5. сон̣апан̣д̣итачарийа̄ван̣н̣ана̄

42. пан̃чаме нагаре брахмавад̣д̣ханети брахмавад̣д̣ханана̄маке нагаре. кулаварети аггакуле. сет̣т̣хети па̄сам̣сатаме. маха̄са̄лети маха̄са̄ре. аджа̄йаханти аджа̄йим̣ ахам̣. идам̣ вуттам̣ хоти – тасмим̣ ка̄ле ‘‘брахмавад̣д̣хана’’нти ладдхана̄ме ба̄ра̄н̣асинагаре йада̄ хоми бхава̄ми пат̣иваса̄ми, тада̄ абхиджа̄тасампаттийа̄ удитодитабха̄вена агге виджджа̄ватасампаттийа̄ сет̣т̣хе асӣтикот̣ивибхавата̄йа маха̄са̄ле бра̄хман̣акуле ахам̣ уппаджджинти.

тада̄ хи маха̄сатто брахмалокато чавитва̄ брахмавад̣д̣хананагаре асӣтикот̣ивибхавасса ан̃н̃атарасса бра̄хман̣амаха̄са̄ласса путто хутва̄ ниббатти. тасса на̄маггахан̣адивасе ‘‘сон̣акума̄ро’’ти на̄мам̣ карим̣су. тасса падаса̄ гаманака̄ле ан̃н̃опи сатто брахмалока̄ чавитва̄ бодхисаттасса ма̄туйа̄ куччхимхи пат̣исандхим̣ ган̣хи. тасса джа̄тасса ‘‘нандакума̄ро’’ти на̄мам̣ карим̣су. тесам̣ уггахитаведа̄нам̣ саббасиппаниппхаттиппатта̄нам̣ вайаппатта̄нам̣ рӯпасампадам̣ дисва̄ тут̣т̣хахат̣т̣ха̄ ма̄та̄питаро ‘‘гхарабандханена бандхисса̄ма̄’’ти пат̣хамам̣ сон̣акума̄рам̣ а̄хам̣су – ‘‘та̄та, те патирӯпакулато да̄рикам̣ а̄несса̄ма, твам̣ кут̣умбам̣ пат̣ипаджджа̄хӣ’’ти.

маха̄сатто ‘‘алам̣ майхам̣ гхара̄ва̄сена, ахам̣ йа̄ваджӣвам̣ тумхе пат̣иджаггитва̄ тумха̄кам̣ аччайена паббаджисса̄мӣ’’ти а̄ха. маха̄саттасса хи тада̄ тайопи бхава̄ а̄диттам̣ ага̄рам̣ вийа ан̇га̄рака̄су вийа ча упат̣т̣хахим̣су. висесато панеса неккхаммаджджха̄сайо неккхамма̄дхимутто ахоси. тасса адхиппа̄йам̣ аджа̄нанта̄ те пунаппунам̣ катхента̄пи тасса читтам̣ алабхитва̄ нандакума̄рам̣ а̄мантетва̄ ‘‘та̄та, тена хи твам̣ кут̣умбам̣ пат̣ипаджджа̄хӣ’’ти ватва̄ тена̄пи ‘‘на̄хам̣ мама бха̄тара̄ чхад̣д̣итакхел̣ам̣ сӣсена уккхипа̄ми, ахампи тумха̄кам̣ аччайена бха̄тара̄ саддхим̣ паббаджисса̄мӣ’’ти вутте ‘‘име евам̣ тарун̣а̄ ка̄ме джаханти, киман̇гам̣ пана майанти саббева паббаджисса̄ма̄’’ти чинтетва̄ ‘‘та̄та, ким̣ во амха̄кам̣ аччайена паббаджджа̄йа, саббе сахева паббаджа̄ма̄’’ти ватва̄ н̃а̄тӣнам̣ да̄таббайуттакам̣ датва̄ да̄саджанам̣ бхуджиссам̣ катва̄ ран̃н̃о а̄рочетва̄ саббам̣ дханам̣ виссаджджетва̄ маха̄да̄нам̣ паваттетва̄ чатта̄ропи джана̄ брахмавад̣д̣хананагара̄ никкхамитва̄ химавантаппадесе падумапун̣д̣арӣкаман̣д̣итам̣ маха̄сарам̣ нисса̄йа раман̣ӣйе ванасан̣д̣е ассамам̣ ма̄петва̄ паббаджитва̄ таттха васим̣су. тена вуттам̣ –

43. ‘‘тада̄пи локам̣ дисва̄на, андхӣбхӯтам̣ тамоттхат̣ам̣;

читтам̣ бхавато патикут̣ати, туттавегахатам̣ вийа.

