13. суван̣н̣аса̄мачарийа̄ван̣н̣ана̄

111. терасаме са̄мо йада̄ ване а̄синти химавантасмим̣ мигасаммата̄йа на̄ма надийа̄ тӣре махати аран̃н̃е са̄мо на̄ма та̄пасакума̄ро йада̄ ахоси. саккена абхиниммитоти саккасса дева̄наминдасса упадесасампаттийа̄ джа̄татта̄ саккена ниббаттито джанито. татра̄йам̣ анупуббикатха̄ – атӣте ба̄ра̄н̣асито авидӯре надийа̄ тӣре еко неса̄дага̄мо ахоси. таттха джет̣т̣ханеса̄дасса путто джа̄то. тасса ‘‘дукӯло’’ти на̄мамакам̣су. тасса̄ ева надийа̄ паратӣрепи еко неса̄дага̄мо ахоси. таттха джет̣т̣ханеса̄дасса дхӣта̄ джа̄та̄. тасса̄ ‘‘па̄рика̄’’ти на̄мамакам̣су. те убхопи брахмалокато а̄гата̄ суддхасатта̄. тесам̣ вайаппатта̄нам̣ аниччхама̄на̄нам̣йева а̄ва̄хавива̄хам̣ карим̣су. те убхопи килесасамуддам̣ анотаритва̄ брахма̄но вийа екато васим̣су. на ча кин̃чи неса̄дакаммам̣ каронти.

атха дукӯлам̣ ма̄та̄питаро ‘‘та̄та, твам̣ неса̄дакаммам̣ на кароси, нева гхара̄ва̄сам̣ иччхаси, ким̣ на̄ма кариссасӣ’’ти а̄хам̣су. со ‘‘тумхесу ануджа̄нантесу паббаджисса̄мӣ’’ти а̄ха. ‘‘тена хи паббаджа̄хӣ’’ти. двепи джана̄ химавантам̣ пависитва̄ йасмим̣ т̣ха̄не мигасаммата̄ на̄ма надӣ химавантато отаритва̄ ган̇гам̣ патта̄, там̣ т̣ха̄нам̣ гантва̄ ган̇гам̣ паха̄йа мигасаммата̄бхимукха̄ абхирухим̣су. тада̄ саккасса бхаванам̣ ун̣ха̄ка̄рам̣ дассеси. сакко там̣ ка̄ран̣ам̣ н̃атва̄ виссакаммуна̄ тасмим̣ т̣ха̄не ассамам̣ ма̄песи. те таттха гантва̄ паббаджитва̄ саккадаттийе ассаме ка̄ма̄вачараметтам̣ бха̄ветва̄ пат̣ивасим̣су. саккопи тесам̣ упат̣т̣ха̄нам̣ а̄гаччхати.

со екадивасам̣ ‘‘тесам̣ чаккхӯ париха̄йиссантӣ’’ти н̃атва̄ упасан̇камитва̄ ‘‘бханте, во чаккхӯнам̣ антара̄йо пан̃н̃а̄йати, пат̣иджагганакам̣ путтам̣ ладдхум̣ ват̣т̣ати, джа̄на̄ми тумха̄кам̣ суддхачиттатам̣, тасма̄ па̄рика̄йа утуника̄ле на̄бхим̣ хаттхена пара̄масеййа̄тха, евам̣ во путто джа̄йиссати, со во упат̣т̣хахиссатӣ’’ти ватва̄ пакка̄ми. дукӯлапан̣д̣ито там̣ ка̄ран̣ам̣ па̄рика̄йа а̄чиккхитва̄ тасса̄ утуника̄ле на̄бхим̣ пара̄маси. тада̄ бодхисатто девалока̄ чавитва̄ тасса̄ куччхимхи пат̣исандхим̣ ган̣хи, са̄ дасама̄саччайена суван̣н̣аван̣н̣ам̣ путтам̣ виджа̄йи. теневасса ‘‘суван̣н̣аса̄мо’’ти на̄мам̣ карим̣су. там̣ апарабха̄ге вад̣д̣хитва̄ сол̣асавассуддесикампи ма̄та̄питаро раккханта̄ ассаме нисӣда̄петва̄ сайамева ванамӯлапхала̄пхалаттха̄йа гаччханти.

