3. йудхан̃джайавагго
1. йудхан̃джайачарийа̄ван̣н̣ана̄
1. татийаваггасса пат̣хаме амитайасоти апаримитапарива̄равибхаво. ра̄джапутто йудхан̃джайоти рамманагаре саббадаттасса на̄ма ран̃н̃о путто на̄мена йудхан̃джайо на̄ма.
айан̃хи ба̄ра̄н̣асӣ удайаджа̄таке (джа̄. 1.11.37 а̄дайо) сурундхананагарам̣ на̄ма джа̄та̄. чӯл̣асутасомаджа̄таке (джа̄. 2.17.195 а̄дайо) судассанам̣ на̄ма, сон̣анандаджа̄таке (джа̄. 2.20.92 а̄дайо) брахмавад̣д̣ханам̣ на̄ма, кхан̣д̣аха̄ладжа̄таке(джа̄. 2.22.982 а̄дайо) пуппхаватӣ на̄ма, имасмим̣ пана йудхан̃джайаджа̄таке (джа̄. 1.11.73 а̄дайо) рамманагарам̣ на̄ма ахоси, евамасса када̄чи на̄мам̣ париваттати. тена вуттам̣ – ‘‘ра̄джапуттоти рамманагаре саббадаттасса на̄ма ран̃н̃о путто’’ти. тасса пана ран̃н̃о путтасахассам̣ ахоси. бодхисатто джет̣т̣хапутто, тасса ра̄джа̄ упараджджам̣ ада̄си. со хет̣т̣ха̄ вуттанайенева дивасе дивасе маха̄да̄нам̣ паваттеси. евам̣ гаччханте ка̄ле бодхисатто екадивасам̣ па̄това ратхаварам̣ абхирухитва̄ махантена сиривибхавена уййа̄накӣл̣ам̣ гаччханто руккхаггатин̣аггаса̄кхаггамаккат̣акасуттаджа̄ла̄дӣсу мутта̄джа̄ла̄ка̄рена лагге усса̄вабиндӯ дисва̄ ‘‘самма са̄ратхи, ким̣ на̄мета’’нти пуччхитва̄ ‘‘ете, дева, химасамайе патанакаусса̄вабиндӯ на̄ма̄’’ти сутва̄ дивасабха̄гам̣ уййа̄не кӣл̣итва̄ са̄йанхака̄ле пачча̄гаччханто те адисва̄ ‘‘самма са̄ратхи, кахам̣ те усса̄вабиндӯ, на те ида̄ни пасса̄мӣ’’ти пуччхитва̄ ‘‘дева, сӯрийе уггаччханте саббе бхиджджитва̄ вилайам̣ гаччхантӣ’’ти сутва̄ ‘‘йатха̄ име уппаджджитва̄ бхиджджанти, евам̣ имесам̣ сатта̄нам̣ джӣвитасан̇кха̄ра̄пи тин̣агге усса̄вабиндусадиса̄ва, тасма̄ майа̄ бйа̄дхиджара̄маран̣ехи апӣл̣итенева ма̄та̄питаро а̄пуччхитва̄ паббаджитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти усса̄вабиндумева а̄рамман̣ам̣ катва̄ а̄дитте вийа тайо бхаве пассанто аттано гехам̣ а̄гантва̄ алан̇катапат̣ийатта̄йа виниччхайаса̄ла̄йа нисиннасса питу сантикамева гантва̄ питарам̣ вандитва̄ екамантам̣ т̣хито паббаджджам̣ йа̄чи. тена вуттам̣ –
‘‘усса̄вабиндум̣ сӯрийа̄тапе, патитам̣ дисва̄на сам̣виджим̣.
2. ‘‘тан̃н̃ева̄дхипатим̣ катва̄, сам̣вегаманубрӯхайим̣;
ма̄та̄питӯ ча вандитва̄, паббаджджамануйа̄чаха’’нти.
таттха сӯрийа̄тапети сӯрийа̄тапахету, сӯрийарасмисампхассанимиттам̣. ‘‘сӯрийа̄тапена̄’’типи па̄т̣хо. патитам̣ дисва̄на̄ти винат̣т̣хам̣ пасситва̄, пуббе руккхагга̄дӣсу мутта̄джа̄ла̄диа̄ка̄рена лаггам̣ хутва̄ диссама̄нам̣ сӯрийарасмисампхассена винат̣т̣хам̣ пан̃н̃а̄чаккхуна̄ олокетва̄. сам̣виджинти йатха̄ ета̄ни, евам̣ сатта̄нам̣ джӣвита̄нипи лахум̣ лахум̣ бхиджджама̄насабха̄ва̄нӣти аниччата̄манасика̄равасена сам̣вегама̄паджджим̣.
тан̃н̃ева̄дхипатим̣ катва̄, сам̣вегаманубрӯхайинти тан̃н̃ева усса̄вабиндӯнам̣ аниччатам̣ адхипатим̣ мукхам̣ пуббан̇гамам̣ пуреча̄рикам̣ катва̄ татхева саббасан̇кха̄ра̄нам̣ иттарат̣т̣хитикатам̣ париттака̄латам̣ манасикаронто екава̄рам̣ уппаннам̣ сам̣вегам̣ пунаппунам̣ уппа̄данена анувад̣д̣хесим̣. паббаджджамануйа̄чаханти ‘‘тин̣агге усса̄вабиндӯ вийа на чират̣т̣хитике сатта̄нам̣ джӣвите майа̄ бйа̄дхиджара̄маран̣ехи анабхибхӯтенева паббаджитва̄ йаттха ета̄ни на санти, там̣ аматам̣ маха̄нибба̄нам̣ гавеситабба’’нти чинтетва̄ ма̄та̄питаро упасан̇камитва̄ вандитва̄ ‘‘паббаджджам̣ ме ануджа̄на̄тха̄’’ти те ахам̣ паббаджджам̣ йа̄чим̣. евам̣ маха̄саттена паббаджджа̄йа йа̄чита̄йа сакаланагаре махантам̣ кола̄халамахоси – ‘‘упара̄джа̄ кира йудхан̃джайо паббаджитука̄мо’’ти.
тена ча самайена ка̄сират̣т̣хава̄сино ра̄джа̄нам̣ дат̣т̣хум̣ а̄гантва̄ раммаке пат̣ивасанти. те саббепи саннипатим̣су. ити сапарисо ра̄джа̄ негама̄ чева джа̄напада̄ ча бодхисаттасса ма̄та̄ девӣ ча саббе ча ородха̄ маха̄саттам̣ ‘‘ма̄ кхо твам̣, та̄та кума̄ра, паббаджӣ’’ти нива̄ресум̣. таттха ра̄джа̄ ‘‘саче те ка̄мехи ӯнам̣, ахам̣ те парипӯрайа̄ми, аджджева раджджам̣ пат̣ипаджджа̄хӣ’’ти а̄ха. тасса маха̄сатто –
‘‘ма̄ мам̣ дева нива̄рехи, паббаджантам̣ ратхесабха;
ма̄хам̣ ка̄мехи самматто, джара̄йа васаманвагӯ’’ти. (джа̄. 1.11.77) –
аттано паббаджджа̄чхандамева ватва̄ там̣ сутва̄ саддхим̣ ородхехи ма̄туйа̄ карун̣ам̣ паридевантийа̄ –
‘‘усса̄вова тин̣аггамхи, сӯрийуггаманам̣ пати;
евама̄йу манусса̄нам̣, ма̄ мам̣ амма нива̄райа̄’’ти. (джа̄. 1.11.79) –
аттано паббаджджа̄ка̄ран̣ам̣ катхетва̄ на̄наппака̄рам̣ техи йа̄чийама̄нопи абхисам̣вад̣д̣хама̄насам̣вегатта̄ аносаккитама̄насо пийатаре махати н̃а̄типариват̣т̣е ул̣а̄ре ра̄джиссарийе ча нирапеккхачитто паббаджи. тена вуттам̣ –
3. ‘‘йа̄чанти мам̣ пан̃джалика̄, санегама̄ сарат̣т̣хака̄;
аджджева путта пат̣ипаджджа, иддхам̣ пхӣтам̣ маха̄махим̣.
4. ‘‘сара̄джаке сахородхе, санегаме сарат̣т̣хаке;
карун̣ам̣ паридеванте, анапеккхо париччаджи’’нти.
таттха пан̃джалика̄ти паггахитаан̃джалика̄. санегама̄ сарат̣т̣хака̄ти негамехи чева рат̣т̣хава̄сӣхи ча саддхим̣ саббе ра̄джапуриса̄ ‘‘ма̄ кхо, твам̣ дева, паббаджӣ’’ти мам̣ йа̄чанти. ма̄та̄питаро пана аджджева путта пат̣ипаджджа, га̄манигамара̄джадха̄ниабхивуддхийа̄ вепуллаппаттийа̄ ча, иддхам̣ вибхаваса̄расампаттийа̄ сасса̄диниппхаттийа̄ ча, пхӣтам̣ имам̣ маха̄махим̣ ануса̄са, чхаттам̣ усса̄петва̄ раджджам̣ ка̄рехӣти йа̄чанти. евам̣ пана саха ран̃н̃а̄ти сара̄джаке, татха̄ сахородхе санегаме сарат̣т̣хаке маха̄джане йатха̄ сун̣анта̄нампи пагева пассанта̄нам̣ махантам̣ ка̄рун̃н̃ам̣ хоти, евам̣ карун̣ам̣ паридеванте таттха таттха анапеккхо алаггачитто ‘‘ахам̣ тада̄ паббаджи’’нти дассети.
5-6. ида̄ни йадаттхам̣ чаккаваттисирисадисам̣ раджджасирим̣ пийатаре н̃а̄тибандхаве паха̄йа синиддхам̣ париггахапариджанам̣ лока̄бхиматам̣ махантам̣ йасан̃ча нирапеккхо париччаджинти дассетум̣ две га̄тха̄ абха̄си.