44. ‘‘дисва̄на вивидхам̣ па̄пам̣, евам̣ чинтесахам̣ тада̄;

када̄хам̣ геха̄ никкхамма, пависисса̄ми ка̄нанам̣.

45. ‘‘тада̄пи мам̣ нимантим̣су, ка̄мабхогехи н̃а̄тайо;

тесампи чхандама̄чиккхим̣, ма̄ нимантетха техи мам̣.

46. ‘‘йо ме канит̣т̣хако бха̄та̄, нандо на̄ма̄си пан̣д̣ито;

сопи мам̣ анусиккханто, паббаджджам̣ самарочайи.

47. ‘‘ахам̣ сон̣о ча нандо ча, убхо ма̄та̄пита̄ мама;

тада̄пи бхоге чхад̣д̣етва̄, па̄висимха̄ маха̄вана’’нти.

таттха тада̄пӣти йада̄ ахам̣ брахмавад̣д̣хананагаре сон̣о на̄ма бра̄хман̣акума̄ро ахосим̣, тада̄пи. локам̣ дисва̄на̄ти сакалампи сатталокам̣ пан̃н̃а̄чаккхуна̄ пасситва̄. андхӣбхӯтанти пан̃н̃а̄чаккхувирахена андхаджа̄там̣ андхабха̄вам̣ паттам̣. тамоттхат̣анти авиджджандхака̄рена абхибхӯтам̣. читтам̣ бхавато патикут̣атӣти джа̄тиа̄дисам̣вегаваттхупаччавеккхан̣ена ка̄ма̄дибхавато мама читтам̣ сан̇кут̣ати саннилӣйати на висарати. туттавегахатам̣ вийа̄ти туттам̣ вуччати айокан̣т̣акасӣсо дӣгхадан̣д̣о, йо патодоти вуччати. тена вегаса̄ абхихато йатха̄ хаттха̄джа̄нӣйо сам̣вегаппатто хоти, евам̣ мама читтам̣ тада̄ ка̄ма̄дӣнавапаччавеккхан̣ена сам̣вегаппаттанти дассети.

дисва̄на вивидхам̣ па̄панти гехам̣ а̄васантехи гхара̄ва̄санимиттам̣ чхандадоса̄дивасена карӣйама̄нам̣ на̄на̄видхам̣ па̄н̣а̄типа̄та̄дипа̄пакамман̃чева таннимиттан̃ча несам̣ ла̄макабха̄вам̣ пасситва̄. евам̣ чинтесахам̣ тада̄ти ‘‘када̄ ну кхо ахам̣ маха̄хаттхӣ вийа айабандханам̣ гхарабандханам̣ чхиндитва̄ гехато никкхаманавасена ванам̣ пависисса̄мӣ’’ти евам̣ тада̄ сон̣акума̄рака̄ле чинтесим̣ ахам̣. тада̄пи мам̣ нимантим̣сӯти на кевалам̣ айогхарапан̣д̣ита̄дика̄лейева, атха кхо тада̄пи тасмим̣ сон̣акума̄рака̄лепи мам̣ ма̄та̄питуа̄дайо н̃а̄тайо ка̄мабхогино ка̄маджджха̄сайа̄ ‘‘ехи, та̄та, имам̣ асӣтикот̣идханам̣ вибхавам̣ пат̣ипаджджа, кулавам̣сам̣ патит̣т̣ха̄пехӣ’’ти ул̣а̄рехи бхогехи нимантайим̣су. тесампи чхандама̄чиккхинти тесампи мама н̃а̄тӣнам̣ техи ка̄мабхогехи ма̄ мам̣ нимантайиттха̄ти аттано чхандампи а̄чиккхим̣, паббаджджа̄йа ниннаджджха̄сайампи катхесим̣, йатха̄джджха̄сайам̣ пат̣ипаджджатха̄ти адхиппа̄йо.

