3. убхайаттхасуттаван̣н̣ана̄
23. татийе бха̄витоти уппа̄дито ча вад̣д̣хито ча. бахулӣкатоти пунаппунам̣ като. аттхоти хитам̣. тан̃хи аран̣ӣйато упагантаббато аттхоти вуччати. самадхигайха тит̣т̣хатӣти самма̄ париггахетва̄ авиджахитва̄ ваттати. дит̣т̣хадхаммиканти дит̣т̣хадхаммо вуччати паччаккхабхӯто аттабха̄во, дит̣т̣хадхамме бхавам̣ дит̣т̣хадхаммикам̣, идхалокапарийа̄паннанти аттхо. сампара̄йиканти дхаммавасена сампаретаббато сампара̄йо, паралоко, сампара̄йе бхавам̣ сампара̄йикам̣, паралокапарийа̄паннанти вуттам̣ хоти.
ко панеса дит̣т̣хадхаммико на̄ма аттхо, ко ва̄ сампара̄йикоти? сан̇кхепена та̄ва йам̣ идхалокасукхам̣, йан̃четарахи идхалокасукха̄вахам̣, айам̣ дит̣т̣хадхаммико аттхо. сеййатхидам̣ – гахат̣т̣ха̄нам̣ та̄ва идха йам̣ кин̃чи виттӯпакаран̣ам̣, ана̄кулакаммантата̄, а̄рогйасам̣видха̄нам̣, ваттхувисадакирийа̄йогавихита̄ни сиппа̄йатанавиджджа̄т̣т̣ха̄на̄ни сан̇гахитапариджаната̄ти евама̄ди. паббаджита̄нам̣ пана йе име джӣвитапариккха̄ра̄ чӣварапин̣д̣апа̄тасена̄санагила̄наппаччайабхесаджджапариккха̄ра̄. тесам̣ акиччхала̄бхо, таттха ча сан̇кха̄йа пат̣исевана̄, сан̇кха̄йа париваджджана̄, ваттхувисадакирийа̄, аппиччхата̄, сантут̣т̣хи, павивеко, асам̣сагготи евама̄ди. патирӯпадесава̄сасаппурисӯпаниссайасаддхаммассаванайонисоманасика̄ра̄дайо пана убхайесам̣ са̄дха̄ран̣а̄ убхайа̄нурӯпа̄ ча̄ти ведитабба̄.
аппама̄доти еттха аппама̄до пама̄даппат̣ипаккхато ведитаббо. ко панеса пама̄до на̄ма? памаджджана̄ка̄ро. вуттам̣ хетам̣ –
‘‘таттха катамо пама̄до? ка̄йадуччарите ва̄ вачӣдуччарите ва̄ манодуччарите ва̄ пан̃часу ва̄ ка̄магун̣есу читтасса воссагго воссагга̄нуппа̄данам̣ кусала̄нам̣ ва̄ дхамма̄нам̣ бха̄вана̄йа асаккаччакирийата̄ аса̄таччакирийата̄ анат̣т̣хитакирийата̄ олӣнавуттита̄ никкхиттачхандата̄ никкхиттадхурата̄ ана̄севана̄ абха̄вана̄ абахулӣкаммам̣ анадхит̣т̣ха̄нам̣ анануйогопама̄до. йо еварӯпо пама̄до памаджджана̄ памаджджитаттам̣. айам̣ вуччати пама̄до’’ти (вибха. 846).
тасма̄ вуттаппат̣ипаккхато аппама̄до ведитаббо. аттхато хи со сатийа̄ авиппава̄со, ниччам̣ упат̣т̣хитассатийа̄ етам̣ на̄мам̣. апаре пана ‘‘сатисампаджан̃н̃айогена паватта̄ чатта̄ро арӯпино кхандха̄ аппама̄до’’ти ваданти.
