4. чӯл̣абодхичарийа̄ван̣н̣ана̄

26. чатуттхе чӯл̣абодхӣти маха̄бодхипарибба̄джакаттабха̄вам̣ упа̄да̄йа идха ‘‘чӯл̣абодхӣ’’ти саман̃н̃а̄ а̄ропита̄, на пана имасмим̣ ева джа̄таке (джа̄. 1.10.49 а̄дайо) аттано джет̣т̣хабха̄тика̄дино маха̄бодхисса самбхаватоти дат̣т̣хаббам̣. сусӣлава̄ти сут̣т̣ху сӣлава̄, сампаннасӣлоти аттхо. бхавам̣ дисва̄на бхайатоти ка̄ма̄дибхавам̣ бха̄йитаббабха̄вена пасситва̄. неккхамманти еттха ча-саддасса лопо дат̣т̣хаббо, тена ‘‘дисва̄на̄’’ти падам̣ а̄кад̣д̣хӣйати. идам̣ вуттам̣ хоти – джа̄тиджара̄бйа̄дхимаран̣ам̣ апа̄йадуккхам̣ атӣте ват̣т̣амӯлакам̣ дуккхам̣, ана̄гате ват̣т̣амӯлакам̣ дуккхам̣, паччуппанне а̄ха̄рапарийет̣т̣химӯлакам̣ дуккханти имесам̣ ат̣т̣ханнам̣ сам̣вегаваттхӯнам̣ паччавеккхан̣ена саббампи ка̄ма̄дибхедам̣ бхавам̣ сам̣са̄рабхайато упат̣т̣хахама̄нам̣ дисва̄ нибба̄нам̣ тасса упа̄йабхӯта̄ саматхавипассана̄ тадупа̄йабхӯта̄ ча паббаджджа̄ти идам̣ тивидхампи неккхаммам̣ ануссава̄дисиддхена н̃а̄н̣ачаккхуна̄ таппат̣ипаккхато дисва̄ та̄пасапаббаджджӯпагаманена анека̄дӣнава̄кула̄ гахат̣т̣хабха̄ва̄ абхиниккхамитва̄ гатоти.

27. дутийика̄ти пора̄н̣адутийика̄, гихика̄ле паджа̄патибхӯта̄. канакасаннибха̄ти кан̃чанасаннибхаттача̄. ват̣т̣е анапеккха̄ти сам̣са̄ре нира̄лайа̄. неккхаммам̣ абхиниккхамӣти неккхамматтха̄йа гехато никкхами, паббаджӣти аттхо.

28. а̄лайанти сатта̄ етена̄ти а̄лайо, тан̣ха̄, тадабха̄вена нира̄лайа̄. тато ева н̃а̄тӣсу тан̣ха̄бандханасса чхиннатта̄ чхиннабандху. евам̣ гихибандхана̄бха̄вам̣ дассетва̄ ида̄ни паббаджита̄нампи кесан̃чи йам̣ хоти бандханам̣, тасса̄пи абха̄вам̣ дассетум̣ ‘‘анапеккха̄ куле ган̣е’’ти вуттам̣. таттха кулети упат̣т̣ха̄какуле. ган̣ети та̄пасаган̣е, сеса̄ брахмача̄риноти вуччанти. упа̄гамунти убхопи майам̣ упа̄гамимха̄.

29. таттха̄ти ба̄ра̄н̣асиса̄манте. нипака̄ти пан̃н̃аванто. нира̄кулети джанасан̃ча̄рарахитатта̄ джанехи ана̄куле, аппасаддети мигапаккхӣнам̣ ут̣т̣ха̄панато тесам̣ васситасаддена̄пи вирахитатта̄ аппасадде. ра̄джуййа̄не васа̄мубхоти ба̄ра̄н̣асиран̃н̃о уййа̄не майам̣ убхо джана̄ тада̄ васа̄ма.