сопи мам̣ ану сиккхантоти ‘‘име ка̄ма̄ на̄ма аппасса̄да̄ бахудуккха̄ бахӯпа̄йа̄са̄’’тиа̄дина̄ (ма. ни. 1.234; 2.43-45; па̄чи.417) найена на̄наппака̄рам̣ ка̄месу а̄дӣнавам̣ паччавеккхитва̄ йатха̄хам̣ сӣла̄дӣни сиккханто паббаджджам̣ рочесим̣. сопи нандапан̣д̣ито татхева тасса неккхаммена мам̣ анусиккханто паббаджджам̣ самарочайӣти. ахам̣ сон̣о ча нандо ча̄ти тасмим̣ ка̄ле сон̣ана̄мако ахам̣ майхам̣ канит̣т̣хабха̄та̄ нандо ча̄ти. убхо ма̄та̄пита̄ мама̄ти ‘‘име на̄ма путтака̄ евам̣ тарун̣ака̄лепи ка̄ме джаханти, киман̇гам̣ пана майа’’нти уппаннасам̣вега̄ ма̄та̄питаро ча. бхоге чхад̣д̣етва̄ти асӣтикот̣ивибхавасамиддхе маха̄ бхоге анапеккхачитта̄ кхел̣апин̣д̣ам̣ вийа париччаджитва̄ майам̣ чатта̄ропи джана̄ химавантаппадесе маха̄ванам̣ неккхаммаджджха̄сайена пависимха̄ти аттхо.

пависитва̄ ча те таттха раман̣ӣйе бхӯмибха̄ге ассамам̣ ма̄петва̄ та̄пасапаббаджджа̄йа паббаджитва̄ таттха васим̣су. те убхопи бха̄таро ма̄та̄питаро пат̣иджаггим̣су. тесу нандапан̣д̣ито ‘‘майа̄ а̄бхатапхала̄пхала̄нева ма̄та̄питаро кха̄да̄песса̄мӣ’’ти хиййо ча пуримагочарагахитат̣т̣ха̄нато ча йа̄ни та̄ни авасеса̄ни пхала̄пхала̄ни па̄това а̄нетва̄ ма̄та̄питаро кха̄да̄пети. те та̄ни кха̄дитва̄ мукхам̣ виккха̄летва̄ упосатхика̄ хонти. сон̣апан̣д̣ито пана дӯрам̣ гантва̄ мадхурамадхура̄ни супакка̄ни а̄харитва̄ упана̄мети. атха нам̣ те ‘‘та̄та, канит̣т̣хена а̄бхата̄ни майам̣ кха̄дитва̄ упосатхика̄ джа̄та̄, ида̄ни но аттхо наттхӣ’’ти ваданти. ити тасса пхала̄пхала̄ни парибхогам̣ на лабханти винассанти, пунадиваса̄дӣсупи татхева̄ти, евам̣ со пан̃ча̄бхин̃н̃ата̄йа дӯрампи гантва̄ а̄харати, те пана на кха̄данти.

атха маха̄сатто чинтеси – ‘‘ма̄та̄питаро сукхума̄ла̄, нандо ча йа̄ни та̄ни апакка̄ни дуппакка̄ни пхала̄пхала̄ни а̄харитва̄ кха̄да̄пети, евам̣ санте име на чирам̣ паваттиссанти, ва̄ресса̄ми на’’нти. атха нам̣ а̄мантетва̄ ‘‘нанда, ито пат̣т̣ха̄йа пхала̄пхалам̣ а̄харитва̄ мама̄гаманам̣ патима̄нехи, убхо екатова кха̄да̄песса̄ма̄’’ти а̄ха. евам̣ вуттепи аттано пун̃н̃ам̣ пачча̄сӣсанто на тасса вачанамака̄си. маха̄сатто там̣ упат̣т̣ха̄нам̣ а̄гатам̣ ‘‘на твам̣ пан̣д̣ита̄нам̣ вачанам̣ кароси, ахам̣ джет̣т̣хо, ма̄та̄питаро ча мамева бха̄ро, ахамева не пат̣иджаггисса̄ми, твам̣ ито ан̃н̃аттха йа̄хӣ’’ти тасса аччхарам̣ пахари.

