2. хаттхина̄гавагго

1. ма̄тупосакачарийа̄ван̣н̣ана̄

1. дутийаваггасса пат̣хаме кун̃джароти хаттхӣ. ма̄тупосакоти андха̄йа джара̄джин̣н̣а̄йа ма̄туйа̄ пат̣иджагганако. махийа̄ти бхӯмийам̣. гун̣ена̄ти сӣлагун̣ена, тада̄ мама садисо наттхи.

бодхисатто хи тада̄ химавантаппадесе хаттхийонийам̣ ниббатти. со саббасето абхирӯпо лаккхан̣асампанно маха̄хаттхӣ анекахаттхисатасахассапарива̄ро ахоси. ма̄та̄ панасса андха̄. со мадхурапхала̄пхала̄ни хаттхӣнам̣ хаттхесу датва̄ ма̄ту песети. хаттхино тасса̄ адатва̄ сайам̣ кха̄данти. со паригган̣ханто там̣ паваттим̣ н̃атва̄ ‘‘йӯтхам̣ паха̄йа ма̄тарамева посесса̄мӣ’’ти раттибха̄ге ан̃н̃есам̣ хаттхӣнам̣ аджа̄нанта̄нам̣ ма̄тарам̣ гахетва̄ чан̣д̣оран̣апаббатапа̄дам̣ гантва̄ екам̣ нал̣иним̣ упанисса̄йа т̣хита̄йа паббатагуха̄йа ма̄тарам̣ т̣хапетва̄ посеси.

2-3. паване дисва̄ ваначароти еко ваначарако пурисо тасмим̣ маха̄ване вичаранто мам̣ дисва̄. ран̃н̃о мам̣ пат̣иведайӣти ба̄ра̄н̣асиран̃н̃о мам̣ а̄рочеси.

со хи маггамӯл̣хо дисам̣ ваваттхапетум̣ асакконто махантена саддена паридеви. бодхисаттопи тасса саддам̣ сутва̄ ‘‘айам̣ пурисо ана̄тхо, на кхо панетам̣ патирӯпам̣, йам̣ еса майи т̣хите идха винассеййа̄’’ти тасса сантикам̣ гантва̄ там̣ бхайена пала̄йантам̣ дисва̄ ‘‘амбхо пуриса, наттхи те мам̣ нисса̄йа бхайам̣, ма̄ пала̄йи, касма̄ твам̣ паридеванто вичарасӣ’’ти пуччхитва̄ ‘‘са̄ми, ахам̣ маггамӯл̣хо аджджа ме саттамо дивасо’’ти вутте ‘‘бхо пуриса, ма̄ бха̄йи, ахам̣ там̣ мануссапатхе т̣хапесса̄мӣ’’ти там̣ аттано пит̣т̣хийам̣ нисӣда̄петва̄ аран̃н̃ато нӣхаритва̄ ниватти. сопи па̄по ‘‘нагарам̣ гантва̄ ран̃н̃о а̄рочесса̄мӣ’’ти руккхасан̃н̃ам̣ паббатасан̃н̃ан̃ча каронтова никкхамитва̄ ба̄ра̄н̣асим̣ агама̄си. тасмим̣ ка̄ле ран̃н̃о ман̇галахаттхӣ мато. со пурисо ра̄джа̄нам̣ упасан̇камитва̄ маха̄пурисасса аттано дит̣т̣хабха̄вам̣ а̄рочеси. тена вуттам̣ ‘‘тава̄нуччхаво, маха̄ра̄джа, гаджо васати ка̄нане’’тиа̄ди.

таттха тава̄нуччхавоти тава опавайхам̣ ка̄тум̣ ануччхавико йутто. на тасса париккха̄йаттхоти тасса гахан̣е гаманупаччхеданаттхам̣ самантато кхан̣итаббапариккха̄йа ва̄ карен̣уйа̄ кан̣н̣апут̣ена атта̄нам̣ пат̣иччха̄детва̄ кхиттапа̄сараджджуйа̄ бандхитаббаа̄л̣акасан̇кха̄таа̄ла̄нена ва̄ йаттха павит̣т̣хо каттхачи гантум̣ на саккоти, та̄дисаван̃чанака̄суйа̄ ва̄ аттхо пайоджанам̣ наттхи. сахагахитети гахан̣асамака̄лам̣ ева. ехитӣти а̄гамиссати.

ра̄джа̄ имам̣ маггадесакам̣ катва̄ аран̃н̃ам̣ гантва̄ ‘‘имина̄ вуттам̣ хаттхина̄гам̣ а̄нехӣ’’ти хаттха̄чарийам̣ саха парива̄рена песеси. со тена саддхим̣ гантва̄ бодхисаттам̣ нал̣иним̣ пависитва̄ гочарам̣ ган̣хантам̣ пасси. тена вуттам̣ –

4. ‘‘тасса там̣ вачанам̣ сутва̄, ра̄джа̄пи тут̣т̣хама̄насо;

песеси хаттхидамакам̣, чхека̄чарийам̣ сусиккхитам̣.

5. ‘‘гантва̄ со хаттхидамако, аддаса падумассаре;

бхисамул̣а̄лам̣ уддхарантам̣, йа̄панаттха̄йа ма̄туйа̄’’ти.

таттха чхека̄чарийанти хаттхибандхана̄дивидхимхи кусалам̣ хаттха̄чарийам̣. сусиккхитанти хаттхӣнам̣ сиккха̄панавиджджа̄йа нит̣т̣хан̇гаманена сут̣т̣ху сиккхитам̣.

6. вин̃н̃а̄йа ме сӣлагун̣анти ‘‘бхаддо айам̣ хаттха̄джа̄нӣйо на мандо, на чан̣д̣о, на вомиссасӣло ва̄’’ти мама сӣлагун̣ам̣ джа̄нитва̄. катхам̣? лаккхан̣ам̣ упадха̄райӣти сусиккхитахаттхисиппатта̄ мама лаккхан̣ам̣ самантато упадха̄реси. тена со ехи путта̄ти ватва̄на, мама сон̣д̣а̄йа аггахи.

7. бодхисатто хаттха̄чарийам̣ дисва̄ – ‘‘идам̣ бхайам̣ майхам̣ етасса пурисасса сантика̄ уппаннам̣, ахам̣ кхо пана маха̄бало хаттхисахассампи виддхам̣сетум̣ саматтхо, пахоми куджджхитва̄ сарат̣т̣хакам̣ сена̄ва̄ханам̣ на̄сетум̣, саче пана куджджхисса̄ми, сӣлам̣ ме бхиджджиссати, тасма̄ саттӣхи кот̣т̣ийама̄нопи на куджджхисса̄мӣ’’ти читтам̣ адхит̣т̣ха̄йа сӣсам̣ она̄метва̄ ниччалова ат̣т̣ха̄си. тена̄ха бхагава̄ ‘‘йам̣ ме тада̄ па̄катикам̣, сарӣра̄нугатам̣ бала’’нтиа̄ди.