татра̄йам̣ анупуббикатха̄ – атӣте имасмим̣ ева бхаддакаппе бодхисатто брахмалокато чавитва̄ ан̃н̃атарасмим̣ ка̄сига̄ме екасса маха̄вибхавасса бра̄хман̣асса путто хутва̄ ниббатти. тасса на̄маггахан̣асамайе ‘‘бодхикума̄ро’’ти на̄мам̣ карим̣су. вайаппаттака̄ле панасса таккасилам̣ гантва̄ саббасиппа̄ни угган̣хитва̄ пачча̄гатасса аниччхама̄накассева ма̄та̄питаро самаджа̄тикам̣ кулакума̄рикам̣ а̄несум̣. са̄пи брахмалокачута̄ва уттамарӯпадхара̄ деваччхара̄пат̣ибха̄га̄. тесам̣ аниччхама̄на̄нам̣ ева ан̃н̃аман̃н̃ам̣ а̄ва̄хавива̄хам̣ карим̣су. убхиннампи пана несам̣ килесамуда̄ча̄ро на бхӯтапуббо, са̄ра̄гавасена ан̃н̃аман̃н̃ам̣ олоканампи на̄хоси, ка̄ пана катха̄ итарасам̣сагге. евам̣ парисуддхасӣла̄ ахесум̣.

апарабха̄ге маха̄сатто ма̄та̄питӯсу ка̄лам̣катесу тесам̣ сарӣракиччам̣ катва̄ там̣ паккоса̄петва̄ ‘‘бхадде, твам̣ имам̣ асӣтикот̣идханам̣ гахетва̄ сукхена джӣва̄хӣ’’ти а̄ха. ‘‘твам̣ пана аййапутта̄’’ти? ‘‘майхам̣ дханена киччам̣ наттхи, паббаджисса̄мӣ’’ти. ‘‘ким̣ пана паббаджджа̄ иттхӣнампи на ват̣т̣атӣ’’ти? ‘‘ват̣т̣ати, бхадде’’ти. ‘‘тена хи майхампи дханена киччам̣ наттхи, ахампи паббаджисса̄мӣ’’ти. те убхопи саббам̣ вибхавам̣ париччаджитва̄ маха̄да̄нам̣ датва̄ никкхамитва̄ аран̃н̃ам̣ пависитва̄ паббаджитва̄ ун̃чха̄чарийа̄йа пхала̄пхалехи йа̄пента̄ паббаджджа̄сукхенева даса сам̣ваччхара̄ни васитва̄ лон̣амбиласеванаттха̄йа джанападача̄рикам̣ чаранта̄ анупуббена ба̄ра̄н̣асим̣ патва̄ ра̄джуййа̄не васим̣су. тена вуттам̣ ‘‘ра̄джуййа̄не васа̄мубхо’’ти.

30. атхекадивасам̣ ра̄джа̄ уййа̄накӣл̣ам̣ гато. уййа̄насса екапассе паббаджджа̄сукхена вӣтина̄мента̄нам̣ тесам̣ самӣпат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ парамапа̄са̄дикам̣ уттамарӯпадхарам̣ парибба̄джикам̣ олокенто килесавасена пат̣ибаддхачитто хутва̄ бодхисаттам̣ ‘‘айам̣ те парибба̄джика̄ ким̣ хотӣ’’ти пуччхи. тена ‘‘на ча кин̃чи хоти, кевалам̣ екапаббаджджа̄йа паббаджита̄, апи ча кхо пана гихика̄ле па̄дапарича̄рика̄ ахосӣ’’ти вутте ра̄джа̄ ‘‘айам̣ киретасса на кин̃чи хоти, апи ча кхо панасса гихика̄ле па̄дапарича̄рика̄ ахоси, йам̣нӯна̄хам̣ имам̣ антепурам̣ павесеййам̣, теневасса имисса̄ пат̣ипаттим̣ джа̄нисса̄мӣ’’ти андхаба̄ло таттха аттано пат̣ибаддхачиттам̣ нива̄ретум̣ асакконто ан̃н̃атарам̣ пурисам̣ а̄н̣а̄песи ‘‘имам̣ парибба̄джикам̣ ра̄джанивесанам̣ нехӣ’’ти.