со тена пан̣а̄мито таттха т̣ха̄тум̣ асакконто там̣ вандитва̄ ма̄та̄питӯнам̣ таматтхам̣ а̄рочетва̄ аттано пан̣н̣аса̄лам̣ пависитва̄ касин̣ам̣ олокетва̄ там̣дивасамева ат̣т̣ха ча сама̄паттийо пан̃ча ча абхин̃н̃а̄йо ниббаттетва̄ чинтеси – ‘‘ким̣ ну кхо ахам̣ синерупа̄дато ратанава̄лукам̣ а̄харитва̄ мама бха̄ту пан̣н̣аса̄ла̄паривен̣ам̣ а̄киритва̄ кхама̄песса̄ми, уда̄ху анотаттато удакам̣ а̄харитва̄ кхама̄песса̄ми? атха ва̄ ме бха̄та̄ девата̄васена кхамеййа, чатта̄ро маха̄ра̄джа̄но саккан̃ча девара̄джа̄нам̣ а̄нетва̄ кхама̄песса̄ми, евам̣ пана на собхиссати, айам̣ кхо маноджо брахмавад̣д̣ханара̄джа̄ сакаладжамбудӣпе аггара̄джа̄, там̣ а̄дим̣ катва̄ саббе ра̄джа̄но а̄нетва̄ кхама̄песса̄ми, евам̣ санте мама бха̄ту гун̣о сакаладжамбудӣпам̣ аваттхаритва̄ гамиссати, чандо вийа сӯрийо вийа ча пан̃н̃а̄йиссатӣ’’ти.

со та̄вадева иддхийа̄ гантва̄ брахмавад̣д̣хананагаре тасса ран̃н̃о нивесанадва̄ре отаритва̄ ‘‘еко та̄пасо тумхе дат̣т̣хука̄мо’’ти ран̃н̃о а̄роча̄петва̄ тена катока̄со тасса сантикам̣ гантва̄ ‘‘ахам̣ аттано балена сакаладжамбудӣпе раджджам̣ гахетва̄ тава дасса̄мӣ’’ти. ‘‘катхам̣ пана тумхе, бханте, сакаладжамбудӣпе раджджам̣ гахетва̄ дассатха̄’’ти? ‘‘маха̄ра̄джа, кассачи вадхаччхедам̣ акатва̄ аттано иддхийа̄ва гахетва̄ дасса̄мӣ’’ти махатийа̄ сена̄йа саддхим̣ там̣ а̄да̄йа косаларат̣т̣хам̣ гантва̄ нагарасса авидӯре кхандха̄ва̄рам̣ нивесетва̄ ‘‘йуддхам̣ ва̄ но дету, васе ва̄ ваттатӯ’’ти косаларан̃н̃о дӯтам̣ па̄хеси. тена куджджхитва̄ йуддхасаджджена хутва̄ никкхантена саддхим̣ йуддхе а̄раддхе аттано иддха̄нубха̄вена йатха̄ двиннам̣ сена̄нам̣ пӣл̣анам̣ на хоти, евам̣ катва̄ йатха̄ ча косалара̄джа̄ тасса васе ваттати, евам̣ вачанапат̣ивачанахаран̣ехи сам̣видахи. етенупа̄йена сакаладжамбудӣпе ра̄джа̄но тасса васе ватта̄песи.

со тена паритут̣т̣хо нандапан̣д̣итам̣ а̄ха – ‘‘бханте, тумхехи йатха̄ майхам̣ пат̣ин̃н̃а̄там̣, татха̄ катам̣, бахӯпака̄ра̄ ме тумхе, кимахам̣ тумха̄кам̣ карисса̄ми, ахан̃хи те сакаладжамбудӣпе упад̣д̣хараджджампи да̄тум̣ иччха̄ми, киман̇гам̣ пана хаттхиассаратхаман̣имутта̄пава̄л̣араджатасуван̣н̣ада̄сида̄сапариджанапариччхеда’’нти? там̣ сутва̄ нандапан̣д̣ито ‘‘на ме те, маха̄ра̄джа, раджджена аттхо, на̄пи хаттхийа̄на̄дӣхи, апи ча кхо те рат̣т̣хе асукасмим̣ на̄ма ассаме мама ма̄та̄питаро паббаджитва̄ васанти. тйа̄хам̣ упат̣т̣хаханто екасмим̣ апара̄дхе мама джет̣т̣хабха̄тикена сон̣апан̣д̣итена на̄ма махесина̄ пан̣а̄мито, сва̄хам̣ там̣ а̄да̄йа тасса сантикам̣ гантва̄ кхама̄песса̄ми, тасса ме твам̣ кхама̄пане саха̄йо хохӣ’’ти. ра̄джа̄ ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхитва̄ чатувӣсатиаккхобханӣ парима̄н̣а̄йа сена̄йа паривуто екасатара̄джӯхи саддхим̣ нандапан̣д̣итам̣ пураккхатва̄ там̣ ассамападам̣ патва̄ чатуран̇гулаппадесам̣ мун̃читва̄ а̄ка̄се т̣хитена ка̄джена анотаттато удакам̣ а̄харитва̄ па̄нӣйам̣ пат̣иса̄метва̄ паривен̣ам̣ саммаджджитва̄ ма̄та̄питӯнам̣ а̄саннаппадесе нисиннам̣ джха̄наратисамаппитам̣ маха̄саттам̣ упасан̇камитва̄ нандапан̣д̣ито нам̣ кхама̄песи. маха̄сатто нандапан̣д̣итам̣ ма̄тарам̣ пат̣иччха̄петва̄ аттана̄ йа̄ваджӣвам̣ питарам̣ пат̣иджагги. тесам̣ пана ра̄джӯнам̣ –

‘‘а̄нандо ча памодо ча, сада̄ хаситакӣл̣итам̣;

ма̄тарам̣ паричаритва̄на, лаббхаметам̣ виджа̄ната̄.