таттха кеваланти анавасесам̣ иттха̄га̄рам̣ самуддапарийантан̃ча патхавим̣ паббаджджа̄дхиппа̄йена чаджама̄но евам̣ ме самма̄самбодхи сакка̄ адхигантунти бодхийа̄йева ка̄ран̣а̄ на кин̃чи чинтесим̣, на таттха ӣсакам̣ лаггам̣ джанесинти аттхо. тасма̄ти йасма̄ ма̄та̄питаро тан̃ча маха̄йасам̣ раджджан̃ча ме на дессам̣, пийамева, тато пана сатагун̣ена сахассагун̣ена сатасахассагун̣ена саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣амева майхам̣ пийатарам̣, тасма̄ ма̄та̄дӣхи саддхим̣ раджджам̣ ахам̣ тада̄ париччаджинти.
тадетам̣ саббам̣ париччаджитва̄ паббаджджа̄йа маха̄сатте никкхаманте тасса канит̣т̣хабха̄та̄ йудхит̣т̣хилакума̄ро на̄ма питарам̣ вандитва̄ паббаджджам̣ ануджа̄на̄петва̄ бодхисаттам̣ анубандхи. те убхопи нагара̄ никкхамма маха̄джанам̣ ниваттетва̄ химавантам̣ пависитва̄ манораме т̣ха̄не ассамападам̣ катва̄ исипаббаджджам̣ паббаджитва̄ джха̄на̄бхин̃н̃а̄йо ниббаттетва̄ ванамӯлапхала̄дӣхи йа̄ваджӣвам̣ йа̄петва̄ брахмалокапара̄йана̄ ахесум̣. тена̄ха бхагава̄ –
‘‘убхо кума̄ра̄ паббаджита̄, йудхан̃джайо йудхит̣т̣хило;
паха̄йа ма̄та̄питаро, сан̇гам̣ чхетва̄на маччуно’’ти. (джа̄. 1.11.83);
таттха сан̇гам̣ чхетва̄на маччуноти маччума̄расса сахака̄рика̄ран̣абхӯтатта̄ сантакам̣ ра̄гадосамохасан̇гам̣ виккхамбханавасена чхиндитва̄ убхопи паббаджита̄ти.
тада̄ ма̄та̄питаро маха̄ра̄джакула̄ни ахесум̣, йудхит̣т̣хилакума̄ро а̄нандаттхеро, йудхан̃джайо локана̄тхо.
тасса паббаджджато пуббе паваттитамаха̄да̄на̄ни чева раджджа̄дипаричча̄го ча да̄напа̄рамӣ, ка̄йавачӣсам̣варо сӣлапа̄рамӣ, паббаджджа̄ ча джха̄на̄дхигамо ча неккхаммапа̄рамӣ, аниччато манасика̄рам̣ а̄дим̣ катва̄ абхин̃н̃а̄дхигамапарийоса̄на̄ пан̃н̃а̄ да̄на̄дӣнам̣ упака̄ра̄нупака̄радхаммапаригган̣ханапан̃н̃а̄ ча пан̃н̃а̄па̄рамӣ, саббаттха тадаттхаса̄дханам̣ вӣрийам̣ вӣрийапа̄рамӣ, н̃а̄н̣акханти адхива̄санакханти ча кхантипа̄рамӣ, пат̣ин̃н̃а̄йа ависам̣ва̄данам̣ саччапа̄рамӣ, саббаттха ачаласама̄да̄на̄дхит̣т̣ха̄нам̣ адхит̣т̣ха̄напа̄рамӣ, саббасаттесу хитачиттата̄йа метта̄брахмавиха̄равасена ча метта̄па̄рамӣ, саттасан̇кха̄ракатавиппака̄раупеккханавасена упеккха̄брахмавиха̄равасена ча упеккха̄па̄рамӣти даса па̄рамийо лаббханти. висесато пана неккхаммапа̄рамӣти ведитабба̄. татха̄ акиттичарийа̄йам̣ вийа идха̄пи маха̄пурисасса аччхарийагун̣а̄ йатха̄рахам̣ ниддха̄ретабба̄. тена вуччати ‘‘евам̣ аччхарийа̄ хете, аббхута̄ ча махесино…пе… дхаммасса анудхаммато’’ти.
йудхан̃джайачарийа̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
2. соманассачарийа̄ван̣н̣ана̄
7. дутийе индапаттхе пуруттамети евам̣на̄маке нагараваре. ка̄митоти ма̄та̄питуа̄дӣхи ‘‘ахо вата еко путто уппаджджеййа̄’’ти евам̣ чирака̄ле паттхито. дайитоти пийа̄йито. соманассоти виссутоти ‘‘соманассо’’ти евам̣ пака̄сана̄мо.
8. сӣлава̄ти дасакусалакаммапатхасӣлена чева а̄ча̄расӣлена ча саманна̄гато. гун̣асампанноти саддха̄ба̄хусачча̄дигун̣ехи упето, парипун̣н̣о ва̄. калйа̄н̣апат̣ибха̄нава̄ти там̣там̣итикаттаббаса̄дханена упа̄йакосалласан̇кха̄тена ча сундарена пат̣ибха̄нена саманна̄гато. вуд̣д̣ха̄пача̄йӣти ма̄та̄питаро куле джет̣т̣ха̄ти евам̣ йе джа̄тивуд̣д̣ха̄, йе ча сӣла̄дигун̣ехи вуд̣д̣ха̄, тесам̣ апача̄йанасӣло. хирӣма̄ти па̄паджигуччханалаккхан̣а̄йа хирийа̄ саманна̄гато. сан̇гахесу ча ковидоти да̄напийавачанааттхачарийа̄сама̄наттата̄сан̇кха̄техи чатӯхи сан̇гахаваттхӯхи йатха̄рахам̣ сатта̄нам̣ сан̇ган̣ханесу кусало. еварӯпо рен̣усса на̄ма курура̄джасса путто соманассоти виссуто йада̄ хомӣти самбандхо.
9. тасса ран̃н̃о патикароти тена курура̄джена пати абхиккхан̣ам̣ упакаттаббабха̄вена патикаро валлабхо. кухаката̄пасоти асантагун̣асамбха̄ваналаккхан̣ена кохан̃н̃ена джӣвитакаппанако еко та̄пасо, тасса ран̃н̃о сакка̄таббо ахоси. а̄ра̄манти пхала̄ра̄мам̣, йаттха ел̣а̄лукала̄букумбхан̣д̣атипуса̄диваллипхала̄ни чева тан̣д̣улеййака̄диса̄кан̃ча ропӣйати. ма̄ла̄ваччханти джа̄тиатимуттака̄дипуппхагаччхам̣, тена пуппха̄ра̄мам̣ дассети. еттха ча а̄ра̄мам̣ катва̄ таттха ма̄ла̄ваччхан̃ча йатха̄вуттапхалаваччхан̃ча ропетва̄ тато ладдхадханам̣ сам̣харитва̄ т̣хапенто джӣватӣти аттхо ведитаббо.
татра̄йам̣ анупуббикатха̄ – тада̄ маха̄раккхито на̄ма та̄пасо пан̃часатата̄пасапарива̄ро химаванте васитва̄ лон̣амбиласеванаттха̄йа джанападача̄рикам̣ чаранто индапаттханагарам̣ патва̄ ра̄джуййа̄не васитва̄ сапарисо пин̣д̣а̄йа чаранто ра̄джадва̄рам̣ па̄пун̣и. ра̄джа̄ исиган̣ам̣ дисва̄ ирийа̄патхе пасанно алан̇катамаха̄тале нисӣда̄петва̄ пан̣ӣтена̄ха̄рена паривиситва̄ ‘‘бханте, имам̣ васса̄раттам̣ мама уййа̄нейева васатха̄’’ти ватва̄ техи саддхим̣ уййа̄нам̣ гантва̄ васанат̣т̣ха̄на̄ни ка̄ретва̄ паббаджитапариккха̄ре датва̄ никкхами. тато пат̣т̣ха̄йа саббепи те ра̄джанивесане бхун̃джанти.
ра̄джа̄ пана апуттако путте паттхети, путта̄ нуппаджджанти. васса̄раттаччайена маха̄раккхито ‘‘химавантам̣ гамисса̄ма̄’’ти ра̄джа̄нам̣ а̄пуччхитва̄ ран̃н̃а̄ катасакка̄расамма̄но никкхамитва̄ антара̄магге маджджханхикасамайе магга̄ оккамма екасса сандаччха̄йасса руккхасса хет̣т̣ха̄ сапарисо нисӣди. та̄паса̄ катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣ – ‘‘ра̄джа̄ апуттако, са̄дху ватасса саче ра̄джапуттам̣ лабхеййа̄’’ти. маха̄раккхито там̣ катхам̣ сутва̄ ‘‘бхависсати ну кхо ран̃н̃о путто, уда̄ху но’’ти упадха̄ренто ‘‘бхависсатӣ’’ти н̃атва̄ ‘‘ма̄ тумхе чинтайиттха, аджджа паччӯсака̄ле еко девапутто чавитва̄ ран̃н̃о аггамахесийа̄ куччхимхи ниббаттиссатӣ’’ти а̄ха.
там̣ сутва̄ еко кӯт̣аджат̣ило ‘‘ида̄ни ра̄джакулӯпако бхависса̄мӣ’’ти чинтетва̄ та̄паса̄нам̣ гаманака̄ле гила̄на̄лайам̣ катва̄ нипаджджитва̄ ‘‘ехи гаччха̄ма̄’’ти вутте ‘‘на саккомӣ’’ти а̄ха. маха̄раккхито тасса нипаннака̄ран̣ам̣ н̃атва̄ ‘‘йада̄ саккоси, тада̄ а̄гаччхеййа̄сӣ’’ти исиган̣ам̣ а̄да̄йа химавантамева гато. кухако ниваттитва̄ вегена гантва̄ ра̄джадва̄ре т̣хатва̄ ‘‘маха̄раккхитасса упат̣т̣ха̄ката̄пасо а̄гато’’ти ран̃н̃о а̄роча̄петва̄ ран̃н̃а̄ вегена паккоса̄пито па̄са̄дам̣ абхируйха пан̃н̃атте а̄сане нисӣди. ра̄джа̄ там̣ вандитва̄ екамантам̣ нисинно исӣнам̣ а̄рогйам̣ пуччхитва̄ ‘‘бханте, атикхиппам̣ ниваттиттха, кенаттхена а̄гататтха̄’’ти а̄ха.
