2. чаккхусуттаван̣н̣ана̄
61. дутийе чаккхӯнӣти чаккхантӣти чаккхӯни, самависамам̣ а̄чиккханта̄ни вийа паваттантӣти аттхо. атха ва̄ чаккханат̣т̣хена чаккхӯни. кимидам̣ чаккханам̣ на̄ма? асса̄данам̣, татха̄ хи ваданти ‘‘мадхум̣ чаккхати бйан̃джанам̣ чаккхатӣ’’ти има̄ни ча а̄рамман̣арасам̣ анубхаванта̄ни асса̄дента̄ни вийа хонтӣти чаккханат̣т̣хена чаккхӯни. та̄ни пана сан̇кхепато две чаккхӯни – н̃а̄н̣ачаккху, мам̣сачаккху ча̄ти. тесу мам̣сачаккху хет̣т̣ха̄ вуттамева. н̃а̄н̣ачаккху диббачаккху, пан̃н̃а̄чаккхӯти идха двидха̄ катва̄ вуттам̣.
таттха диббачаккхӯти диббасадисатта̄ диббам̣. девата̄нан̃хи сучаритакамманиббаттам̣ питтасемхарухира̄дӣхи апалибуддхам̣ упаккилесавимуттата̄йа дӯрепи а̄рамман̣аггахан̣асаматтхам̣ диббам̣ паса̄дачаккху хоти. идан̃ча̄пи вӣрийабха̄вана̄баланиббаттам̣ н̃а̄н̣ачаккху та̄дисамева̄ти диббасадисатта̄ диббам̣, диббавиха̄равасена пат̣иладдхатта̄ аттано ча диббавиха̄расаннисситатта̄ а̄локапариггахена маха̄джутикатта̄. тирокут̣т̣а̄дигатарӯпадассанена маха̄гатикатта̄пи диббам̣. там̣ саббам̣ саддасаттха̄нуса̄рена ведитаббам̣. дассанат̣т̣хена чаккхукиччакаран̣ена чаккхумива̄типи чаккху, диббан̃ча там̣ чаккху ча̄ти диббачаккху.
паджа̄на̄тӣти пан̃н̃а̄. ким̣ паджа̄на̄ти? чатта̄ри арийасачча̄ни ‘‘идам̣ дуккха’’нтиа̄дина̄. вуттан̃хетам̣ –
‘‘паджа̄на̄тӣти кхо, а̄вусо, тасма̄ пан̃н̃а̄ти вуччати. кин̃ча паджа̄на̄ти? идам̣ дуккха’’нтиа̄ди (ма. ни. 1.449).
ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ‘‘пан̃н̃а̄панавасена пан̃н̃а̄. кинти пан̃н̃а̄пети? аниччанти пан̃н̃а̄пети, дуккханти пан̃н̃а̄пети, анатта̄ти пан̃н̃а̄петӣ’’ти вуттам̣. са̄ пана̄йам̣ лаккхан̣а̄дито йатха̄сабха̄вапат̣иведхалаккхан̣а̄, аккхалитапат̣иведхалаккхан̣а̄ ва̄ кусалисса̄сакхиттаусупат̣иведхо вийа, висайобха̄санараса̄ падӣпо вийа, асаммохапаччупат̣т̣ха̄на̄ аран̃н̃агатасудесако вийа. висесато панеттха а̄саваккхайан̃а̄н̣асан̇кха̄та̄ пан̃н̃а̄ чатусаччадассанат̣т̣хена пан̃н̃а̄чаккхӯти адхиппета̄. йам̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘чаккхум̣ удапа̄ди, н̃а̄н̣ам̣ удапа̄ди, пан̃н̃а̄ удапа̄ди, виджджа̄ удапа̄ди, а̄локо удапа̄дӣ’’ти (сам̣. ни. 5.1081; маха̄ва. 15).
етесу ча мам̣сачаккху париттам̣, диббачаккху махаггатам̣, итарам̣ аппама̄н̣ам̣. мам̣сачаккху рӯпам̣, итара̄ни арӯпа̄ни. мам̣сачаккху диббачаккху ча локийа̄ни са̄сава̄ни рӯпависайа̄ни, итарам̣ локуттарам̣ ана̄савам̣ чатусаччависайам̣. мам̣сачаккху абйа̄катам̣, диббачаккху сийа̄ кусалам̣ сийа̄ абйа̄катам̣, татха̄ пан̃н̃а̄чаккху. мам̣сачаккху ка̄ма̄вачарам̣, диббачаккху рӯпа̄вачарам̣, итарам̣ локуттаранти евама̄ди вибха̄га̄ ведитабба̄.
га̄тха̄су ануттаранти пан̃н̃а̄чаккхум̣ сандха̄йа вуттам̣. тан̃хи а̄саваккхайан̃а̄н̣абха̄вато ануттарам̣. аккха̄си пурисуттамоти пуриса̄нам̣ уттамо агго самма̄самбуддхо десеси. уппа̄доти мам̣сачаккхусса паватти. магготи упа̄йо, диббачаккхусса ка̄ран̣ам̣. пакатичаккхумато ева хи диббачаккху уппаджджати, йасма̄ касин̣а̄локам̣ вад̣д̣хетва̄ диббачаккхун̃а̄н̣асса уппа̄данам̣, со ча касин̣аман̣д̣але уггаханимиттена вина̄ наттхӣти. йатоти йада̄. н̃а̄н̣анти а̄саваккхайан̃а̄н̣ам̣. тенева̄ха ‘‘пан̃н̃а̄чаккху ануттара’’нти. йасса чаккхусса пат̣ила̄бха̄ти йасса арийасса пан̃н̃а̄чаккхусса уппаттийа̄ бха̄вана̄йа саббасма̄ ват̣т̣адуккхато памуччати паримуччатӣти.
дутийасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.