва̄ бйа̄па̄дасса ануппа̄да̄йа уппаннасса ва̄ бйа̄па̄дасса паха̄на̄йа̄’’ти (сам̣. ни. 5.232).

апича чха дхамма̄ бйа̄па̄дасса паха̄на̄йа сам̣ваттанти – метта̄нимиттасса уггахо, метта̄бха̄вана̄, каммассаката̄паччавеккхан̣а̄, пат̣исан̇кха̄набахулата̄, калйа̄н̣амиттата̄, саппа̄йакатха̄ти. одхисака̄нодхисакадиса̄пхаран̣а̄нан̃хи ан̃н̃атаравасена меттам̣ угган̣хантассапи бйа̄па̄до пахӣйати, одхисо анодхисо диса̄пхаран̣авасена меттам̣ бха̄вентассапи бйа̄па̄до пахӣйати, ‘‘твам̣ етасса куддхо ким̣ кариссаси, кимасса сӣла̄дӣни вина̄сетум̣ саккхиссаси нану твам̣ аттано каммена а̄гантва̄ аттано камменева гамиссаси, парасса куджджханам̣ на̄ма вӣтаччикан̇га̄рататтаайасала̄кагӯтха̄дӣни гахетва̄ парам̣ пахаритука̄мата̄ вийа хоти. есопи тава куддхо ким̣ кариссати, ким̣ те сӣла̄дӣни вина̄сетум̣ саккхиссати еса аттано каммена а̄гантва̄ аттано камменева гамиссати, аппат̣иччхитапахен̣акам̣ вийа, пат̣ива̄там̣ кхиттараджомут̣т̣хи вийа ча етассева еса кодхо маттхаке патиссатӣ’’ти евам̣ аттано ча парасса ча̄ти убхайесам̣ каммассакатам̣ паччавеккхатопи, паччавеккхитва̄ пат̣исан̇кха̄не т̣хитассапи, ассагуттаттхерасадисе метта̄бха̄вана̄рате калйа̄н̣амитте севантасса̄пи бйа̄па̄до пахӣйати, т̣ха̄нанисаджджа̄дӣсу метта̄нисситасаппа̄йакатха̄йапи пахӣйати. тена вуттам̣ ‘‘чха дхамма̄ бйа̄па̄дасса паха̄на̄йа сам̣ваттантӣ’’ти.

аратиа̄дӣсу айонисоманасика̄рена тхинамиддхасса уппа̄до хоти. арати на̄ма уккан̣т̣хитата̄, тандӣ на̄ма ка̄йа̄ласийам̣, виджамбхита̄ на̄ма ка̄йавинамана̄, бхаттасаммадо на̄ма бхаттамуччха̄ бхаттапарил̣а̄хо, четасо лӣнаттам̣ на̄ма читтасса лӣна̄ка̄ро. имесу аратиа̄дӣсу айонисоманасика̄рам̣ бахулам̣ паваттайато тхинамиддхам̣ уппаджджати. тена̄ха бхагава̄ –

‘‘аттхи, бхиккхаве, арати тандӣ виджамбхита̄ бхаттасаммадо четасо лӣнаттам̣. таттха айонисоманасика̄рабахулӣка̄ро – айама̄ха̄ро ануппаннасса ва̄ тхинамиддхасса уппа̄да̄йа, уппаннасса ва̄ тхинамиддхасса бхиййобха̄ва̄йа вепулла̄йа̄’’ти (сам̣. ни. 5.232).

