3. татийавагго
1. пасанначиттасуттаван̣н̣ана̄
21. татийаваггасса пат̣хаме пасанначиттанти ратанаттайасаддха̄йа каммапхаласаддха̄йа ча пасаннама̄насам̣. сугатинти сундарам̣ гатим̣, сукхасса ва̄ гатинти сугатим̣. сагганти рӯпа̄дисампаттӣхи сут̣т̣ху агганти саггам̣. локанти локийанти еттха пун̃н̃апа̄папхала̄ни, луджджанат̣т̣хенева ва̄ локам̣. еттха ча сугатиггахан̣ена мануссагатипи сан̇гайхати, саггаггахан̣ена девагати ева. сесам̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайамева.
пат̣хамасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
2. меттасуттаван̣н̣ана̄
22. дутийе ма̄, бхиккхаве, пун̃н̃а̄нанти еттха ма̄ти пат̣иседхе нипа̄то. пун̃н̃асаддо ‘‘кусала̄нам̣, бхиккхаве, дхамма̄нам̣ сама̄да̄нахету евамидам̣ пун̃н̃ам̣ павад̣д̣хатӣ’’тиа̄дӣсу (дӣ. ни. 3.380) пун̃н̃апхале а̄гато. ‘‘авиджджа̄гатойам̣, бхиккхаве, пурисапуггало пун̃н̃ан̃че сан̇кха̄рам̣ абхисан̇кхаротӣ’’тиа̄дӣсу (сам̣. ни. 2.51) ка̄марӯпа̄вачарасучарите. ‘‘пун̃н̃ӯпагам̣ бхавати вин̃н̃а̄н̣а’’нтиа̄дӣсу сугативисесабхӯте упапаттибхаве. ‘‘тӣн̣има̄ни, бхиккхаве, пун̃н̃акирийаваттхӯни – да̄намайам̣ пун̃н̃акирийаваттху, сӣламайам̣ пун̃н̃акирийаваттху, бха̄вана̄майам̣ пун̃н̃акирийаваттхӯ’’тиа̄дӣсу (итиву. 60; а. ни. 8.36) кусалачетана̄йам̣. идха пана тебхӯмакакусаладхамме ведитаббо. бха̄йиттха̄ти еттха дувидхам̣ бхайам̣ н̃а̄н̣абхайам̣, са̄раджджабхайанти. таттха ‘‘йепи те, бхиккхаве, дева̄ дӣгха̄йука̄ ван̣н̣аванто сукхабахула̄ уччесу вима̄несу чират̣т̣хитика̄, тепи татха̄гатасса дхаммадесанам̣ сутва̄ йебхуййена бхайам̣ сам̣вегам̣ санта̄сам̣ а̄паджджантӣ’’тиа̄дӣсу (а. ни. 4.33) а̄гатам̣ н̃а̄н̣абхайам̣. ‘‘ахудева бхайам̣, аху чхамбхитаттам̣, аху ломахам̣со’’тиа̄дӣсу (дӣ. ни. 2.318) а̄гатам̣ са̄раджджабхайам̣. идха̄пи са̄раджджабхайамева. айан̃хеттха аттхо – бхиккхаве, дӣгхараттам̣ ка̄йавачӣсам̣йамо ваттапат̣иваттапӯран̣ам̣ ека̄санам̣, екасеййам̣, индрийадамо, дхутадхаммехи читтасса ниггахо, сатисампаджан̃н̃ам̣, каммат̣т̣ха̄на̄нуйогавасена вӣрийа̄рамбхоти евама̄дӣни йа̄ни бхиккхуна̄, нирантарам̣ паваттетабба̄ни пун̃н̃а̄ни, техи ма̄ бха̄йиттха, ма̄ бхайам̣ санта̄сам̣ а̄паджджиттха, екаччасса дит̣т̣хадхаммасукхасса упародхабхайена сампара̄йиканибба̄насукхада̄йакехи пун̃н̃ехи ма̄ бха̄йиттха̄ти. ниссакке хи идам̣ са̄мивачанам̣.
ида̄ни тато абха̄йитаббабха̄ве ка̄ран̣ам̣ дассенто ‘‘сукхассета’’нтиа̄дима̄ха. таттха сукхасаддо ‘‘сукхо буддха̄нам̣ уппа̄до, сукха̄ вира̄гата̄ локе’’тиа̄дӣсу (дха. па. 194) сукхамӯле а̄гато. ‘‘йасма̄ ча кхо, маха̄ли, рӯпам̣ сукхам̣ сукха̄нупатитам̣ сукха̄вакканта’’нтиа̄дӣсу (сам̣. ни. 3.60) сукха̄рамман̣е. ‘‘йа̄ван̃чидам̣, бхиккхаве, на сукарам̣ аккха̄нена па̄пун̣итум̣ йа̄ва сукха̄ сагга̄’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 3.255) сукхапаччайат̣т̣ха̄не. ‘‘сукхо пун̃н̃асса уччайо’’тиа̄дӣсу (дха. па. 118) сукхахетумхи. ‘‘дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄ра̄ ете дхамма̄’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 1.82) абйа̄падждже. ‘‘нибба̄нам̣ парамам̣ сукха’’нтиа̄дӣсу (дха. па. 204; ма. ни. 2.215) нибба̄не. ‘‘сукхасса ча паха̄на̄’’тиа̄дӣсу (чӯл̣ани. кхаггависа̄н̣асуттаниддеса 125) сукхаведана̄йам̣. ‘‘адуккхамасукхам̣ сантам̣, сукхамиччева бха̄сита’’нтиа̄дӣсу (сам̣. ни. 4.253; итиву. 53) упеккха̄ведана̄йам̣. ‘‘двепи майа̄, а̄нанда, ведана̄ вутта̄ парийа̄йена сукха̄ ведана̄, дуккха̄ ведана̄’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 2.89) ит̣т̣хасукхе. ‘‘сукхо випа̄ко пун̃н̃а̄на’’нтиа̄дӣсу (пет̣ако. 23) сукхавипа̄ке. идха̄пи ит̣т̣хавипа̄ке ева дат̣т̣хаббо. ит̣т̣хасса̄тиа̄дӣсу еситаббато анит̣т̣хапат̣иккхепато ча ит̣т̣хасса, каманӣйато манасмин̃ча каманато пависанато кантасса, пийа̄йитаббато сантаппанато ча пийасса, ма̄нанӣйато манасса павад̣д̣ханато ча мана̄пасса̄ти аттхо ведитаббо. йадидам̣ пун̃н̃а̄нӣти ‘‘пун̃н̃а̄нӣ’’ти йадидам̣ вачанам̣, етам̣ сукхасса ит̣т̣хасса випа̄касса адхивачанам̣ на̄мам̣, сукхамева там̣ йадидам̣ пун̃н̃анти пхалена ка̄ран̣асса абхедӯпача̄рам̣ вадати. тена катӯпачита̄нам̣ пун̃н̃а̄нам̣ авассам̣бха̄випхалам̣ сутва̄ аппаматтена саккаччам̣ пун̃н̃а̄ни ка̄табба̄нӣти пун̃н̃акирийа̄йам̣ нийоджети, а̄даран̃ча несам̣ таттха уппа̄дети.