таттха па̄катиканти сабха̄васиддхам̣. сарӣра̄нугатанти сарӣрамева анугатам̣ ка̄йабалам̣, на упа̄йакусалата̄сан̇кха̄тан̃а̄н̣а̄нугатанти адхиппа̄йо. аджджа на̄гасахасса̄нанти аджджака̄ле анекесам̣ хаттхисахасса̄нам̣ самудита̄нам̣. балена самаса̄дисанти тесам̣ сарӣрабалена самасамамева хутва̄ садисам̣, на упама̄маттена. ман̇галахаттхикуле хи тада̄ бодхисатто уппанноти.

8. йадихам̣ тесам̣ пакуппеййанти мам̣ гахан̣а̄йа упагата̄нам̣ тесам̣ ахам̣ йади куджджхеййам̣, тесам̣ джӣвитамаддане пат̣ибало бхавеййам̣. на кевалам̣ тесан̃н̃ева, атха кхо йа̄ва раджджампи ма̄нусанти йато раджджато тесам̣ а̄гата̄нам̣ манусса̄нам̣ саббампи раджджам̣ потхетва̄ чун̣н̣авичун̣н̣ам̣ кареййам̣.

9. апи ча̄хам̣ сӣлараккха̄йа̄ти евам̣ саматтхопи ча ахам̣ аттани патит̣т̣хита̄йа сӣлараккха̄йа сӣлагуттийа̄ гутто бандхо вийа. на кароми читте ан̃н̃атхаттанти тасса сӣласса ан̃н̃атхаттабхӯтам̣ тесам̣ сатта̄нам̣ потхана̄дивидхим̣ майхам̣ читте на кароми, таттха читтампи на уппа̄деми. паккхипантам̣ мама̄л̣акети а̄ла̄наттхамбхе паккхипантам̣, ‘‘дисва̄пӣ’’ти вачанасесо. касма̄ти че, сӣлапа̄рамипӯрийа̄ ӣдисесу т̣ха̄несу сӣлам̣ акхан̣д̣ентасса ме начирассева сӣлапа̄рамӣ парипӯрессатӣти сӣлапа̄рамипарипӯран̣аттхам̣ тасса ан̃н̃атхаттам̣ читте на каромӣти йоджана̄.

10. ‘‘йади те ма’’нти га̄тха̄йапи сӣлараккха̄йа дал̣хам̣ катва̄ сӣласса адхит̣т̣хитабха̄вамева дассети. таттха кот̣т̣еййунти бхиндеййум̣. сӣлакхан̣д̣абхайа̄ мама̄ти мама сӣласса кхан̣д̣анабхайена.

евам̣ пана чинтетва̄ бодхисатте ниччале т̣хите хаттха̄чарийо падумасарам̣ отаритва̄ тасса лаккхан̣асампаттим̣ дисва̄ ‘‘ехи путта̄’’ти раджатада̄масадиса̄йа сон̣д̣а̄йа гахетва̄ саттаме дивасе ба̄ра̄н̣асим̣ па̄пун̣и. со антара̄магге ваттама̄нова ран̃н̃о са̄санам̣ песеси. ра̄джа̄ нагарам̣ алан̇ка̄ра̄песи. хаттха̄чарийо бодхисаттам̣ катагандхапарибхан̣д̣ам̣ алан̇катапат̣ийаттам̣ хаттхиса̄лам̣ нетва̄ вичитраса̄н̣ийа̄ париккхипа̄петва̄ ран̃н̃о а̄рочеси. ра̄джа̄ на̄наггарасабходжанам̣ а̄да̄йа гантва̄ бодхисаттасса да̄песи. со ‘‘ма̄тарам̣ вина̄ гочарам̣ на ган̣хисса̄мӣ’’ти пин̣д̣ам̣ на ган̣хи. йа̄читопи аггахетва̄ –

‘‘са̄ нӯнаса̄ капан̣ика̄, андха̄ апарин̣а̄йика̄;

кха̄н̣ум̣ па̄дена гхат̣т̣ети, гирим̣ чан̣д̣оран̣ам̣ патӣ’’ти. –

а̄ха. там̣ сутва̄ ра̄джа̄ –

‘‘ка̄ ну те са̄ маха̄на̄га, андха̄ апарин̣а̄йика̄;

кха̄н̣ум̣ па̄дена гхат̣т̣ети, гирим̣ чан̣д̣оран̣ам̣ патӣ’’ти. – пуччхитва̄ –

‘‘ма̄та̄ ме са̄ маха̄ра̄джа, андха̄ апарин̣а̄йика̄;

кха̄н̣ум̣ па̄дена гхат̣т̣ети, гирим̣ чан̣д̣оран̣ам̣ патӣ’’ти. –

вутте аджджа саттамо дивасо ‘‘ма̄та̄ ме гочарам̣ на лабхиттха̄’’ти вадато имасса гочарам̣ аган̣хантасса. тасма̄ –

‘‘мун̃чатхетам̣ маха̄на̄гам̣, йойам̣ бхарати ма̄тарам̣;

самету ма̄тара̄ на̄го, саха саббехи н̃а̄тибхӣ’’ти. – ватва̄ мун̃ча̄песи –

‘‘мутто ча бандхана̄ на̄го, муттада̄ма̄йа кун̃джаро;

мухуттам̣ асса̄сайитва̄, агама̄ йена паббато’’ти.

таттха капан̣ика̄ти вара̄ка̄. кха̄н̣ум̣ па̄дена гхат̣т̣етӣти андхата̄йа путтавийогадуккхена ча паридевама̄на̄ таттха таттха руккхакал̣ин̇гаре па̄дена гхат̣т̣ети. чан̣д̣оран̣ам̣ патӣти чан̣д̣оран̣апаббата̄бхимукхӣ, тасмим̣ паббатапа̄де париббхамама̄на̄ти аттхо. агама̄ йена паббатоти со хаттхина̄го бандхана̄ мутто тхокам̣ виссамитва̄ ран̃н̃о дасара̄джадхаммага̄тха̄хи дхаммам̣ десетва̄ ‘‘аппаматто хохи, маха̄ра̄джа̄’’ти ова̄дам̣ датва̄ маха̄джанена гандхама̄ла̄дӣхи пӯджийама̄но нагара̄ никкхамитва̄ тадахева ма̄тара̄ сама̄гантва̄ саббам̣ паваттим̣ а̄чиккхи. са̄ тут̣т̣хама̄наса̄ –

‘‘чирам̣ джӣвату со ра̄джа̄, ка̄сӣнам̣ рат̣т̣хавад̣д̣хано;

йо ме путтам̣ памочеси, сада̄ вуддха̄пача̄йика’’нти. (джа̄. 1.11.12) –

ран̃н̃о анумоданам̣ ака̄си. ра̄джа̄ бодхисаттасса гун̣е пасӣдитва̄ нал̣инийа̄ авидӯре га̄мам̣ ма̄петва̄ бодхисаттасса ма̄ту часса нибаддхам̣ ваттам̣ пат̣т̣хапеси. апарабха̄ге бодхисатто ма̄тари мата̄йа тасса̄ сарӣрапариха̄рам̣ катва̄ куран̣д̣акаассамападам̣ на̄ма гато. тасмим̣ пана т̣ха̄не химавантато отаритва̄ пан̃часата̄ исайо васим̣су. там̣ ваттам̣ тесам̣ датва̄ ра̄джа̄ бодхисаттасса сама̄нарӯпам̣ сила̄пат̣имам̣ ка̄ретва̄ маха̄сакка̄рам̣ паваттеси. джамбудӣпава̄сино анусам̣ваччхарам̣ саннипатитва̄ хаттхимахам̣ на̄ма карим̣су.