маха̄ра̄джа, исиган̣о сукханисинно ‘‘са̄дху ватасса саче ран̃н̃о вам̣са̄нураккхако путто уппаджджеййа̄’’ти катхам̣ самут̣т̣ха̄песи. ахам̣ там̣ катхам̣ сутва̄ ‘‘бхависсати ну кхо ран̃н̃о путто, уда̄ху но’’ти диббачаккхуна̄ олокенто ‘‘махиддхико девапутто чавитва̄ аггамахесийа̄ судхамма̄йа куччхимхи ниббаттиссатӣ’’ти дисва̄ ‘‘аджа̄нанта̄ габбхам̣ на̄сеййум̣, а̄чиккхисса̄ми та̄ва на’’нти тумха̄кам̣ катханаттха̄йа а̄гато, катхитам̣ во майа̄, гаччха̄маха’’нти. ра̄джа̄ ‘‘бханте, на сакка̄ ганту’’нти хат̣т̣хатут̣т̣хо пасанначитто кухаката̄пасам̣ уййа̄нам̣ нетва̄ васанат̣т̣ха̄нам̣ сам̣видахитва̄ ада̄си. со тато пат̣т̣ха̄йа ра̄джакуле бхун̃джанто васати, ‘‘диббачаккхуко’’твевасса на̄мам̣ ахоси.
тада̄ бодхисатто та̄ватим̣сабхаванато чавитва̄ таттха пат̣исандхим̣ ган̣хи, джа̄тасса ча на̄маггахан̣адивасе ‘‘соманассо’’ти на̄мам̣ карим̣су. со кума̄рапариха̄рена вад̣д̣хати. кухаката̄пасопи уййа̄насса екапассе на̄наппака̄рам̣ сӯпеййаса̄кан̃ча пхалаваллиа̄дайо ча ропетва̄ пан̣н̣ика̄нам̣ хаттхе виккин̣анто дханам̣ сам̣харати. атха бодхисаттасса саттавассикака̄ле ран̃н̃о паччанто купито. со ‘‘та̄та, диббачаккхута̄пасе ма̄ памаджджа̄’’ти кума̄рам̣ пат̣иччха̄петва̄ паччантам̣ вӯпасаметум̣ гато.
10-13. атхекадивасам̣ кума̄ро ‘‘джат̣илам̣ пассисса̄мӣ’’ти уййа̄нам̣ гантва̄ кӯт̣аджат̣илам̣ екам̣ гандхикака̄са̄вам̣ нива̄сетва̄ екам̣ па̄рупитва̄ убхохи хаттхехи две гхат̣е гахетва̄ са̄каваттхусмим̣ удакам̣ син̃чантам̣ дисва̄ ‘‘айам̣ кӯт̣аджат̣ило аттано саман̣адхаммам̣ акатва̄ пан̣н̣икакаммам̣ каротӣ’’ти н̃атва̄ ‘‘ким̣ кароси пан̣н̣икагахапатика̄’’ти там̣ ладжджа̄петва̄ авандитва̄ ева никкхами.
кӯт̣аджат̣ило ‘‘айам̣ ида̄нева еварӯпо, паччха̄ ‘ко джа̄на̄ти ким̣ кариссатӣ’ти ида̄нева нам̣ на̄сетум̣ ват̣т̣атӣ’’ти чинтетва̄ ран̃н̃о а̄гаманака̄ле па̄са̄н̣апхалакам̣ екамантам̣ кхипитва̄ па̄нӣйагхат̣ам̣ бхиндитва̄ пан̣н̣аса̄ла̄йа тин̣а̄ни викиритва̄ сарӣрам̣ телена маккхетва̄ пан̣н̣аса̄лам̣ пависитва̄ сасӣсам̣ па̄рупитва̄ маха̄дуккхаппатто вийа ман̃че нипаджджи. ра̄джа̄ а̄гантва̄ нагарам̣ падаккхин̣ам̣ катва̄ нивесанам̣ апависитва̄ва ‘‘мама са̄микам̣ диббачаккхукам̣ пассисса̄мӣ’’ти пан̣н̣аса̄ладва̄рам̣ гантва̄ там̣ виппака̄рам̣ дисва̄ ‘‘ким̣ ну кхо ета’’нти анто пависитва̄ там̣ нипаннакам̣ дисва̄ па̄де паримаджджанто пуччхи – ‘‘кена, твам̣ бханте, евам̣ вихет̣хито, камаджджа йамалокам̣ неми, там̣ ме сӣгхам̣ а̄чиккха̄’’ти.
там̣ сутва̄ кӯт̣аджат̣ило ниттхунанто ут̣т̣ха̄йа дит̣т̣хо, маха̄ра̄джа, твам̣ ме, пасситва̄ тайи висса̄сена ахам̣ имам̣ виппака̄рам̣ патто, тава путтенамхи евам̣ вихет̣хитоти. там̣ сутва̄ ра̄джа̄ чорагха̄таке а̄н̣а̄песи – ‘‘гаччхатха кума̄расса сӣсам̣ чхиндитва̄ сарӣран̃часса кхан̣д̣а̄кхан̣д̣икам̣ чхиндитва̄ ратхийа̄ ратхийам̣ викиратха̄’’ти. те ма̄тара̄ алан̇каритва̄ аттано ан̇ке нисӣда̄питам̣ кума̄рам̣ а̄кад̣д̣хим̣су – ‘‘ран̃н̃а̄ те вадхо а̄н̣атто’’ти. кума̄ро маран̣абхайатаджджито ма̄ту ан̇като вут̣т̣ха̄йа – ‘‘ран̃н̃о мам̣ дассетха, санти ра̄джакичча̄нӣ’’ти а̄ха. те кума̄расса вачанам̣ сутва̄ ма̄ретум̣ ависаханта̄ гон̣ам̣ вийа раджджуйа̄ парикад̣д̣ханта̄ нетва̄ ран̃н̃о дассесум̣. тена вуттам̣ ‘‘тамахам̣ дисва̄на кухака’’нтиа̄ди.
таттха тхусара̄сим̣ва атан̣д̣уланти тан̣д̣улакан̣ехи вирахитам̣ тхусара̄сим̣ вийа, думам̣ва руккхам̣ вийа, анто маха̄сусирам̣. кадалим̣ва аса̄ракам̣ сӣла̄диса̄рарахитам̣ та̄пасам̣ ахам̣ дисва̄ наттхи имасса сатам̣ са̄дхӯнам̣ джха̄на̄дидхаммо. касма̄? са̄ман̃н̃а̄ саман̣абха̄ва̄ сӣламаттатопи апагато парихӣно айам̣, татха̄ хи айам̣ хирӣсуккадхаммаджахито паджахитахирисан̇кха̄тасуккадхаммо. джӣвитавуттика̄ран̣а̄ти ‘‘кевалам̣ джӣвитассева хету айам̣ та̄пасалин̇гена чаратӣ’’ти чинтесинти дассети. парантихӣти паранто паччанто нива̄сабхӯто етесам̣ аттхӣти парантино, сӣмантарикава̄сино. техи парантӣхи ат̣авикехи паччантадесо кхобхито ахоси. там̣ паччантакопам̣ ниседхетум̣ вӯпасаметум̣ гаччханто мама пита̄ курура̄джа̄ ‘‘та̄та соманассакума̄ра, майхам̣ са̄микам̣ уггата̄панам̣ гхоратапам̣ парамасантиндрийам̣ джат̣илам̣ ма̄ памаджджи. со хи амха̄кам̣ саббака̄мададо, тасма̄ йадиччхакам̣ читтаручийам̣ тасса читта̄нукӯлам̣ паваттехи ануваттехӣ’’ти тада̄ мам̣ ануса̄сӣти дассети.
14. тамахам̣ гантва̄нупат̣т̣ха̄нанти питу вачанам̣ анатикканто там̣ кӯт̣ата̄пасам̣ упат̣т̣ха̄наттхам̣ гантва̄ там̣ са̄каваттхусмим̣ удакам̣ а̄син̃чантам̣ дисва̄ ‘‘пан̣н̣ико айа’’нти ча н̃атва̄ каччи те, гахапати, кусаланти, гахапати, те сарӣрасса каччи кусалам̣ кусаламева, татха̄ хи са̄каваттхусмим̣ удакам̣ а̄син̃часи. ким̣ ва̄ тава хиран̃н̃ам̣ ва̄ суван̣н̣ам̣ ва̄ а̄харӣйату, татха̄ хи пан̣н̣икавуттим̣ анутит̣т̣хасӣти идам̣ вачанам̣ абха̄сим̣.
15. тена со купито а̄сӣти тена майа̄ вуттагахапатива̄дена со ма̄наниссито ма̄нам̣ аллӣно кухако майхам̣ купито куддхо ахоси. куддхо ча сама̄но ‘‘гха̄та̄пеми тувам̣ аджджа, рат̣т̣ха̄ пабба̄джайа̄ми ва̄’’ти а̄ха.
таттха тувам̣ аджджа̄ти, твам̣ аджджа, ида̄нийева ран̃н̃о а̄гатака̄лети аттхо.
16. ниседхайитва̄ паччантанти паччантам̣ вӯпасаметва̄ нагарам̣ апавит̣т̣хо тан̇кхан̣ан̃н̃ева уййа̄нам̣ гантва̄ кухакам̣ кухаката̄пасам̣ каччи те, бханте, кхаманӣйам̣, самма̄но те паваттитоти кума̄рена те самма̄но паваттито ахоси.