ида̄ни аттана̄ сунеттака̄ле катена пун̃н̃акаммена дӣгхараттам̣ паччанубхӯтам̣ бхавантарапат̣иччханнам̣ ул̣а̄ратамам̣ пун̃н̃авипа̄кам̣ уда̄харитва̄ таматтхам̣ па̄кат̣ам̣ каронто ‘‘абхиджа̄на̄ми кхо пана̄ха’’нтиа̄дима̄ха. таттха абхиджа̄на̄мӣти абхивисит̣т̣хена н̃а̄н̣ена джа̄на̄ми, паччаккхато буджджха̄ми. дӣгхараттанти чирака̄лам̣. пун̃н̃а̄нанти да̄на̄дикусаладхамма̄нам̣. сатта васса̄нӣти сатта сам̣ваччхара̄ни. меттачиттанти миджджатӣти метта̄, синийхатӣти аттхо. митте бхава̄, миттасса ва̄ еса̄ паваттӣтипи метта̄. лаккхан̣а̄дито пана хита̄ка̄раппаваттилаккхан̣а̄, хитӯпасам̣ха̄рараса̄, а̄гха̄тавинайапаччупат̣т̣ха̄на̄, сатта̄нам̣ мана̄пабха̄вадассанападат̣т̣ха̄на̄. бйа̄па̄дӯпасамо етисса̄ сампатти, синеха̄самбхаво випатти. са̄ етасса аттхӣти меттачиттам̣. бха̄ветва̄ти метта̄сахагатам̣ читтам̣, читтасӣсена сама̄дхи вуттоти метта̄сама̄дхим̣ метта̄брахмавиха̄рам̣ уппа̄детва̄ чева вад̣д̣хетва̄ ча. сатта сам̣ват̣т̣авиват̣т̣акаппети сатта маха̄каппе. сам̣ват̣т̣а-виват̣т̣аггахан̣енева хи сам̣ват̣т̣ат̣т̣ха̄йи-виват̣т̣ат̣т̣ха̄йинопи гахита̄. имам̣ локанти ка̄малокам̣. сам̣ват̣т̣ама̄не суданти сам̣ват̣т̣ама̄не. суданти нипа̄таматтам̣ винассама̄нети аттхо. ‘‘сам̣ваттама̄не суда’’нти ча пат̣ханти. каппети ка̄ле. каппасӣсена хи ка̄ло вутто. ка̄ле кхӣйама̄не каппопи кхӣйатева. йатха̄ха –
‘‘ка̄ло гхасати бхӯта̄ни, сабба̄нева сахаттана̄’’ти. (джа̄. 1.2.190);
‘‘а̄бхассарӯпаго хомӣ’’ти вуттатта̄ теджосам̣ват̣т̣авасенеттха каппавут̣т̣ха̄нам̣ ведитаббам̣. а̄бхассарӯпаготи таттха пат̣исандхиггахан̣авасена а̄бхассарабрахмалокам̣ упагаччха̄мӣти а̄бхассарӯпаго хоми. виват̣т̣ама̄нети сан̣т̣хахама̄не, джа̄йама̄нети аттхо. сун̃н̃ам̣ брахмавима̄нам̣ упападжджа̄мӣти кассачи саттасса таттха ниббаттасса абха̄вато сун̃н̃ам̣, йам̣ пат̣хамаджджха̄набхӯмисан̇кха̄там̣ брахмавима̄нам̣ а̄дито ниббаттам̣, там̣ пат̣исандхиггахан̣авасена упападжджа̄ми упеми. брахма̄ти ка̄ма̄вачарасаттехи сет̣т̣хат̣т̣хена татха̄ татха̄ брӯхитагун̣ата̄йа брахмавиха̄рато ниббаттат̣т̣хена ча брахма̄. брахмапа̄рисаджджабрахмапурохитехи маханто брахма̄ти маха̄брахма̄. тато ева те абхибхавитва̄ т̣хитатта̄ абхибхӯ. техи кеначи гун̣ена на абхибхӯтоти анабхибхӯто. ан̃н̃адаттхӯти екам̣савачане нипа̄то. дасоти дассанасӣло, со атӣта̄на̄гатапаччуппанна̄нам̣ дассанасаматтхо, абхин̃н̃а̄н̣ена пасситаббам̣ пасса̄мӣти аттхо. сесабрахма̄нам̣ иддхипа̄дабха̄вана̄балена аттано читтан̃ча мама васе ваттемӣти васаваттӣ хомӣти йоджетаббам̣. тада̄ кира бодхисатто ат̣т̣хасама̄паттила̄бхӣпи сама̄но татха̄ саттахитам̣ аттано па̄рамипарипӯран̣ан̃ча олокенто та̄су ева двӣсу джха̄набхӯмӣсу никантим̣ уппа̄детва̄ метта̄брахмавиха̄равасена апара̄парам̣ сам̣сари. тена вуттам̣ ‘‘саттавасса̄ни…пе… васаваттӣ’’ти.
евам̣ бхагава̄ рӯпа̄вачарапун̃н̃асса випа̄камахантатам̣ пака̄сетва̄ ида̄ни ка̄ма̄вачарапун̃н̃асса̄пи там̣ дассенто ‘‘чхаттим̣саккхатту’’нтиа̄дима̄ха. таттха сакко ахосинти чхаттим̣са ва̄ре ан̃н̃аттха анупападжджитва̄ нирантарам̣ сакко дева̄наминдо та̄ватим̣садевара̄джа̄ ахоси. ра̄джа̄ ахосинтиа̄дӣсу чатӯхи аччхарийадхаммехи чатӯхи ча сан̇гахаваттхӯхи локам̣ ран̃джетӣти ра̄джа̄. чаккаратанам̣ ваттети, чатӯхи сампаттичаккехи ваттати, техи ча парам̣ ваттети, парахита̄йа ча ирийа̄патхачакка̄нам̣ ватто етасмим̣ аттхӣти чаккаваттӣ. ра̄джа̄ти четтха са̄ман̃н̃ам̣, чаккаваттӣти висесам̣. дхаммена чаратӣти дхаммико. н̃а̄йена самена ваттатӣти аттхо. дхамменева раджджам̣ лабхитва̄ ра̄джа̄ джа̄тоти дхаммара̄джа̄. парахитадхаммачаран̣ена ва̄ дхаммико, аттахитадхаммачаран̣ена дхаммара̄джа̄, чатуранта̄йа иссароти ча̄туранто, чатусамудданта̄йа чатуббидхадӣпавибхӯсита̄йа ча патхавийа̄ иссароти аттхо. аджджхаттам̣ копа̄дипаччаттхике, бахиддха̄ ча саббара̄джа̄но адан̣д̣ена асаттхена виджесӣти виджита̄вӣ. джанападе тха̄варабха̄вам̣ дхувабха̄вам̣ патто, на сакка̄ кеначи тато ча̄летум̣ джанападо ва̄ тамхи тха̄варийаппатто ануйутто сакамманирато ачало асампаведхӣти джанападаттха̄варийаппатто.
чаккаратанам̣, хаттхиратанам̣, ассаратанам̣, ман̣иратанам̣, иттхиратанам̣, гахапатиратанам̣, парин̣а̄йакаратананти имехи саттахи ратанехи самупетоти саттаратанасаманна̄гато. тесу хи ра̄джа̄ чаккаватти чаккаратанена аджитам̣ джина̄ти, хаттхиассаратанехи виджите сукхенева анувичарати, парин̣а̄йакаратанена виджитаманураккхати, сесехи упабхогасукхаманубхавати. пат̣хамена часса усса̄хасаттийого, паччхимена мантасаттийого, хаттхиассагахапатиратанехи пабхӯсаттийого супарипун̣н̣о хоти, иттхиман̣иратанехи тивидхасаттийогапхалам̣. со иттхиман̣иратанехи парибхогасукхаманубхавати, сесехи упабхогасукхам̣. висесато часса пурима̄ни тӣн̣и адосакусаламӯладжанитакамма̄нубха̄вена сампаджджанти, маджджхима̄ни алобхакусаламӯладжанитакамма̄нубха̄вена, паччхимамекам̣ амохакусаламӯладжанитакамма̄нубха̄вена̄ти ведитаббам̣ падесараджджасса̄ти кхуддакараджджасса.
етадахосӣти аттано сампаттийо паччавеккхантасса паччхиме чаккаваттика̄ле етам̣ ‘‘кисса ну кхо ме идам̣ каммасса пхала’’нтиа̄дикам̣ ахоси. саббаттхакамева тасмим̣ тасмимпи бхаве етадахосийева. таттха̄йам̣ чаккаваттика̄лавасена йоджана̄. евам̣махиддхикоти ман̣иратанахаттхиратана̄диппамукха̄йа косава̄ханасампаттийа̄ джанападаттха̄варийаппаттийа̄ ча евам̣махиддхико. евам̣маха̄нубха̄воти чаккаратана̄дисаманна̄гамена кассачипи пӣл̣ам̣ акаронтова саббара̄джӯхи сираса̄ сампат̣иччхитаса̄санавеха̄сагамана̄дӣхи евам̣ маха̄нубха̄во. да̄насса̄ти анна̄дидеййадхаммапаричча̄гасса. дамасса̄ти чаккха̄дииндрийадаманасса чева сама̄дха̄навасена ра̄га̄дикилесадаманасса ча. сам̣йамасса̄ти ка̄йавачӣсам̣йамасса. таттха йам̣ сама̄дха̄навасена килесадаманам̣, там̣ бха̄вана̄майам̣ пун̃н̃ам̣, тан̃ча кхо метта̄брахмавиха̄рабхӯтам̣ идха̄дхиппетам̣. тасмин̃ча упача̄раппана̄бхедена дувидхе йам̣ аппана̄ппаттам̣, тенасса йатха̄вутта̄су двӣсу джха̄набхӯмӣсу упапатти ахоси. итарена тивидхена̄пи йатха̄рахам̣ паттачаккаваттиа̄дибха̄воти ведитаббам̣.
ити бхагава̄ атта̄нам̣ ка̄йасаккхи катва̄ пун̃н̃а̄нам̣ випа̄камахантатам̣ пака̄сетва̄ ида̄ни тамеваттхам̣ га̄тха̄бандхена дассенто ‘‘пун̃н̃амева̄’’тиа̄дима̄ха. таттха пун̃н̃амева со сиккхеййа̄ти йо аттхака̄мо кулапутто, со пун̃н̃апхаланиббаттанато, аттано санта̄нам̣ пунанато ча ‘‘пун̃н̃а’’нти ладдхана̄мам̣ тивидхам̣ кусаламева сиккхеййа нивесеййа упачинеййа пасавеййа̄ти аттхо. а̄йатагганти випулапхалата̄йа ул̣а̄рапхалата̄йа а̄йатаггам̣, пийамана̄папхалата̄йа ва̄ а̄йатим̣ уттаманти а̄йатаггам̣, а̄йена ва̄ йонисоманасика̄ра̄диппаччайена ул̣а̄ратамена агганти а̄йатаггам̣. така̄ро падасандхикаро. атха ва̄ а̄йена пун̃н̃апхалена аггам̣ падха̄нанти а̄йатаггам̣. тато ева сукхудрайам̣ сукхавипа̄канти аттхо.
