7. метта̄бха̄вана̄суттаван̣н̣ана̄

27. саттаме йа̄ни ка̄ничӣти анавасесапарийа̄да̄нам̣. опадхика̄ни пун̃н̃акирийаваттхӯнӣти

тесам̣ нийаманам̣. таттха упадхи вуччанти кхандха̄, упадхисса каран̣ам̣ сӣлам̣ етесам̣, упадхиппайоджана̄ни ва̄ опадхика̄ни. сампаттибхаве аттабха̄ваджанака̄ни пат̣исандхипаваттивипа̄када̄йака̄ни. пун̃н̃акирийаваттхӯнӣти пун̃н̃акирийа̄ ча та̄ тесам̣ тесам̣ пхала̄нисам̣са̄нам̣ ваттхӯни ча̄ти пун̃н̃акирийаваттхӯни. та̄ни пана сан̇кхепато да̄намайам̣, сӣламайам̣, бха̄вана̄майанти тивидха̄ни хонти. таттха йам̣ ваттаббам̣, там̣ парато тиканипа̄таван̣н̣ана̄йам̣ а̄ви бхависсати. метта̄йа четовимуттийа̄ти метта̄бха̄вана̄васена пат̣иладдхатикачатуккаджджха̄насама̄паттийа̄. ‘‘метта̄’’ти хи вутте упача̄ропи лаббхати аппана̄пи, ‘‘четовимуттӣ’’ти пана вутте аппана̄джха̄намева лаббхати. тан̃хи нӣваран̣а̄дипаччанӣкадхаммато читтасса сут̣т̣ху вимуттибха̄вена четовимуттӣти вуччати. калам̣ на̄ггханти сол̣асинти метта̄брахмавиха̄расса сол̣асабха̄гам̣ опадхика̄ни пун̃н̃акирийаваттхӯни на аггханти. идам̣ вуттам̣ хоти – метта̄йа четовимуттийа̄ йо випа̄ко, там̣ сол̣аса кот̣т̣ха̄се катва̄ тато екам̣ пуна сол̣аса кот̣т̣ха̄се катва̄ таттха йо екакот̣т̣ха̄со, на там̣ ан̃н̃а̄ни опадхика̄ни пун̃н̃акирийаваттхӯни аггхантӣти. адхиггахетва̄ти абхибхавитва̄. бха̄сатети упаккилесависуддхийа̄ диппати. тапатети тато ева анавасесе пат̣ипаккхадхамме сантапати. вирочатӣти убхайасампаттийа̄ вирочати. метта̄ хи четовимутти чанда̄локасан̇кха̄та̄ вигатӯпаккилеса̄ джун̣ха̄ вийа диппати, а̄тапо вийа андхака̄рам̣ паччанӣкадхамме видхамантӣ тапати, осадхита̄рака̄ вийа виджджотама̄на̄ вирочати ча.

сеййатха̄пӣти опаммадассанаттхе нипа̄то. та̄ракарӯпа̄нанти джотӣнам̣. чандийа̄ти чандасса айанти чандӣ, тасса̄ чандийа̄, пабха̄йа джун̣ха̄йа̄ти аттхо. васса̄нанти васса̄нам̣ бахувасена ладдхавоха̄расса утуно. паччхиме ма̄сети каттикама̄се. сарадасамайети сарадака̄ле. ассайуджакаттикама̄са̄ хи локе ‘‘сарадаутӯ’’ти вуччанти. виддхети уббиддхе, мегхавигамена дӯрӣбхӯтети аттхо. тенева̄ха ‘‘вигатавала̄хаке’’ти. девети а̄ка̄се. набхам̣ аббхуссаккама̄ноти удайат̣т̣ха̄нато а̄ка̄сам̣ уллан̇гханто. тамагатанти тамам̣. абхивихачча̄ти абхихантва̄ видхамитва̄. осадхита̄рака̄ти уссанна̄ пабха̄ ета̄йа дхӣйати, осадхӣнам̣ ва̄ анубалаппада̄йикатта̄ осадхӣти ладдхана̄ма̄ та̄рака̄.