‘‘бха̄вито бахӯлӣкато’’ти вуттам̣, катхам̣ пана̄йам̣ аппама̄до бха̄ветабботи? на аппама̄дабха̄вана̄ на̄ма висум̣ екабха̄вана̄ аттхи. йа̄ хи ка̄чи пун̃н̃акирийа̄ кусалакирийа̄, сабба̄ са̄ аппама̄дабха̄вана̄твева ведитабба̄. висесато пана виват̣т̣ӯпаниссайам̣ саран̣агаманам̣ ка̄йикава̄часикасам̣варан̃ча упа̄да̄йа сабба̄ сӣлабха̄вана̄, сабба̄ сама̄дхибха̄вана̄, сабба̄ пан̃н̃а̄бха̄вана̄, сабба̄ кусалабха̄вана̄, анаваджджабха̄вана̄, аппама̄дабха̄вана̄ти ведитабба̄. ‘‘аппама̄до’’ти хи идам̣ махантам̣ аттхам̣ дӣпети, махантам̣ аттхам̣ париггахетва̄ тит̣т̣хати. сакалампи тепит̣акам̣ буддхавачанам̣ а̄харитва̄ аппама̄дападасса аттхам̣ катва̄ катхенто дхаммакатхико ‘‘атиттхена паккхандо’’ти на ваттаббо. касма̄? аппама̄дападасса махантабха̄вато. татха̄ хи самма̄самбуддхо кусина̄ра̄йам̣ йамакаса̄ла̄намантаре паринибба̄насамайе нипанно абхисамбодхито пат̣т̣ха̄йа пан̃чачатта̄лӣса̄йа вассесу аттана̄ бха̄ситам̣ дхаммам̣ екена падена сан̇гахетва̄ дассенто – ‘‘аппама̄дена сампа̄детха̄’’ти бхиккхӯнам̣ ова̄дамада̄си. татха̄ ча вуттам̣ –
‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, йа̄ни ка̄ничи джан̇гала̄нам̣ па̄н̣а̄нам̣ пададжа̄та̄ни, сабба̄ни та̄ни хаттхипаде самодха̄нам̣ гаччханти, хаттхипадам̣ тесам̣ аггамаккха̄йати йадидам̣ махантат̣т̣хена; евамева кхо, бхиккхаве, йе кечи кусала̄ дхамма̄, саббете аппама̄дамӯлака̄ аппама̄дасамосаран̣а̄, аппама̄до тесам̣ дхамма̄нам̣ аггамаккха̄йатӣ’’ти (ма. ни. 1.300).
га̄тха̄су аппама̄дам̣ пасам̣сантӣти да̄на̄дипун̃н̃акирийа̄су аппама̄дам̣ аппамаджджанам̣ пан̣д̣ита̄ саппан̃н̃а̄ буддха̄дайо пасам̣санти, ван̣н̣енти тхоменти. касма̄? йасма̄ аппаматто убхо аттхе адхиган̣ха̄ти пан̣д̣ито. ке пана те убхо аттха̄ти а̄ха – ‘‘дит̣т̣хе дхамме ча йо аттхо, йо чаттхо сампара̄йико’’ти, еваметтха падайоджана̄ ведитабба̄. идха̄пи дит̣т̣хе дхамме ча йо аттхоти гахат̣т̣хасса та̄ва ‘‘анаваджджа̄ни камма̄ни, ана̄кула̄ ча камманта̄’’тиа̄дина̄ найена вутто касигораккха̄дивидхина̄ ладдхаббо аттхо, паббаджитасса пана авиппат̣иса̄ра̄диаттхо ведитаббо. йо чаттхо сампара̄йикоти пана убхайесампи дхаммачарийа̄ва вутта̄ти ведитабба̄. аттха̄бхисамайа̄ти дувидхассапи аттхасса хитасса пат̣ила̄бха̄, ладдхаббена самити сан̇гати самодха̄нанти самайо, ла̄бхо. самайо ева абхисамайо, абхимукхабха̄вена ва̄ самайо абхисамайоти еваметтха абхисамайо ведитаббо. дхитисампаннатта̄ дхӣро. татийена четтха аттха-саддена параматтхасса нибба̄насса̄пи сан̇гахо ведитаббо. сесам̣ сувин̃н̃еййамева. ити имасмим̣ сутте ват̣т̣асампатти ева катхита̄. га̄тха̄йам̣ пана виват̣т̣ассапи сан̇гахо дат̣т̣хаббо. татха̄ хи вуттам̣ –
‘‘аппама̄до аматападам̣, пама̄до маччуно падам̣;
аппаматта̄ на мӣйанти, йе паматта̄ йатха̄ мата̄.
‘‘евам̣ висесато н̃атва̄, аппама̄дамхи пан̣д̣ита̄;
аппама̄де памоданти, арийа̄нам̣ гочаре рата̄.
‘‘те джха̄йино са̄татика̄, ниччам̣ дал̣хапараккама̄;
пхусанти дхӣра̄ нибба̄нам̣, йогаккхемам̣ ануттара’’нти. (дха. па. 21-23);
тасма̄ ‘‘аттха̄бхисамайа̄’’ти еттха локуттараттхавасенапи аттхо ведитаббо.
татийасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.