катамам̣ пана там̣ пун̃н̃ам̣, катхан̃ча нам̣ сиккхеййа̄ти а̄ха ‘‘да̄нан̃ча самачарийан̃ча, меттачиттан̃ча бха̄вайе’’ти. таттха самачарийанти ка̄йависама̄дӣни ваджджетва̄ ка̄йасама̄дичаритам̣, сувисуддхам̣ сӣланти аттхо. бха̄вайети аттано санта̄не уппа̄деййа вад̣д̣хеййа. ете дхаммети ете да̄на̄дике сучаритадхамме. сукхасамуддайети сукха̄нисам̣се, а̄нисам̣сапхалампи несам̣ сукхамева̄ти дассети. абйа̄паджджам̣ сукхам̣ локанти ка̄маччханда̄дибйа̄па̄давирахитатта̄ абйа̄паджджам̣ ниддуккхам̣, парапӣл̣а̄бха̄ве пана ваттаббам̣ наттхи. джха̄насама̄паттивасена сукхабахулатта̄ сукхам̣, екантасукхан̃ча брахмалокам̣ джха̄напун̃н̃а̄нам̣, итарапун̃н̃а̄нам̣ пана тадан̃н̃ам̣ сампаттибхавасан̇кха̄там̣ сукхам̣ локам̣ пан̣д̣ито саппан̃н̃о упападжджати упети. ити имасмим̣ сутте га̄тха̄су ча ват̣т̣асампатти ева катхита̄.
дутийасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
3. убхайаттхасуттаван̣н̣ана̄
23. татийе бха̄витоти уппа̄дито ча вад̣д̣хито ча. бахулӣкатоти пунаппунам̣ като. аттхоти хитам̣. тан̃хи аран̣ӣйато упагантаббато аттхоти вуччати. самадхигайха тит̣т̣хатӣти самма̄ париггахетва̄ авиджахитва̄ ваттати. дит̣т̣хадхаммиканти дит̣т̣хадхаммо вуччати паччаккхабхӯто аттабха̄во, дит̣т̣хадхамме бхавам̣ дит̣т̣хадхаммикам̣, идхалокапарийа̄паннанти аттхо. сампара̄йиканти дхаммавасена сампаретаббато сампара̄йо, паралоко, сампара̄йе бхавам̣ сампара̄йикам̣, паралокапарийа̄паннанти вуттам̣ хоти.
ко панеса дит̣т̣хадхаммико на̄ма аттхо, ко ва̄ сампара̄йикоти? сан̇кхепена та̄ва йам̣ идхалокасукхам̣, йан̃четарахи идхалокасукха̄вахам̣, айам̣ дит̣т̣хадхаммико аттхо. сеййатхидам̣ – гахат̣т̣ха̄нам̣ та̄ва идха йам̣ кин̃чи виттӯпакаран̣ам̣, ана̄кулакаммантата̄, а̄рогйасам̣видха̄нам̣, ваттхувисадакирийа̄йогавихита̄ни сиппа̄йатанавиджджа̄т̣т̣ха̄на̄ни сан̇гахитапариджаната̄ти евама̄ди. паббаджита̄нам̣ пана йе име джӣвитапариккха̄ра̄ чӣварапин̣д̣апа̄тасена̄санагила̄наппаччайабхесаджджапариккха̄ра̄. тесам̣ акиччхала̄бхо, таттха ча сан̇кха̄йа пат̣исевана̄, сан̇кха̄йа париваджджана̄, ваттхувисадакирийа̄, аппиччхата̄, сантут̣т̣хи, павивеко, асам̣сагготи евама̄ди. патирӯпадесава̄сасаппурисӯпаниссайасаддхаммассаванайонисоманасика̄ра̄дайо пана убхайесам̣ са̄дха̄ран̣а̄ убхайа̄нурӯпа̄ ча̄ти ведитабба̄.
аппама̄доти еттха аппама̄до пама̄даппат̣ипаккхато ведитаббо. ко панеса пама̄до на̄ма? памаджджана̄ка̄ро. вуттам̣ хетам̣ –
‘‘таттха катамо пама̄до? ка̄йадуччарите ва̄ вачӣдуччарите ва̄ манодуччарите ва̄ пан̃часу ва̄ ка̄магун̣есу читтасса воссагго воссагга̄нуппа̄данам̣ кусала̄нам̣ ва̄ дхамма̄нам̣ бха̄вана̄йа асаккаччакирийата̄ аса̄таччакирийата̄ анат̣т̣хитакирийата̄ олӣнавуттита̄ никкхиттачхандата̄ никкхиттадхурата̄ ана̄севана̄ абха̄вана̄ абахулӣкаммам̣ анадхит̣т̣ха̄нам̣ анануйогопама̄до. йо еварӯпо пама̄до памаджджана̄ памаджджитаттам̣. айам̣ вуччати пама̄до’’ти (вибха. 846).
тасма̄ вуттаппат̣ипаккхато аппама̄до ведитаббо. аттхато хи со сатийа̄ авиппава̄со, ниччам̣ упат̣т̣хитассатийа̄ етам̣ на̄мам̣. апаре пана ‘‘сатисампаджан̃н̃айогена паватта̄ чатта̄ро арӯпино кхандха̄ аппама̄до’’ти ваданти.
‘‘бха̄вито бахӯлӣкато’’ти вуттам̣, катхам̣ пана̄йам̣ аппама̄до бха̄ветабботи? на аппама̄дабха̄вана̄ на̄ма висум̣ екабха̄вана̄ аттхи. йа̄ хи ка̄чи пун̃н̃акирийа̄ кусалакирийа̄, сабба̄ са̄ аппама̄дабха̄вана̄твева ведитабба̄. висесато пана виват̣т̣ӯпаниссайам̣ саран̣агаманам̣ ка̄йикава̄часикасам̣варан̃ча упа̄да̄йа сабба̄ сӣлабха̄вана̄, сабба̄ сама̄дхибха̄вана̄, сабба̄ пан̃н̃а̄бха̄вана̄, сабба̄ кусалабха̄вана̄, анаваджджабха̄вана̄, аппама̄дабха̄вана̄ти ведитабба̄. ‘‘аппама̄до’’ти хи идам̣ махантам̣ аттхам̣ дӣпети, махантам̣ аттхам̣ париггахетва̄ тит̣т̣хати. сакалампи тепит̣акам̣ буддхавачанам̣ а̄харитва̄ аппама̄дападасса аттхам̣ катва̄ катхенто дхаммакатхико ‘‘атиттхена паккхандо’’ти на ваттаббо. касма̄? аппама̄дападасса махантабха̄вато. татха̄ хи самма̄самбуддхо кусина̄ра̄йам̣ йамакаса̄ла̄намантаре паринибба̄насамайе нипанно абхисамбодхито пат̣т̣ха̄йа пан̃чачатта̄лӣса̄йа вассесу аттана̄ бха̄ситам̣ дхаммам̣ екена падена сан̇гахетва̄ дассенто – ‘‘аппама̄дена сампа̄детха̄’’ти бхиккхӯнам̣ ова̄дамада̄си. татха̄ ча вуттам̣ –
‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, йа̄ни ка̄ничи джан̇гала̄нам̣ па̄н̣а̄нам̣ пададжа̄та̄ни, сабба̄ни та̄ни хаттхипаде самодха̄нам̣ гаччханти, хаттхипадам̣ тесам̣ аггамаккха̄йати йадидам̣ махантат̣т̣хена; евамева кхо, бхиккхаве, йе кечи кусала̄ дхамма̄, саббете аппама̄дамӯлака̄ аппама̄дасамосаран̣а̄, аппама̄до тесам̣ дхамма̄нам̣ аггамаккха̄йатӣ’’ти (ма. ни. 1.300).
га̄тха̄су аппама̄дам̣ пасам̣сантӣти да̄на̄дипун̃н̃акирийа̄су аппама̄дам̣ аппамаджджанам̣ пан̣д̣ита̄ саппан̃н̃а̄ буддха̄дайо пасам̣санти, ван̣н̣енти тхоменти. касма̄? йасма̄ аппаматто убхо аттхе адхиган̣ха̄ти пан̣д̣ито. ке пана те убхо аттха̄ти а̄ха – ‘‘дит̣т̣хе дхамме ча йо аттхо, йо чаттхо сампара̄йико’’ти, еваметтха падайоджана̄ ведитабба̄. идха̄пи дит̣т̣хе дхамме ча йо аттхоти гахат̣т̣хасса та̄ва ‘‘анаваджджа̄ни камма̄ни, ана̄кула̄ ча камманта̄’’тиа̄дина̄ найена вутто касигораккха̄дивидхина̄ ладдхаббо аттхо, паббаджитасса пана авиппат̣иса̄ра̄диаттхо ведитаббо. йо чаттхо сампара̄йикоти пана убхайесампи дхаммачарийа̄ва вутта̄ти ведитабба̄. аттха̄бхисамайа̄ти дувидхассапи аттхасса хитасса пат̣ила̄бха̄, ладдхаббена самити сан̇гати самодха̄нанти самайо, ла̄бхо. самайо ева абхисамайо, абхимукхабха̄вена ва̄ самайо абхисамайоти еваметтха абхисамайо ведитаббо. дхитисампаннатта̄ дхӣро. татийена четтха аттха-саддена параматтхасса нибба̄насса̄пи сан̇гахо ведитаббо. сесам̣ сувин̃н̃еййамева. ити имасмим̣ сутте ват̣т̣асампатти ева катхита̄. га̄тха̄йам̣ пана виват̣т̣ассапи сан̇гахо дат̣т̣хаббо. татха̄ хи вуттам̣ –
‘‘аппама̄до аматападам̣, пама̄до маччуно падам̣;
аппаматта̄ на мӣйанти, йе паматта̄ йатха̄ мата̄.
‘‘евам̣ висесато н̃атва̄, аппама̄дамхи пан̣д̣ита̄;
аппама̄де памоданти, арийа̄нам̣ гочаре рата̄.