еттха̄ха – касма̄ пана бхагавата̄ сама̄непи опадхикабха̄ве метта̄ итарехи опадхикапун̃н̃ехи висесетва̄ вутта̄ти? вуччате – сет̣т̣хат̣т̣хена ниддосабха̄вена ча саттесу суппат̣ипаттибха̄вато. сет̣т̣ха̄ хи ете виха̄ра̄, саббасаттесу самма̄пат̣ипаттибхӯта̄ни йадидам̣ метта̄джха̄на̄ни. йатха̄ ча брахма̄но ниддосачитта̄ вихаранти, евам̣ етехи саманна̄гата̄ йогино брахмасама̄ва хутва̄ вихаранти. татха̄ химе ‘‘брахмавиха̄ра̄’’ти вуччанти. ити сет̣т̣хат̣т̣хена ниддосабха̄вена ча саттесу суппат̣ипаттибха̄вато метта̄ва итарехи опадхикапун̃н̃ехи висесетва̄ вутта̄.

евампи касма̄ метта̄ва евам̣ висесетва̄ вутта̄? итаресам̣ брахмавиха̄ра̄нам̣ адхит̣т̣ха̄набха̄вато да̄на̄дӣнам̣ саббесам̣ калйа̄н̣адхамма̄нам̣ парипӯрикатта̄ ча. айан̃хи саттесу хита̄ка̄раппаваттилаккхан̣а̄ метта̄, хитӯпасам̣ха̄раса̄, а̄гха̄тавинайапаччупат̣т̣ха̄на̄. йади анодхисо бха̄вита̄ бахулӣката̄, атха сукхенева карун̣а̄дибха̄вана̄ сампаджджантӣти метта̄ итаресам̣ брахмавиха̄ра̄нам̣ адхит̣т̣ха̄нам̣. татха̄ хи саттесу хитаджджха̄сайата̄йа сати несам̣ дуккха̄саханата̄, сампаттивисеса̄нам̣ чират̣т̣хитика̄мата̄, паккхапа̄та̄бха̄вена саббаттха самаппаваттачиттата̄ ча сукхенева иджджханти. еван̃ча сакалалокахитасукхавидха̄на̄дхимутта̄ маха̄бодхисатта̄ ‘‘имасса да̄таббам̣, имасса на да̄табба’’нти уттамавичайавасена вибха̄гам̣ акатва̄ саббасатта̄нам̣ ниравасесасукханида̄нам̣ да̄нам̣ денти, хитасукхаттхамева несам̣ сӣлам̣ сама̄дийанти, сӣлапарипӯран̣аттхам̣ неккхаммам̣ бхаджанти, тесам̣ хитасукхесу асаммохаттха̄йа пан̃н̃ам̣ парийодапенти, хитасукха̄бхивад̣д̣ханаттхамева дал̣хам̣ вӣрийама̄рабханти, уттамавӣрийавасена вӣрабха̄вам̣ патта̄пи сатта̄нам̣ на̄наппака̄рам̣ хитаджджха̄сайенева апара̄дхам̣ кхаманти, ‘‘идам̣ во дасса̄ма, карисса̄ма̄’’тиа̄дина̄ катам̣ пат̣ин̃н̃а̄там̣ на висам̣ва̄денти, тесам̣ хитасукха̄йева ачала̄дхит̣т̣ха̄на̄ хонти. тесу ачала̄йа метта̄йа пуббака̄рино хитаджджха̄сайенева несам̣ виппака̄ре уда̄сӣна̄ хонти, пуббака̄рита̄йапи на паччупака̄рама̄сисантӣти. евам̣ те па̄рамийо пӯретва̄ йа̄ва дасабалачату-веса̄раджджа-чхааса̄дха̄ран̣ан̃а̄н̣а-ат̣т̣ха̄раса̄вен̣икабуддхадхаммаппабхеде саббепи калйа̄н̣адхамме парипӯренти. евам̣ да̄на̄дӣнам̣ саббесам̣ калйа̄н̣адхамма̄нам̣ па̄рипӯрика̄ метта̄ти ча имасса висесасса дассанаттхам̣ са̄ итарехи висесетва̄ вутта̄.

апича метта̄йа итарехи опадхикапун̃н̃ехи маха̄нубха̄вата̄ вела̄масуттена дӣпетабба̄. таттха хи йатха̄ на̄ма махата̄ вела̄масса да̄нато екасса сота̄паннасса да̄нам̣ махаппхалатарам̣ вуттам̣, евам̣ сота̄паннасатато екасса сакада̄га̄мисса да̄нам̣…пе… паччекабуддхасатато бхагавато, татопи буддхаппамукхасса сан̇гхасса да̄нам̣, татопи ча̄туддисасса сан̇гхасса виха̄рада̄нам̣, татопи саран̣агаманам̣, татопи сӣласама̄да̄нам̣, татопи гаддӯханаматтам̣ ка̄лам̣ метта̄бха̄вана̄ махаппхалатара̄ вутта̄. йатха̄ха –