тада̄ ра̄джа̄ а̄нандо ахоси, хаттхинӣ маха̄ма̄йа̄, ваначарако девадатто, ма̄тупосакахаттхина̄го локана̄тхо.

идха̄пи да̄напа̄рамиа̄дайо йатха̄рахам̣ ниддха̄ретабба̄. сӣлапа̄рамӣ пана атисайаватӣти са̄ ева десанам̣ а̄рул̣ха̄. татха̄ тираччха̄найонийам̣ уппаннопи брахмапуббадевапубба̄чарийаа̄хунеййа̄дибха̄вена саббан̃н̃убуддхенапи пасаттхабха̄ва̄нурӯпам̣ ма̄туйа̄ гаручиттам̣ упат̣т̣хапетва̄ ‘‘ма̄та̄ на̄меса̄ путтасса бахӯпака̄ра̄, тасма̄ ма̄тупат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма пан̣д̣итена пан̃н̃атта’’нти манаси катва̄ анекесам̣ хаттхисахасса̄нам̣ иссара̄дхипати маха̄нубха̄во йӯтхапати хутва̄ техи ануваттийама̄но екакавиха̄ре антара̄йам̣ аган̣етва̄ йӯтхам̣ паха̄йа екако хутва̄ упака̄рикхеттам̣ пӯджесса̄мӣти ма̄тупосанам̣, маггамӯл̣хапурисам̣ дисва̄ анукампа̄йа там̣ гахетва̄ мануссагочарасампа̄панам̣, тена ча ката̄пара̄дхасаханам̣, хаттха̄чарийаппамукха̄нам̣ атта̄нам̣ бандхитум̣ а̄гатапуриса̄нам̣ саматтхопи сама̄но санта̄санаматтенапи тесам̣ пӣл̣ана̄ бхависсати, майхан̃ча сӣласса кхан̣д̣а̄дибха̄воти татха̄ акатва̄ судантена опавайхо вийа сукхенева гахан̣ӯпагаманам̣, ма̄тарам̣ вина̄ на кан̃чи аджджхохарисса̄мӣти сатта̄хампи ана̄ха̄рата̄, имина̄па̄хам̣ бандха̄питоти читтам̣ ануппа̄детва̄ ра̄джа̄нам̣ метта̄йа пхаран̣ам̣, тасса ча на̄на̄найехи дхаммадесана̄ти евама̄дайо идха маха̄пурисасса гун̣а̄нубха̄ва̄ вибха̄ветабба̄. тена вуттам̣ – ‘‘евам̣ аччхарийа̄ ете, аббхута̄ ча махесино…пе… дхаммасса анудхаммато’’ти.

ма̄тупосакачарийа̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. бхӯридаттачарийа̄ван̣н̣ана̄

11. дутийе бхӯридаттоти бхӯрисамадатто. даттоти хи тада̄ бодхисаттасса ма̄та̄питӯхи катам̣ на̄мам̣. йасма̄ панесо на̄габхаване вирӯпаккхамаха̄ра̄джабхаване та̄ватим̣сабхаване ча уппанне пан̃хе саммадева виниччхина̄ти, екадивасан̃ча вирӯпаккхамаха̄ра̄дже на̄гапариса̄йа саддхим̣ тидасапурам̣ гантва̄ саккам̣ парива̄ретва̄ нисинне дева̄намантаре пан̃хо самут̣т̣ха̄си. там̣ кочи катхетум̣ на̄саккхи. саккена пана анун̃н̃а̄то паллан̇каварагато хутва̄ маха̄саттова катхеси. атха нам̣ девара̄джа̄ диббагандхапуппхехи пӯджетва̄ ‘‘датта, твам̣ патхависама̄йа випула̄йа пан̃н̃а̄йа саманна̄гато ито пат̣т̣ха̄йа бхӯридатто на̄ма̄’’ти а̄ха. бхӯрӣти хи патхавийа̄ на̄мам̣, тасма̄ бхӯрисамата̄йа бхӯте аттхе раматӣти ча бхӯрисан̇кха̄та̄йа махатийа̄ пан̃н̃а̄йа саманна̄гататта̄ маха̄сатто ‘‘бхӯридатто’’ти пан̃н̃а̄йиттха. махатийа̄ пана на̄гиддхийа̄ саманна̄гататта̄ махиддхико ча̄ти.

атӣте хи имасмим̣йева каппе ба̄ра̄н̣асиран̃н̃о путто питара̄ рат̣т̣хато пабба̄джито ване васанто ан̃н̃атара̄йа на̄гама̄н̣авика̄йа сам̣ва̄сам̣ каппеси. тесам̣ сам̣ва̄саманва̄йа две да̄рака̄ джа̄йим̣су – путто ча дхӣта̄ ча. путтасса ‘‘са̄гарабрахмадатто’’ти на̄мам̣ карим̣су дхӣта̄йа ‘‘самуддаджа̄’’ти. со апарабха̄ге питу аччайена ба̄ра̄н̣асим̣ гантва̄ раджджам̣ ка̄реси. атха дхатарат̣т̣хо на̄ма на̄гара̄джа̄ пан̃чайоджанасатике на̄габхаване на̄гараджджам̣ ка̄ренто там̣ абхӯтава̄дикена читтачӯл̣ена на̄ма каччхапена ‘‘ба̄ра̄н̣асира̄джа̄ аттано дхӣтарам̣ туйхам̣ да̄тука̄мо, са̄ кхо пана ра̄джадхӣта̄ самуддаджа̄ на̄ма абхирӯпа̄ дассанӣйа̄ па̄са̄дика̄ ча̄’’ти катхитам̣ сутва̄ дхатарат̣т̣хо чатта̄ро на̄гама̄н̣аваке песетва̄ там̣ да̄тум̣ аниччхантам̣ на̄гавибхим̣сика̄йа бхим̣са̄петва̄ ‘‘даммӣ’’ти вутте махантам̣ пан̣н̣а̄ка̄рам̣ песетва̄ махатийа̄ на̄гиддхийа̄ махантена парива̄рена тасса дхӣтарам̣ на̄габхаванам̣ нетва̄ аггамахесит̣т̣ха̄не т̣хапеси.