‘‘те джха̄йино са̄татика̄, ниччам̣ дал̣хапараккама̄;
пхусанти дхӣра̄ нибба̄нам̣, йогаккхемам̣ ануттара’’нти. (дха. па. 21-23);
тасма̄ ‘‘аттха̄бхисамайа̄’’ти еттха локуттараттхавасенапи аттхо ведитаббо.
татийасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
4. ат̣т̣хипун̃джасуттаван̣н̣ана̄
24. чатуттхе екапуггаласса̄ти еттха пуггалоти айам̣ воха̄ракатха̄. буддхасса хи бхагавато дувидха̄ десана̄ саммутидесана̄ ча параматтхадесана̄ ча̄ти. таттха ‘‘пуггало, сатто, иттхӣ, пурисо, кхаттийо, бра̄хман̣о, дево, ма̄ро’’ти еварӯпа̄ саммутидесана̄. ‘‘аниччам̣, дуккхам̣, анатта̄, кхандха̄, дха̄ту, а̄йатана̄, сатипат̣т̣ха̄на̄’’ти еварӯпа̄ параматтхадесана̄. таттха бхагава̄ йе саммутивасена десанам̣ сутва̄ висесамадхигантум̣ саматтха̄, несам̣ саммутидесанам̣ десети. йе пана параматтхавасена десанам̣ сутва̄ висесамадхигантум̣ саматтха̄, тесам̣ параматтхадесанам̣ десети.
таттха̄йам̣ упама̄ – йатха̄ хи десабха̄са̄кусало тин̣н̣ам̣ веда̄нам̣ аттхасам̣ван̣н̣анако а̄чарийо йе дамил̣абха̄са̄йа вутте аттхам̣ джа̄нанти, тесам̣ дамил̣абха̄са̄йа а̄чиккхати. йе андхакабха̄са̄дӣсу ан̃н̃атара̄йа, тесам̣ та̄йа та̄йа бха̄са̄йа. евам̣ те ма̄н̣авака̄ чхекам̣ бйаттам̣ а̄чарийама̄гамма кхиппамева сиппам̣ угган̣ханти. таттха а̄чарийо вийа буддхо бхагава̄, тайо веда̄ вийа катхетаббабха̄ве т̣хита̄ни тӣн̣и пит̣ака̄ни, десабха̄са̄косалламива саммутипараматтхакосаллам̣, на̄на̄десабха̄са̄ ма̄н̣авака̄ вийа саммутипараматтхавасена пат̣ивиджджханасаматтха̄ венеййа̄, а̄чарийасса дамил̣абха̄са̄диа̄чиккханам̣ вийа бхагавато саммутипараматтхавасена десана̄ ведитабба̄. а̄ха четтха –
‘‘дуве сачча̄ни аккха̄си, самбуддхо вадатам̣ варо;
саммутим̣ параматтхан̃ча, татийам̣ нӯпалаббхати.
‘‘сан̇кетавачанам̣ саччам̣, локасаммутика̄ран̣а̄;
параматтхавачанам̣ саччам̣, дхамма̄нам̣ бхӯтака̄ран̣а̄.
‘‘тасма̄ воха̄ракусаласса, локана̄тхасса саттхуно;
саммутим̣ вохарантасса, муса̄ва̄до на джа̄йатӣ’’ти.
апича ат̣т̣хахи ка̄ран̣ехи бхагава̄ пуггалакатхам̣ катхети – хироттаппадӣпанаттхам̣, каммассаката̄дӣпанаттхам̣, паччаттапурисака̄радӣпанаттхам̣,, а̄нантарийадӣпанаттхам̣, брахмавиха̄радӣпанаттхам̣, пуббенива̄садӣпанаттхам̣, даккхин̣а̄висуддхидӣпанаттхам̣, локасаммутийа̄ аппаха̄наттхам̣, ча̄ти. ‘‘кхандхадха̄туа̄йатана̄ни хирийанти оттаппантӣ’’ти хи вутте маха̄джано на джа̄на̄ти, саммохам̣ а̄паджджати, пат̣исатту ва̄ хоти – ‘‘кимидам̣ кхандхадха̄туа̄йатана̄ни хирийанти оттаппанти на̄ма̄’’ти? ‘‘иттхӣ хирийати оттаппати, пурисо, кхаттийо, бра̄хман̣о, дево, ма̄ро’’ти пана вутте джа̄на̄ти, на саммохам̣ а̄паджджати, на пат̣исатту ва̄ хоти. тасма̄ бхагава̄ хироттаппадӣпанаттхам̣ пуггалакатхам̣ катхети.
‘‘кхандха̄ каммассака̄, дха̄туйо а̄йатана̄нӣ’’ти вуттепи есева найо. тасма̄ каммассаката̄дӣпанаттхампи пуггалакатхам̣ катхети.
‘‘вел̣увана̄дайо маха̄виха̄ра̄ кхандхехи ка̄ра̄пита̄, дха̄тӯхи а̄йатанехӣ’’ти вуттепи есева найо. татха̄ ‘‘кхандха̄ ма̄тарам̣ джӣвита̄ воропенти, питарам̣, арахантам̣, рухируппа̄дакаммам̣, сан̇гхабхедакаммам̣ каронти, дха̄туйо а̄йатана̄нӣ’’ти вуттепи есева найо. ‘‘кхандха̄ метта̄йанти, дха̄туйо а̄йатана̄нӣ’’ти вуттепи есева найо. ‘‘кхандха̄ пуббенива̄сам̣ ануссаранти, дха̄туйо а̄йатана̄нӣ’’ти вуттепи есева найо. тасма̄ бхагава̄ паччаттапурисака̄радӣпанаттхам̣ а̄нантарийадӣпанаттхам̣ брахмавиха̄радӣпанаттхам̣ пуббенива̄садӣпанаттхан̃ча пуггалакатхам̣ катхети.
‘‘кхандха̄ да̄нам̣ пат̣игган̣ханти, дха̄туйо а̄йатана̄нӣ’’ти вуттепи маха̄джано на джа̄на̄ти, саммохам̣ а̄паджджати, пат̣исатту ва̄ хоти ‘‘кимидам̣ кхандха̄ дха̄туйо а̄йатана̄ни пат̣игган̣ханти на̄ма̄’’ти? ‘‘пуггала̄ пат̣игган̣хантӣ’’ти пана вутте джа̄на̄ти, на саммохам̣ а̄паджджати, на пат̣исатту ва̄ хоти. тасма̄ бхагава̄ даккхин̣а̄висуддхидӣпанаттхам̣ пуггалакатхам̣ катхети.
локасаммутин̃ча буддха̄ бхагаванто на паджаханти, локасаман̃н̃а̄йа локанируттийа̄ лока̄бхила̄пе т̣хита̄йева дхаммам̣ десенти. тасма̄ бхагава̄ локасаммутийа̄ аппаха̄наттхампи пуггалакатхам̣ катхети. со идха̄пи локавоха̄равасена десетаббаматтхам̣ дассенто ‘‘екапуггаласса̄’’тиа̄дима̄ха.
таттха екапуггаласса̄ти екасаттасса. каппанти маха̄каппам̣. йадипи аччантасам̣йоге идам̣ упайогавачанам̣, йаттха пана сатта̄нам̣ сандха̄ванам̣ сам̣саран̣ам̣ самбхавати, тасса васена гахетаббам̣. ат̣т̣хикан̇калоти ат̣т̣хибха̄го. ‘‘ат̣т̣хикхало’’типи пат̣ханти, ат̣т̣хисан̃чайоти аттхо. ат̣т̣хипун̃джоти ат̣т̣хисамӯхо. ат̣т̣хира̄сӣти тассева вевачанам̣. кечи пана ‘‘кат̣иппама̄н̣ато хет̣т̣ха̄ самӯхо кан̇кало на̄ма, тато упари йа̄ва та̄лаппама̄н̣ам̣ пун̃джо, тато упари ра̄сӣ’’ти ваданти. там̣ тесам̣ матиматтам̣. саббаметам̣ самӯхассева парийа̄йавачанам̣ вепуллассева упама̄бха̄вена а̄хат̣атта̄.
саче сам̣ха̄рако асса̄ти авиппакиран̣авасена сам̣харитва̄ т̣хапета̄ кочи йади сийа̄ти парикаппанавасена вадати. самбхатан̃ча на винассеййа̄ти татха̄ кеначи самбхатан̃ча там̣ ат̣т̣хикан̇калам̣ антарадха̄на̄бха̄вена пӯтибхӯтам̣ чун̣н̣авичун̣н̣ан̃ча ахутва̄ саче на винассеййа̄ти парикаппанавасенева вадати. айан̃хеттха аттхо – бхиккхаве, екасса саттасса каммакилесехи апара̄паруппаттивасена екам̣ маха̄каппам̣ сандха̄вантасса сам̣сарантасса евам̣ маха̄ат̣т̣хисан̃чайо бхавеййа, а̄рохапарин̣а̄хехи йаттакойам̣ вепуллапаббато. саче панасса кочи сам̣харитва̄ т̣хапета̄ бхавеййа, самбхатан̃ча там̣ саче авинассантам̣ тит̣т̣хеййа̄ти. айан̃ча найо ниббутаппадӣпе вийа бхиджджанасабха̄ве кал̣евараниккхепарахите опапа̄тикаттабха̄ве саббена саббам̣ анат̣т̣хике ча кхуддакаттабха̄ве ваджджетва̄ вутто. кечи пана ‘‘парикаппанавасена имасса найасса а̄хат̣атта̄ тесампи йади сийа̄ ат̣т̣хикан̇кало, тена̄пи сахева айам̣ ат̣т̣хипун̃джапарима̄н̣о вутто’’ти ваданти. апаре пана ‘‘найидамевам̣ лаббхама̄нассева ат̣т̣хипун̃джасса васена саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ена париччхиндитва̄ имасса парима̄н̣асса вуттата̄. тасма̄ вуттанайенева аттхо гахетаббо’’ти.