17. кума̄ро йатха̄ на̄сийоти йатха̄ кума̄ро на̄сийо на̄сетаббо гха̄та̄петаббо, татха̄ со па̄по тасса ран̃н̃о а̄чиккхи. а̄н̣а̄песӣти майхам̣ са̄мике имасмим̣ диббачаккхута̄пасе сати ким̣ мама на ниппхаджджати, тасма̄ путтена ме аттхо наттхи, татопи айамева сеййоти чинтетва̄ а̄н̣а̄песи.
18. кинти? сӣсам̣ таттхева чхиндитва̄ти йасмим̣ т̣ха̄не там̣ кума̄рам̣ пассатха, таттхева тасса сӣсам̣ чхиндитва̄ сарӣран̃часса катва̄на чатукхан̣д̣икам̣ чатуро кхан̣д̣е катва̄ ратхийа̄ ратхийам̣ нӣйанта̄ вӣтхито вӣтхим̣ виккхипанта̄ дассетха. касма̄? са̄ гати джат̣илахӣл̣ита̄ти йехи айам̣ джат̣ило хӣл̣ито, тесам̣ джат̣илахӣл̣ита̄нам̣ са̄ гати са̄ ниппхатти со випа̄коти. джат̣илахӣл̣ита̄ти ва̄ джат̣илахӣл̣анахету са̄ тасса ниппхаттӣти еван̃четтха аттхо дат̣т̣хаббо.
19. таттха̄ти тасса ран̃н̃о а̄н̣а̄йам̣, тасмим̣ ва̄ та̄пасасса парибхаве. ка̄ран̣ика̄ти гха̄така̄, чорагха̄така̄ти аттхо. чан̣д̣а̄ти курӯра̄. лудда̄ти суда̄рун̣а̄. ака̄рун̣а̄ти тассева вевачанам̣ катам̣. ‘‘акарун̣а̄’’типи па̄л̣и, никкарун̣а̄ти аттхо. ма̄ту ан̇ке нисиннасса̄ти мама ма̄ту судхамма̄йа девийа̄ уччхан̇ге нисиннасса. ‘‘нисиннасса̄’’ти ана̄даре са̄мивачанам̣. а̄кад̣д̣хитва̄ найанти манти ма̄тара̄ алан̇каритва̄ аттано ан̇ке нисӣда̄питам̣ мам̣ ра̄джа̄н̣а̄йа те чорагха̄така̄ гон̣ам̣ вийа раджджуйа̄ а̄кад̣д̣хитва̄ а̄гха̄танам̣ найанти. кума̄ре пана нӣйама̄не да̄сиган̣апаривута̄ саддхим̣ ородхехи судхамма̄ девӣ на̄гара̄пи ‘‘майам̣ нирапара̄дхам̣ кума̄рам̣ ма̄ретум̣ на дасса̄ма̄’’ти тена саддхим̣йева агамам̣су.
20. бандхатам̣ га̄л̣хабандхананти га̄л̣хабандханам̣ бандханта̄нам̣ тесам̣ ка̄ран̣икапуриса̄нам̣. ра̄джакирийа̄ни аттхи мети майа̄ ран̃н̃о ваттабба̄ни ра̄джакичча̄ни аттхи. тасма̄ ран̃н̃о дассетха мам̣ кхиппанти тесам̣ ахам̣ евам̣ вачанам̣ авачам̣.
21. ран̃н̃о дассайим̣су, па̄пасса па̄пасевиноти аттана̄ па̄пасӣласса ла̄мака̄ча̄расса кӯт̣ата̄пасасса севанато па̄пасевино ран̃н̃о мам̣ дассайим̣су. дисва̄на там̣ сан̃н̃а̄песинти там̣ мама питарам̣ курура̄джа̄нам̣ пасситва̄ ‘‘касма̄ мам̣, дева, ма̄ра̄песӣ’’ти ватва̄ тена ‘‘касма̄ ча пана твам̣ майхам̣ са̄микам̣ диббачаккхута̄пасам̣ гахапатива̄дена самуда̄чари. идан̃чидан̃ча виппака̄рам̣ карӣ’’ти вутте ‘‘дева, гахапатин̃н̃ева ‘гахапатӣ’ти вадантасса ко майхам̣ досо’’ти ватва̄ тасса на̄на̄видха̄ни ма̄ла̄ваччха̄ни ропетва̄ пуппхапан̣н̣апхала̄пхала̄дӣнам̣ виккин̣анам̣ хаттхато часса та̄ни девасикам̣ виккин̣антехи ма̄ла̄ка̄рапан̣н̣икехи саддаха̄петва̄ ‘‘ма̄ла̄ваттхупан̣н̣аваттхӯни упадха̄ретха̄’’ти ватва̄ пан̣н̣аса̄лан̃часса пависитва̄ пуппха̄дивиккийаладдхам̣ каха̄пан̣акабхан̣д̣икам̣ аттано пурисехи нӣхара̄петва̄ ра̄джа̄нам̣ сан̃н̃а̄песим̣ тасса кӯт̣ата̄пасабха̄вам̣ джа̄на̄песим̣. маман̃ча васама̄найинти тена сан̃н̃а̄панена ‘‘саччам̣ кхо пана кума̄ро вадати, айам̣ кӯт̣ата̄пасо пуббе аппиччхо вийа хутва̄ ида̄ни маха̄париггахо джа̄то’’ти йатха̄ тасмим̣ ниббинно мама васе ваттати, евам̣ ра̄джа̄нам̣ мама васама̄несим̣.
тато маха̄сатто ‘‘еварӯпасса ба̄ласса ран̃н̃о сантике васанато химавантам̣ пависитва̄ паббаджитум̣ йутта’’нти чинтетва̄ ра̄джа̄нам̣ а̄пуччхи – ‘‘на ме, маха̄ра̄джа, идха ва̄сена аттхо, ануджа̄на̄тха мам̣ паббаджисса̄мӣ’’ти. ра̄джа̄ ‘‘та̄та, майа̄ анупадха̄ретва̄ва те вадхо а̄н̣атто, кхама майхам̣ апара̄дха’’нти маха̄саттам̣ кхама̄петва̄ ‘‘аджджева имам̣ раджджам̣ пат̣ипаджджа̄хӣ’’ти а̄ха. кума̄ро ‘‘дева, киматтхи ма̄нусакесу бхогесу, ахам̣ пуббе дӣгхараттам̣ диббабхогасампаттийо анубхавим̣, на таттха̄пи ме сан̇го, паббаджисса̄мева̄хам̣, на та̄дисасса ба̄ласса паранеййабуддхино сантике васа̄мӣ’’ти ватва̄ там̣ оваданто –
‘‘анисамма катам̣ каммам̣, анаваттха̄йа чинтитам̣;
бхесаджджассева вебхан̇го, випа̄ко хоти па̄пако.
‘‘нисамма ча катам̣ каммам̣, самма̄ваттха̄йа чинтитам̣;
бхесаджджассева сампатти, випа̄ко хоти бхадрако.
‘‘аласо гихӣ ка̄мабхогӣ на са̄дху, асан̃н̃ато паббаджито на са̄дху;
ра̄джа̄ на са̄дху анисаммака̄рӣ, йо пан̣д̣ито кодхано там̣ на са̄дху.
‘‘нисамма кхаттийо кайира̄, на̄нисамма дисампати;
нисаммака̄рино ра̄джа, йасо китти ча вад̣д̣хати.
‘‘нисамма дан̣д̣ам̣ пан̣айеййа иссаро, вега̄ катам̣ таппати бхӯмипа̄ла;
самма̄пан̣ӣдхӣ ча нарасса аттха̄, ана̄нутаппа̄ те бхаванти паччха̄.
‘‘ана̄нутаппа̄ни хи йе каронти, вибхаджджа камма̄йатана̄ни локе;
вин̃н̃уппасаттха̄ни сукхудрайа̄ни, бхаванти буддха̄нумата̄ни та̄ни.
‘‘а̄гаччхум̣ дова̄рика̄ кхаггабандха̄, ка̄са̄вийа̄ ханту мамам̣ джанинда;
ма̄тун̃ча ан̇касмимахам̣ нисинно, а̄кад̣д̣хито сахаса̄ техи дева.
‘‘кат̣укан̃хи самба̄дхам̣ сукиччхам̣ патто, мадхурампийам̣ джӣвитам̣ ладдха ра̄джа;
киччхенахам̣ аджджа вадха̄ памутто, паббаджджамева̄бхиманохамасмӣ’’ти. (джа̄. 1.15.227-234) –
има̄хи га̄тха̄хи дхаммам̣ десеси.
таттха анисамма̄ти анупадха̄ретва̄. анаваттха̄йа̄ти ававаттхапетва̄. вебхан̇готи випатти. випа̄коти ниппхатти. асан̃н̃атоти асам̣вуто дуссӣло. пан̣айеййа̄ти пат̣т̣хапеййа. вега̄ти вегена сахаса̄. самма̄пан̣ӣдхӣ ча̄ти самма̄пан̣идхина̄, йонисо т̣хапитена читтена ката̄ нарасса аттха̄ паччха̄ ана̄нутаппа̄ бхавантӣти аттхо. вибхаджджа̄ти има̄ни ка̄тум̣ йутта̄ни, има̄ни айутта̄нӣти евам̣ пан̃н̃а̄йа вибхаджитва̄. камма̄йатана̄нӣти камма̄ни. буддха̄нумата̄нӣти пан̣д̣итехи анумата̄ни анаваджджа̄ни хонти. кат̣уканти дуккхам̣ аса̄там̣, самба̄дхам̣ сукиччхам̣ маран̣абхайам̣ паттомхи. ладдха̄ти аттано н̃а̄н̣абалена джӣвитам̣ лабхитва̄. паббаджджамева̄бхиманоти паббаджджа̄бхимукхачитто ева̄хамасми.