атхекадивасам̣ ване пхала̄пхалам̣ а̄да̄йа ниваттитва̄ ассамападато авидӯре мегхе ут̣т̣хите руккхамӯлам̣ пависитва̄ ваммикаматтхаке т̣хита̄нам̣ сарӣрато седагандхамиссаке удаке тасмим̣ ваммикабиле т̣хитасса а̄сивисасса на̄са̄пут̣ам̣ павит̣т̣хе а̄сивисо куджджхитва̄ на̄са̄ва̄тена пахари. две андха̄ хутва̄ паридевама̄на̄ виравим̣су. атха маха̄сатто ‘‘мама ма̄та̄питаро атичира̄йанти, ка̄ ну кхо тесам̣ паваттӣ’’ти пат̣имаггам̣ гантва̄ саддамака̄си. те тасса саддам̣ сан̃джа̄нитва̄ пат̣исаддам̣ катва̄ путтасинехена ‘‘та̄та са̄ма, идха парипантхо аттхи, ма̄ а̄гамӣ’’ти ватва̄ садда̄нуса̄рена сайамева сама̄гамим̣су. со ‘‘кена во ка̄ран̣ена чаккхӯни винат̣т̣ха̄нӣ’’ти пуччхитва̄ ‘‘та̄та, майам̣ на джа̄на̄ма, деве вассанте руккхамӯле ваммикаматтхаке т̣хита̄, атха на пасса̄ма̄’’ти вуттаматте ева ан̃н̃а̄си ‘‘таттха а̄сивисена бхавитаббам̣, тена куддхена на̄са̄ва̄то виссат̣т̣хо бхависсатӣ’’ти.

атха ‘‘ма̄ чинтайиттха, ахам̣ во пат̣иджаггисса̄мӣ’’ти ма̄та̄питаро ассамам̣ нетва̄ тесам̣ раттит̣т̣ха̄надива̄т̣т̣ха̄на̄дисан̃чаран̣ат̣т̣ха̄не раджджуке бандхи. тато пат̣т̣ха̄йа те ассаме т̣хапетва̄ ванамӯлапхала̄пхала̄ни а̄харати, па̄това васанат̣т̣ха̄нам̣ саммаджджати, па̄нӣйам̣ а̄харати, парибходжанӣйам̣ упат̣т̣ха̄пети, дантакат̣т̣хамукходака̄ни датва̄ мадхурапхала̄пхалам̣ дети. техи мукхе виккха̄лите сайам̣ парибхун̃джитва̄ ма̄та̄питаро вандитва̄ тесам̣ авидӯрейева аччхати – ‘‘ким̣ ну кхо име а̄н̣а̄пентӣ’’ти. висесена ча меттам̣ бахуламака̄си, тенасса сатта̄ аппат̣иккӯла̄ ахесум̣. йатха̄ часса сатта̄, евам̣ сатта̄нам̣ со бодхисатто аппат̣иккӯло. евам̣ со дивасе дивасе пхала̄пхалаттха̄йа аран̃н̃ам̣ гаччхантопи а̄гаччхантопи мигаган̣апаривуто ева ахоси. сӣхабйаггха̄дивипаккхасатта̄пи тена саддхим̣ ативийа виссаттха̄, метта̄нубха̄вена панасса васанат̣т̣ха̄не ан̃н̃аман̃н̃ам̣ тираччха̄нагата̄ мудучиттатам̣ пат̣илабхим̣су. ити со саббаттха метта̄нубха̄вена абхӣрӯ анутра̄сӣ брахма̄ вийа аверо виха̄си. тена вуттам̣ ‘‘паване сӣхабйаггхе ча, метта̄йамупана̄майи’’нтиа̄ди.