са̄ апарабха̄ге дхатарат̣т̣хам̣ пат̣ичча судассано, датто, субхого, арит̣т̣хоти чатта̄ро путте пат̣илабхи. тесу датто бодхисатто, со пуббе вуттанайенева саккена тут̣т̣хачиттена ‘‘бхӯридатто’’ти гахитана̄матта̄ ‘‘бхӯридатто’’твева пан̃н̃а̄йиттха. атха несам̣ пита̄ йоджанасатикам̣ йоджанасатикам̣ раджджам̣ бха̄джетва̄ ада̄си. маханто йасо ахоси. сол̣асасол̣асана̄гакан̃н̃а̄сахасса̄ни парива̄райим̣су. питупи екайоджанасатамева раджджам̣ ахоси. тайо путта̄ ма̄се ма̄се ма̄та̄питаро пасситум̣ а̄гаччханти, бодхисатто пана анваддхама̄сам̣ а̄гаччхати.

со екадивасам̣ вирӯпаккхамаха̄ра̄джена саддхим̣ саккасса упат̣т̣ха̄нам̣ гато веджайантапа̄са̄дам̣ судхаммадевасабхам̣ па̄риччхаттакаковил̣а̄рам̣ пан̣д̣укамбаласила̄санам̣ деваччхара̄парива̄рам̣ атиманохарам̣ саккасампаттим̣ дисва̄ ‘‘еттакаматтампи на̄гаттабха̄ве т̣хитасса дуллабхам̣, куто самма̄самбодхӣ’’ти на̄гаттабха̄вам̣ джигуччхитва̄ ‘‘на̄габхаванам̣ гантва̄ упосатхава̄сам̣ васитва̄ сӣламева пагган̣хисса̄ми, там̣ бодхипарипа̄чанам̣ хоти, имасмим̣ девалоке уппаттика̄ран̣ам̣ бхависсатӣ’’ти чинтетва̄ на̄габхаванам̣ гантва̄ ма̄та̄питаро а̄ха – ‘‘аммата̄та̄, ахам̣ упосатхакаммам̣ карисса̄мӣ’’ти. техи ‘‘идхева упосатхам̣ упаваса̄хи, бахигата̄нам̣ на̄га̄нам̣ махантам̣ бхайа’’нти вутте екава̄рам̣ татха̄ катва̄ на̄гакан̃н̃а̄хи упаддуто пунава̄ре ма̄та̄питӯнам̣ ана̄рочетва̄ аттано бхарийам̣ а̄мантетва̄ ‘‘бхадде, ахам̣ мануссалокам̣ гантва̄ йамуна̄тӣре маха̄нигродхаруккхо аттхи тасса авидӯре ваммикаматтхаке бхоге а̄бхуджитва̄ чатуран̇гасаманна̄гатам̣ упосатхам̣ адхит̣т̣ха̄йа нипаджджитва̄ ‘‘упосатхакаммам̣ карисса̄мӣ’’ти на̄габхаванато никкхамитва̄ татха̄ кароти. тена вуттам̣ ‘‘вирӯпаккхена маха̄ран̃н̃а̄, девалокамаган̃чхаха’’нтиа̄ди.

таттха вирӯпаккхена маха̄ран̃н̃а̄ти вирӯпаккхена на̄ма на̄га̄дхипатимаха̄ра̄джена. девалоканти та̄ватим̣садевалокам̣. аган̃чхаханти аган̃чхим̣, упасан̇камим̣ ахам̣.

12. таттха̄ти тасмим̣ девалоке. пассим̣ тва̄ханти аддаккхим̣ ахам̣ ту-саддо нипа̄таматто. екантам̣ сукхасамаппитети екантам̣ аччантамева сукхена саман̇гӣбхӯте. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄ – ‘‘санти, бхиккхаве, чха пхасса̄йатаника̄ на̄ма сагга̄. йа̄ван̃чидам̣, бхиккхаве, на сукарам̣ аккха̄нена па̄пун̣итум̣ йа̄ва сукха̄ сагга̄’’ти (ма. ни. 3.255) ча. там̣саггагаманаттха̄йа̄ти тасмим̣ саггасмим̣ уппаттивасена гаманаттха̄йа. сӣлаббатанти сӣласан̇кха̄там̣ ватам̣. атха ва̄ сӣлаббатанти упосатхасӣлан̃чева ‘‘мама чаммам̣ чамматтхика̄ харантӯ’’тиа̄дина̄ аттано сарӣра̄вайавапаричча̄гасама̄дийанасан̇кха̄там̣ ватан̃ча.

13. сарӣракиччанти мукхадхована̄дисарӣрапат̣иджагганам̣. бхутва̄ йа̄панаматтаканти индрийа̄ни ниббисевана̄ни ка̄тум̣ сарӣрат̣т̣хитиматтакам̣ а̄ха̄рам̣ а̄харитва̄. чатуро ан̇гети чатта̄ри ан̇га̄ни. адхит̣т̣ха̄йа̄ти адхит̣т̣хахитва̄. семӣти сайа̄ми.

14. чхавийа̄тиа̄ди тесам̣ чатуннам̣ ан̇га̄нам̣ дассанам̣. таттха ча чхавичамма̄нам̣ виссаджджанам̣ екам̣ ан̇гам̣, сеса̄ни екекамева, мам̣саггахан̣енева четтха рудхирампи сан̇гахитанти дат̣т̣хаббам̣. етена̄ти етехи. хара̄ту соти йасса етехи чхавиа̄дӣхи каран̣ӣйам̣ аттхи, тасса майа̄ диннамеветам̣. саббам̣ со харатӯти аттано аттабха̄ве анапеккхапава̄ран̣ам̣ пава̄рети.

евам̣ маха̄саттасса имина̄ нийа̄менева анваддхама̄сам̣ упосатхакаммам̣ каронтасса дӣгхо аддха̄ вӣтиватто. евам̣ гаччханте ка̄ле екадивасам̣ ан̃н̃атаро неса̄дабра̄хман̣о сомадаттена на̄ма аттано путтена саха там̣ т̣ха̄нам̣ патва̄ арун̣уггаманасамайе на̄гакан̃н̃а̄хи парива̄рийама̄нам̣ маха̄саттам̣ дисва̄ тасса сантикам̣ агама̄си. та̄вадева на̄гакан̃н̃а̄йо патхавийам̣ нимуджджитва̄ на̄габхаванамева гата̄. бра̄хман̣о маха̄саттам̣ пуччхи – ‘‘ко ну кхо твам̣, ма̄риса, дево ва̄ йаккхо ва̄ на̄го ва̄’’ти? бодхисатто йатха̄бхӯтам̣ атта̄нам̣ а̄ви катва̄ сача̄йам̣ ито гаччхеййа, идха ме ва̄сам̣ маха̄джанасса па̄кат̣ам̣ кареййа, тена ме упосатхава̄сасса антара̄йопи сийа̄. йам̣нӯна̄хам̣ ито имам̣ на̄габхаванам̣ нетва̄ махатийа̄ сампаттийа̄ йоджеййам̣. ева̄йам̣ таттхева абхирамиссати, тена ме упосатхакаммам̣ аддханийам̣ сийа̄ти. атха нам̣ а̄ха – ‘‘бра̄хман̣а, махантам̣ те йасам̣ дасса̄ми, раман̣ӣйам̣ на̄габхаванам̣, ехи таттха гаччха̄ма̄’’ти. са̄ми, путто ме аттхи, тасмим̣ а̄гаччханте а̄гамисса̄мӣти. гаччха, бра̄хман̣а, путтам̣ а̄нехӣти. бра̄хман̣о гантва̄ путтасса таматтхам̣ а̄рочетва̄ там̣ а̄неси. маха̄сатто те убхопи а̄да̄йа аттано а̄нубха̄вена на̄габхаванам̣ а̄неси. тесам̣ таттха диббо аттабха̄во па̄тубхави. атха тесам̣ маха̄сатто диббасампаттим̣ датва̄ чатта̄ри чатта̄ри на̄гакан̃н̃а̄сата̄ни ада̄си. те махатим̣ сампаттим̣ анубхавим̣су.