евам̣ маха̄саттена дхамме десите ра̄джа̄ девим̣ а̄мантеси – ‘‘деви, твам̣ путтам̣ ниваттехӣ’’ти. девӣпи кума̄расса паббаджджамева рочеси. маха̄сатто ма̄та̄питаро вандитва̄ ‘‘саче майхам̣ досо аттхи, там̣ кхаматха̄’’ти кхама̄петва̄ маха̄джанам̣ а̄пуччхитва̄ химаванта̄бхимукхо агама̄си. гате ча пана маха̄сатте маха̄джано кӯт̣аджат̣илам̣ потхетва̄ джӣвитаккхайам̣ па̄песи. бодхисаттопи сана̄гарехи амаччапа̄рисаджджа̄дӣхи ра̄джапурисехи ассумукхехи анубандхийама̄но те ниваттеси. мануссесу ниваттесу мануссаван̣н̣ена̄гантва̄ девата̄хи нӣто сатта паббатара̄джийо атиккамитва̄ химаванте виссакаммуна̄ ниммита̄йа пан̣н̣аса̄ла̄йа исипаббаджджам̣ паббаджи. тена вуттам̣ –
22. ‘‘со мам̣ таттха кхама̄песи, маха̄раджджам̣ ада̄си ме;
сохам̣ тамам̣ да̄лайитва̄, паббаджим̣ анага̄рийа’’нти.
таттха тамам̣ да̄лайитва̄ти ка̄ма̄дӣнавадассанасса пат̣ипаккхабхӯтам̣ саммохатамам̣ видхамитва̄. паббаджинти упа̄гаччхим̣. анага̄рийанти паббаджджам̣.
23. ида̄ни йадаттхам̣ тада̄ там̣ ра̄джиссарийам̣ париччаттам̣, там̣ дассетум̣ ‘‘на ме десса’’нти оса̄нага̄тхама̄ха. тассаттхо вуттанайова.
евам̣ пана маха̄сатте паббаджите йа̄ва сол̣асавассака̄ла̄ ра̄джакуле парича̄рикавесена девата̄йева нам̣ упат̣т̣хахим̣су. со таттха джха̄на̄бхин̃н̃а̄йо ниббаттетва̄ брахмалокӯпаго ахоси.
тада̄ кухако девадатто ахоси, ма̄та̄ маха̄ма̄йа̄, маха̄раккхитата̄пасо са̄рипуттаттхеро, соманассакума̄ро локана̄тхо.
тасса йудхан̃джайачарийа̄йам̣ (чарийа̄. 3.1 а̄дайо) вуттанайенева даса па̄рамийо ниддха̄ретабба̄. идха̄пи неккхаммапа̄рамӣ атисайаватӣти са̄ ева десанам̣ а̄рул̣ха̄. татха̄ саттавассикака̄ле ева ра̄джакиччесу саматтхата̄, тасса та̄пасасса кӯт̣аджат̣илабха̄вапаригган̣ханам̣, тена пайуттена ран̃н̃а̄ вадхе а̄н̣атте санта̄са̄бха̄во, ран̃н̃о сантикам̣ гантва̄ на̄на̄найехи тасса садосатам̣ аттано ча нирапара̄дхатам̣ маха̄джанасса маджджхе пака̄сетва̄ ран̃н̃о ча паранеййабуддхитам̣ ба̄лабха̄ван̃ча пат̣т̣хапетва̄ тена кхама̄питепи тасса сантике ва̄сато раджджиссарийато ча сам̣вегама̄паджджитва̄ на̄наппака̄рам̣ йа̄чийама̄ненапи хаттхагатам̣ раджджасирим̣ кхел̣апин̣д̣ам̣ вийа чхад̣д̣етва̄ каттхачи алаггачиттена хутва̄ паббаджанам̣, паббаджитва̄ павивека̄ра̄мена хутва̄ начирассева аппакасирена джха̄на̄бхин̃н̃а̄ниббаттананти евама̄дайо маха̄саттасса гун̣а̄нубха̄ва̄ вибха̄ветабба̄ти.
соманассачарийа̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
3. айогхарачарийа̄ван̣н̣ана̄
24. татийе айогхарамхи сам̣вад̣д̣хоти амануссаупаддавапариваджджанаттхам̣ чатурассаса̄лавасена кате махати саббаайомайе гехе сам̣вад̣д̣хо. на̄мена̄си айогхароти айогхаре джа̄тасам̣вад̣д̣хабха̄венева ‘‘айогхаракума̄ро’’ти на̄мена па̄кат̣о ахоси.
25-6. тада̄ хи ка̄сиран̃н̃о аггамахесийа̄ пуриматтабха̄ве сапатти ‘‘тава джа̄там̣ джа̄там̣ паджам̣ кха̄деййа’’нти паттханам̣ пат̣т̣хапетва̄ йаккхинийонийам̣ ниббатта̄ ока̄сам̣ лабхитва̄ тасса̄ виджа̄така̄ле две ва̄ре путте кха̄ди. татийава̄ре пана бодхисатто тасса̄ куччхийам̣ пат̣исандхим̣ ган̣хи. ра̄джа̄ ‘‘девийа̄ джа̄там̣ джа̄там̣ паджам̣ ека̄ йаккхинӣ кха̄дати, ким̣ ну кхо ка̄табба’’нти мануссехи саммантетва̄ ‘‘аманусса̄ на̄ма айогхарасса бха̄йанти, айогхарам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти вутте камма̄ре а̄н̣а̄петва̄ тхамбхе а̄дим̣ катва̄ айомайехева саббагехасамбха̄рехи чатурассаса̄лам̣ махантам̣ айогхарам̣ нит̣т̣ха̄петва̄ парипаккагаббхам̣ девим̣ таттха ва̄сеси. са̄ таттха дхан̃н̃апун̃н̃алаккхан̣ам̣ путтам̣ виджа̄йи. ‘‘айогхаракума̄ро’’твевасса на̄мам̣ карим̣су. там̣ дха̄тӣнам̣ датва̄ махантам̣ а̄раккхам̣ сам̣видахитва̄ ра̄джа̄ девим̣ антепурам̣ а̄неси. йаккхинӣпи удакава̄рам̣ гантва̄ вессаван̣асса удакам̣ вахантӣ джӣвитаккхайам̣ патта̄.
маха̄сатто айогхарейева вад̣д̣хитва̄ вин̃н̃утам̣ патто, таттхева саббасиппа̄ни угган̣хи. ра̄джа̄ путтам̣ сол̣асавассуддесикам̣ видитва̄ ‘‘раджджамасса дасса̄мӣ’’ти амачче а̄н̣а̄песи – ‘‘путтам̣ ме а̄нетха̄’’ти. те ‘‘са̄дху, дева̄’’ти нагарам̣ алан̇ка̄ра̄петва̄ сабба̄лан̇ка̄равибхӯситам̣ ман̇галава̄ран̣ам̣ а̄да̄йа таттха гантва̄ кума̄рам̣ алан̇каритва̄ хаттхиккхандхе нисӣда̄петва̄ нагарам̣ падаккхин̣ам̣ ка̄ретва̄ ран̃н̃о дассесум̣. маха̄сатто ра̄джа̄нам̣ вандитва̄ ат̣т̣ха̄си. ра̄джа̄ тасса сарӣрасобхам̣ олокетва̄ балавасинехена там̣ а̄лин̇гитва̄ ‘‘аджджева ме путтам̣ абхисин̃чатха̄’’ти амачче а̄н̣а̄песи. маха̄сатто питарам̣ вандитва̄ ‘‘на майхам̣ раджджена аттхо, ахам̣ паббаджисса̄ми, паббаджджам̣ ме ануджа̄на̄тха̄’’ти а̄ха. тена вуттам̣ ‘‘дуккхена джӣвито ладдхо’’тиа̄ди.
таттха дуккхена̄ти, та̄та, тава бха̄тика̄ две ека̄йа йаккхинийа̄ кха̄дита̄, туйхам̣ пана тато амануссабхайато нива̄ран̣аттхам̣ катена дуккхена махата̄ а̄йа̄сена джӣвито ладдхо. сам̣пӣл̣е патипоситоти на̄на̄видха̄йа амануссараккха̄йа самба̄дхе айогхаре виджа̄йанака̄лато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва сол̣асавассуппаттийа̄ самба̄дхе сам̣вад̣д̣хитоти аттхо. аджджева, путта, пат̣ипаджджа, кевалам̣ васудхам̣ иманти кан̃чанама̄ла̄лан̇катасса сетаччхаттасса хет̣т̣ха̄ ратанара̄симхи т̣хапетва̄ тӣхи сан̇кхехи абхисин̃чийама̄но имам̣ куласантакам̣ кевалам̣ сакалам̣ самуддапарийантам̣ татойева саха рат̣т̣хехӣти сарат̣т̣хакам̣ саха нигамехи маха̄га̄мехӣти санигамам̣ апаримитена парива̄раджанена саддхим̣ саджанам̣ имам̣ васудхам̣ маха̄патхавим̣ аджджева, путта, пат̣ипаджджа, раджджам̣ ка̄рехӣти аттхо. вандитва̄ кхаттийам̣. ан̃джалим̣ паггахетва̄на, идам̣ вачанамабравинти кхаттийам̣ ка̄сира̄джа̄нам̣ мама питарам̣ вандитва̄ тасса ан̃джалим̣ пан̣а̄метва̄ идам̣ вачанам̣ абха̄сим̣.
27. йе кечи махийа̄ сатта̄ти имисса̄ маха̄патхавийа̄ йе кечи сатта̄ на̄ма. хӣнамуккат̣т̣хамаджджхима̄ти ла̄мака̄ чева уттама̄ ча, убхиннам̣ вемаджджхе бхаватта̄ маджджхима̄ ча. саке гехети саббе те саке гехе. сакан̃а̄тибхӣти сакехи н̃а̄тӣхи саммодама̄на̄ виссат̣т̣ха̄ ануккан̣т̣хита̄ йатха̄вибхавам̣ вад̣д̣ханти.
28. идам̣ локе уттарийанти идам̣ пана имасмим̣ локе асадисам̣, майхам̣ ева а̄вен̣икам̣. ким̣ пана там̣ сам̣пӣл̣е мама посананти самба̄дхе мама сам̣вад̣д̣ханам̣. татха̄ хи айогхарамхи сам̣вад̣д̣хо, аппабхе чандасӯрийети чандасӯрийа̄нам̣ пабха̄рахите айогхаре сам̣вад̣д̣хомхӣти сам̣вад̣д̣хо амхи.
