3. пат̣хамаведана̄суттаван̣н̣ана̄

52. татийе ведана̄ти а̄рамман̣арасам̣ ведийанти анубхавантӣти ведана̄. та̄ вибха̄гато дассетум̣ ‘‘сукха̄ ведана̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха сукха-саддо аттхуддха̄равасена хет̣т̣ха̄ вуттойева. дуккха-саддо пана ‘‘джа̄типи дуккха̄’’тиа̄дӣсу (дӣ. ни. 2.387; вибха. 190) дуккхаваттхусмим̣ а̄гато. ‘‘йасма̄ ча кхо, маха̄ли, рӯпам̣ дуккхам̣ дуккха̄нупатитам̣ дуккха̄вакканта’’нтиа̄дӣсу (сам̣. ни. 3.60) дуккха̄рамман̣е. ‘‘дуккхо па̄пасса уччайо’’тиа̄дӣсу (дха. па. 117) дуккхапаччайе. ‘‘йа̄ван̃чидам̣, бхиккхаве, на сукара̄ аккха̄нена па̄пун̣итум̣, йа̄ва дуккха̄ нирайа̄’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 3.250) дуккхапаччайат̣т̣ха̄не. ‘‘сукхасса ча паха̄на̄ дуккхасса ча паха̄на̄’’тиа̄дӣсу (дӣ. ни. 1.232; дха. са. 165) дуккхаведана̄йам̣. идха̄пи дуккхаведана̄йамева.

вачанаттхато пана сукхайатӣти сукха̄. дуккхайатӣти дуккха̄. на дуккха̄ на сукха̄ти адуккхамасукха̄, мака̄ро падасандхивасена вутто. та̄су ит̣т̣ха̄нубхаваналаккхан̣а̄ сукха̄, анит̣т̣ха̄нубхаваналаккхан̣а̄ дуккха̄, убхайавипарӣта̄нубхаваналаккхан̣а̄ адуккхамасукха̄. тасма̄ сукхадуккхаведана̄нам̣ уппатти па̄кат̣а̄, на адуккхамасукха̄йа. йада̄ хи сукхам̣ уппаджджати, сакаласарӣрам̣ бхентам̣ маддантам̣ пхарама̄нам̣ сатадхотасаппим̣ кха̄да̄пентам̣ вийа, сатапа̄кателам̣ маккхентам̣ вийа, гхат̣асахассена парил̣а̄хам̣ нибба̄пайама̄нам̣ вийа ча ‘‘ахо сукхам̣, ахо сукха’’нти ва̄чам̣ ниччха̄райама̄намева уппаджджати. йада̄ дуккхам̣ уппаджджати, сакаласарӣрам̣ кхобхентам̣ маддантам̣ пхарама̄нам̣ таттапха̄лам̣ павесентам̣ вийа вилӣнатамбалохам̣ а̄син̃чантам̣ вийа ча ‘‘ахо дуккхам̣, ахо дуккха’’нти виппала̄пентамева уппаджджати. ити сукхадуккхаведана̄нам̣ уппатти па̄кат̣а̄.

адуккхамасукха̄ пана дуббиджа̄на̄ дуддӣпана̄ андхака̄ра̄ авибхӯта̄. са̄ сукхадуккха̄нам̣ апагаме са̄та̄са̄тапат̣ипаккхавасена маджджхатта̄ка̄рабхӯта̄ найато ган̣хантассева па̄кат̣а̄ хоти. йатха̄ ким̣? йатха̄ пубба̄парам̣ сапам̣суке падесе упачаритамаггавасена пит̣т̣хипа̄са̄н̣е мигена гатамагго, евам̣ ит̣т̣ха̄нит̣т̣ха̄рамман̣есу сукхадуккха̄нубхаваненапи маджджхатта̄рамман̣а̄нубхаванабха̄вена вин̃н̃а̄йати. маджджхатта̄рамман̣аггахан̣ам̣ пит̣т̣хипа̄са̄н̣агаманам̣ вийа ит̣т̣ха̄нит̣т̣ха̄рамман̣аггахан̣а̄бха̄вато. йан̃ча татра̄нубхаванам̣, са̄ адуккхамасукха̄ти.