‘‘йам̣ гахапати вела̄мо бра̄хман̣о да̄нам̣ ада̄си маха̄да̄нам̣. йо чекам̣ дит̣т̣хисампаннам̣ бходжеййа, идам̣ тато махаппхалатарам̣. йо ча сатам̣ дит̣т̣хисампаннам̣ бходжеййа…пе… сура̄мерайамаджджаппама̄дат̣т̣ха̄на̄ вераман̣им̣. йо ча антамасо гаддӯханаматтампи меттачиттам̣ бха̄веййа, идам̣ тато махаппхалатара’’нти (а. ни. 9.20).

махаггатапун̃н̃абха̄вена панасса̄ париттапун̃н̃ато са̄тисайата̄йа ваттаббамева наттхи. вуттан̃хетам̣ ‘‘йам̣ пама̄н̣акатам̣ каммам̣, на там̣ татра̄васиссати, на там̣ татра̄ватит̣т̣хатӣ’’ти (дӣ. ни. 1.556; сам̣. ни. 4.360). ка̄ма̄вачаракамман̃хи пама̄н̣акатам̣ на̄ма, махаггатакаммам̣ пана пама̄н̣ам̣ атиккамитва̄ одхисака̄нодхисакапхаран̣авасена вад̣д̣хитва̄ кататта̄ аппама̄н̣акатам̣ на̄ма. ка̄ма̄вачаракаммам̣ тасса махаггатакаммасса антара̄ лаггитум̣ ва̄ там̣ каммам̣ абхибхавитва̄ аттано випа̄касса ока̄сам̣ гахетва̄ т̣ха̄тум̣ ва̄ на саккоти, атха кхо махаггатакаммамева там̣ париттакаммам̣ махогхо вийа париттам̣ удакам̣ абхибхавитва̄ аттано ока̄сам̣ гахетва̄ тит̣т̣хати, тасса випа̄кам̣ пат̣иба̄хитва̄ сайамева брахмасахабйатам̣ упанетӣти айан̃хи тасса аттхоти.

га̄тха̄су йоти йо кочи гахат̣т̣хо ва̄ паббаджито ва̄. меттанти метта̄джха̄нам̣. аппама̄н̣анти бха̄вана̄васена а̄рамман̣авасена ча аппама̄н̣ам̣. асубхабха̄вана̄дайо вийа хи а̄рамман̣е екадесаггахан̣ам̣ акатва̄ анавасесапхаран̣авасена анодхисопхаран̣авасена ча аппама̄н̣а̄рамман̣ата̄йа пагун̣абха̄вана̄васена аппама̄н̣ам̣. танӯ сам̣йоджана̄ хонтӣти метта̄джха̄нам̣ па̄дакам̣ катва̄ саммаситва̄ хет̣т̣химе арийамагге адхигаччхантасса сукхенева пат̣игхасам̣йоджана̄дайо пахӣйама̄на̄ танӯ хонти. тена̄ха ‘‘пассато упадхиккхайа’’нти. ‘‘упадхиккхайо’’ти хи нибба̄нам̣ вуччати. тан̃часса саччхикирийа̄бхисамайавасена магган̃а̄н̣ена пассати. атха ва̄ танӯ сам̣йоджана̄ хонтӣти метта̄джха̄нападат̣т̣ха̄на̄йа випассана̄йа ануккамена упадхиккхайасан̇кха̄там̣ арахаттам̣ патва̄ там̣ пассато пагева дасапи сам̣йоджана̄ танӯ хонти, пахӣйантӣти аттхо. атха ва̄ танӯ сам̣йоджана̄ хонтӣти пат̣игхо чева пат̣игхасампайуттасам̣йоджана̄ ча танука̄ хонти. пассато упадхиккхайанти тесам̣йева килесӯпадхӣнам̣ кхайасан̇кха̄там̣ меттам̣ адхигамавасена пассанта сса̄ти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо.