со тасса пат̣иссун̣итва̄ ‘‘адхаммо локе ваттатӣ’’тиа̄дӣни ватва̄ паридевама̄нам̣ ева там̣ а̄да̄йа па̄йа̄си. бодхисатто тасса̄ паридеванасаддам̣ сутва̄ екава̄рам̣ олокетва̄ пуна на олокеси. ‘‘саче пана̄хам̣ ва̄ресса̄ми, тесу читтам̣ падосетва̄ майхам̣ сӣласса антара̄йо бхависсатӣ’’ти сӣлапа̄рамим̣йева а̄вадждженто нисӣди. тена вуттам̣ ‘‘уййа̄надассанам̣ гантва̄, ра̄джа̄ аддаса бра̄хман̣и’’нтиа̄ди.

таттха туйхеса̄ ка̄ касса бхарийа̄ти туйхам̣ тава еса̄ ка̄, ким̣ бхарийа̄, уда̄ху бхагинӣ ва̄ сама̄на̄ касса ан̃н̃асса бхарийа̄.

31. на майхам̣ бхарийа̄ еса̄ти ка̄ман̃чеса̄ майхам̣ гихика̄ле бхарийа̄ ахоси, паббаджитака̄лато пат̣т̣ха̄йа на майхам̣ бхарийа̄ еса̄, на̄пи ахам̣ етисса̄ са̄мико, кевалам̣ пана сахадхамма̄ екаса̄санӣ, ахампи парибба̄джако айампи парибба̄джика̄ти сама̄надхамма̄ парибба̄джакаса̄санена екаса̄санӣ, сабрахмача̄ринӣти аттхо.

32. тисса̄ са̄раттагадхитоти ка̄мара̄гена са̄ратто хутва̄ пат̣ибаддхо. га̄ха̄петва̄на чет̣акети чет̣акехи ган̣ха̄петва̄ чет̣аке ва̄ аттано ра̄джапурисе а̄н̣а̄петва̄ там̣ парибба̄джикам̣ ган̣ха̄петва̄. ниппӣл̣айанто баласа̄ти там̣ аниччхама̄нам̣ ева а̄кад̣д̣ханапарикад̣д̣хана̄дина̄ ниппӣл̣айанто ба̄дхенто, татха̄пи агаччхантим̣ баласа̄ балакка̄рена ра̄джапурисехи ган̣ха̄петва̄ аттано антепурам̣ павесеси.

33. одапаттакийа̄ти удакапаттам̣ а̄маситва̄ гахитабхарийа̄ одапаттика̄ на̄ма, идам̣ вачанам̣ пура̄н̣адутийика̄бха̄вена упалаккхан̣аматтам̣ дат̣т̣хаббам̣, са̄ панасса бра̄хман̣авива̄хавасена ма̄та̄питӯхи сампат̣ипа̄дита̄, ‘‘одапаттакийа̄’’ти ча бха̄венабха̄валаккхан̣е бхуммам̣. сахаджа̄ти паббаджджа̄джа̄тивасена сахаджа̄та̄, тенева̄ха ‘‘екаса̄санӣ’’ти. ‘‘екаса̄санӣ’’ти ча идам̣ бхумматтхе паччаттам̣, екаса̄санийа̄ти аттхо. найантийа̄ти нӣйантийа̄. копо ме упападжджатха̄ти айам̣ те гихика̄ле бхарийа̄ бра̄хман̣ӣ сӣлаватӣ, паббаджитака̄ле ча сабрахмача̄ринӣбха̄вато сахаджа̄та̄ бхагинӣ, са̄ туйхам̣ пурато балакка̄рена а̄кад̣д̣хитва̄ нӣйати. ‘‘бодхибра̄хман̣а, ким̣ те пурисабха̄ва’’нти пурисама̄нена усса̄хито чирака̄ласайито ваммикабилато кеначи пурисена гхат̣т̣ито ‘‘сусӯ’’ти пхан̣ам̣ каронто а̄сивисо вийа ме читтато копо сахаса̄ вут̣т̣ха̄си.