29. пӯтикун̣апасампун̣н̣а̄ти пӯтигандхана̄наппака̄ракун̣апасампун̣н̣а̄ гӯтханирайасадиса̄. ма̄ту куччхито джӣвитасам̣сайе ваттама̄не катхам̣ муччитва̄ никкхамитва̄. тато гхоратарети татопи габбхава̄сато да̄рун̣атаре, ависсат̣т̣хава̄сена дуккхе. паккхиттайогхарети паккхитто айогхаре, бандхана̄га̄ре т̣хапито вийа ахосинти дассети.
30. йадиханти еттха йадӣти нипа̄таматтам̣. та̄дисанти йа̄дисам̣ пуббе вуттам̣, та̄дисам̣ парамада̄рун̣ам̣ дуккхам̣ патва̄ ахам̣ раджджесу йади раджджа̄ми йади рамисса̄ми, евам̣ санте па̄па̄нам̣ ла̄мака̄нам̣ нихӣнапуриса̄нам̣ уттамо нихӣнатамо сийам̣.
31. уккан̣т̣хитомхи ка̄йена̄ти апаримуттагаббхава̄са̄дина̄ пӯтика̄йена уккан̣т̣хито ниббинно амхи. радждженамхи анаттхикоти радждженапи анаттхико амхи. йаккхинийа̄ хаттхато муттопи хи на̄хам̣ аджара̄маро, ким̣ ме раджджена, раджджан̃хи на̄ма саббесам̣ анаттха̄нам̣ саннипа̄тат̣т̣ха̄нам̣, таттха т̣хитака̄лато пат̣т̣ха̄йа дунниккхамам̣ хоти, тасма̄ там̣ анупагантва̄ ниббутим̣ парийесиссам̣, йаттха мам̣ маччу на маддийети йаттха т̣хитам̣ мам̣ маха̄сено маччура̄джа̄ на маддийе на оттхареййа на абхибхавеййа, там̣ ниббутим̣ аматамаха̄нибба̄нам̣ парийесисса̄мӣти.
32. ева̄хам̣ чинтайитва̄на̄ти евам̣ имина̄ вуттаппака̄рена на̄наппака̄рам̣ сам̣са̄ре а̄дӣнавам̣ паччавеккхан̣ена нибба̄не а̄нисам̣садассанена ча йонисо чинтетва̄. вираванте маха̄джанети майа̄ виппайогадуккха̄саханена вираванте паридеванте ма̄та̄питуппамукхе маханте джане. на̄гова бандханам̣ чхетва̄ти йатха̄ на̄ма маха̄бало хаттхина̄го дуббалатарам̣ раджджубандханам̣ сукхенева чхиндати, евамева н̃а̄тисан̇га̄дибхедасса тасмим̣ джане тан̣ха̄бандханасса чхинданена бандханам̣ чхетва̄ ка̄нанасан̇кха̄там̣ маха̄ванам̣ паббаджджӯпагаманавасена па̄висим̣. оса̄нага̄тха̄ вуттаттха̄ ева.
таттха ча маха̄сатто аттано паббаджджа̄дхиппа̄йам̣ джа̄нитва̄ ‘‘та̄та, ким̣ка̄ран̣а̄ паббаджасӣ’’ти ран̃н̃а̄ вутто ‘‘дева, ахам̣ ма̄тукуччхимхи даса ма̄се гӯтханирайе вийа васитва̄ ма̄ту куччхито никкханто йаккхинийа̄ бхайена сол̣асавасса̄ни бандхана̄га̄ре васанто бахи олокетумпи на лабхим̣, уссаданирайе паккхитто вийа ахосим̣, йаккхинито муттопи аджара̄маро на хоми, маччу на̄меса на сакка̄ кеначи джинитум̣, бхаве уккан̣т̣хитомхи, йа̄ва ме бйа̄дхиджара̄маран̣а̄ни на̄гаччханти, та̄вадева паббаджитва̄ дхаммам̣ чарисса̄ми, алам̣ ме раджджена, ануджа̄на̄хи мам̣, дева, паббаджиту’’нти ватва̄ –
‘‘йамекараттим̣ пат̣хамам̣, габбхе васати ма̄н̣аво;
аббхут̣т̣хитова со йа̄ти, са гаччхам̣ на ниваттатӣ’’ти. (джа̄. 1.15.363) –
а̄дина̄ чатувӣсатийа̄ га̄тха̄хи питу дхаммам̣ десетва̄ ‘‘маха̄ра̄джа, тумха̄кам̣ раджджам̣ тумха̄камева хоту, на майхам̣ имина̄ аттхо, тумхехи саддхим̣ катхентейева бйа̄дхиджара̄маран̣а̄ни а̄гаччхеййум̣, тит̣т̣хатха тумхе’’ти ватва̄ айада̄мам̣ чхиндитва̄ маттахаттхӣ вийа, кан̃чанапан̃джарам̣ бхиндитва̄ сӣхапотако вийа, ка̄ме паха̄йа ма̄та̄питаро вандитва̄ никкхами. атхасса пита̄ ‘‘айам̣ на̄ма кума̄ро паббаджитука̄мо, киман̇гам̣ пана̄хам̣, мама̄пи раджджена аттхо наттхӣ’’ти раджджам̣ паха̄йа тена саддхим̣ ева никкхами. тасмим̣ никкхаманте девӣпи амачча̄пи бра̄хман̣агахапатика̄дайопӣти сакаланагарава̄сино бхоге чхад̣д̣етва̄ никкхамим̣су. сама̄гамо маха̄ ахоси, париса̄ два̄дасайоджаника̄ джа̄та̄, те а̄да̄йа маха̄сатто химавантам̣ па̄виси.
сакко девара̄джа̄ тасса никкхантабха̄вам̣ н̃атва̄ виссакаммам̣ песетва̄ два̄дасайоджана̄йа̄мам̣ саттайоджанавиттха̄рам̣ ассамападам̣ ка̄реси, саббе ча паббаджитапариккха̄ре пат̣ийа̄да̄песи. идха маха̄саттасса паббаджджа̄ ча ова̄дада̄нан̃ча брахмалокапара̄йаната̄ ча париса̄йа самма̄ пат̣ипатти ча сабба̄ маха̄говиндачарийа̄йам̣ (чарийа̄. 1.37 а̄дайо) вуттанайенева ведитабба̄.
тада̄ ма̄та̄питаро маха̄ра̄джакула̄ни ахесум̣, париса̄ буддхапариса̄, айогхарапан̣д̣ито локана̄тхо.
тасса сесапа̄раминиддха̄ран̣а̄ а̄нубха̄вавибха̄вана̄ ча хет̣т̣ха̄ вуттанайенева ведитабба̄ти.
айогхарачарийа̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
4. бхисачарийа̄ван̣н̣ана̄
34. чатуттхе йада̄ хоми, ка̄сӣнам̣ пураваруттамети ‘‘ка̄сӣ’’ти бахувачанавасена ладдхавоха̄расса рат̣т̣хасса нагараваре ба̄ра̄н̣асийам̣ йасмим̣ ка̄ле джа̄тасам̣вад̣д̣хо хутва̄ васа̄мӣти аттхо. бхагинӣ ча бха̄таро сатта, ниббатта̄ соттийе кулети упакан̃чана̄дайо чха ахан̃ча̄ти бха̄таро сатта саббаканит̣т̣ха̄ кан̃чанадевӣ на̄ма бхагинӣ ча̄ти саббе майам̣ ат̣т̣ха джана̄ мантаджджхенаниратата̄йа соттийе удитодите махати бра̄хман̣акуле тада̄ ниббатта̄ джа̄та̄ти аттхо.
35. бодхисатто хи тада̄ ба̄ра̄н̣асийам̣ асӣтикот̣ивибхавасса бра̄хман̣амаха̄са̄ласса путто хутва̄ ниббатти. тасса ‘‘кан̃чанакума̄ро’’ти на̄мам̣ карим̣су. атхасса падаса̄ вичаран̣ака̄ле апаро путто виджа̄йи. ‘‘упакан̃чанакума̄ро’’тисса на̄мам̣ карим̣су. тато пат̣т̣ха̄йа маха̄саттам̣ ‘‘маха̄кан̃чанакума̄ро’’ти самуда̄чаранти. евам̣ пат̣ипа̄т̣ийа̄ сатта путта̄ ахесум̣. саббаканит̣т̣ха̄ пана ека̄ дхӣта̄. тасса̄ ‘‘кан̃чанадевӣ’’ти на̄мам̣ карим̣су. маха̄сатто вайаппатто таккасилам̣ гантва̄ саббасиппа̄ни уггахетва̄ пачча̄ган̃чхи.
атха нам̣ ма̄та̄питаро гхара̄ва̄сена бандхитука̄ма̄ ‘‘аттано сама̄наджа̄тикулато те да̄рикам̣ а̄несса̄ма̄’’ти вадим̣су. со ‘‘амма, та̄та, на майхам̣ гхара̄ва̄сена аттхо. майхан̃хи саббо локасаннива̄со а̄дитто вийа саппат̣ибхайо, бандхана̄га̄рам̣ вийа палибуддханам̣, укка̄рабхӯми вийа джигуччхо хутва̄ упат̣т̣ха̄ти, на ме читтам̣ ка̄месу раджджати, ан̃н̃е во путта̄ аттхи, те гхара̄ва̄сена нимантетха̄’’ти ватва̄ пунаппунам̣ йа̄читопи саха̄йехи йа̄ча̄питопи на иччхи, атха нам̣ саха̄йа̄ ‘‘самма, ким̣ пана твам̣ паттхайанто ка̄ме парибхун̃джитум̣ на иччхасӣ’’ти пуччхим̣су. со тесам̣ аттано неккхаммаджджха̄сайам̣ а̄рочеси. тена вуттам̣ ‘‘етесам̣ пуббаджо а̄си’’нтиа̄ди.