еваметтха сукхадуккхаадуккхамасукхабха̄вена тидха̄ вутта̄пи каттхачи сукхадуккхабха̄вена двидха̄ вутта̄. йатха̄ха – ‘‘двепи майа̄, а̄нанда, ведана̄ вутта̄, парийа̄йена сукха̄ ведана̄, дуккха̄ ведана̄’’ти (ма. ни. 2.89). каттхачи тиссопи висум̣ висум̣ сукхадуккхаадуккхамасукхабха̄вена ‘‘сукха̄ ведана̄ т̣хитисукха̄ випарин̣а̄мадуккха̄, дуккха̄ ведана̄ т̣хитидуккха̄ випарин̣а̄масукха̄, адуккхамасукха̄ ведана̄ н̃а̄н̣асукха̄ ан̃н̃а̄н̣адуккха̄’’ти (ма. ни. 1.465). каттхачи сабба̄пи дуккхабха̄вена. вуттан̃хетам̣ ‘‘йам̣ кин̃чи ведайитам̣, саббам̣ там̣ дуккхасминти вада̄мӣ’’ти (сам̣. ни. 4.259).

таттха сийа̄ – йади тиссо ведана̄ йатха̄ идха вутта̄, ан̃н̃есу ча едисесу суттесу абхидхамме ча евам̣ аватва̄ касма̄ евам̣ вуттам̣ ‘‘йам̣ кин̃чи ведайитам̣, саббам̣ там̣ дуккхасминти вада̄мӣ’’ти, ‘‘двепи майа̄, а̄нанда, ведана̄ вутта̄’’ти ча? сандха̄йабха̄ситаметам̣, тасма̄ са̄ парийа̄йадесана̄. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄ –

‘‘сан̇кха̄ра̄ниччатам̣, а̄нанда, майа̄ сандха̄йа бха̄ситам̣ сан̇кха̄равипарин̣а̄матам̣, ‘йам̣ кин̃чи ведайитам̣, саббам̣ там̣ дуккхасми’’’нти (сам̣. ни. 4.259).

‘‘двепи майа̄, а̄нанда, ведана̄ вутта̄ парийа̄йена̄’’ти ча (сам̣. ни. 4.259).

еттха хи сукха̄ адуккхамасукха̄ти има̄сам̣ двиннам̣ ведана̄нам̣ ниппарийа̄йена дуккхабха̄во наттхи, венеййаджджха̄сайена пана таттха ниччхандадассанаттхам̣ парийа̄йена дуккхабха̄во вуттоти са̄ та̄дисӣ парийа̄йадесана̄. айам̣ пана веданаттайадесана̄ сабха̄вакатха̄ти катва̄ ниппарийа̄йадесана̄ти айаметтха а̄чарийа̄нам̣ сама̄накатха̄.

витан̣д̣ава̄дӣ пана̄ха ‘‘дуккхата̄двайавачанато парийа̄йадесана̄ва веданаттайадесана̄’’ти. со ‘‘ма̄ хева’’нтисса вачанӣйо, йасма̄ бхагавата̄ сабба̄сам̣ ведана̄нам̣ дуккхабха̄во адхиппа̄йавасена вутто ‘‘сан̇кха̄ра̄ниччатам̣, а̄нанда, майа̄ сандха̄йа бха̄ситам̣ сан̇кха̄равипарин̣а̄матам̣ ‘йам̣ кин̃чи ведайитам̣, саббам̣ там̣ дуккхасми’’’нти. йади панеттха веданаттайадесана̄ парийа̄йадесана̄ сийа̄, ‘‘идам̣ майа̄ сандха̄йа бха̄ситам̣ тиссо ведана̄’’ти ваттаббам̣ сийа̄, на панетам̣ вуттам̣.