бодхисаттопи аппаматто упосатхакаммам̣ кароти. анваддхама̄сам̣ ма̄та̄питӯнам̣ упат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ дхаммакатхам̣ катхетва̄ тато ча бра̄хман̣асса сантикам̣ гантва̄ а̄рогйам̣ пуччхитва̄ ‘‘йена те аттхо, там̣ вадеййа̄сӣ’’ти а̄пуччхитва̄ ‘‘ануккан̣т̣хама̄но абхирама̄’’ти ватва̄ сомадаттенапи саддхим̣ пат̣исантха̄рам̣ катва̄ аттано нивесанам̣ гаччхати. бра̄хман̣о сам̣ваччхарам̣ таттха васитва̄ мандапун̃н̃ата̄йа уккан̣т̣хитва̄ аниччхама̄нампи путтам̣ гахетва̄ бодхисаттам̣ а̄пуччхитва̄ тена дӣйама̄нам̣ бахум̣ дханам̣ саббака̄мададам̣ ман̣иратанампи алаккхиката̄йа аггахетва̄ ‘‘мануссалокам̣ гантва̄ паббаджисса̄мӣ’’ти а̄ха. маха̄сатто на̄гама̄н̣аваке а̄н̣а̄петва̄ там̣ сапуттакам̣ мануссалокам̣ па̄песи. те убхопи дибба̄бхаран̣а̄ни диббаваттха̄ни ча омун̃читва̄ нха̄йитум̣ екам̣ поккхаран̣им̣ отарим̣су, тасмим̣ кхан̣е та̄ни антарадха̄йитва̄ на̄габхаванамева агамам̣су. атха пат̣хаманиваттхака̄са̄вапилотика̄ва сарӣре пат̣имун̃чи, дханусарасаттийо гахетва̄ аран̃н̃ам̣ гантва̄ миге вадхитва̄ пуриманийа̄менева джӣвикам̣ каппесум̣.

тена ча самайена ан̃н̃атаро та̄пасо супан̣н̣ара̄джато ладдхам̣ алампа̄йанамантам̣ тасса ануччхавика̄ни осадха̄ни мантӯпача̄ран̃ча атта̄нам̣ упат̣т̣хахантасса ан̃н̃атарасса бра̄хман̣асса ада̄си. со ‘‘ладдхо ме джӣвикӯпа̄йо’’ти катипа̄хам̣ васитва̄ та̄пасам̣ а̄пуччхитва̄ паккаманто анупуббена йамуна̄тӣрам̣ патва̄ там̣ мантам̣ саджджха̄йанто маха̄маггена гаччхати. тада̄ бодхисаттасса бхаванато тасса парича̄рика̄ на̄гама̄н̣авика̄ там̣ саббака̄мададам̣ ман̣иратанам̣ а̄да̄йа йамуна̄тӣре ва̄лука̄ра̄симаттхаке т̣хапетва̄ тассобха̄сена раттийам̣ кӣл̣итва̄ арун̣уггамане тасса бра̄хман̣асса мантасаддам̣ сутва̄ ‘‘супан̣н̣о’’ти сан̃н̃а̄йа бхайатаджджита̄ ман̣иратанам̣ аггахетва̄ патхавийам̣ нимуджджитва̄ на̄габхаванам̣ агамам̣су.

бра̄хман̣о там̣ ман̣иратанам̣ а̄да̄йа па̄йа̄си. тасмим̣ кхан̣е со неса̄дабра̄хман̣о путтена саддхим̣ мигавадха̄йа аран̃н̃ам̣ гаччханто тасса хаттхе там̣ ман̣иратанам̣ дисва̄ ‘‘идам̣ бхӯридаттасса саббака̄мададам̣ ман̣иратана’’нти сан̃джа̄нитва̄ там̣ ган̣хитука̄мо тена саддхим̣ алла̄пасалла̄пам̣ катва̄ мантава̄дибха̄вам̣ джа̄нитва̄ евама̄ха – ‘‘саче ме твам̣ имам̣ ман̣иратанам̣ дассаси, ева̄хам̣ те маха̄нубха̄вам̣ на̄гам̣ дассесса̄ми, йам̣ твам̣ гахетва̄ га̄манигамара̄джадха̄нийо чаранто бахудханам̣ лаччхасӣ’’ти. ‘‘тена хи дассетва̄ ган̣ха̄хӣ’’ти вутте там̣ а̄да̄йа бодхисаттам̣ упосатхакаран̣ат̣т̣ха̄не ваммикаматтхаке бхоге а̄бхуджитва̄ нипаннам̣ авидӯре т̣хито хаттхам̣ паса̄ретва̄ дассеси.

маха̄сатто там̣ неса̄дам̣ дисва̄ ‘‘айам̣ упосатхасса ме антара̄йам̣ кареййа̄ти на̄габхаванам̣ нетва̄ маха̄сампаттийам̣ патит̣т̣ха̄питопи на иччхи. тато апаккамитва̄ сайам̣ гантука̄мо майа̄ дӣйама̄нампи ман̣иратанам̣ ган̣хитум̣ на иччхи. ида̄ни пана ахигун̣д̣икам̣ гахетва̄ а̄гаччхати. сача̄хам̣ имасса миттадуббхино куджджхеййам̣, сӣлам̣ ме кхан̣д̣ам̣ бхависсати. майа̄ кхо пана пат̣хамам̣йева чатуран̇гасаманна̄гато упосатхо адхит̣т̣хито, со йатха̄дхит̣т̣хитова хоту. алампа̄йано мам̣ чхиндату ва̄ ма̄ ва̄, невасса куджджхисса̄мӣ’’ти чинтетва̄ аккхӣни ниммӣлетва̄ адхит̣т̣ха̄напа̄рамим̣ пуреча̄рикам̣ катва̄ бхогантаре сӣсам̣ паккхипитва̄ ниччалова хутва̄ нипаджджи. неса̄дабра̄хман̣опи ‘‘бхо алампа̄йана, имам̣ на̄гам̣ ган̣ха, ман̣им̣ ме дехӣ’’ти а̄ха. алампа̄йано на̄гам̣ дисва̄ тут̣т̣хо ман̣им̣ кисмин̃чи аган̣етва̄ ‘‘ган̣ха, бра̄хман̣а̄’’ти хаттхе кхипи. со тасса хаттхато бхасситва̄ патхавийам̣ патитаматтова патхавим̣ пависитва̄ на̄габхаванамева гато. неса̄дабра̄хман̣о ман̣иратанато бхӯридаттена саддхим̣ миттабха̄вато ча париха̄йитва̄ ниппаччайова пакканто.