таттха етесам̣ пуббаджо а̄синти етесам̣ упакан̃чанака̄дӣнам̣ саттаннам̣ джет̣т̣хабха̄тико ахам̣ тада̄ ахосим̣. хирӣсуккамупа̄гатоти суккавипа̄катта̄ санта̄насса висодханато ча суккам̣ па̄паджигуччханалаккхан̣ам̣ хирим̣ бхусам̣ а̄гато, ативийа па̄пам̣ джигуччханто а̄синти аттхо. бхавам̣ дисва̄на бхайато, неккхамма̄бхирато аханти ка̄мабхава̄дӣнам̣ васена саббам̣ бхавам̣ паккхандитум̣ а̄гаччхантам̣ чан̣д̣ахаттхим̣ вийа, хим̣ситум̣ а̄гаччхантам̣ уккхитта̄сикам̣ вадхакам̣ вийа, сӣхам̣ вийа, йаккхам̣ вийа, раккхасам̣ вийа, гхорависам̣ вийа, а̄сивисам̣ вийа, а̄диттам̣ ан̇га̄рам̣ вийа, саппат̣ибхайам̣ бхайа̄накабха̄вато пасситва̄ тато муччанаттхан̃ча паббаджджа̄бхирато паббаджитва̄ ‘‘катхам̣ ну кхо дхаммачарийам̣ самма̄пат̣ипаттим̣ пӯреййам̣, джха̄насама̄паттийо ча ниббаттеййа’’нти паббаджджа̄кусаладхаммапат̣хамаджджха̄на̄диабхирато тада̄ ахам̣ а̄синти аттхо.
36. пахита̄ти ма̄та̄питӯхи песита̄. екама̄наса̄ти сама̄наджджха̄сайа̄ пуббе майа̄ екаччханда̄ мана̄пача̄рино ма̄та̄питӯхи пахитатта̄ пана мама пат̣иккӯлам̣ амана̄пам̣ ваданта̄. ка̄мехи мам̣ нимантентӣти маха̄питӯхи ва̄ екама̄наса̄ ка̄мехи мам̣ нимантенти. кулавам̣сам̣ дха̄рехӣти гхара̄ва̄сам̣ сан̣т̣хапенто аттано кулавам̣сам̣ дха̄рехи патит̣т̣хапехӣти ка̄мехи мам̣ нимантесунти аттхо.
37. йам̣ тесам̣ вачанам̣ вуттанти тесам̣ мама пийасаха̄йа̄нам̣ йам̣ вачанам̣ вуттам̣. гихидхамме сукха̄ваханти гихибха̄ве сати гахат̣т̣хабха̄ве т̣хитасса пурисасса н̃а̄йа̄нугататта̄ дит̣т̣хадхаммикасса сампара̄йикасса ча сукхасса а̄ваханато сукха̄вахам̣. там̣ ме ахоси кат̣хинанти там̣ тесам̣ майхам̣ саха̄йа̄нам̣ ма̄та̄питӯнан̃ча вачанам̣ екантенева неккхамма̄бхирататта̄ амана̄пабха̄вена ме кат̣хинам̣ пхарусам̣ дивасам̣ сантаттапха̄ласадисам̣ убхопи кан̣н̣е джха̄пентам̣ вийа ахоси.
38. те мам̣ тада̄ уккхипантанти те майхам̣ саха̄йа̄ ма̄та̄питӯхи аттано ча упанимантанавасена анекава̄рам̣ упанӣйама̄не ка̄ме уддхамуддхам̣ кхипантам̣ чхад̣д̣ентам̣ пат̣иккхипантам̣ мам̣ пуччхим̣су. паттхитам̣ мама̄ти ито висуддхатарам̣ ким̣ ну кхо имина̄ паттхитанти майа̄ абхипаттхитам̣ мама там̣ паттханам̣ пуччхим̣су – ‘‘ким̣ твам̣ паттхайасе, самма, йади ка̄ме на бхун̃джасӣ’’ти.
39. аттхака̄моти аттано аттхака̄мо, па̄пабхӣрӯти аттхо. ‘‘аттака̄мо’’типи па̄л̣и. хитесинанти майхам̣ хитесӣнам̣ пийасаха̄йа̄нам̣. кечи ‘‘аттхака̄махитесина’’нти пат̣ханти, там̣ на сундарам̣.
40. питу ма̄ту ча са̄вайунти те майхам̣ саха̄йа̄ аниваттанӣйам̣ мама паббаджджа̄чхандам̣ видитва̄ паббаджитука̄мата̄дӣпакам̣ майхам̣ вачанам̣ питу ма̄ту ча са̄весум̣. ‘‘йаггхе, аммата̄та̄, джа̄на̄тха, екантенева маха̄кан̃чанакума̄ро паббаджиссати, на со сакка̄ кеначи упа̄йена ка̄месу упанету’’нти авочум̣. ма̄та̄пита̄ евама̄хӯти тада̄ майхам̣ ма̄та̄питаро мама саха̄йехи вуттам̣ мама вачанам̣ сутва̄ евама̄хам̣су – ‘‘саббева паббаджа̄ма, бхо’’ти, йади маха̄кан̃чанакума̄расса неккхаммам̣ абхиручитам̣, йам̣ тасса абхиручитам̣, тадамха̄кампи абхиручитамева, тасма̄ саббева паббаджа̄ма, бхоти. ‘‘бхо’’ти тесам̣ бра̄хман̣а̄нам̣ а̄лапанам̣. ‘‘паббаджа̄ма кхо’’типи па̄т̣хо, паббаджа̄ма ева̄ти аттхо. маха̄саттасса хи паббаджджа̄чхандам̣ видитва̄ упакан̃чана̄дайо чха бха̄таро бхагинӣ ча кан̃чанадевӣ паббаджитука̄ма̄ва ахесум̣, тена тепи ма̄та̄питӯхи гхара̄ва̄сена нимантийама̄на̄ на иччхим̣суйева. тасма̄ евама̄хам̣су ‘‘саббева паббаджа̄ма, бхо’’ти.
еван̃ча пана ватва̄ маха̄саттам̣ ма̄та̄питаро паккоситва̄ аттанопи адхиппа̄йам̣ тасса а̄чиккхитва̄ ‘‘та̄та, йади паббаджитука̄моси, асӣтикот̣идханам̣ тава сантакам̣ йатха̄сукхам̣ виссаджджехӣ’’ти а̄хам̣су. атха нам̣ маха̄пурисо капан̣аддхика̄дӣнам̣ виссаджджетва̄ маха̄бхиниккхаманам̣ никкхамитва̄ химавантам̣ па̄виси. тена саддхим̣ ма̄та̄питаро чха бха̄таро ча бхагинӣ ча еко да̄со ека̄ да̄сӣ еко ча саха̄йо гхара̄ва̄сам̣ паха̄йа агамам̣су. тена вуттам̣ –
41. ‘‘убхо ма̄та̄ пита̄ майхам̣, бхагинӣ ча сатта бха̄таро;
амитадханам̣ чхад̣д̣айитва̄, пависимха̄ маха̄вана’’нти.
джа̄такат̣т̣хакатха̄йам̣ (джа̄. ат̣т̣ха. 4.14.77 бхисаджа̄такаван̣н̣ана̄) пана ‘‘ма̄та̄питӯсу ка̄лам̣катесу тесам̣ каттаббакиччам̣ катва̄ маха̄сатто маха̄бхиниккхаманам̣ никкхамӣ’’ти вуттам̣.
евам̣ химавантам̣ пависитва̄ ча те бодхисаттаппамукха̄ екам̣ падумасарам̣ нисса̄йа раман̣ӣйе бхӯмибха̄ге ассамам̣ катва̄ паббаджитва̄ ванамӯлапхала̄ха̄ра̄ йа̄пайим̣су. тесу упакан̃чана̄дайо ат̣т̣ха джана̄ ва̄рена пхала̄пхалам̣ а̄харитва̄ екасмим̣ па̄са̄н̣апхалаке аттано итаресан̃ча кот̣т̣ха̄се катва̄ гхан̣т̣исан̃н̃ам̣ датва̄ аттано кот̣т̣ха̄сам̣ а̄да̄йа васанат̣т̣ха̄нам̣ пависанти. сеса̄пи гхан̣т̣исан̃н̃а̄йа пан̣н̣аса̄лато никкхамитва̄ аттано аттано па̄пун̣анакот̣т̣ха̄сам̣ а̄да̄йа васанат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ парибхун̃джитва̄ саман̣адхаммам̣ каронти.
апарабха̄ге бхиса̄ни а̄харитва̄ татхева кха̄данти. таттха те гхоратапа̄ парамадхитиндрийа̄ касин̣апарикаммам̣ каронта̄ вихарим̣су. атха несам̣ сӣлатеджена саккасса бхаванам̣ кампи. сакко там̣ ка̄ран̣ам̣ н̃атва̄ ‘‘име исайо вӣмам̣сисса̄мӣ’’ти аттано а̄нубха̄вена маха̄саттасса кот̣т̣ха̄се тайо дивасе антарадха̄песи. маха̄сатто пат̣хамадивасе кот̣т̣ха̄сам̣ адисва̄ ‘‘мама кот̣т̣ха̄со памут̣т̣хо бхависсатӣ’’ти чинтеси. дутийадивасе ‘‘мама досена бхавитаббам̣, пан̣а̄манавасена мама кот̣т̣ха̄сам̣ на т̣хапитам̣ ман̃н̃е’’ти чинтеси. татийадивасе ‘‘там̣ ка̄ран̣ам̣ сутва̄ кхама̄песса̄мӣ’’ти са̄йанхасамайе гхан̣т̣исан̃н̃ам̣ датва̄ та̄йа сан̃н̃а̄йа саббесу саннипатитесу таматтхам̣ а̄рочетва̄ тӣсупи дивасесу техи джет̣т̣хакот̣т̣ха̄сасса т̣хапитабха̄вам̣ сутва̄ ‘‘тумхехи майхам̣ кот̣т̣ха̄со т̣хапито, майа̄ пана на ладдхо, ким̣ ну кхо ка̄ран̣а’’нти а̄ха. там̣ сутва̄ саббева сам̣вегаппатта̄ ахесум̣.