таттха метта̄йамупана̄майинти ма-ка̄ро падасандхикаро, метта̄бха̄вана̄йа курӯракамманте сӣхабйаггхепи пхари, пагева сесасаттети адхиппа̄йо. атха ва̄ метта̄ айати паваттати етена̄ти метта̄йо, метта̄бха̄вана̄. там̣ метта̄йам̣ упана̄майим̣ саттесу анодхисо упанесим̣. ‘‘сӣхабйаггхехӣ’’типи па̄т̣хо. тассаттхо – на кеваламахамева, атха кхо паване сӣхабйаггхехи, йасмим̣ маха̄ване тада̄ ахам̣ вихара̄ми, таттха сӣхабйаггхехи саддхим̣ ахам̣ саттесу меттам̣ упана̄месим̣. сӣхабйаггха̄пи хи тада̄ мама̄нубха̄вена саттесу меттачиттатам̣ пат̣илабхим̣су, пагева итаре сатта̄ти дассети.

112. пасадамигавара̄хехӣти пасадамигехи чева ванасӯкарехи ча. парива̄ретва̄ти етехи атта̄нам̣ парива̄ритам̣ катва̄ тасмим̣ аран̃н̃е васим̣.

113. ида̄ни тада̄ аттано метта̄бха̄вана̄йа ладдхам̣ а̄нисам̣сам̣ маттхакаппаттин̃часса дассетум̣ ‘‘на мам̣ кочи уттасатӣ’’ти оса̄нага̄тхама̄ха. тассаттхо – сасабил̣а̄ра̄дико бхӣрукаджа̄тикопи кочи сатто мам̣ на уттасати на уббиджджети. ахампи кассачи сӣхабйаггха̄дитираччха̄нато йаккха̄диамануссато луддалохитапа̄н̣имануссатоти куточипи на бха̄йа̄ми. касма̄? йасма̄ метта̄баленупаттхаддхо чирака̄лам̣ бха̄вита̄йа метта̄па̄рамита̄йа̄нубха̄вена упаттхамбхито тасмим̣ паване маха̄аран̃н̃е тада̄ рама̄ми абхирама̄мӣти. сесам̣ сувин̃н̃еййамева.

евам̣ пана маха̄сатто саббасатте метта̄йанто ма̄та̄питаро ча са̄дхукам̣ пат̣иджагганто екадивасам̣ аран̃н̃ато мадхурапхала̄пхалам̣ а̄харитва̄ ассаме т̣хапетва̄ ма̄та̄питаро вандитва̄ ‘‘па̄нӣйам̣ а̄да̄йа а̄гамисса̄мӣ’’ти мигаган̣апаривуто две миге екато катва̄ тесам̣ пит̣т̣хийам̣ па̄нӣйагхат̣ам̣ т̣хапетва̄ хаттхена гахетва̄ надӣтиттхам̣ агама̄си. тасмим̣ самайе ба̄ра̄н̣асийам̣ пӣл̣ийаккхо на̄ма ра̄джа̄ раджджам̣ ка̄реси. со мигамам̣салобхена ма̄тарам̣ раджджам̣ пат̣иччха̄петва̄ саннаддхапан̃ча̄вудхо химавантам̣ пависитва̄ миге вадхитва̄ мам̣сам̣ кха̄дитва̄ чаранто мигасамматам̣ надим̣ патва̄ анупуббена са̄масса па̄нӣйагахан̣атиттхам̣ патто. мигападавалан̃джам̣ дисва̄ гаччханто там̣ татха̄ гаччхантам̣ дисва̄ ‘‘майа̄ еттакам̣ ка̄лам̣ евам̣ вичаранто мануссо на дит̣т̣хапуббо, дево ну кхо еса на̄го ну кхо, сача̄хам̣ упасан̇камитва̄ пуччхисса̄ми, сахаса̄ паккамеййа̄ти. йам̣нӯна̄хам̣ етам̣ виджджхитва̄ дуббалам̣ катва̄ пуччхеййа’’нти чинтетва̄ маха̄саттам̣ нхатва̄ ва̄качӣрам̣ нива̄сетва̄ аджиначаммам̣ екам̣сам̣ каритва̄ па̄нӣйагхат̣ам̣ пӯретва̄ уккхипитва̄ ва̄мам̣сакӯт̣е т̣хапанака̄ле ‘‘ида̄ни там̣ виджджхитум̣ самайо’’ти висапӣтена сарена даккхин̣апассе виджджхи. саро ва̄мапассена никкхами. тасса виддхабха̄вам̣ н̃атва̄ мигаган̣о бхӣто пала̄йи.