апича̄йамева ваттаббо ‘‘ко, пана̄вусо, веданаттайадесана̄йа адхиппа̄йо’’ти? саче вадеййа ‘‘мудука̄ дуккха̄ ведана̄ сукха̄, адхиматта̄ дуккха̄, маджджхима̄ адуккхамасукха̄ти венеййаджджха̄сайена вутта̄. та̄су хи на сатта̄нам̣ сукха̄дивад̣д̣хӣ’’ти. со ваттаббо – ко пана̄вусо дуккхаведана̄йа сабха̄во, йена ‘‘сабба̄ ведана̄ дуккха̄’’ти вуччеййум̣? йади йа̄йа уппанна̄йа сатта̄ вийогамева иччханти, со дуккхаведана̄йа сабха̄во. йа̄йа ча пана уппанна̄йа сатта̄ авийогамева иччханти, йа̄йа на убхайам̣ иччханти, са̄ катхам̣ дуккхаведана̄ сийа̄? атха йа̄ аттано ниссайасса упагха̄така̄рӣ, са̄ дуккха̄. йа̄ ануггахака̄рӣ, са̄ катхам̣ дуккха̄ сийа̄. атха пана йадарийа̄ дуккхато пассанти, со дуккхаведана̄йа сабха̄во, сан̇кха̄радуккхата̄йа веданам̣ арийа̄ дуккхато пассанти, са̄ ча абхин̣хасабха̄ва̄ти катхам̣ та̄сам̣ ведана̄нам̣ мудумаджджхима̄дхиматтадуккхабха̄во сийа̄? йади ча сан̇кха̄радуккхата̄йа ева ведана̄нам̣ дуккхабха̄во сийа̄, ‘‘тиссо има̄, бхиккхаве, дуккхата̄йо дуккхадуккхата̄, випарин̣а̄мадуккхата̄, сан̇кха̄радуккхата̄’’ти (дӣ. ни. 3.305) айам̣ дуккхата̄нам̣ вибха̄гадесана̄ ниппайоджана̄ сийа̄. татха̄ ча сати суттамева пат̣иба̄хитам̣ сийа̄, пуримесу ча тӣсу рӯпа̄вачараджджха̄несу мудука̄ дуккха̄ ведана̄ти а̄паджджати сукхаведана̄вачанато. чатуттхаджджха̄не арӯпаджджха̄несу ча маджджхима̄, адуккхамасукхаведана̄вачанато. евам̣ санте пурима̄ тиссо рӯпа̄вачарасама̄паттийо чатуттхаджджха̄насама̄паттийа̄ арӯпасама̄паттӣхи ча сантатара̄ти а̄паджджати. катхам̣ ва̄ сантатараппан̣ӣтатара̄су сама̄паттӣсу дуккхаведана̄йа адхикабха̄во йуджджати? тасма̄ веданаттайадесана̄йа парийа̄йадесана̄бха̄во на йуттоти.

йам̣ пана вуттам̣ ‘‘дуккхе сукханти сан̃н̃а̄випалла̄со’’ти (а. ни. 4.49; пат̣и. ма. 1.236), там̣ катханти? випарин̣а̄мадуккхата̄йа сан̇кха̄радуккхата̄йа ча йатха̄бхӯта̄навабодхена йа̄ екантато сукхасан̃н̃а̄, йа̄ ча дуккханимитте сукханимиттасан̃н̃а̄, там̣ сандха̄йа вуттам̣. евампи ‘‘сукха̄, бхиккхаве, ведана̄ дуккхато дат̣т̣хабба̄’’ти (итиву. 53) идам̣ пана катханти? идам̣ пана випарин̣а̄мадассане саннийоджанаттхам̣ вуттам̣ тасса таттха вира̄гуппаттийа̄ упа̄йабха̄вато сукхаведана̄йа бахудуккха̄нугатабха̄вато ча. татха̄ хи дуккхасса хетубха̄вато анекехи дуккхадхаммехи анубаддхатта̄ ча пан̣д̣ита̄ сукхампи дуккхамиччева пат̣ипанна̄.