га̄тха̄су махесина̄ти маханте сӣлаккхандха̄дайо есати гавесатӣти махесӣ, самма̄самбуддхо. ‘‘ити вуттам̣ махесина̄’’ти ча бхагава̄ ‘‘дасабаласаманна̄гато, бхиккхаве, татха̄гато’’тиа̄дӣсу вийа атта̄нам̣ ан̃н̃ам̣ вийа катва̄ дассети. вепуллоти ра̄джагахам̣ парива̄ретва̄ т̣хитесу пан̃часу паббатесу випулабха̄вато вепуллоти ладдхана̄мо. тато ева маха̄, т̣хитадиса̄бха̄гавасена уттаро гиджджхакӯт̣асса. гириббаджети гириббаджапурана̄макасса ра̄джагахасса самӣпе.
етта̄вата̄ бхагава̄ ‘‘еттакена̄пи ка̄лена анупаччхиннабхавамӯласса апарин̃н̃а̄таваттхукасса путхуджджанасса айамӣдисӣ кат̣асивад̣д̣хана̄’’ти ват̣т̣е а̄дӣнавам̣ дассетва̄ ида̄ни йесам̣ арийасачча̄нам̣ ананубодха̄ аппат̣иведха̄ андхапутхуджджанасса евам̣ кат̣асивад̣д̣хана̄, та̄ни арийасачча̄ни дит̣т̣хавато арийапуггаласса айам̣ наттхӣти дассенто ‘‘йато ча арийасачча̄нӣ’’тиа̄дима̄ха.
таттха йатоти йада̄. арийасачча̄нӣти аран̣ӣйато арийа̄ни, авитатхабха̄вена сачча̄ни ча̄ти арийасачча̄ни, арийабха̄вакара̄ни ва̄ сачча̄ни арийасачча̄ни, арийехи ва̄ буддха̄дӣхи пат̣ивиджджхитабба̄ни сачча̄ни арийасачча̄ни. атха ва̄ арийасса сачча̄ни арийасачча̄ни. садевакена хи локена саран̣анти аран̣ӣйато арийо бхагава̄, тена сайамбхун̃а̄н̣ена дит̣т̣хатта̄ тасса сачча̄нӣти арийасачча̄ни. саммаппан̃н̃а̄йа пассатӣти самма̄ хетуна̄ н̃а̄йена випассана̄пан̃н̃а̄сахита̄йа маггапан̃н̃а̄йа парин̃н̃а̄паха̄насаччхикирийа̄бха̄вана̄бхисамайавасена пассати. дуккхантиа̄ди арийасачча̄нам̣ сарӯпадассанам̣. таттха анекӯпаддава̄дхит̣т̣ха̄ната̄йа куччхитабха̄вато ба̄ладжанапарикаппитадхувасубхасукхаттавирахена туччхабха̄вато ча дуккхам̣. дуккхам̣ самуппаджджати етена̄ти дуккхасамуппа̄до, дуккхасамудайо. дуккхам̣ атиккамати етена а̄рамман̣аппаччайабхӯтена, еттха ва̄ти дуккхасса атиккамо, нибба̄нам̣. а̄ракатта̄ килесехи аран̣ӣйато ча арийо. самма̄дит̣т̣хиа̄дӣнам̣ ат̣т̣ханнам̣ ан̇га̄нам̣ васена ат̣т̣хан̇гико. ма̄ренто килесе гаччхати, нибба̄наттхикехи маггӣйати, сайам̣ ва̄ нибба̄нам̣ маггатӣти магго. тато ева дуккхасса упасамам̣ ниродхам̣ гаччхатӣти дуккхӯпасамага̄мӣ. йато саммаппан̃н̃а̄йа пассатӣти самбандхо.
са саттаккхаттум̣ парамам̣, сандха̄витва̄на пуггалоти со евам̣ чатусаччадасса̄вӣ арийапуггало сота̄панно саббамудиндрийо сама̄но саттава̄рапарамам̣йева бхава̄дӣсу апара̄паруппаттивасена сандха̄витва̄ сам̣саритва̄. екабӣджӣ, колам̣коло, саттаккхаттупарамоти индрийа̄нам̣ тиккхамаджджхимамудубха̄вена тайо хи сота̄панна̄. тесу саббамудиндрийасса васенидам̣ вуттам̣ ‘‘са саттаккхаттум̣ парамам̣, сандха̄витва̄на̄’’ти. дуккхассантакаро хотӣти ват̣т̣адуккхасса антакаро парийоса̄накаро хоти. катхам̣? саббасам̣йоджанаккхайа̄ анупуббена аггамаггам̣ адхигантва̄ ниравасеса̄нам̣ сам̣йоджана̄нам̣ кхепана̄ти арахаттапхаленева десана̄йа кӯт̣ам̣ ган̣хи.
чатуттхасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
5. муса̄ва̄дасуттаван̣н̣ана̄
25. пан̃чаме екадхаммам̣ атӣтасса̄ти ка̄ уппатти? бхагавато бхиккхусан̇гхасса ча маха̄ла̄бхасакка̄ро уппаджджи, титтхийа̄нам̣ париха̄йи. те хатала̄бхасакка̄ра̄ ниппабха̄ ниттеджа̄ исса̄паката̄ чин̃чама̄н̣авикам̣ на̄ма парибба̄джикам̣ уййоджесум̣ – ‘‘ехи, твам̣ бхагини, саман̣ам̣ готамам̣ абхӯтена аббха̄чиккхассӯ’’ти. са̄ бхагавантам̣ чатупарисамаджджхе дхаммам̣ десентам̣ упагантва̄ абхӯтена аббха̄чиккхитва̄ саккенасса̄ абхӯтабха̄ве пака̄сите маха̄джанена ‘‘дхӣ ка̄л̣акан̣н̣ӣ’’ти виха̄рато никкад̣д̣ха̄пита̄ патхавийа̄ виваре динне авӣчиджа̄ла̄нам̣ индханам̣ хутва̄ва авӣчинирайе ниббатти, бхиййосоматта̄йа титтхийа̄нам̣ ла̄бхасакка̄ро париха̄йи. бхиккхӯ дхаммасабха̄йам̣ катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣ ‘‘а̄вусо, чин̃чама̄н̣авика̄ евам̣ ул̣а̄рагун̣ам̣ аггадаккхин̣еййам̣ самма̄самбуддхам̣ абхӯтена аккоситва̄ маха̄вина̄сам̣ патта̄’’ти. саттха̄ а̄гантва̄ ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте ‘‘на, бхиккхаве, ида̄нева, пуббепи са̄ мам̣ абхӯтена аккоситва̄ маха̄вина̄сам̣ патта̄йева̄’’ти маха̄падумаджа̄такампи виттха̄ретва̄ упари дхаммам̣ десенто имисса̄ ат̣т̣хуппаттийа̄ ‘‘екадхаммам̣ атӣтасса̄’’ти идам̣ суттам̣ десеси.
таттха екадхамманти екам̣ вачӣсаччасан̇кха̄там̣ дхаммам̣. атӣтасса̄ти йа̄ са̄ ат̣т̣ха анарийавоха̄ре ваджджетва̄ ат̣т̣хасу арийавоха̄ресу патит̣т̣ха̄панаттхам̣ ‘‘саччам̣, бхан̣е, на̄лика’’нти арийехи т̣хапита̄ марийа̄да̄, там̣ атиккамитва̄ т̣хитасса. пурисо ева пуггалоти пурисапуггало, тасса. акаран̣ӣйанти ка̄тум̣ асаккун̣еййам̣. сампаджа̄намуса̄ва̄дӣ хи пуггало кин̃чи па̄пакаммам̣ катва̄ ‘‘идам̣ на̄ма тайа̄ ката’’нти вутте ‘‘на майа̄ ката’’нти муса̄ва̄денева парихариссати. еван̃ча пат̣ипаджджанто кин̃чи па̄пакаммам̣ каротийева, на таттха ладжджати саччамарийа̄да̄йа саматиккантатта̄. тена вуттам̣ ‘‘катамам̣ екадхаммам̣, йадидам̣, бхиккхаве, сампаджа̄намуса̄ва̄до’’ти.
га̄тха̄йам̣ муса̄ва̄дисса̄ти муса̄ абхӯтам̣ атаччхам̣ паресам̣ вин̃н̃а̄панавасена ваданасӣласса. йасса дасасу вачанесу екампи саччам̣ наттхи, еварӯпе ваттаббамева наттхи. джантуноти саттасса. сатто хи джа̄йанат̣т̣хена ‘‘джантӯ’’ти вуччати. витин̣н̣апаралокасса̄ти виссат̣т̣хапаралокасса. ӣдисо хи мануссасампатти девалокасампатти аваса̄не нибба̄насампаттӣти има̄ тиссопи сампаттийо на пассати. наттхи па̄панти тасса та̄дисасса идам̣ на̄ма па̄пам̣ на каттаббанти наттхӣти.