15. алампа̄йанопи маха̄нубха̄вехи осадхехи аттано сарӣрам̣ маккхетва̄ тхокам̣ кха̄дитва̄ кхел̣ам̣ аттано ка̄йасмим̣ парибха̄ветва̄ диббамантам̣ джаппанто бодхисаттам̣ упасан̇камитва̄ нан̇гут̣т̣хе гахетва̄ а̄кад̣д̣хитва̄ сӣсе дал̣хам̣ ган̣ханто мукхамасса виваритва̄ осадхам̣ кха̄дитва̄ мукхе сахакхел̣ам̣ осин̃чи. сучиджа̄тико маха̄сатто сӣлабхедабхайена акуджджхитва̄ аккхӣни на уммӣлеси. атха нам̣ осадхамантабалена нан̇гут̣т̣хе гахетва̄ хет̣т̣ха̄ сӣсам̣ катва̄ сан̃ча̄летва̄ гахитагочарам̣ чхад̣д̣а̄петва̄ бхӯмийам̣ дӣгхасо нипаджджа̄петва̄ масӯракам̣ мадданто вийа хаттхехи паримадди. ат̣т̣хӣни чун̣н̣ийама̄на̄ни вийа ахесум̣.

пуна нан̇гут̣т̣хе гахетва̄ дуссам̣ потхенто вийа потхеси. маха̄сатто еварӯпам̣ дуккхам̣ анубхонтопи нева куджджхиттха. ан̃н̃адаттху аттано сӣламева а̄ваджджеси. ити со маха̄саттам̣ дуббалам̣ катва̄ валлӣхи пел̣ам̣ саджджетва̄ маха̄саттам̣ таттха паккхипи. сарӣрам̣ панасса махантам̣ таттха на пависати. атха нам̣ пан̣хийа̄ кот̣т̣енто павесетва̄ пел̣ам̣ а̄да̄йа екам̣ га̄мам̣ гантва̄ га̄мамаджджхе ота̄ретва̄ ‘‘на̄гасса наччам̣ дат̣т̣хука̄ма̄ а̄гаччхантӯ’’ти саддамака̄си. сакалага̄мава̄сино саннипатим̣су. тасмим̣ кхан̣е алампа̄йано ‘‘никкхама маха̄на̄га̄’’ти а̄ха. маха̄сатто чинтеси – ‘‘аджджа майа̄ парисам̣ тосентена кӣл̣итум̣ ват̣т̣ати, евам̣ алампа̄йано бахудханам̣ лабхитва̄ тут̣т̣хо мам̣ виссаджджессати, йам̣ йам̣ еса мам̣ ка̄рети, там̣ там̣ карисса̄мӣ’’ти.

атха нам̣ со пел̣ато никкхамантам̣ ‘‘маха̄ хохӣ’’ти а̄ха, со маха̄ ахоси. ‘‘кхуддако ват̣т̣о випхан̣о екапхан̣о двипхан̣о йа̄ва сахассапхан̣о уччо нӣчо диссама̄нака̄йо адиссама̄нака̄йо диссама̄наупад̣д̣хака̄йо нӣло пӣто лохито ода̄то ман̃джит̣т̣хо хохи, дхӯмам̣ виссаджджехи, джа̄ласикхам̣ удакан̃ча виссаджджехӣ’’ти вутте тена вуттам̣ там̣ там̣ а̄ка̄рам̣ нимминитва̄ наччам̣ дассеси. там̣ дисва̄ манусса̄ аччхарийаббхутачиттаджа̄та̄ бахум̣ хиран̃н̃асуван̣н̣аваттха̄лан̇ка̄ра̄дим̣ адам̣су. ити тасмим̣ га̄ме сатасахассаматтам̣ лабхи. со кин̃ча̄пи маха̄саттам̣ ган̣ханто ‘‘сахассам̣ лабхитва̄ там̣ виссаджджесса̄мӣ’’ти а̄ха. там̣ пана дханам̣ лабхитва̄ ‘‘га̄макепи та̄ва майа̄ еттакам̣ дханам̣ ладдхам̣, нагаре кира бахудханам̣ лабхисса̄мӣ’’ти дханалобхена на мун̃чи.

со тасмим̣ га̄ме кут̣умбам̣ сан̣т̣хапетва̄ ратанамайам̣ пел̣ам̣ ка̄ретва̄ таттха маха̄саттам̣ паккхипитва̄ сукхайа̄накам̣ а̄руйха махантена парива̄рена га̄манигамара̄джадха̄нӣсу там̣ кӣл̣а̄петва̄ ба̄ра̄н̣асим̣ па̄пун̣и, на̄гара̄джасса мадхула̄джам̣ дети, абаддхасаттун̃ча дети. со гочарам̣ на ган̣хи ависсаджджанабхайена. гочарам̣ аган̣хантампи ча нам̣ чатта̄ро нагарадва̄ре а̄дим̣ катва̄ таттха таттха ма̄саматтам̣ кӣл̣а̄песи. тена вуттам̣ ‘‘сам̣сито акатан̃н̃уна̄’’тиа̄ди.

таттха сам̣ситоти есо на̄го амукасса нигродхаруккхасса самӣпе ваммикаматтхаке сайитоти евам̣ т̣ха̄нам̣ дассетва̄ катхито. акатан̃н̃уна̄ти аттана̄ катам̣ упака̄рам̣ аджа̄нантена миттадуббхина̄ неса̄дабра̄хман̣ена̄ти адхиппа̄йо. алампа̄йаноти алампа̄йанавиджджа̄париджаппанена ‘‘алампа̄йано’’ти евам̣ ладдхана̄мо ахитун̣д̣икабра̄хман̣о. мамаггахӣти мам̣ аггахеси. кӣл̣ети мам̣ тахим̣ тахинти таттха таттха га̄манигамара̄джадха̄нӣсу аттано джӣвикаттхам̣ мам̣ кӣл̣а̄пети.

17. тин̣атопи лахуко мама̄ти аттано джӣвитапаричча̄го тин̣асала̄капаричча̄гатопи лахуко хутва̄ мама упат̣т̣ха̄тӣти аттхо. патхавӣуппатанам̣ вийа̄ти сӣлавӣтиккамо пана чатунахута̄дхикадвийоджанасатасахассабахала̄йа маха̄патхавийа̄ париваттанам̣ вийа татопи там̣ бха̄рийатарам̣ хутва̄ майхам̣ упат̣т̣ха̄тӣти дассети.