евампи наттхева сукха̄ ведана̄, сукхахетӯнам̣ нийама̄бха̄вато. йе хи сукхаведана̄йа хетусаммата̄ гха̄саччха̄дана̄дайо, те ева адхиматтам̣ ака̄ле ча пат̣исевийама̄на̄ дуккхаведана̄йа хетубха̄вама̄паджджанти. на ча йенева хетуна̄ сукхам̣, тенева дуккханти йуттам̣ ваттум̣. тасма̄ на те сукхахетӯ, дуккхантара̄пагаме пана авин̃н̃ӯнам̣ сукхасан̃н̃а̄ йатха̄ чиратарам̣ т̣ха̄на̄диирийа̄патхасаман̇гӣ хутва̄ тадан̃н̃аирийа̄патхасама̄йоге махантан̃ча бха̄рам̣ вахато бха̄раниккхепе чева вӯпасаме ча, тасма̄ наттхева сукханти? тайидам̣ саммадева сукхахетум̣ апарин̃н̃а̄йа тасса нийама̄бха̄вапарикаппанам̣. а̄рамман̣аматтамева хи кевалам̣ сукхахетум̣ манасикатва̄ евам̣ вуттам̣, аджджхаттикасарӣрасса аваттха̄висесам̣ самудитам̣ пана екаджджхам̣ тадубхайам̣ сукха̄дихетӯти ведитаббам̣. йа̄дисан̃ча тадубхайам̣ сукхаведана̄йа хету, та̄дисам̣ на када̄чипи дуккхаведана̄йа хету хотӣти ваваттхита̄ ева сукха̄дихету. йатха̄ на̄ма теджодха̄ту са̄лийавад̣а̄касасса̄дӣнам̣ йа̄дисамаваттхантарам̣ патва̄ са̄тамадхурабха̄вахету хоти, на та̄дисамева патва̄ када̄чипи аса̄таамадхурабха̄вахету хоти, евам̣сампадамидам̣ дат̣т̣хаббам̣.

дуккха̄пагамева када̄чи сукхаведанантарам̣ упалаббхати. таттха сукхейева сукхасан̃н̃а̄, на дуккха̄пагамаматте йатха̄ аддха̄нагаманапариссамакилантасса самба̄хане ирийа̄патхапариваттане ча, ан̃н̃атха̄ ка̄лантарепи париссама̄пагаме та̄дисӣ сукхасан̃н̃а̄ сийа̄. дуккха̄пагамаматте пана сукханти парикаппана̄ ведана̄висесасса анупалаббхама̄натта̄. екантенева четам̣ евам̣ сампат̣иччхитаббам̣, йато пан̣ӣтаппан̣ӣта̄нийева а̄рамман̣а̄ни махата̄ а̄йа̄сена сатта̄ абхипаттхайанти, на ча несам̣ йена кеначи йатха̄ладдхаматтена паччайена патика̄рам̣ ка̄тум̣ сакка̄ тан̣хуппа̄дена̄ти. ведана̄паччайа̄ хи тан̣ха̄упа̄ди, татха̄бха̄ве ча сугандхамадхурасукхасампхасса̄диваттхӯнам̣ итарӣтарабха̄вена сукхависесасан̃н̃а̄ джа̄йама̄на̄ катамасса дуккхависесасса апагамане гха̄надживха̄ка̄йадва̄ресу, сотадва̄ре ча диббасан̇гӣтасадисапан̃чан̇гикатӯрийасадда̄вадха̄ран̣е. тасма̄ на дуккхаведана̄йамева дуккхантара̄пагаме сукхасан̃н̃а̄, на̄пи кевале дуккха̄пагамаматтети а̄гамато йуттитопи ваваттхита̄ тиссо ведана̄ти бхагавато веданаттайадесана̄ нӣтаттха̄йева, на неййаттха̄ти сан̃н̃а̄петаббам̣. еван̃четам̣ упети, иччетам̣ кусалам̣, но че, каммам̣ катва̄ уййоджетаббо ‘‘гаччха йатха̄сукха’’нти.