34-5. сахакопе самуппаннети копуппаттийа̄ саха, тасса уппаттисаманантарамева̄ти аттхо. сӣлаббатамануссаринти аттано сӣлапа̄рамим̣ а̄ваджджесим̣. таттхева копам̣ нигган̣хинти тасмим̣ ева а̄сане йатха̄нисиннова там̣ копам̣ нива̄ресим̣. на̄да̄сим̣ вад̣д̣хитӯпарӣти тато екава̄руппаттито упари уддхам̣ вад̣д̣хитум̣ на ада̄сим̣. идам̣ вуттам̣ хоти – копе уппаннаматте ева ‘‘нану твам̣, бодхипарибба̄джака, саббапа̄рамийо пӯретва̄ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ пат̣ивиджджхитука̄мо, тасса те кимидам̣ сӣламаттепи упаккхаланам̣, тайидам̣ гуннам̣ кхураматтодаке осӣдантасса маха̄самуддасса паратӣрам̣ ган̣хитука̄мата̄ вийа хотӣ’’ти атта̄нам̣ парибха̄ситва̄ пат̣исан̇кха̄набалена тасмим̣ ева кхан̣е копам̣ ниггахетва̄ пуна уппаджджанавасенасса вад̣д̣хитум̣ на ада̄синти. тенева̄ха ‘‘йади нам̣ бра̄хман̣и’’нтиа̄ди.

тассаттхо – там̣ парибба̄джикам̣ бра̄хман̣им̣ со ра̄джа̄ ва̄ ан̃н̃о ва̄ кочи тин̣ха̄йапи нисита̄йа саттийа̄ кот̣т̣еййа, кхан̣д̣а̄кхан̣д̣икам̣ йади чхиндеййа, евам̣ сантепи сӣлам̣ аттано сӣлапа̄рамим̣ нева бхиндеййам̣. касма̄? бодхийа̄ ева ка̄ран̣а̄, саббаттха акхан̣д̣итасӣленева сакка̄ самма̄самбодхим̣ па̄пун̣итум̣, на итарена̄ти.

36. на ме са̄ бра̄хман̣ӣ десса̄ти са̄ бра̄хман̣ӣ джа̄тийа̄ готтена кулаппадесена а̄ча̄расампаттийа̄ чирапаричайена паббаджджа̄дигун̣асампаттийа̄ ча̄ти саббаппака̄рена на ме десса̄ на аппийа̄, етисса̄ мама аппийабха̄во кочи наттхи. напи ме балам̣ на виджджатӣти майхампи балам̣ на на виджджати, аттхи ева. ахам̣ на̄габало тха̄масампанно, иччхама̄но сахаса̄ вут̣т̣хахитва̄ там̣ а̄кад̣д̣ханте пурисе ниппотхетва̄ там̣ гахетва̄ йатхиччхитат̣т̣ха̄нам̣ гантум̣ саматтхоти дассети. саббан̃н̃утам̣ пийам̣ майханти тато парибба̄джикато сатагун̣ена сахассагун̣ена сатасахассагун̣ена саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣амева майхам̣ пийам̣. тасма̄ сӣла̄нураккхиссанти тена ка̄ран̣ена сӣламева анураккхиссам̣.

атха со ра̄джа̄ уййа̄не папан̃чам̣ акатва̄ва сӣгхатарам̣ гантва̄ там̣ парибба̄джикам̣ паккоса̄петва̄ махантена йасена нимантеси. са̄ йасасса агун̣ам̣ паббаджджа̄йа гун̣ам̣ аттано бодхисаттасса ча махантам̣ бхогаккхандхам̣ паха̄йа сам̣вегена паббаджитабха̄ван̃ча катхеси. ра̄джа̄ кеначи парийа̄йена тасса̄ манам̣ алабханто чинтеси – ‘‘айам̣ парибба̄джика̄ сӣлаватӣ калйа̄н̣адхамма̄, сопи парибба̄джако има̄йа а̄кад̣д̣хитва̄ нӣйама̄на̄йа на кин̃чи виппака̄рам̣ дассеси, саббаттха нирапеккхачитто, на кхо пана метам̣ патирӯпам̣, йам̣ еварӯпесу гун̣авантесу виппака̄ро, йам̣нӯна̄хам̣ имам̣ парибба̄джикам̣ гахетва̄ уййа̄нам̣ гантва̄ имам̣, тан̃ча парибба̄джакам̣ кхама̄пеййа’’нти? евам̣ пана чинтетва̄ ‘‘парибба̄джикам̣ уййа̄нам̣ а̄нетха̄’’ти пурисе а̄н̣а̄петва̄ сайам̣ пат̣хаматарам̣ гантва̄ бодхисаттам̣ упасан̇камитва̄ пуччхи – ‘‘бхо паббаджита, ким̣ майа̄ та̄йа парибба̄джика̄йа нӣйама̄на̄йа копо те уппаджджиттха̄’’ти. маха̄сатто а̄ха –