пан̃чамасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
6. да̄насуттаван̣н̣ана̄
26. чхат̣т̣хе еван̃чети еттха еванти упама̄ка̄ре нипа̄то, чети парикаппане. сатта̄ти рӯпа̄дӣсу сатта̄ висатта̄. джа̄неййунти буджджхеййум̣. да̄насам̣вибха̄гасса̄ти йа̄йа хи четана̄йа анна̄дидеййадхаммам̣ сам̣харитва̄ анукампа̄пӯджа̄су ан̃н̃атаравасена паресам̣ дӣйати, там̣ да̄нам̣. йа̄йа пана аттана̄ парибхун̃джитаббабха̄вена гахитаваттхусса екадесо сам̣вибхаджитва̄ дӣйати, айам̣ сам̣вибха̄го. випа̄канти пхалам̣. йатха̄хам̣ джа̄на̄мӣти йатха̄ ахам̣ джа̄на̄ми. идам̣ вуттам̣ хоти – тираччха̄нагатассапи да̄нам̣ датва̄ аттабха̄васате паваттасукхавипаччанавасена сатагун̣а̄ даккхин̣а̄ хотӣти евама̄дина̄, бхиккхаве, йена пака̄рена ахам̣ да̄насса сам̣вибха̄гасса ча випа̄кам̣ каммавипа̄кам̣ н̃а̄н̣абалена паччаккхато джа̄на̄ми, евам̣ име сатта̄ йади джа̄неййунти. на адатва̄ бхун̃джеййунти йам̣ бхун̃джитаббайуттакам̣ аттано аттхи, тато паресам̣ на адатва̄ маччхарийачиттена ча тан̣ха̄лобхавасена ча бхун̃джеййум̣, датва̄ва бхун̃джеййум̣. на ча несам̣ маччхерамалам̣ читтам̣ парийа̄да̄йа тит̣т̣хеййа̄ти аттано сампаттӣнам̣ парехи са̄дха̄ран̣абха̄ва̄саханалаккхан̣ам̣ читтасса пабхассарабха̄вадӯсака̄нам̣ упаккилесабхӯта̄нам̣ кан̣хадхамма̄нам̣ ан̃н̃атарам̣ маччхерамалам̣. атха ва̄ йатха̄вуттамаччхеран̃чева ан̃н̃ампи да̄нантара̄йакарам̣ исса̄лобхадоса̄дималан̃ча несам̣ сатта̄нам̣ читтам̣ йатха̄ да̄начетана̄ на паваттати, на ва̄ супарисуддха̄ хоти, евам̣ парийа̄да̄йа парито гахетва̄ абхибхавитва̄ на тит̣т̣хеййа. ко хи саммадева да̄напхалам̣ джа̄нанто аттано читте маччхерамаласса ока̄сам̣ дадеййа.
йопи несам̣ асса чаримо а̄лопоти несам̣ сатта̄нам̣ йо саббапаччхимако а̄лопо сийа̄. чаримам̣ кабал̣анти тассева вевачанам̣. идам̣ вуттам̣ хоти – име сатта̄ пакатийа̄ йаттакехи а̄лопехи сайам̣ йа̄пеййум̣, тесу екамева а̄лопам̣ аттано аттха̄йа т̣хапетва̄ тадан̃н̃е саббе а̄лопе а̄гата̄гата̄нам̣ аттхика̄нам̣ датва̄ йо т̣хапито а̄лопо асса, со идха чаримо а̄лопо на̄ма. татопи на асам̣вибхаджитва̄ бхун̃джеййум̣, саче несам̣ пат̣игга̄хака̄ ассӯти несам̣ сатта̄нам̣ пат̣игга̄хака̄ йади сийум̣, татопи йатха̄вуттачарима̄лопатопи сам̣вибхаджитва̄ва екадесам̣ датва̄ва бхун̃джеййум̣, йатха̄хам̣ да̄насам̣вибха̄гасса випа̄кам̣ паччаккхато джа̄на̄ми, евам̣ йади джа̄неййунти. йасма̄ ча кхотиа̄дина̄ каммапхаласса аппаччаккхабха̄вато евамете сатта̄ да̄насам̣вибха̄гесу на паваттантӣти йатха̄дхиппетаматтхам̣ ка̄ран̣ена сампат̣ипа̄дети. етенева тесам̣ тадан̃н̃апун̃н̃есу ча аппат̣ипаттийа̄ апун̃н̃есу ча пат̣ипаттийа̄ ка̄ран̣ам̣ дасситанти дат̣т̣хаббам̣.
га̄тха̄су йатха̄вуттам̣ махесина̄ти махесина̄ бхагавата̄ ‘‘тираччха̄нагате да̄нам̣ датва̄ сатагун̣а̄ даккхин̣а̄ па̄т̣икан̇кхитабба̄’ тиа̄дина̄, идхева ва̄ ‘‘евам̣ че сатта̄ джа̄неййу’’нтиа̄дина̄ йатха̄вуттам̣, н̃а̄н̣ача̄рена там̣ йатха̄вуттам̣ читтам̣ н̃а̄танти аттхо. випа̄кам̣ сам̣вибха̄гасса̄ти сам̣вибха̄гассапи випа̄кам̣, ко пана ва̄до да̄насса. йатха̄ хоти махаппхаланти йатха̄ со випа̄ко махантам̣ пхалам̣ хоти, евам̣ име сатта̄ йади джа̄неййунти самбандхо. винеййа маччхерамаланти маччхарийамалам̣ апанетва̄ каммапхаласаддха̄йа ратанаттайасаддха̄йа ча висесато пасаннена читтена йесу килесехи а̄ракатта̄ арийесу сӣла̄дигун̣асампаннесу диннам̣ аппакампи да̄нам̣ махаппхалам̣ хоти, тесу йуттака̄лена даджджум̣ дадеййум̣.
махаппхалабха̄вакаран̣ато даккхин̣ам̣ арахантӣти даккхин̣еййа̄, самма̄пат̣ипанна̄, тесу даккхин̣еййесу. даккхин̣ам̣ паралокам̣ саддахитва̄ да̄таббам̣ деййадхаммам̣ йатха̄ там̣ да̄нам̣ хоти маха̄да̄нам̣, евам̣ датва̄. атха ва̄ бахуно аннам̣ датва̄, катхам̣ пана аннам̣ да̄таббанти а̄ха ‘‘даккхин̣еййесу даккхин̣а’’нти. ито мануссатта̄ мануссаттабха̄вато чута̄ пат̣исандхивасена саггам̣ гаччханти да̄йака̄. ка̄мака̄миноти ка̄метабба̄нам̣ ул̣а̄ра̄нам̣ девабхога̄нам̣ пат̣иладдхарӯпавибхавена каммуна̄ упагамане са̄дхука̄рита̄йа ка̄мака̄мино саббака̄масаман̇гино. моданти йатха̄ручи парича̄рентӣти аттхо.
чхат̣т̣хасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
7. метта̄бха̄вана̄суттаван̣н̣ана̄
27. саттаме йа̄ни ка̄ничӣти анавасесапарийа̄да̄нам̣. опадхика̄ни пун̃н̃акирийаваттхӯнӣти
тесам̣ нийаманам̣. таттха упадхи вуччанти кхандха̄, упадхисса каран̣ам̣ сӣлам̣ етесам̣, упадхиппайоджана̄ни ва̄ опадхика̄ни. сампаттибхаве аттабха̄ваджанака̄ни пат̣исандхипаваттивипа̄када̄йака̄ни. пун̃н̃акирийаваттхӯнӣти пун̃н̃акирийа̄ ча та̄ тесам̣ тесам̣ пхала̄нисам̣са̄нам̣ ваттхӯни ча̄ти пун̃н̃акирийаваттхӯни. та̄ни пана сан̇кхепато да̄намайам̣, сӣламайам̣, бха̄вана̄майанти тивидха̄ни хонти. таттха йам̣ ваттаббам̣, там̣ парато тиканипа̄таван̣н̣ана̄йам̣ а̄ви бхависсати. метта̄йа четовимуттийа̄ти метта̄бха̄вана̄васена пат̣иладдхатикачатуккаджджха̄насама̄паттийа̄. ‘‘метта̄’’ти хи вутте упача̄ропи лаббхати аппана̄пи, ‘‘четовимуттӣ’’ти пана вутте аппана̄джха̄намева лаббхати. тан̃хи нӣваран̣а̄дипаччанӣкадхаммато читтасса сут̣т̣ху вимуттибха̄вена четовимуттӣти вуччати. калам̣ на̄ггханти сол̣асинти метта̄брахмавиха̄расса сол̣асабха̄гам̣ опадхика̄ни пун̃н̃акирийаваттхӯни на аггханти. идам̣ вуттам̣ хоти – метта̄йа четовимуттийа̄ йо випа̄ко, там̣ сол̣аса кот̣т̣ха̄се катва̄ тато екам̣ пуна сол̣аса кот̣т̣ха̄се катва̄ таттха йо екакот̣т̣ха̄со, на там̣ ан̃н̃а̄ни опадхика̄ни пун̃н̃акирийаваттхӯни аггхантӣти. адхиггахетва̄ти абхибхавитва̄. бха̄сатети упаккилесависуддхийа̄ диппати. тапатети тато ева анавасесе пат̣ипаккхадхамме сантапати. вирочатӣти убхайасампаттийа̄ вирочати. метта̄ хи четовимутти чанда̄локасан̇кха̄та̄ вигатӯпаккилеса̄ джун̣ха̄ вийа диппати, а̄тапо вийа андхака̄рам̣ паччанӣкадхамме видхамантӣ тапати, осадхита̄рака̄ вийа виджджотама̄на̄ вирочати ча.