а̄рамбхадха̄туа̄дӣсу пана йонисоманасика̄рена тхинамиддхасса паха̄нам̣ хоти. а̄рамбхадха̄ту на̄ма пат̣хама̄рамбхавӣрийам̣, никкамадха̄ту на̄ма косаджджато никкхантата̄йа тато балаватарам̣, параккамадха̄ту на̄ма парам̣ парам̣ т̣ха̄нам̣ аккаманато татопи балаватарам̣. имасмим̣ типпабхеде вӣрийе йонисоманасика̄рам̣ бахулам̣ паваттайато тхинамиддхам̣ пахӣйати. тена̄ха –

‘‘аттхи, бхиккхаве, а̄рамбхадха̄ту, никкамадха̄ту, параккамадха̄ту. таттха йонисоманасика̄рабахулӣка̄ро – айама̄ха̄ро ануппаннасса ва̄ тхинамиддхасса ануппа̄да̄йа, уппаннасса ва̄ тхинамиддхасса паха̄на̄йа̄’’ти (сам̣. ни. 5.232).

апича чха дхамма̄ тхинамиддхасса паха̄на̄йа сам̣ваттанти, атибходжане нимиттагга̄хо – ирийа̄патхасампариваттаната̄, а̄локасан̃н̃а̄манасика̄ро, аббхока̄сава̄со, калйа̄н̣амиттата̄, саппа̄йакатха̄ти. а̄харахаттхакабхуттавамитакататтхават̣т̣акаалам̣са̄т̣акака̄кама̄сакабходжанам̣ бхун̃джитва̄ раттит̣т̣ха̄надива̄т̣т̣ха̄не нисиннасса хи саман̣адхаммам̣ карото тхинамиддхам̣ маха̄хаттхӣ вийа оттхарантам̣ а̄гаччхати, чатупан̃чаа̄лопаока̄сам̣ пана т̣хапетва̄ па̄нӣйам̣ пивитва̄ йа̄панасӣласса бхиккхуно там̣ на хоти. евам̣ атибходжане нимиттам̣ ган̣хантассапи тхинамиддхам̣ пахӣйати. йасмим̣ ирийа̄патхе тхинамиддхам̣ оккамати, тато ан̃н̃ам̣ париваттентассапи, раттим̣ чанда̄локам̣ дӣпа̄локам̣ укка̄локам̣ дива̄ сӯрийа̄локам̣ манасикаронтассапи, аббхока̄се васантассапи маха̄кассапаттхерасадисе вигататхинамиддхе калйа̄н̣амитте севантассапи тхинамиддхам̣ пахӣйати, т̣ха̄нанисаджджа̄дӣсу дхутан̇ганисситасаппа̄йакатха̄йапи пахӣйати. тена вуттам̣ ‘‘чха дхамма̄ тхинамиддхасса паха̄на̄йа сам̣ваттантӣ’’ти.

четасо авӯпасаме айонисоманасика̄рена уддхаччакуккуччасса уппа̄до хоти. авӯпасамо на̄ма авӯпасанта̄ка̄ро, аттхато там̣ уддхаччакуккуччамева. таттха айонисоманасика̄рам̣ бахулам̣ паваттайато уддхаччакуккуччам̣ уппаджджати. тена̄ха –

‘‘аттхи, бхиккхаве, четасо авӯпасамо. таттха айонисоманасика̄рабахулӣка̄ро – айама̄ха̄ро ануппаннасса ва̄ уддхаччакуккуччасса уппа̄да̄йа, уппаннасса ва̄ уддхаччакуккуччасса бхиййобха̄ва̄йа вепулла̄йа̄’’ти (сам̣. ни. 5.232).

сама̄дхисан̇кха̄те пана четасо вӯпасаме йонисоманасика̄ренасса паха̄нам̣ хоти. тена̄ха –

‘‘аттхи, бхиккхаве, четасо вӯпасамо. таттха йонисоманасика̄рабахулӣка̄ро – айама̄ха̄ро ануппаннасса ва̄ уддхаччакуккуччасса ануппа̄да̄йа, уппаннасса ва̄ уддхаччакуккуччасса паха̄на̄йа̄’’ти (сам̣. ни. 5.232).