са̄мапан̣д̣ито пана виддхопи па̄нӣйагхат̣ам̣ йатха̄ ва̄ татха̄ ва̄ анавасумбхетва̄ сатим̣ паччупат̣т̣ха̄петва̄ сан̣икам̣ ота̄ретва̄ ва̄лукам̣ бйӯхитва̄ т̣хапетва̄ дисам̣ ваваттхапетва̄ ма̄та̄питӯнам̣ васанат̣т̣ха̄надиса̄бха̄гена сӣсам̣ катва̄ нипаджджитва̄ мукхена лохитам̣ чхад̣д̣етва̄ ‘‘мама кочи верӣ на̄ма наттхи, мамапи каттхачи верам̣ на̄ма наттхӣ’’ти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –

‘‘ко ну мам̣ усуна̄ виджджхи, паматтам̣ удаха̄ракам̣;

кхаттийо бра̄хман̣о вессо, ко мам̣ виддха̄ нилӣйатӣ’’ти. (джа̄. 2.22.296);

там̣ сутва̄ ра̄джа̄ ‘‘айам̣ майа̄ виджджхитва̄ патхавийам̣ па̄титопи нева мам̣ аккосати на парибха̄сати, мама хадайамам̣сам̣ самба̄ханто вийа пийавачанена самуда̄чарати, гамисса̄мисса сантика’’нти чинтетва̄ упасан̇камитва̄ атта̄нам̣ аттана̄ ча виддхабха̄вам̣ а̄викатва̄ ‘‘ко ва̄ твам̣ касса ва̄ путто’’ти маха̄саттам̣ пуччхи.

со ‘‘са̄мо на̄ма̄хам̣ дукӯлапан̣д̣итасса на̄ма неса̄даисино путто, кисса пана мам̣ виджджхӣ’’ти а̄ха. со пат̣хамам̣ ‘‘мигасан̃н̃а̄йа̄’’ти муса̄ва̄дам̣ ватва̄ ‘‘ахам̣ имам̣ нирапара̄дхам̣ ака̄ран̣ена виджджхи’’нти анусочитва̄ йатха̄бхӯтам̣ а̄викатва̄ тасса ма̄та̄питӯнам̣ васанат̣т̣ха̄нам̣ пуччхитва̄ таттха гантва̄ тесам̣ атта̄нам̣ а̄викатва̄ техи катапат̣исантха̄ро ‘‘са̄мо майа̄ виддхо’’ти ватва̄ те паридеванте сокасама̄панне ‘‘йам̣ са̄мена каттаббам̣ парича̄рикакаммам̣, там̣ катва̄ ахам̣ во упат̣т̣хахисса̄мӣ’’ти самасса̄сетва̄ са̄масса сантикам̣ а̄неси. те таттха гантва̄ на̄наппака̄рам̣ паридевитва̄ тасса уре хаттхам̣ т̣хапетва̄ ‘‘путтасса ме сарӣре усума̄ ваттатева, висавегена висан̃н̃итам̣ а̄панно бхависсатӣти ниббисабха̄ваттха̄йа саччакирийам̣ карисса̄ма̄’’ти чинтетва̄ –