евамета̄ ан̃н̃аман̃н̃апат̣ипаккхасабха̄вававаттхиталаккхан̣а̄ ева тиссо ведана̄ бхагавата̄ десита̄. тан̃ча кхо випассана̄каммика̄нам̣ йога̄вачара̄нам̣ ведана̄мукхена арӯпакаммат̣т̣ха̄надассанаттхам̣. дувидхан̃хи каммат̣т̣ха̄нам̣ рӯпакаммат̣т̣ха̄нам̣, арӯпакаммат̣т̣ха̄нанти. таттха бхагава̄ рӯпакаммат̣т̣ха̄нам̣ катхенто сан̇кхепаманасика̄равасена ва̄ виттха̄раманасика̄равасена ва̄ чатудха̄туваваттха̄на̄дивасена ва̄ катхети. арӯпакаммат̣т̣ха̄нам̣ пана катхенто пхассавасена ва̄ ведана̄васена ва̄ читтавасена ва̄ катхети. екаччасса хи а̄па̄тхагате а̄рамман̣е а̄ваджджато таттха читтачетасика̄нам̣ пат̣хама̄бхинипа̄то пхассо там̣ а̄рамман̣ам̣ пхусанто уппаджджама̄но па̄кат̣о хоти, екаччасса там̣ а̄рамман̣ам̣ анубхавантӣ уппаджджама̄на̄ ведана̄ па̄кат̣а̄ хоти, екаччасса там̣ а̄рамман̣ам̣ виджа̄нантам̣ уппаджджама̄нам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ па̄кат̣ам̣ хоти. ити тесам̣ тесам̣ пуггала̄нам̣ аджджха̄сайена йатха̄па̄кат̣ам̣ пхасса̄димукхена тидха̄ арӯпакаммат̣т̣ха̄нам̣ катхети.

таттха йасса пхассо па̄кат̣о хоти, сопи ‘‘на кевалам̣ пхассова уппаджджати, тена саддхим̣ тадева а̄рамман̣ам̣ анубхавама̄на̄ ведана̄пи уппаджджати, сан̃джа̄нама̄на̄ сан̃н̃а̄пи, четайама̄на̄ четана̄пи, виджа̄нама̄нам̣ вин̃н̃а̄н̣ампи уппаджджатӣ’’ти пхассапан̃чамакейева паригган̣ха̄ти. йасса ведана̄ па̄кат̣а̄ хоти, сопи ‘‘на кевалам̣ ведана̄ва уппаджджати, та̄йа саддхим̣ пхусама̄но пхассопи уппаджджати, сан̃джа̄нама̄на̄ сан̃н̃а̄пи, четайама̄на̄ четана̄пи, виджа̄нама̄нам̣ вин̃н̃а̄н̣ампи уппаджджатӣ’’ти пхассапан̃чамакейева паригган̣ха̄ти. йасса вин̃н̃а̄н̣ам̣ па̄кат̣ам̣ хоти, сопи ‘‘на кевалам̣ вин̃н̃а̄н̣амева уппаджджати, тена саддхим̣ тадева̄рамман̣ам̣ пхусама̄но пхассопи уппаджджати, анубхавама̄на̄ ведана̄пи, сан̃джа̄нама̄на̄ сан̃н̃а̄пи, четайама̄на̄ четана̄пи уппаджджатӣ’’ти пхассапан̃чамакейева паригган̣ха̄ти.

со ‘‘име пхассапан̃чамака̄ дхамма̄ ким̣ниссита̄’’ти упадха̄ренто ‘‘ваттхуниссита̄’’ти паджа̄на̄ти. ваттху на̄ма караджака̄йо. йам̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘идан̃ча пана ме вин̃н̃а̄н̣ам̣ еттхаситам̣ еттхапат̣ибаддха’’нти (дӣ. ни. 1.235; ма. ни. 2.252). со аттхато бхӯта̄ чева упа̄да̄рӯпа̄ни ча, еваметтха ваттху рӯпам̣, пхассапан̃чамака̄ на̄манти на̄марӯпаматтамева пассати. рӯпан̃четтха рӯпаккхандхо, на̄мам̣ чатта̄ро арӯпино кхандха̄ти пан̃чаккхандхаматтам̣ хоти. на̄марӯпавинимутта̄ хи пан̃чаккхандха̄, пан̃чаккхандхавинимуттам̣ ва̄ на̄марӯпам̣ наттхи. со ‘‘име пан̃чаккхандха̄ ким̣хетука̄’’ти упапариккханто ‘‘авиджджа̄дихетука̄’’ти, тато ‘‘паччайо чева паччайуппаннан̃ча идам̣, ан̃н̃о сатто ва̄ пуггало ва̄ наттхи, суддхасан̇кха̄рапун̃джаматтамева̄’’ти саппаччайана̄марӯпавасена тилаккхан̣ам̣ а̄ропетва̄ випассана̄пат̣ипа̄т̣ийа̄ ‘‘аниччам̣ дуккхаманатта̄’’ти саммасанто вичарати. со ‘‘аджджа аджджа̄’’ти пат̣иведхам̣ а̄кан̇кхама̄но татха̄рӯпе самайе утусаппа̄йам̣, пуггаласаппа̄йам̣, бходжанасаппа̄йам̣, дхаммассаванасаппа̄йам̣ ва̄ лабхитва̄ екапаллан̇кена нисиннова випассанам̣ маттхакам̣ па̄петва̄ арахатте патит̣т̣ха̄ти. евам̣ имесам̣ тин̣н̣ам̣ джана̄нам̣ йа̄ва арахатта̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ ведитаббам̣. идха пана бхагава̄ ведана̄васена буджджханака̄нам̣ аджджха̄сайена арӯпакаммат̣т̣ха̄нам̣ катхенто ведана̄васена катхеси. таттха –