‘‘а̄нандо ча памодо ча, сада̄ хаситакӣл̣итам̣;

питарам̣ паричаритва̄на, лаббхаметам̣ виджа̄нато.

‘‘да̄нан̃ча пеййаваджджан̃ча, аттхачарийа̄ ча йа̄ идха;

сама̄наттата̄ ча дхаммесу, таттха таттха йатха̄рахам̣;

ете кхо сан̇гаха̄ локе, ратхасса̄н̣ӣва йа̄йато.

‘‘ете ча сан̇гаха̄ на̄ссу, на ма̄та̄ путтака̄ран̣а̄;

лабхетха ма̄нам̣ пӯджам̣ ва̄, пита̄ ва̄ путтака̄ран̣а̄.

‘‘йасма̄ ча сан̇гаха̄ ете, саммапеккханти пан̣д̣ита̄;

тасма̄ махаттам̣ паппонти, па̄сам̣са̄ ча бхаванти те.

‘‘брахма̄ти ма̄та̄питаро, пубба̄чарийа̄ти вуччаре;

а̄хунеййа̄ ча путта̄нам̣, паджа̄йа анукампака̄.

‘‘тасма̄ хи не намассеййа, саккареййа ча пан̣д̣ито;

аннена атха па̄нена, ваттхена сайанена ча;

уччха̄данена нха̄панена, па̄да̄нам̣ дхованена ча.

‘‘та̄йа нам̣ па̄ричарийа̄йа, ма̄та̄питӯсу пан̣д̣ита̄;

идхева нам̣ пасам̣санти, печча сагге памодатӣ’’ти. (джа̄. 2.20.176-183) –

буддхалӣл̣а̄йа дхаммам̣ десеси, там̣ сутва̄ саббепи те ра̄джа̄но сабалака̄йа̄ пасӣдим̣су. атха не пан̃часу сӣлесу патит̣т̣ха̄петва̄ ‘‘да̄на̄дӣсу аппаматта̄ хотха̄’’ти овадитва̄ виссаджджеси. те саббепи дхаммена раджджам̣ ка̄ретва̄ а̄йупарийоса̄не деванагарам̣ пӯрайим̣су. бодхисатто ‘‘ито пат̣т̣ха̄йа ма̄тарам̣ пат̣иджагга̄хӣ’’ти ма̄тарам̣ нандапан̣д̣итам̣ пат̣иччха̄петва̄ аттана̄ йа̄ваджӣвам̣ питарам̣ пат̣иджагги. те убхопи а̄йупарийоса̄не брахмалокапара̄йана̄ ахесум̣.

тада̄ ма̄та̄питаро маха̄ра̄джакула̄ни, нандапан̣д̣ито а̄нандаттхеро, маноджо ра̄джа̄ са̄рипуттаттхеро, екасатара̄джа̄но асӣтимаха̄тхера̄ чева ан̃н̃атаратхера̄ ча, чатувӣсатиаккхобханӣпариса̄ буддхапариса̄, сон̣апан̣д̣ито локана̄тхо.

тасса кин̃ча̄пи са̄тисайа̄ неккхаммапа̄рамӣ, татха̄пи хет̣т̣ха̄ вуттанайенева сесапа̄рамийо ча ниддха̄ретабба̄. татха̄ аччантамева ка̄месу анапеккхата̄, ма̄та̄питӯсу тиббо сага̄равасаппатиссабха̄во, ма̄та̄питуупат̣т̣ха̄нена атитти, сатипи несам̣ упат̣т̣ха̄не саббака̄лам̣ сама̄паттивиха̄рехи вӣтина̄мананти евама̄дайо маха̄саттасса гун̣а̄нубха̄ва̄ вибха̄ветабба̄ти.

сон̣апан̣д̣итачарийа̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

неккхаммапа̄рамӣ нит̣т̣хита̄.