18. нирантарам̣ джа̄тисатанти мама джа̄тӣнам̣ анекасатампи анекасата̄супи джа̄тӣсу нирантарамева сӣласса авӣтиккаманахету. мама джӣвитам̣ чаджеййам̣ чаджитум̣ саккоми. нева сӣлам̣ пабхиндеййанти сӣлам̣ пана сама̄диннам̣ екампи нева бхиндеййам̣ на вина̄сеййам̣. чатуддӣпа̄на хетӯти чаккаваттираджджасирийа̄пи ка̄ран̣а̄ти дассети.

19. ида̄ни йадаттхам̣ аттано джӣвитампи париччаджитва̄ тада̄ сӣламева раккхитам̣, та̄йа ча сӣлараккха̄йа татха̄ анаттхака̄ракесу неса̄даалампа̄йанабра̄хман̣есу читтасса ан̃н̃атхаттам̣ на катам̣, там̣ дассетум̣ ‘‘апи ча̄’’ти оса̄нага̄тхама̄ха. там̣ хет̣т̣ха̄ вуттаттхамева.

евам̣ пана маха̄сатте ахитун̣д̣икахаттхагате тасса ма̄та̄ дуссупинам̣ дисва̄ путтан̃ча таттха апассантӣ сока̄бхибхӯта̄ ахоси. атхасса̄ джет̣т̣хапутто судассано там̣ паваттим̣ сутва̄ субхогам̣ ‘‘химавантам̣ гантва̄ пан̃часу маха̄надӣсу саттасу маха̄саресу бхӯридаттам̣ упадха̄ретва̄ ехӣ’’ти пахин̣и. ка̄н̣а̄рит̣т̣хам̣ ‘‘девалокам̣ гантва̄ саче девата̄хи дхаммам̣ сотука̄ма̄хи бхӯридатто таттха нӣто, тато нам̣ а̄нехӣ’’ти пахин̣и. сайам̣ пана ‘‘мануссалоке гавесисса̄мӣ’’ти та̄пасавесена на̄габхаванато никкхами. аччимукхӣ на̄масса вема̄тика̄ бхагинӣ бодхисатте адхиматтасинеха̄ там̣ анубандхи. там̣ ман̣д̣ӯкаччха̄пим̣ катва̄ джат̣антаре паккхипитва̄ маха̄саттасса упосатхакаран̣ат̣т̣ха̄нам̣ а̄дим̣ катва̄ саббаттха гавесанто ануккамена ба̄ра̄н̣асим̣ патва̄ ра̄джадва̄рам̣ агама̄си. тада̄ алампа̄йано ра̄джан̇ган̣е маха̄джанасса маджджхе ран̃н̃о бхӯридаттасса кӣл̣ам̣ дассетум̣ пел̣ам̣ виваритва̄ ‘‘ехи маха̄на̄га̄’’ти сан̃н̃амада̄си.

маха̄сатто сӣсам̣ нӣхаритва̄ олокенто джет̣т̣хабха̄тикам̣ дисва̄ пел̣ато никкхамма тадабхимукхо па̄йа̄си. маха̄джано бхӣто пат̣икками. со гантва̄ там̣ абхива̄детва̄ ниваттитва̄ пел̣амева па̄виси. алампа̄йано ‘‘имина̄ айам̣ та̄пасо дат̣т̣хо’’ти сан̃н̃а̄йа ‘‘ма̄ бха̄йи, ма̄ бха̄йӣ’’ти а̄ха. судассано ‘‘айам̣ на̄го майхам̣ ким̣ кариссати, майа̄ садисо ахитун̣д̣ико на̄ма наттхӣ’’ти тена ва̄даппат̣ива̄дам̣ самут̣т̣ха̄петва̄ ‘‘твам̣ имам̣ на̄гам̣ гахетва̄ гаджджаси, ахам̣ там̣ има̄йа ман̣д̣ӯкаччха̄пийа̄ иччханто на̄сайисса̄мӣ’’ти бхагиним̣ паккоситва̄ хаттхам̣ паса̄реси. са̄ тасса саддам̣ сутва̄ джат̣антаре нипанна̄ тиккхаттум̣ ман̣д̣ӯкавасситам̣ васситва̄ никкхамитва̄ ам̣сакӯт̣е нисӣдитва̄ уппатитва̄ тасса хаттхатале тӣн̣и висабиндӯни па̄тетва̄ пуна тасса джат̣антарамева па̄виси.

судассано висабиндум̣ дассетва̄ ‘‘идам̣ биндум̣ саче патхавийам̣ па̄тессати, осадхитин̣аванаппатайо саббе нассиссанти. саче а̄ка̄се кхиписсати, саттавасса̄ни дево на вассиссати. саче удаке па̄тессати, йа̄вата̄ таттха удакаджа̄та̄ па̄н̣а̄ саббе мареййу’’нти ватва̄ ра̄джа̄нам̣ саддаха̄петум̣ тайо а̄ва̄т̣е кхан̣а̄петва̄ екам̣ на̄на̄бхесаджджа̄нам̣ пӯреси, дутийам̣ гомайасса, татийам̣ диббосадха̄нан̃чева пӯретва̄ маджджхе а̄ва̄т̣е висабиндум̣ паккхипи. тан̇кхан̣ан̃н̃ева дхӯма̄йитва̄ джа̄ла̄ ут̣т̣хахи. са̄ гантва̄ гомайа̄ва̄т̣ам̣ ган̣хи. татопи джа̄ла̄ ут̣т̣ха̄йа диббосадхапун̣н̣ам̣ гахетва̄ диббосадха̄ни джха̄петва̄ нибба̄йи. алампа̄йанам̣ таттха а̄ва̄т̣асса авидӯре т̣хитам̣ усума̄ пхаритва̄ сарӣраччхавим̣ уппа̄т̣етва̄ гата̄. сетакут̣т̣хӣ ахоси. со бхайатаджджито ‘‘на̄гара̄джа̄нам̣ виссаджджемӣ’’ти тиккхаттум̣ ва̄чам̣ ниччха̄реси. там̣ сутва̄ бодхисатто ратанапел̣а̄йа никкхамитва̄ сабба̄лан̇ка̄рапат̣иман̣д̣итам̣ аттабха̄вам̣ ма̄петва̄ девалӣл̣а̄йа т̣хито. судассано ча аччимукхӣ ча татхева ат̣т̣хам̣су.