‘‘лаккхан̣ан̃ча адхит̣т̣ха̄нам̣, уппатти анусайо татха̄;

т̣ха̄нам̣ паваттика̄ло ча, индрийан̃ча двидха̄дита̄’’ти. –

идам̣ пакин̣н̣акам̣ ведитаббам̣ – таттха лаккхан̣ам̣ хет̣т̣ха̄ вуттамева. адхит̣т̣ха̄нанти пхассо. ‘‘пхассапаччайа̄ ведана̄’’ти хи вачанато пхассо ведана̄йа адхит̣т̣ха̄нам̣. татха̄ хи со ведана̄дхит̣т̣ха̄набха̄вато ниччаммага̄вӣупама̄йа упамито. таттха сукхаведанӣйо пхассо сукха̄йа ведана̄йа адхит̣т̣ха̄нам̣, дуккхаведанӣйо пхассо дуккха̄йа ведана̄йа, адуккхамасукхаведанӣйо пхассо адуккхамасукха̄йа ведана̄йа адхит̣т̣ха̄нам̣, а̄саннака̄ран̣анти аттхо. ведана̄ касса падат̣т̣ха̄нам̣? ‘‘ведана̄паччайа̄ тан̣ха̄’’ти вачанато тан̣ха̄йа падат̣т̣ха̄нам̣ абхипаттханӣйабха̄вато. сукха̄ ведана̄ та̄ва тан̣ха̄йа падат̣т̣ха̄нам̣ хоту, итара̄ пана катханти? вуччате сукхасаман̇гӣпи та̄ва там̣садисам̣ тато ва̄ уттаритарам̣ сукхам̣ абхипаттхети, киман̇га пана дуккхасаман̇гӣбхӯто. адуккхамасукха̄ ча сантабха̄вена сукхамиччева вуччатӣти тиссопи ведана̄ тан̣ха̄йа падат̣т̣ха̄нам̣.

уппаттӣти уппаттика̄ран̣ам̣. ит̣т̣ха̄рамман̣абхӯта̄ хи саттасан̇кха̄ра̄ сукхаведана̄йа уппаттика̄ран̣ам̣, те ева анит̣т̣ха̄рамман̣абхӯта̄ дуккхаведана̄йа, маджджхатта̄рамман̣абхӯта̄ адуккхамасукха̄йа. випа̄като тада̄ка̄раггахан̣ато четтха ит̣т̣ха̄нит̣т̣хата̄ ведитабба̄.

анусайоти има̄су тӣсу ведана̄су сукха̄йа ведана̄йа ра̄га̄нусайо анусети, дуккха̄йа ведана̄йа пат̣игха̄нусайо, адуккхамасукха̄йа ведана̄йа авиджджа̄нусайо анусети. вуттан̃хетам̣ –

‘‘сукха̄йа кхо, а̄вусо виса̄кха, ведана̄йа ра̄га̄нусайо анусетӣ’’тиа̄ди (ма. ни. 1.465).