‘‘уппаджджи ме на муччиттха, на ме муччиттха джӣвато;

раджам̣ва випула̄ вут̣т̣хи, кхиппамева нива̄райи’’нти. (джа̄. 1.10.52);

там̣ сутва̄ ра̄джа̄ ‘‘ким̣ ну кхо еса копамева сандха̄йа вадати, уда̄ху ан̃н̃ам̣ кин̃чи сиппа̄дика’’нти чинтетва̄ пуна пуччхи –

‘‘ким̣ те уппаджджи но муччи, ким̣ те но муччи джӣвато;

раджам̣ва випула̄ вут̣т̣хи, катамам̣ там̣ нива̄райӣ’’ти. (джа̄. 1.10.53);

таттха уппаджджӣти екава̄рам̣ уппаджджи, на пуна уппаджджи. на муччиттха̄ти ка̄йавачӣвика̄руппа̄данавасена пана на муччиттха, на нам̣ бахи паваттитум̣ виссаджджесинти аттхо. раджам̣ва випула̄ вут̣т̣хӣти йатха̄ на̄ма гимха̄нам̣ паччхиме ма̄се уппаннам̣ раджам̣ випула̄ ака̄лавут̣т̣хидха̄ра̄ т̣ха̄насо нива̄рети, евам̣ там̣ вӯпасаменто нива̄райим̣, нива̄ресинти аттхо.

атхасса маха̄пурисо на̄наппака̄рена кодхе а̄дӣнавам̣ пака̄сенто –

‘‘йамхи джа̄те на пассати, аджа̄те са̄дху пассати;

со ме уппаджджи но муччи, кодхо думмедхагочаро.

‘‘йена джа̄тена нанданти, амитта̄ дуккхамесино;

со ме уппаджджи но муччи, кодхо думмедхагочаро.

‘‘йасмин̃ча джа̄йама̄намхи, садаттхам̣ на̄вабуджджхати;

со ме уппаджджи но муччи, кодхо думмедхагочаро.

‘‘йена̄бхибхӯто кусалам̣ джаха̄ти, параккаре випулан̃ча̄пи аттхам̣;

са бхӣмасено балава̄ памаддӣ, кодхо маха̄ра̄джа̄ на ме амуччатха.

‘‘кат̣т̣хасмим̣ мантхама̄насмим̣, па̄вако на̄ма джа̄йати;

тамева кат̣т̣хам̣ д̣ахати, йасма̄ со джа̄йате гини.

‘‘евам̣ мандасса посасса, ба̄ласса авиджа̄нато;

са̄рамбха̄ джа̄йате кодхо, сапи тенева д̣айхати.

‘‘аггӣва тин̣акат̣т̣хасмим̣, кодхо йасса павад̣д̣хати;

нихӣйати тасса йасо, ка̄л̣апаккхева чандима̄.

‘‘аниндхо дхӯмакетӯва, кодхо йассӯпасаммати;

а̄пӯрати тасса йасо, суккапаккхева чандима̄’’ти. (джа̄. 1.10.54-61) –

има̄хи га̄тха̄хи дхаммам̣ десеси.