апича чха дхамма̄ уддхаччакуккуччасса паха̄на̄йа сам̣ваттанти – бахуссутата̄, парипуччхаката̄, винайе пакатан̃н̃ута̄, вуд̣д̣хасевита̄, калйа̄н̣амиттата̄, саппа̄йакатха̄ти. ба̄хусачченапи хи екам̣ ва̄ две ва̄ тайо ва̄ чатта̄ро ва̄ пан̃ча ва̄ ника̄йе па̄л̣ивасена ча аттхавасена ча угган̣хантассапи уддхаччакуккуччам̣ пахӣйати, каппийа̄каппийапарипуччха̄бахулассапи, винайапан̃н̃аттийам̣ чин̣н̣авасӣбха̄вата̄йа пакатан̃н̃унопи, вуд̣д̣хе махаллакаттхере упасан̇камантассапи, упа̄литтхерасадисе винайадхаре калйа̄н̣амитте севантассапи уддхаччакуккуччам̣ пахӣйати, т̣ха̄нанисаджджа̄дӣсу каппийа̄каппийанисситасаппа̄йакатха̄йапи пахӣйати. тена вуттам̣ ‘‘чха дхамма̄ уддхаччакуккуччасса паха̄на̄йа сам̣ваттантӣ’’ти.

вичикиччха̄т̣т̣ха̄нийесу дхаммесу айонисоманасика̄рена вичикиччха̄йа уппа̄до хоти. вичикиччха̄т̣т̣ха̄нийа̄ дхамма̄ на̄ма пунаппунам̣ вичикиччха̄йа ка̄ран̣атта̄ вичикиччха̄ва. таттха айонисоманасика̄рам̣ бахулам̣ паваттайато вичикиччха̄ уппаджджати. тена̄ха –

‘‘аттхи, бхиккхаве, вичикиччха̄т̣т̣ха̄нийа̄ дхамма̄. таттха айонисоманасика̄рабахулӣка̄ро – айама̄ха̄ро ануппанна̄йа ва̄ вичикиччха̄йа уппа̄да̄йа, уппанна̄йа ва̄ вичикиччха̄йа бхиййобха̄ва̄йа вепулла̄йа̄’’ти (сам̣. ни. 5.232).

кусала̄дидхаммесу пана йонисоманасика̄рена вичикиччха̄йа паха̄нам̣ хоти. тена̄ха –

‘‘аттхи, бхиккхаве, кусала̄кусала̄ дхамма̄, са̄ваджджа̄наваджджа̄ дхамма̄, севитабба̄севитабба̄ дхамма̄, хӣнапан̣ӣта̄ дхамма̄, кан̣хасуккасаппат̣ибха̄га̄ дхамма̄. таттха йонисоманасика̄рабахулӣка̄ро айама̄ха̄ро ануппанна̄йа ва̄ вичикиччха̄йа ануппа̄да̄йа, уппанна̄йа ва̄ вичикиччха̄йа паха̄на̄йа̄’’ти (сам̣. ни. 5.232).

апича чха дхамма̄ вичикиччха̄йа паха̄на̄йа сам̣ваттанти бахуссутата̄, парипуччхаката̄, винайе пакатан̃н̃ута̄, адхимоккхабахулата̄, калйа̄н̣амиттата̄, саппа̄йакатха̄ти. ба̄хусаччавасенапи хи екам̣ ва̄…пе… пан̃ча ва̄ ника̄йе па̄л̣ивасена ча аттхавасена ча угган̣хантассапи вичикиччха̄ пахӣйати, тӣн̣и ратана̄ни а̄раббха кусала̄дибхедесу дхаммесу парипуччха̄бахулассапи, винайе чин̣н̣авасӣбха̄вассапи, тӣсу ратанесу окаппанӣйа, саддха̄сан̇кха̄та, адхимоккхабахулассапи, саддха̄дхимутте ваккалиттхерасадисе калйа̄н̣амитте севантассапи вичикиччха̄ пахӣйати, т̣ха̄нанисаджджа̄дӣсу тин̣н̣ам̣ ратана̄нам̣ гун̣анисситасаппа̄йакатха̄йапи пахӣйати. тена вуттам̣ ‘‘чха дхамма̄ вичикиччха̄йа паха̄на̄йа сам̣ваттантӣ’’ти.