дит̣т̣хима̄на̄нусайа̄ четтха ра̄гапаккхийа̄ ка̄табба̄. сукха̄бхинанданена хи дит̣т̣хигатика̄ ‘‘сассата’’нтиа̄дина̄ сакка̄йе абхинивисанти, ма̄наджа̄тика̄ ча ма̄нам̣ джаппенти ‘‘сеййохамасмӣ’’тиа̄дина̄. вичикиччха̄нусайо пана авиджджа̄паккхико ка̄таббо. татха̄ хи вуттам̣ пат̣иччасамуппа̄давибхан̇ге (вибха. 288-289) ‘‘ведана̄паччайа̄ вичикиччха̄’’ти. анусайа̄нан̃ча таттха таттха санта̄не аппахӣнабха̄вена тха̄магаманам̣. тасма̄ ‘‘сукха̄йа ведана̄йа ра̄га̄нусайо анусетӣ’’ти маггена аппахӣнатта̄ анурӯпака̄ран̣ала̄бхе уппаджджана̄рахо ра̄го, таттха сайито вийа хотӣти аттхо. еса найо сесесупи.

т̣ха̄нанти ка̄йо читтан̃ча ведана̄йа т̣ха̄нам̣. вуттан̃хетам̣ – ‘‘йам̣ тасмим̣ самайе ка̄йикам̣ сукхам̣ ка̄йасампхассаджам̣ са̄там̣ сукхам̣ ведайитам̣ (дха. са. 449). йам̣ тасмим̣ самайе четасикам̣ сукхам̣ четосампхассаджам̣ са̄там̣ сукхам̣ ведайита’’нти (дха. са. 471) ча.

паваттика̄лоти паваттиккхан̣о, паваттана̄каланан̃ча. паваттиккхан̣ена хи сукхадуккхаведана̄нам̣ сукхадуккхабха̄во ваваттхито. йатха̄ха –

‘‘сукха̄ кхо, а̄вусо виса̄кха, ведана̄ т̣хитисукха̄ випарин̣а̄мадуккха̄, дуккха̄ кхо, а̄вусо виса̄кха, ведана̄ т̣хитидуккха̄ випарин̣а̄масукха̄’’ти (ма. ни. 1.465).

сукха̄йа ведана̄йа аттхибха̄во сукхам̣, наттхибха̄во дуккхам̣. дуккха̄йа ведана̄йа аттхибха̄во дуккхам̣, наттхибха̄во сукханти аттхо. адуккхамасукха̄йа ведана̄йа паваттана̄каланам̣ паваттийа̄ а̄каланам̣ ана̄каланан̃ча джа̄нанам̣ аджа̄нанан̃ча сукхадуккхабха̄вававаттха̄нам̣. вуттампи четам̣ –

‘‘адуккхамасукха̄ кхо, а̄вусо виса̄кха, ведана̄ н̃а̄н̣асукха̄ ан̃н̃а̄н̣адуккха̄’’ти.

индрийанти ета̄ хи сукха̄дайо тиссо ведана̄ сукхиндрийам̣, дуккхиндрийам̣, соманассиндрийам̣, доманассиндрийам̣, упеккхиндрийанти адхипатеййат̣т̣хена индрийато пан̃чадха̄ вибхатта̄. ка̄йикан̃хи са̄там̣ сукхиндрийанти вуттам̣, аса̄там̣ дуккхиндрийанти. ма̄насам̣ пана са̄там̣ соманассиндрийанти вуттам̣, аса̄там̣ доманассиндрийанти. дувидхампи нева са̄там̣ на̄са̄там̣ упеккхиндрийанти. ким̣ панеттха ка̄ран̣ам̣ – йатха̄ ка̄йикачетасика̄ сукхадуккхаведана̄ ‘‘сукхиндрийам̣ соманассиндрийам̣, дуккхиндрийам̣ доманассиндрийа’’нти вибхаджитва̄ вутта̄, на евам̣ адуккхамасукха̄ти? бхеда̄бха̄вато. йатхева хи ануггахасабха̄ва̄ ба̄дхакасабха̄ва̄ ча сукхадуккхаведана̄ ан̃н̃атха̄ ка̄йасса ануггахам̣ ба̄дхакан̃ча каронти, читтасса ча ан̃н̃атха̄, на евам̣ адуккхамасукха̄, тасма̄ бхеда̄бха̄вато вибхаджитва̄ на вутта̄.