сеййатха̄пӣти опаммадассанаттхе нипа̄то. та̄ракарӯпа̄нанти джотӣнам̣. чандийа̄ти чандасса айанти чандӣ, тасса̄ чандийа̄, пабха̄йа джун̣ха̄йа̄ти аттхо. васса̄нанти васса̄нам̣ бахувасена ладдхавоха̄расса утуно. паччхиме ма̄сети каттикама̄се. сарадасамайети сарадака̄ле. ассайуджакаттикама̄са̄ хи локе ‘‘сарадаутӯ’’ти вуччанти. виддхети уббиддхе, мегхавигамена дӯрӣбхӯтети аттхо. тенева̄ха ‘‘вигатавала̄хаке’’ти. девети а̄ка̄се. набхам̣ аббхуссаккама̄ноти удайат̣т̣ха̄нато а̄ка̄сам̣ уллан̇гханто. тамагатанти тамам̣. абхивихачча̄ти абхихантва̄ видхамитва̄. осадхита̄рака̄ти уссанна̄ пабха̄ ета̄йа дхӣйати, осадхӣнам̣ ва̄ анубалаппада̄йикатта̄ осадхӣти ладдхана̄ма̄ та̄рака̄.
еттха̄ха – касма̄ пана бхагавата̄ сама̄непи опадхикабха̄ве метта̄ итарехи опадхикапун̃н̃ехи висесетва̄ вутта̄ти? вуччате – сет̣т̣хат̣т̣хена ниддосабха̄вена ча саттесу суппат̣ипаттибха̄вато. сет̣т̣ха̄ хи ете виха̄ра̄, саббасаттесу самма̄пат̣ипаттибхӯта̄ни йадидам̣ метта̄джха̄на̄ни. йатха̄ ча брахма̄но ниддосачитта̄ вихаранти, евам̣ етехи саманна̄гата̄ йогино брахмасама̄ва хутва̄ вихаранти. татха̄ химе ‘‘брахмавиха̄ра̄’’ти вуччанти. ити сет̣т̣хат̣т̣хена ниддосабха̄вена ча саттесу суппат̣ипаттибха̄вато метта̄ва итарехи опадхикапун̃н̃ехи висесетва̄ вутта̄.
евампи касма̄ метта̄ва евам̣ висесетва̄ вутта̄? итаресам̣ брахмавиха̄ра̄нам̣ адхит̣т̣ха̄набха̄вато да̄на̄дӣнам̣ саббесам̣ калйа̄н̣адхамма̄нам̣ парипӯрикатта̄ ча. айан̃хи саттесу хита̄ка̄раппаваттилаккхан̣а̄ метта̄, хитӯпасам̣ха̄раса̄, а̄гха̄тавинайапаччупат̣т̣ха̄на̄. йади анодхисо бха̄вита̄ бахулӣката̄, атха сукхенева карун̣а̄дибха̄вана̄ сампаджджантӣти метта̄ итаресам̣ брахмавиха̄ра̄нам̣ адхит̣т̣ха̄нам̣. татха̄ хи саттесу хитаджджха̄сайата̄йа сати несам̣ дуккха̄саханата̄, сампаттивисеса̄нам̣ чират̣т̣хитика̄мата̄, паккхапа̄та̄бха̄вена саббаттха самаппаваттачиттата̄ ча сукхенева иджджханти. еван̃ча сакалалокахитасукхавидха̄на̄дхимутта̄ маха̄бодхисатта̄ ‘‘имасса да̄таббам̣, имасса на да̄табба’’нти уттамавичайавасена вибха̄гам̣ акатва̄ саббасатта̄нам̣ ниравасесасукханида̄нам̣ да̄нам̣ денти, хитасукхаттхамева несам̣ сӣлам̣ сама̄дийанти, сӣлапарипӯран̣аттхам̣ неккхаммам̣ бхаджанти, тесам̣ хитасукхесу асаммохаттха̄йа пан̃н̃ам̣ парийодапенти, хитасукха̄бхивад̣д̣ханаттхамева дал̣хам̣ вӣрийама̄рабханти, уттамавӣрийавасена вӣрабха̄вам̣ патта̄пи сатта̄нам̣ на̄наппака̄рам̣ хитаджджха̄сайенева апара̄дхам̣ кхаманти, ‘‘идам̣ во дасса̄ма, карисса̄ма̄’’тиа̄дина̄ катам̣ пат̣ин̃н̃а̄там̣ на висам̣ва̄денти, тесам̣ хитасукха̄йева ачала̄дхит̣т̣ха̄на̄ хонти. тесу ачала̄йа метта̄йа пуббака̄рино хитаджджха̄сайенева несам̣ виппака̄ре уда̄сӣна̄ хонти, пуббака̄рита̄йапи на паччупака̄рама̄сисантӣти. евам̣ те па̄рамийо пӯретва̄ йа̄ва дасабалачату-веса̄раджджа-чхааса̄дха̄ран̣ан̃а̄н̣а-ат̣т̣ха̄раса̄вен̣икабуддхадхаммаппабхеде саббепи калйа̄н̣адхамме парипӯренти. евам̣ да̄на̄дӣнам̣ саббесам̣ калйа̄н̣адхамма̄нам̣ па̄рипӯрика̄ метта̄ти ча имасса висесасса дассанаттхам̣ са̄ итарехи висесетва̄ вутта̄.
апича метта̄йа итарехи опадхикапун̃н̃ехи маха̄нубха̄вата̄ вела̄масуттена дӣпетабба̄. таттха хи йатха̄ на̄ма махата̄ вела̄масса да̄нато екасса сота̄паннасса да̄нам̣ махаппхалатарам̣ вуттам̣, евам̣ сота̄паннасатато екасса сакада̄га̄мисса да̄нам̣…пе… паччекабуддхасатато бхагавато, татопи буддхаппамукхасса сан̇гхасса да̄нам̣, татопи ча̄туддисасса сан̇гхасса виха̄рада̄нам̣, татопи саран̣агаманам̣, татопи сӣласама̄да̄нам̣, татопи гаддӯханаматтам̣ ка̄лам̣ метта̄бха̄вана̄ махаппхалатара̄ вутта̄. йатха̄ха –
‘‘йам̣ гахапати вела̄мо бра̄хман̣о да̄нам̣ ада̄си маха̄да̄нам̣. йо чекам̣ дит̣т̣хисампаннам̣ бходжеййа, идам̣ тато махаппхалатарам̣. йо ча сатам̣ дит̣т̣хисампаннам̣ бходжеййа…пе… сура̄мерайамаджджаппама̄дат̣т̣ха̄на̄ вераман̣им̣. йо ча антамасо гаддӯханаматтампи меттачиттам̣ бха̄веййа, идам̣ тато махаппхалатара’’нти (а. ни. 9.20).
махаггатапун̃н̃абха̄вена панасса̄ париттапун̃н̃ато са̄тисайата̄йа ваттаббамева наттхи. вуттан̃хетам̣ ‘‘йам̣ пама̄н̣акатам̣ каммам̣, на там̣ татра̄васиссати, на там̣ татра̄ватит̣т̣хатӣ’’ти (дӣ. ни. 1.556; сам̣. ни. 4.360). ка̄ма̄вачаракамман̃хи пама̄н̣акатам̣ на̄ма, махаггатакаммам̣ пана пама̄н̣ам̣ атиккамитва̄ одхисака̄нодхисакапхаран̣авасена вад̣д̣хитва̄ кататта̄ аппама̄н̣акатам̣ на̄ма. ка̄ма̄вачаракаммам̣ тасса махаггатакаммасса антара̄ лаггитум̣ ва̄ там̣ каммам̣ абхибхавитва̄ аттано випа̄касса ока̄сам̣ гахетва̄ т̣ха̄тум̣ ва̄ на саккоти, атха кхо махаггатакаммамева там̣ париттакаммам̣ махогхо вийа париттам̣ удакам̣ абхибхавитва̄ аттано ока̄сам̣ гахетва̄ тит̣т̣хати, тасса випа̄кам̣ пат̣иба̄хитва̄ сайамева брахмасахабйатам̣ упанетӣти айан̃хи тасса аттхоти.
га̄тха̄су йоти йо кочи гахат̣т̣хо ва̄ паббаджито ва̄. меттанти метта̄джха̄нам̣. аппама̄н̣анти бха̄вана̄васена а̄рамман̣авасена ча аппама̄н̣ам̣. асубхабха̄вана̄дайо вийа хи а̄рамман̣е екадесаггахан̣ам̣ акатва̄ анавасесапхаран̣авасена анодхисопхаран̣авасена ча аппама̄н̣а̄рамман̣ата̄йа пагун̣абха̄вана̄васена аппама̄н̣ам̣. танӯ сам̣йоджана̄ хонтӣти метта̄джха̄нам̣ па̄дакам̣ катва̄ саммаситва̄ хет̣т̣химе арийамагге адхигаччхантасса сукхенева пат̣игхасам̣йоджана̄дайо пахӣйама̄на̄ танӯ хонти. тена̄ха ‘‘пассато упадхиккхайа’’нти. ‘‘упадхиккхайо’’ти хи нибба̄нам̣ вуччати. тан̃часса саччхикирийа̄бхисамайавасена магган̃а̄н̣ена пассати. атха ва̄ танӯ сам̣йоджана̄ хонтӣти метта̄джха̄нападат̣т̣ха̄на̄йа випассана̄йа ануккамена упадхиккхайасан̇кха̄там̣ арахаттам̣ патва̄ там̣ пассато пагева дасапи сам̣йоджана̄ танӯ хонти, пахӣйантӣти аттхо. атха ва̄ танӯ сам̣йоджана̄ хонтӣти пат̣игхо чева пат̣игхасампайуттасам̣йоджана̄ ча танука̄ хонти. пассато упадхиккхайанти тесам̣йева килесӯпадхӣнам̣ кхайасан̇кха̄там̣ меттам̣ адхигамавасена пассанта сса̄ти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо.