еттха ча йатха̄вуттехи техи техи дхаммехи виккхамбханавасена пахӣна̄нам̣ имесам̣ нӣваран̣а̄нам̣ ка̄маччханданӣваран̣асса та̄ва арахаттамаггена аччантаппаха̄нам̣ хоти, татха̄ тхинамиддханӣваран̣асса уддхаччанӣваран̣асса ча. бйа̄па̄данӣваран̣асса пана куккуччанӣваран̣асса ча ана̄га̄мимаггена, вичикиччха̄нӣваран̣асса сота̄паттимаггена аччантаппаха̄нам̣ хоти. тасма̄ тесам̣ татха̄ паха̄на̄йа упака̄радхамме дассетум̣ ‘‘а̄раддхам̣ хоти вӣрийа’’нтиа̄ди а̄раддхам̣. идамева ва̄ йатха̄вуттам̣ абхиджджха̄дӣнам̣ нӣваран̣а̄нам̣ паха̄нам̣, йасма̄ хӣнавӣрийата̄йа кусӣтена, анупат̣т̣хитассатита̄йа мут̣т̣хассатина̄, апат̣иппассаддхадаратхата̄йа са̄раддхака̄йена, асама̄хитата̄йа виккхиттачиттена на када̄чипи те сакка̄ ниббаттетум̣, пагева итарам̣, тасма̄ йатха̄ пат̣ипаннасса со абхиджджха̄дӣнам̣ вигамо паха̄нам̣ самбхавати, там̣ дассетум̣ ‘‘а̄раддхам̣ хоти вӣрийа’’нтиа̄ди а̄раддхам̣. тассаттхо – тесам̣ нӣваран̣а̄нам̣ паха̄на̄йа саббесампи ва̄ сам̣килесадхамма̄нам̣ самуччхинданаттха̄йа вӣрийам̣ а̄раддхам̣ хоти, паггахитам̣ аситхилаппаваттанти вуттам̣ хоти. а̄раддхатта̄ ева ча антара̄ сан̇кочасса ана̄паджджанато асаллӣнам̣.

упат̣т̣хита̄ сати асаммут̣т̣ха̄ти на кевалан̃ча вӣрийамева, сатипи а̄рамман̣а̄бхимукхабха̄вена упат̣т̣хита̄ хоти, татха̄ упат̣т̣хитатта̄ ева ча чиракатачирабха̄сита̄нам̣ саран̣асаматтхата̄йа асаммут̣т̣ха̄. пассаддхоти ка̄йачиттадаратхаппассамбханена ка̄йописса пассаддхо хоти. таттха йасма̄ на̄мака̄йе пассаддхе рӯпака̄йописса пассаддхо ева хоти, тасма̄ ‘‘на̄мака̄йо рӯпака̄йо’’ти ависесетва̄ ‘‘пассаддхо ка̄йо’’ти вуттам̣. аса̄раддхоти со ча пассаддхатта̄ ева аса̄раддхо, вигатадаратхоти вуттам̣ хоти. сама̄хитам̣ читтам̣ екагганти читтамписса самма̄ а̄хитам̣ сут̣т̣ху т̣хапитам̣ аппитам̣ вийа хоти, сама̄хитатта̄ ева ча екаггам̣ ачалам̣ ниппханданам̣ нирин̃джананти.

етта̄вата̄ джха̄намагга̄нам̣ пуббабха̄гапат̣ипада̄ катхита̄. тенева̄ха –

‘‘чарампи, бхиккхаве, бхиккху евам̣бхӯто а̄та̄пӣ отта̄пӣ сататам̣ самитам̣ а̄раддхавӣрийо пахитаттоти вуччатӣ’’ти (итиву. 110).

тассаттхо хет̣т̣ха̄ вутто ева.