таттха на пассатӣти аттаттхампи на пассати, пагева параттхам̣. са̄дху пассатӣти аттаттхам̣ параттхам̣ убхайаттхан̃ча саммадева пассати. думмедхагочароти ниппан̃н̃а̄нам̣ висайабхӯто, ниппан̃н̃о ва̄ гочаро а̄ха̄ро индханам̣ етасса̄ти думмедхагочаро. дуккхамесиноти дуккхам̣ иччханта̄. садаттханти аттано аттхам̣ вуд̣д̣хим̣. параккарети апанеййа вина̄сеййа. сабхӣмасеноти со бхӣма̄йа бхайаджананийа̄ махатийа̄ килесасена̄йа саманна̄гато. памаддӣти балавабха̄вена сатте памадданасӣло. на ме амуччатха̄ти мама сантика̄ моккхам̣ на лабхи, аббхантаре ева дамито, ниббисевано катоти аттхо. кхӣрам̣ вийа ва̄ мухуттам̣ дадхибха̄вена читтена патит̣т̣хахиттха̄типи аттхо.

мантхама̄насминти аран̣исахите матхийама̄не. ‘‘матхама̄насми’’нтипи па̄т̣хо. йасма̄ти йато кат̣т̣ха̄. гинӣти агги. ба̄ласса авиджа̄натоти ба̄ласса аджа̄нантасса. са̄рамбха̄ джа̄йатети каран̣уттарийакаран̣алаккхан̣а̄ са̄рамбха̄ аран̣имантханато вийа па̄вако кодхо джа̄йате. сапи тенева̄ти сопи ба̄ло тенева кодхена кат̣т̣хам̣ вийа аггина̄ д̣айхати. аниндхо дхӯмакетӯва̄ти аниндхано агги вийа. тасса̄ти тасса адхива̄санакхантийа̄ саманна̄гатасса пуггаласса суккапаккхе чандо вийа ладдхо, йасо апара̄парам̣ а̄пӯратӣти.

ра̄джа̄ маха̄саттасса дхаммакатхам̣ сутва̄ маха̄пурисам̣ парибба̄джикампи ра̄джагехато а̄гатам̣ кхама̄петва̄ ‘‘тумхе паббаджджа̄сукхам̣ анубхаванта̄ идхева уййа̄не васатха, ахам̣ во дхаммикам̣ раккха̄варан̣агуттим̣ карисса̄мӣ’’ти ватва̄ вандитва̄ пакка̄ми. те убхопи таттхева васим̣су. апарабха̄ге парибба̄джика̄ ка̄ламака̄си. бодхисатто химавантам̣ пависитва̄ джха̄на̄бхин̃н̃а̄йо ниббаттетва̄ а̄йупарийоса̄не брахмалокапара̄йано ахоси.

тада̄ парибба̄джика̄ ра̄хулама̄та̄ ахоси, ра̄джа̄ а̄нандаттхеро, бодхипарибба̄джако локана̄тхо.

тасса идха̄пи йатха̄рахам̣ сесапа̄рамийо ниддха̄ретабба̄. татха̄ махантам̣ бхогаккхандхам̣ махантан̃ча н̃а̄типариват̣т̣ам̣ паха̄йа маха̄бхиниккхаманасадисам̣ гехато никкхаманам̣, татха̄ никкхамитва̄ паббаджитасса бахуджанасамматасса сато парамаппиччхата̄йа кулесу ча ган̣есу ча алаггата̄, аччантамева ла̄бхасакка̄раджигуччха̄йа павивека̄бхирати, атисайаватӣ ча абхисаллекхавутти, татха̄рӯпа̄йа сӣлаватийа̄ калйа̄н̣адхамма̄йа парибба̄джика̄йа ананун̃н̃а̄та̄ аттано пурато балакка̄рена пара̄масийама̄на̄йа сӣлапа̄рамим̣ а̄ваджджетва̄ вика̄ра̄на̄патти, ката̄пара̄дхе ча тасмим̣ ра̄джини упагате хитачиттатам̣ меттачиттатам̣ упат̣т̣хапетва̄ дит̣т̣хадхаммикасампара̄йикехи самануса̄сананти евама̄дайо идха маха̄пурисасса гун̣а̄нубха̄ва̄ вибха̄ветабба̄. тенетам̣ вуччати ‘‘евам̣ аччхарийа̄ хете…пе… дхаммасса анудхаммато’’ти.

чӯл̣абодхичарийа̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.