тасмим̣ ассаме руккхадевата̄пи аттано бхаванато отаритва̄ тесам̣ сантике нисӣди. манусса̄нам̣ хаттхато пала̄йитва̄ аран̃н̃ам̣ павит̣т̣хо еко ва̄ран̣о ахитун̣д̣икахаттхато пала̄йитва̄ мутто саппакӣл̣а̄панако еко ва̄наро ча техи исӣхи катапаричайа̄ тада̄ тесам̣ сантикам̣ гантва̄ екамантам̣ ат̣т̣хам̣су. саккопи ‘‘исиган̣ам̣ паригган̣хисса̄мӣ’’ти адиссама̄нака̄йо таттхева ат̣т̣ха̄си. тасмин̃ча кхан̣е бодхисаттасса канит̣т̣хо упакан̃чаната̄пасо ут̣т̣ха̄йа бодхисаттам̣ вандитва̄ сеса̄нам̣ апачитим̣ дассетва̄ ‘‘ахам̣ сан̃н̃ам̣ пат̣т̣хапетва̄ атта̄нан̃н̃ева содхетум̣ лабха̄мӣ’’ти пуччхитва̄ ‘‘а̄ма, лабхасӣ’’ти вутте исиган̣амаджджхе т̣хатва̄ сапатхам̣ каронто –
‘‘ассам̣ гавам̣ раджатам̣ джа̄тарӯпам̣, бхарийан̃ча со идха лабхатам̣ мана̄пам̣;
путтехи да̄рехи саман̇ги хоту, бхиса̄ни те бра̄хман̣а йо аха̄сӣ’’ти. (джа̄. 1.14.78) –
имам̣ га̄тхам̣ абха̄си. иман̃хи со ‘‘йаттака̄ни пийаваттхӯни хонти, техи виппайоге таттака̄ни дуккха̄ни уппаджджантӣ’’ти ваттхука̄ме гараханто а̄ха.
там̣ сутва̄ исиган̣о ‘‘ма̄риса, ма̄ катхайа, атибха̄рийо те сапатхо’’ти кан̣н̣е пидахи. бодхисаттопи ‘‘атибха̄рийо те сапатхо, на, твам̣ та̄та, ган̣хаси, тава патта̄сане нисӣда̄’’ти а̄ха. сеса̄пи сапатхам̣ каронта̄ йатха̄ккамам̣ –
‘‘ма̄лан̃ча со ка̄сикачанданан̃ча, дха̄рету путтасса бахӯ бхаванту;
ка̄месу тиббам̣ курутам̣ апеккхам̣, бхиса̄ни те бра̄хман̣а йо аха̄си.
‘‘пахӯтадхан̃н̃о касима̄ йасассӣ, путте гихӣ дханима̄ саббака̄ме;
вайам̣ апассам̣ гхарама̄васа̄ту, бхиса̄ни те бра̄хман̣а йо аха̄си.
‘‘со кхаттийо хоту пасайхака̄рӣ, ра̄джа̄бхира̄джа̄ балава̄ йасассӣ;
сача̄турантам̣ махима̄васа̄ту, бхиса̄ни те бра̄хман̣а йо аха̄си.
‘‘со бра̄хман̣о хоту авӣтара̄го, мухуттанаккхаттапатхесу йутто;
пӯджету нам̣ рат̣т̣хапатӣ йасассӣ, бхиса̄ни те бра̄хман̣а йо аха̄си.
‘‘аджджха̄йакам̣ саббасамантаведам̣, тапассинам̣ ман̃н̃ату саббалоко;
пӯдженту нам̣ джа̄напада̄ самечча, бхиса̄ни те бра̄хман̣а йо аха̄си.
‘‘чатуссадам̣ га̄маварам̣ самиддхам̣, диннан̃хи со бхун̃джату ва̄савена;
авӣтара̄го маран̣ам̣ упету, бхиса̄ни те бра̄хман̣а йо аха̄си.
‘‘со га̄ман̣ӣ хоту саха̄йамаджджхе, наччехи гӣтехи памодама̄но;
со ра̄джато бйасанама̄латтха кин̃чи, бхиса̄ни те бра̄хман̣а йо аха̄си.
‘‘там̣ екара̄джа̄ патхавим̣ виджетва̄, иттхӣсахассасса т̣хапету агге;
сӣмантинӣнам̣ павара̄ бхава̄ту, бхиса̄ни те бра̄хман̣а йа̄ аха̄си.
‘‘исӣнан̃хи са̄ саббасама̄гата̄нам̣, бхун̃джеййа са̄дум̣ авикампама̄на̄;
чара̄ту ла̄бхена викаттхама̄на̄, бхиса̄ни те бра̄хан̣а йа̄ аха̄си.
‘‘а̄ва̄сико хоту маха̄виха̄ре, навакаммико хоту гаджан̇гала̄йам̣;
а̄локасандхим̣ дивасам̣ кароту, бхиса̄ни те бра̄хман̣а йо аха̄си.
‘‘со баджджхатам̣ па̄сасатехи чхамхи, рамма̄ вана̄ нӣйату ра̄джадха̄ним̣;
туттехи со хан̃н̃ату па̄чанехи, бхиса̄ни те бра̄хман̣а йо аха̄си.
‘‘алаккама̄лӣ типукан̣н̣апит̣т̣хо, лат̣т̣хӣхато саппамукхам̣ упету;
сакаччхабандхо висикхам̣ чара̄ту, бхиса̄ни те бра̄хман̣а йо аха̄сӣ’’ти. (джа̄. 1.14.79-90) –
има̄ га̄тха̄йо авочум̣.
таттха тиббанти ваттхука̄макилесака̄месу бахалам̣ апеккхам̣ кароту. касима̄ти сампаннакасикаммо. путте гихӣ дханима̄ саббака̄мети путте лабхату, гихӣ хоту, саттавидхена дханена дханима̄ хоту, рӯпа̄дибхеде саббака̄ме лабхату. вайам̣ апассанти махаллакака̄лепи апаббаджитва̄ аттано вайам̣ апассанто пан̃чака̄магун̣асамиддхам̣ гхарамева а̄васату. ра̄джа̄бхира̄джа̄ти ра̄джӯнам̣ антаре атира̄джа̄. авӣтара̄готи пурохитат̣т̣ха̄натан̣ха̄йа сатан̣хо. тапассинанти тапасӣлам̣, сӣласампанноти нам̣ ман̃н̃ату. чатуссаданти а̄кин̣н̣амануссата̄йа мануссехи пахӯтадхан̃н̃ата̄йа дхан̃н̃ена сулабхада̄рута̄йа да̄рӯхи сампаннодаката̄йа удакена̄ти чатӯхи уссаннам̣. ва̄савена̄ти ва̄савена диннам̣ вийа ачалам̣, ва̄савато ладдхавара̄нубха̄венева ра̄джа̄нам̣ а̄ра̄дхетва̄ тена диннантипи аттхо. авӣтара̄готи авигатара̄го каддаме сӯкаро вийа ка̄мапан̇ке нимуггова хоту.
га̄ман̣ӣти га̄маджет̣т̣хако. танти там̣ иттхим̣. екара̄джа̄ти аггара̄джа̄. иттхӣсахассасса̄ти вачанамат̣т̣хата̄йа вуттам̣. сол̣асаннам̣ иттхисахасса̄нам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапетӯти аттхо. сӣмантинӣнанти сӣмантадхара̄нам̣, иттхӣнанти аттхо. саббасама̄гата̄нанти саббесам̣ саннипатита̄нам̣ маджджхе нисӣдитва̄. авикампама̄на̄ти аносаккама̄на̄ са̄дурасам̣ бхун̃джатӯти аттхо. чара̄ту ла̄бхена викаттхама̄на̄ти ла̄бхахету син̇га̄равесам̣ гахетва̄ ла̄бхам̣ уппа̄детум̣ чарату. а̄ва̄сикоти а̄ва̄саджагганако. гаджан̇гала̄йанти евам̣на̄маке нагаре. таттха кира даббасамбха̄ра̄ сулабха̄. а̄локасандхим̣ дивасанти екадивасена екамева ва̄тапа̄нам̣ кароту. со кира девапутто кассапабуддхака̄ле гаджан̇галанагарам̣ нисса̄йа йоджанике маха̄виха̄ре а̄ва̄сико сан̇гхаттхеро хутва̄ джин̣н̣е виха̄ре навакамма̄ни каронтова маха̄дуккхам̣ анубхави, там̣ сандха̄йа̄ха.
па̄сасатехӣти бахӯхи па̄сехи. чхамхӣти чатӯсу па̄десу гӣва̄йа кат̣ибха̄ге ча̄ти чхасу т̣ха̄несу. туттехӣти двикан̣т̣ака̄хи дӣгхалат̣т̣хӣхи. па̄чанехӣти рассапа̄чанехи, ан̇кусакехи ва̄. алаккама̄лӣти ахитун̣д̣икена кан̣т̣хе париккхипитва̄ т̣хапита̄йа алаккама̄ла̄йа саманна̄гато. типукан̣н̣апит̣т̣хоти типупил̣андханена пил̣андхитапит̣т̣хикан̣н̣о кан̣н̣апит̣т̣хо. лат̣т̣хихатоти саппакӣл̣а̄панам̣ сиккха̄пайама̄но лат̣т̣хийа̄ хато хутва̄. саббам̣ те ка̄мабхогам̣ гхара̄ва̄сам̣ аттана̄ аттана̄ анубхӯтадуккхан̃ча джигуччханта̄ татха̄ татха̄ сапатхам̣ каронта̄ евама̄хам̣су.
атха бодхисатто ‘‘саббехи имехи сапатхо като, майа̄пи ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти сапатхам̣ каронто –
‘‘йо ве анат̣т̣хам̣ва нат̣т̣ханти ча̄ха, ка̄мева со лабхатам̣ бхун̃джатан̃ча;