двидха̄дита̄ти сабба̄пи хи ведана̄ ведайитат̣т̣хена екавидха̄пи ниссайабхедена дувидха̄ – ка̄йика̄ четасика̄ти, сукха̄, дуккха̄, адуккхамасукха̄ти тивидха̄, чатуйонивасена чатуббидха̄, индрийавасена, гативасена ча пан̃чавидха̄, два̄равасена ча а̄рамман̣авасена ча чхаббидха̄, саттавин̃н̃а̄н̣адха̄туйогена саттавидха̄, ат̣т̣халокадхаммапаччайата̄йа ат̣т̣хавидха̄, сукха̄дӣнам̣ паччекам̣ атӣта̄дивибха̄гена нававидха̄, та̄ ева аджджхаттабахиддха̄бхедена ат̣т̣ха̄расавидха̄, татха̄ рӯпа̄дӣсу чхасу а̄рамман̣есу екекасмим̣ сукха̄дивасена тиссо тиссо катва̄. рӯпа̄рамман̣асмин̃хи сукха̄пи уппаджджати, дуккха̄пи, адуккхамасукха̄пи, евам̣ итаресупи. атха ва̄ ат̣т̣ха̄расаманопавича̄равасена ат̣т̣ха̄раса. вуттан̃хи –

‘‘чаккхуна̄ рӯпам̣ дисва̄ соманассат̣т̣ха̄нийам̣ рӯпам̣ упавичарати, доманассат̣т̣ха̄нийам̣, упеккха̄т̣т̣ха̄нийам̣ рӯпам̣ упавичарати, сотена саддам̣…пе… манаса̄ дхаммам̣ вин̃н̃а̄йа соманассат̣т̣ха̄нийам̣ дхаммам̣ упавичарати, доманассат̣т̣ха̄нийам̣, упеккха̄т̣т̣ха̄нийам̣ дхаммам̣ упавичаратӣ’’ти (а. ни. 3.62).

евам̣ ат̣т̣ха̄расавидха̄ хонти. татха̄ чха гехассита̄ни соманасса̄ни, чха гехассита̄ни доманасса̄ни, чха гехассита̄ упеккха̄, татха̄ неккхаммассита̄ соманасса̄дайоти евам̣ чхаттим̣савидха̄. атӣте чхаттим̣са, ана̄гате чхаттим̣са, паччуппанне чхаттим̣са̄ти ат̣т̣хуттарасатампи бхаванти. еваметтха двидха̄дита̄ ведитабба̄ти.

пакин̣н̣акакатха̄ нит̣т̣хита̄.

га̄тха̄су сама̄хитоти упача̄раппана̄бхедена сама̄дхина̄ сама̄хито. тена саматхабха̄вана̄нуйогам̣ дассети. сампаджа̄ноти са̄ттхакасампаджан̃н̃а̄дина̄ чатуббидхена сампаджан̃н̃ена сампаджа̄но. тена випассана̄нуйогам̣ дассети. сатоти сатока̄рӣ. тена саматхавипассана̄найена дхамма̄ бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччханти. тена саманна̄гататтам̣ дассети. ведана̄ ча паджа̄на̄тӣти ‘‘има̄ ведана̄, еттака̄ ведана̄’’ти сабха̄вато вибха̄гато ‘‘аничча̄ дуккха̄ випарин̣а̄мадхамма̄’’ти аничча̄дилаккхан̣ато ча пуббабха̄ге тӣхи парин̃н̃а̄хи париджа̄нанто випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ арийамаггена парин̃н̃а̄пат̣иведхена паджа̄на̄ти. ведана̄нан̃ча самбхаванти самудайасаччам̣. йаттха чета̄ нируджджхантӣти етта̄вата̄ ведана̄ йаттха нируджджханти, там̣ ниродхасаччам̣. кхайага̄минанти ведана̄нам̣ кхайага̄минам̣ арийамагган̃ча паджа̄на̄тӣти самбандхо. ведана̄нам̣ кхайа̄ти евам̣ чатта̄ри сачча̄ни пат̣ивиджджхантена арийамаггена ведана̄нам̣ ануппа̄даниродха̄. ниччха̄то париниббутоти ниттан̣хо, пахӣнатан̣хо, килесапаринибба̄нена, кхандхапаринибба̄нена ча париниббуто хоти.

татийасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.