евам̣ килесаппаха̄нам̣ нибба̄на̄дхигаман̃ча метта̄бха̄вана̄йа сикха̄ппаттама̄нисам̣сам̣ дассетва̄ ида̄ни ан̃н̃е а̄нисам̣се дассетум̣ ‘‘екампи че’’тиа̄дима̄ха. таттха адут̣т̣хачиттоти метта̄балена сут̣т̣ху виккхамбхитабйа̄па̄дата̄йа бйа̄па̄дена адӯситачитто. метта̄йатӣти хитапхаран̣авасена меттам̣ кароти. кусалоти атисайена кусалава̄ маха̄пун̃н̃о, пат̣игха̄дианаттхавигамена во. кхемӣ тена̄ти тена метта̄йитена. саббе ча па̄н̣ети часаддо бйатиреке. манаса̄нукампанти читтена анукампанто. идам̣ вуттам̣ хоти – екасаттависайа̄пи та̄ва метта̄ маха̄кусалара̄си, саббе пана па̄н̣е аттано пийапуттам̣ вийа хитапхаран̣ена манаса̄ анукампанто пахӯтам̣ бахум̣ анаппакам̣ апарийантам̣ чатусат̣т̣химаха̄каппепи аттано випа̄каппабандхам̣ паваттетум̣ саматтхам̣ ул̣а̄рапун̃н̃ам̣ арийо парисуддхачитто пуггало пакароти ниппха̄дети.

саттасан̣д̣анти саттасан̇кха̄тена сан̣д̣ена саманна̄гатам̣ бхаритам̣, саттехи авирал̣ам̣ а̄кин̣н̣амануссанти аттхо. виджитва̄ти адан̣д̣ена асаттхена дхамменева виджинитва̄. ра̄джисайоти исисадиса̄ дхаммикара̄джа̄но. йаджама̄на̄ти да̄на̄ни дадама̄на̄. анупарийага̄ти вичарим̣су.

ассамедхантиа̄дӣсу пора̄н̣акара̄джака̄ле кира сассамедхам̣, пурисамедхам̣, самма̄па̄сам̣, ва̄ча̄пеййанти чатта̄ри сан̇гахаваттхӯни ахесум̣, йехи ра̄джа̄но локам̣ сан̇ган̣хим̣су. таттха ниппханнасассато дасамабха̄гаггахан̣ам̣ сассамедхам̣ на̄ма, сассасампа̄дане, медха̄вита̄ти аттхо. маха̄йодха̄нам̣ чхама̄сикам̣ бхаттаветана̄нуппада̄нам̣ пурисамедхам̣ на̄ма, пурисасан̇ган̣хане медха̄вита̄ти аттхо. далиддаманусса̄нам̣ поттхаке лекхам̣ гахетва̄ тӣн̣и васса̄ни вина̄ вад̣д̣хийа̄ сахассадвисахассаматтадхана̄нуппада̄нам̣ самма̄па̄сам̣ на̄ма. тан̃хи самма̄ мануссе па̄сети хадайе бандхитва̄ вийа т̣хапети, тасма̄ ‘‘самма̄па̄са’’нти вуччати. ‘‘та̄та ма̄тула̄’’тиа̄дина̄ пана сан̣хава̄ча̄йа сан̇гахан̣ам̣ ва̄ча̄пеййам̣ на̄ма, пеййаваджджам̣ пийава̄чата̄ти аттхо. евам̣ чатӯхи сан̇гахаваттхӯхи сан̇гахитам̣ рат̣т̣хам̣ иддхан̃чева хоти пхӣтан̃ча пахӯтааннапа̄нам̣ кхемам̣ нираббудам̣. манусса̄ муда̄ модама̄на̄ уре путте наччента̄ апа̄рутагхара̄ вихаранти. идам̣ гхарадва̄ресу аггал̣а̄нам̣ абха̄вато ‘‘нираггал̣а’’нти вуччати. айам̣ пора̄н̣ика̄ павен̣и, айам̣ пора̄н̣ика̄ пакати.

апарабха̄ге пана окка̄кара̄джака̄ле бра̄хман̣а̄ има̄ни чатта̄ри сан̇гахаваттхӯни иман̃ча рат̣т̣хасампаттим̣ париваттента̄ уддхаммӯлам̣ катва̄ ассамедхам̣ пурисамедхантиа̄дике пан̃ча йан̃н̃е на̄ма акам̣су. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄ бра̄хман̣адхаммийасутте –

‘‘тесам̣ а̄си випалла̄со, дисва̄на ан̣уто ан̣ум̣…пе….