га̄тха̄су йатам̣ чарети йатама̄но чареййа, чан̇камана̄дивасена гаманам̣ каппентопи ‘‘ануппанна̄нам̣ па̄пака̄нам̣ акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ ануппа̄да̄йа чхандам̣ джанети ва̄йаматӣ’’тиа̄дина̄ (сам̣. ни. 5.651-662; вибха. 390) найена вуттасаммаппадха̄навӣрийавасена йатанто гхат̣енто ва̄йаманто йатха̄ акусала̄ дхамма̄ пахӣйанти, кусала̄ дхамма̄ бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччханти, евам̣ гаманам̣ каппеййа̄ти аттхо. еса найо сесесупи. кечи пана ‘‘йата’’нти етасса сам̣йатоти аттхам̣ ваданти. тит̣т̣хети тит̣т̣хеййа т̣ха̄нам̣ каппеййа. аччхети нисӣдеййа. сайети нипаджджеййа. йатаменам̣ паса̄райети етам̣ паса̄ретаббам̣ хаттхапа̄да̄дим̣ йатам̣ йатама̄но йатха̄вуттавӣрийасаман̇гӣйева хутва̄ паса̄реййа, саббаттха пама̄дам̣ виджахеййа̄ти адхиппа̄йо.

ида̄ни йатха̄ пат̣ипаджджанто йатам̣ йатама̄но на̄ма хоти, там̣ пат̣ипадам̣ дассетум̣ ‘‘уддха’’нтиа̄ди вуттам̣. таттха уддханти упари. тирийанти тирийато, пураттхимадиса̄дивасена самантато диса̄бха̄гесӯти аттхо. апа̄чӣнанти хет̣т̣ха̄. йа̄вата̄ джагато гатӣти йаттака̄ саттасан̇кха̄рабхедасса локасса паватти, таттха саббаттха̄ти аттхо. етта̄вата̄ анавасесато саммасанан̃а̄н̣асса висайам̣ сан̇гахетва̄ дассети. самавеккхита̄ти самма̄ хетуна̄ н̃а̄йена авеккхита̄, аничча̄дивасена випассакоти вуттам̣ хоти. дхамма̄нанти саттасун̃н̃а̄нам̣. кхандха̄нанти рӯпа̄дӣнам̣ пан̃чаннам̣ кхандха̄нам̣. удайаббайанти удайан̃ча вайан̃ча. идам̣ вуттам̣ хоти – упари тирийам̣ адхоти тисан̇гахе саббасмим̣ локе атӣта̄дибхедабхинна̄нам̣ пан̃чупа̄да̄наккхандхасан̇кха̄та̄нам̣ саббесам̣ рӯпа̄рӯпадхамма̄нам̣ аниччата̄дисаммасана̄дхигатена удайаббайан̃а̄н̣ена пан̃чавӣсатийа̄ а̄ка̄рехи удайам̣, пан̃чавӣсатийа̄ а̄ка̄рехи вайан̃ча самавеккхита̄ саманупассита̄ бхавеййа̄ти.

четосаматхаса̄мӣчинти читтасам̣килеса̄нам̣ аччантавӯпасаманато четосаматхасан̇кха̄тасса арийамаггасса ануччхавикапат̣ипадам̣ н̃а̄н̣адассанависуддхим̣. сиккхама̄нанти пат̣ипаджджама̄нам̣ бха̄вентам̣ н̃а̄н̣апарампарам̣ ниббаттентам̣. сада̄ти саббака̄лам̣, раттин̃чева дива̄ ча. сатанти чатусампаджан̃н̃ена саманна̄гата̄йа сатийа̄ сатока̄рим̣. сататам̣ пахитаттоти саббака̄лам̣ пахитатто нибба̄нам̣ пат̣ипеситаттоти татха̄видхам̣ бхиккхум̣ буддха̄дайо арийа̄ а̄ху а̄чиккханти катхенти. сесам̣ вуттанайамева.

два̄дасамасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.