евам̣ килесаппаха̄нам̣ нибба̄на̄дхигаман̃ча метта̄бха̄вана̄йа сикха̄ппаттама̄нисам̣сам̣ дассетва̄ ида̄ни ан̃н̃е а̄нисам̣се дассетум̣ ‘‘екампи че’’тиа̄дима̄ха. таттха адут̣т̣хачиттоти метта̄балена сут̣т̣ху виккхамбхитабйа̄па̄дата̄йа бйа̄па̄дена адӯситачитто. метта̄йатӣти хитапхаран̣авасена меттам̣ кароти. кусалоти атисайена кусалава̄ маха̄пун̃н̃о, пат̣игха̄дианаттхавигамена во. кхемӣ тена̄ти тена метта̄йитена. саббе ча па̄н̣ети часаддо бйатиреке. манаса̄нукампанти читтена анукампанто. идам̣ вуттам̣ хоти – екасаттависайа̄пи та̄ва метта̄ маха̄кусалара̄си, саббе пана па̄н̣е аттано пийапуттам̣ вийа хитапхаран̣ена манаса̄ анукампанто пахӯтам̣ бахум̣ анаппакам̣ апарийантам̣ чатусат̣т̣химаха̄каппепи аттано випа̄каппабандхам̣ паваттетум̣ саматтхам̣ ул̣а̄рапун̃н̃ам̣ арийо парисуддхачитто пуггало пакароти ниппха̄дети.
саттасан̣д̣анти саттасан̇кха̄тена сан̣д̣ена саманна̄гатам̣ бхаритам̣, саттехи авирал̣ам̣ а̄кин̣н̣амануссанти аттхо. виджитва̄ти адан̣д̣ена асаттхена дхамменева виджинитва̄. ра̄джисайоти исисадиса̄ дхаммикара̄джа̄но. йаджама̄на̄ти да̄на̄ни дадама̄на̄. анупарийага̄ти вичарим̣су.
ассамедхантиа̄дӣсу пора̄н̣акара̄джака̄ле кира сассамедхам̣, пурисамедхам̣, самма̄па̄сам̣, ва̄ча̄пеййанти чатта̄ри сан̇гахаваттхӯни ахесум̣, йехи ра̄джа̄но локам̣ сан̇ган̣хим̣су. таттха ниппханнасассато дасамабха̄гаггахан̣ам̣ сассамедхам̣ на̄ма, сассасампа̄дане, медха̄вита̄ти аттхо. маха̄йодха̄нам̣ чхама̄сикам̣ бхаттаветана̄нуппада̄нам̣ пурисамедхам̣ на̄ма, пурисасан̇ган̣хане медха̄вита̄ти аттхо. далиддаманусса̄нам̣ поттхаке лекхам̣ гахетва̄ тӣн̣и васса̄ни вина̄ вад̣д̣хийа̄ сахассадвисахассаматтадхана̄нуппада̄нам̣ самма̄па̄сам̣ на̄ма. тан̃хи самма̄ мануссе па̄сети хадайе бандхитва̄ вийа т̣хапети, тасма̄ ‘‘самма̄па̄са’’нти вуччати. ‘‘та̄та ма̄тула̄’’тиа̄дина̄ пана сан̣хава̄ча̄йа сан̇гахан̣ам̣ ва̄ча̄пеййам̣ на̄ма, пеййаваджджам̣ пийава̄чата̄ти аттхо. евам̣ чатӯхи сан̇гахаваттхӯхи сан̇гахитам̣ рат̣т̣хам̣ иддхан̃чева хоти пхӣтан̃ча пахӯтааннапа̄нам̣ кхемам̣ нираббудам̣. манусса̄ муда̄ модама̄на̄ уре путте наччента̄ апа̄рутагхара̄ вихаранти. идам̣ гхарадва̄ресу аггал̣а̄нам̣ абха̄вато ‘‘нираггал̣а’’нти вуччати. айам̣ пора̄н̣ика̄ павен̣и, айам̣ пора̄н̣ика̄ пакати.
апарабха̄ге пана окка̄кара̄джака̄ле бра̄хман̣а̄ има̄ни чатта̄ри сан̇гахаваттхӯни иман̃ча рат̣т̣хасампаттим̣ париваттента̄ уддхаммӯлам̣ катва̄ ассамедхам̣ пурисамедхантиа̄дике пан̃ча йан̃н̃е на̄ма акам̣су. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄ бра̄хман̣адхаммийасутте –
‘‘тесам̣ а̄си випалла̄со, дисва̄на ан̣уто ан̣ум̣…пе….
‘‘те таттха манте гантхетва̄, окка̄кам̣ тадупа̄гаму’’нти. (су. ни. 301-304);
таттха ассаметтха медханти ба̄дхентӣти ассамедхо. двӣхи парийан̃н̃ехи йаджитаббасса екавӣсатийӯпасса екасмим̣ паччхимадивасе ева саттанавутипан̃чапасусатагха̄табхӣсанасса т̣хапетва̄ бхӯмин̃ча пурисе ча авасесасаббавибхавадаккхин̣асса йан̃н̃ассетам̣ адхивачанам̣. пурисаметтха медханти ба̄дхентӣти пурисамедхо. чатӯхи парийан̃н̃ехи йаджитаббасса саддхим̣бхӯмийа̄ ассамедхе вуттавибхавадаккхин̣асса йан̃н̃ассетам̣ адхивачанам̣. саммаметтха па̄санти кхипантӣти самма̄па̄со. йугаччхиггал̣е павесанадан̣д̣акасан̇кха̄там̣ саммам̣ кхипитва̄ тасса патитока̄се ведим̣ катва̄ сам̣ха̄римехи йӯпа̄дӣхи сарассатинадийа̄ нимуггока̄сато пабхути пат̣иломам̣ гаччхантена йаджитаббасса сатрайа̄гассетам̣ адхивачанам̣ ва̄джаметтха пивантӣти ва̄джапеййо. екена парийан̃н̃ена саттарасахи пасӯхи йаджитаббасса бел̣увайӯпасса саттарасакадаккхин̣асса йан̃н̃ассетам̣ адхивачанам̣. наттхи еттха аггал̣оти нираггал̣о. навахи парийан̃н̃ехи йаджитаббасса саддхим̣ бхӯмийа̄ пурисехи ча ассамедхе вуттавибхавадаккхин̣асса саббамедхапарийа̄йана̄масса ассамедхавикаппассетам̣ адхивачанам̣.
чандаппабха̄ти чандаппабха̄йа. та̄раган̣а̄ва саббети йатха̄ саббепи та̄ра̄ган̣а̄ чандимасобха̄йа сол̣асимпи калам̣ на̄ггханти, евам̣ те ассамедха̄дайо йан̃н̃а̄ меттачиттасса вутталаккхан̣ена субха̄витасса сол̣асимпи калам̣ на̄нубхаванти, на па̄пун̣анти, на̄ггхантӣти аттхо.
ида̄ни апарепи дит̣т̣хадхаммикасампара̄йике метта̄бха̄вана̄йа а̄нисам̣се дассетум̣ ‘‘йо на хантӣ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха йоти метта̄брахмавиха̄рабха̄вана̄нуйутто пуггало. на хантӣти тенева метта̄бха̄вана̄нубха̄вена дӯравиккхамбхитабйа̄па̄дата̄йа на кан̃чи саттам̣ хим̣сати, лед̣д̣удан̣д̣а̄дӣхи на виба̄дхати ва̄. на гха̄тетӣти парам̣ сама̄дапетва̄ на сатте хана̄пети на виба̄дха̄пети ча. на джина̄тӣти са̄рамбхавигга̄хикакатха̄дивасена на кан̃чи джина̄ти са̄рамбхассева абха̄вато, джа̄никаран̣авасена ва̄ ад̣д̣акаран̣а̄дина̄ на кан̃чи джина̄ти. на джа̄пайети парепи пайоджетва̄ паресам̣ дханаджа̄ним̣ на ка̄ра̄пеййа. меттам̣соти метта̄майачиттакот̣т̣ха̄со, метта̄йа ва̄ ам̣со авиджаханат̣т̣хена авайавабхӯтоти меттам̣со. саббабхӯтесӯти саббасаттесу. тато ева верам̣ тасса на кеначӣти акусалаверам̣ тасса кеначипи ка̄ран̣ена наттхи, пуггалаверасан̇кха̄то виродхо кеначи пурисена саддхим̣ тасса метта̄виха̄рисса наттхӣти.
еваметасмим̣ екаканипа̄те пат̣ипа̄т̣ийа̄ терасасу суттесу сиккха̄суттадвайе ча̄ти паннарасасу суттесу виват̣т̣ам̣ катхитам̣, нӣваран̣асуттам̣ сам̣йоджанасуттам̣ аппама̄дасуттам̣ ат̣т̣хисан̃чайасуттанти етесу чатӯсу суттесу ват̣т̣авиват̣т̣ам̣ катхитам̣. итаресу пана ват̣т̣амева катхитанти.
саттамасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
параматтхадӣпанийа̄
кхуддаканика̄йа-ат̣т̣хакатха̄йа
итивуттакасса екаканипа̄таван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.