‘‘те таттха манте гантхетва̄, окка̄кам̣ тадупа̄гаму’’нти. (су. ни. 301-304);

таттха ассаметтха медханти ба̄дхентӣти ассамедхо. двӣхи парийан̃н̃ехи йаджитаббасса екавӣсатийӯпасса екасмим̣ паччхимадивасе ева саттанавутипан̃чапасусатагха̄табхӣсанасса т̣хапетва̄ бхӯмин̃ча пурисе ча авасесасаббавибхавадаккхин̣асса йан̃н̃ассетам̣ адхивачанам̣. пурисаметтха медханти ба̄дхентӣти пурисамедхо. чатӯхи парийан̃н̃ехи йаджитаббасса саддхим̣бхӯмийа̄ ассамедхе вуттавибхавадаккхин̣асса йан̃н̃ассетам̣ адхивачанам̣. саммаметтха па̄санти кхипантӣти самма̄па̄со. йугаччхиггал̣е павесанадан̣д̣акасан̇кха̄там̣ саммам̣ кхипитва̄ тасса патитока̄се ведим̣ катва̄ сам̣ха̄римехи йӯпа̄дӣхи сарассатинадийа̄ нимуггока̄сато пабхути пат̣иломам̣ гаччхантена йаджитаббасса сатрайа̄гассетам̣ адхивачанам̣ ва̄джаметтха пивантӣти ва̄джапеййо. екена парийан̃н̃ена саттарасахи пасӯхи йаджитаббасса бел̣увайӯпасса саттарасакадаккхин̣асса йан̃н̃ассетам̣ адхивачанам̣. наттхи еттха аггал̣оти нираггал̣о. навахи парийан̃н̃ехи йаджитаббасса саддхим̣ бхӯмийа̄ пурисехи ча ассамедхе вуттавибхавадаккхин̣асса саббамедхапарийа̄йана̄масса ассамедхавикаппассетам̣ адхивачанам̣.

чандаппабха̄ти чандаппабха̄йа. та̄раган̣а̄ва саббети йатха̄ саббепи та̄ра̄ган̣а̄ чандимасобха̄йа сол̣асимпи калам̣ на̄ггханти, евам̣ те ассамедха̄дайо йан̃н̃а̄ меттачиттасса вутталаккхан̣ена субха̄витасса сол̣асимпи калам̣ на̄нубхаванти, на па̄пун̣анти, на̄ггхантӣти аттхо.

ида̄ни апарепи дит̣т̣хадхаммикасампара̄йике метта̄бха̄вана̄йа а̄нисам̣се дассетум̣ ‘‘йо на хантӣ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха йоти метта̄брахмавиха̄рабха̄вана̄нуйутто пуггало. на хантӣти тенева метта̄бха̄вана̄нубха̄вена дӯравиккхамбхитабйа̄па̄дата̄йа на кан̃чи саттам̣ хим̣сати, лед̣д̣удан̣д̣а̄дӣхи на виба̄дхати ва̄. на гха̄тетӣти парам̣ сама̄дапетва̄ на сатте хана̄пети на виба̄дха̄пети ча. на джина̄тӣти са̄рамбхавигга̄хикакатха̄дивасена на кан̃чи джина̄ти са̄рамбхассева абха̄вато, джа̄никаран̣авасена ва̄ ад̣д̣акаран̣а̄дина̄ на кан̃чи джина̄ти. на джа̄пайети парепи пайоджетва̄ паресам̣ дханаджа̄ним̣ на ка̄ра̄пеййа. меттам̣соти метта̄майачиттакот̣т̣ха̄со, метта̄йа ва̄ ам̣со авиджаханат̣т̣хена авайавабхӯтоти меттам̣со. саббабхӯтесӯти саббасаттесу. тато ева верам̣ тасса на кеначӣти акусалаверам̣ тасса кеначипи ка̄ран̣ена наттхи, пуггалаверасан̇кха̄то виродхо кеначи пурисена саддхим̣ тасса метта̄виха̄рисса наттхӣти.

еваметасмим̣ екаканипа̄те пат̣ипа̄т̣ийа̄ терасасу суттесу сиккха̄суттадвайе ча̄ти паннарасасу суттесу виват̣т̣ам̣ катхитам̣, нӣваран̣асуттам̣ сам̣йоджанасуттам̣ аппама̄дасуттам̣ ат̣т̣хисан̃чайасуттанти етесу чатӯсу суттесу ват̣т̣авиват̣т̣ам̣ катхитам̣. итаресу пана ват̣т̣амева катхитанти.

саттамасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

параматтхадӣпанийа̄

кхуддаканика̄йа-ат̣т̣хакатха̄йа

итивуттакасса екаканипа̄таван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.