‘‘йам̣ кин̃читтхи катам̣ пун̃н̃ам̣, майхан̃чева питучча те;

саббена тена кусалена, висам̣ са̄масса хан̃н̃атӯ’’ти. (джа̄. 2.22.388) –

ма̄тара̄,

‘‘йам̣ кин̃читтхи катам̣ пун̃н̃ам̣, майхан̃чева ма̄тучча те;

саббена тена кусалена, висам̣ са̄масса хан̃н̃атӯ’’ти. (джа̄. 2.22.396) –

питара̄,

‘‘паббатйа̄хам̣ гандхама̄дане, чирараттанива̄синӣ;

на ме пийатаро кочи, ан̃н̃о са̄мена виджджати;

етена саччаваджджена, висам̣ са̄масса хан̃н̃атӯ’’ти. (джа̄. 2.22.398) –

девата̄йа ча саччакирийа̄йа ката̄йа маха̄сатто кхиппам̣ вут̣т̣ха̄си. падумапаттапала̄се удакабинду вийа виниват̣т̣етва̄ а̄ба̄дхо вигато. виддхат̣т̣ха̄нам̣ арогам̣ па̄катикамева ахоси. ма̄та̄питӯнам̣ чаккхӯни уппаджджим̣су. ити маха̄саттасса арогата̄, ма̄та̄питӯнан̃ча чаккхупат̣ила̄бхо, арун̣уггаманам̣, тесам̣ чатуннампи ассамейева ават̣т̣ха̄нанти саббам̣ екаккхан̣ейева ахоси.

атха маха̄сатто ран̃н̃а̄ саддхим̣ пат̣исантха̄рам̣ катва̄ ‘‘дхаммам̣ чара, маха̄ра̄джа̄’’тиа̄дина̄ (джа̄. 2.22.411-412) дхаммам̣ десетва̄ уттаримпи овадитва̄ пан̃ча сӣла̄ни ада̄си. со тасса ова̄дам̣ сираса̄ пат̣иггахетва̄ вандитва̄ ба̄ра̄н̣асим̣ гантва̄ да̄на̄дӣни пун̃н̃а̄ни катва̄ саггапара̄йано ахоси. бодхисаттопи саддхим̣ ма̄та̄питӯхи абхин̃н̃а̄сама̄паттийо ниббаттетва̄ а̄йупарийоса̄не брахмалокӯпаго ахоси.

тада̄ ра̄джа̄ а̄нандаттхеро ахоси, девадхӣта̄ уппалаван̣н̣а̄, сакко ануруддхо, пита̄ маха̄кассапаттхеро, ма̄та̄ бхаддака̄пила̄нӣ, са̄мапан̣д̣ито локана̄тхо.

тасса хет̣т̣ха̄ вуттанайенева сесапа̄рамийо ниддха̄ретабба̄. татха̄ висапӣтена саллена даккхин̣апассена пависитва̄ ва̄мапассато винивиджджханавасена виддхопи кин̃чи ка̄йавика̄рам̣ акатва̄ удакагхат̣асса бхӯмийам̣ никкхипанам̣, вадхаке ан̃н̃а̄тепи н̃а̄те вийа читтавика̄ра̄бха̄во, пийавачанена самуда̄ча̄ро, ма̄та̄питуупат̣т̣ха̄напун̃н̃ато майхам̣ париха̄нӣти анусочанаматтам̣, ароге джа̄те ран̃н̃о ка̄рун̃н̃ам̣ меттан̃ча упат̣т̣ха̄петва̄ дхаммадесана̄, ова̄дада̄нанти евама̄дайо гун̣а̄нубха̄ва̄ вибха̄ветабба̄ти.

суван̣н̣аса̄мачарийа̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.