тато судассано аттано бха̄гинеййабха̄вам̣ ран̃н̃о а̄рочеси. там̣ сутва̄ ра̄джа̄ те а̄лин̇гитва̄ сӣсе чумбитва̄ антепурам̣ нетва̄ махантам̣ сакка̄расамма̄нам̣ катва̄ бхӯридаттена саддхим̣ пат̣исантха̄рам̣ каронто ‘‘та̄та, евам̣ маха̄нубха̄вам̣ там̣ алампа̄йано катхам̣ ган̣хӣ’’ти пуччхи. со саббам̣ виттха̄рена катхетва̄ ‘‘маха̄ра̄джа, ран̃н̃а̄ на̄ма имина̄ нийа̄мена раджджам̣ ка̄ретум̣ ват̣т̣атӣ’’ти ма̄туласса дхаммам̣ десеси. атха судассано ‘‘ма̄тула, мама ма̄та̄ бхӯридаттам̣ апассантӣ киламати, на сакка̄ амхехи идха папан̃чам̣ ка̄ту’’нти ма̄тулам̣ а̄пуччхитва̄ бхӯридаттааччимукхӣхи саддхим̣ на̄габхаванамева гато.

атха таттха маха̄пурисо гила̄насеййа̄йа нипанно гила̄напуччханаттхам̣ а̄гата̄йа махатийа̄ на̄гапариса̄йа веде ча йан̃н̃е ча бра̄хман̣е ча самбха̄ветва̄ ка̄н̣а̄рит̣т̣хе катхенте там̣ ва̄дам̣ бхиндитва̄ на̄на̄найехи дхаммам̣ десетва̄ сӣласампада̄йа дит̣т̣хисампада̄йа ча патит̣т̣ха̄петва̄ йа̄ваджӣвам̣ сӣла̄ни раккхитва̄ упосатхакаммам̣ катва̄ а̄йупарийоса̄не саггапурам̣ пӯреси.

тада̄ ма̄та̄питаро маха̄ра̄джакула̄ни ахесум̣. неса̄дабра̄хман̣о девадатто, сомадатто а̄нандо, аччимукхӣ уппалаван̣н̣а̄, судассано са̄рипутто, субхого маха̄моггалла̄но, ка̄н̣а̄рит̣т̣хо сунаккхатто, бхӯридатто локана̄тхо.

тасса идха̄пи сесапа̄рамийо хет̣т̣ха̄ вуттанайенева ниддха̄ретабба̄. идха̄пи йоджанасатике аттано на̄габхаванат̣т̣ха̄не сол̣асахи на̄гакан̃н̃а̄сахассехи читтарӯпам̣ вийа парича̄рийама̄но девалокасампаттисадисе на̄галокиссарийе т̣хитопи иссарийамадам̣ акатва̄ анваддхама̄сам̣ ма̄та̄питуупат̣т̣ха̄нам̣, куле джет̣т̣ха̄пача̄йанам̣, сакала̄йа на̄гапариса̄йа ча̄тумаха̄ра̄джикапариса̄йа та̄ватим̣сапариса̄йа ча самут̣т̣хитапан̃ха̄нам̣ там̣там̣парисамаджджхе кумудана̄лакала̄пам̣ вийа суниситасаттхена аттано пан̃н̃а̄саттхена та̄вадева паччхиндитва̄ тесам̣ читта̄нукӯладхаммадесана̄, вуттаппака̄рам̣ бхогасампаттим̣ паха̄йа аттано сарӣраджӣвитанирапеккхам̣ чатуран̇гасаманна̄гатам̣ упосатха̄дхит̣т̣ха̄нам̣, таттха ча пат̣ин̃н̃а̄йа висам̣ва̄данабхайена ахитун̣д̣икахаттхагаманам̣, тасмин̃ча мукхе висамиссакхел̣апа̄танам̣ нан̇гут̣т̣хе гахетва̄ а̄вин̃чханам̣ кад̣д̣ханам̣ бхӯмийам̣ гхам̣санам̣ мадданам̣ потхананти евама̄дим̣ на̄наппака̄равиппака̄рам̣ каронтепи еварӯпам̣ маха̄дуккхам̣ анубхаватопи куджджхитва̄ олоканаматтена там̣ чха̄рикам̣ ка̄тум̣ саматтхасса̄пи сӣлапа̄рамим̣ а̄ваджджитва̄ сӣлакхан̣д̣анабхайена ӣсакампи читтасса вика̄ра̄бха̄во, дханам̣ лабха̄пемӣти ва̄ тасса читта̄нуваттанам̣, субхогена пуна̄нӣтасса акатан̃н̃уно миттадуббхисса неса̄дабра̄хман̣асса сӣлам̣ анадхит̣т̣хахитва̄пи акуджджханам̣, ка̄н̣а̄рит̣т̣хена катхитам̣ миччха̄ва̄дам̣ бхиндитва̄ анекапарийа̄йена дхаммам̣ бха̄ситва̄ на̄гапариса̄йа сӣлесу самма̄дит̣т̣хийан̃ча патит̣т̣ха̄пананти евама̄дайо бодхисаттасса гун̣а̄нубха̄ва̄ вибха̄ветабба̄. тенетам̣ вуччати – ‘‘евам̣ аччхарийа̄ хете…пе… дхаммасса анудхаммато’’ти.

бхӯридаттачарийа̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. чампеййана̄гачарийа̄ван̣н̣ана̄

20. татийе чампеййакоти ан̇гамагадхарат̣т̣ха̄нам̣ антаре чампа̄ на̄ма надӣ, тасса̄ хет̣т̣ха̄ на̄габхаванампи авидӯрабхаватта̄ чампа̄ на̄ма, таттха джа̄то на̄гара̄джа̄ чампеййако. тада̄пи дхаммико а̄синти тасмим̣ чампеййана̄гара̄джака̄лепи ахам̣ дхаммача̄рӣ ахосим̣.

бодхисатто хи тада̄ чампа̄на̄габхаване ниббаттитва̄ чампеййо на̄ма на̄гара̄джа̄ ахоси, махиддхико маха̄нубха̄во. со таттха на̄гараджджам̣ ка̄ренто девара̄джабхогасампаттисадисаиссарийасампаттим̣ анубхаванто па̄рамипӯран̣асса анока̄сабха̄вато ‘‘ким̣ ме има̄йа тираччха̄найонийа̄, упосатхава̄сам̣ васитва̄ ито муччитва̄ саммадева па̄рамийо пӯресса̄мӣ’’ти тато пат̣т̣ха̄йа аттано па̄са̄дейева упосатхакаммам̣ кароти. алан̇катана̄гама̄н̣авика̄ тасса сантикам̣ а̄гаччханти. со ‘‘идха ме сӣласса антара̄йо бхависсатӣ’’ти па̄са̄дато никкхамитва̄ уййа̄не нисӣдати. татра̄пи та̄ а̄гаччханти. со чинтеси – ‘‘идха ме сӣласса сам̣килесо бхависсати, ито на̄габхаванато никкхамитва̄ мануссалокам̣ гантва̄ упосатхава̄сам̣ васисса̄мӣ’’ти. со тато пат̣т̣ха̄йа упосатхадивасесу на̄габхавана̄ никкхамитва̄ екасса паччантага̄масса авидӯре маггасамӣпе ваммикаматтхаке ‘‘мама чамма̄дӣхи аттхика̄ чамма̄дӣни ган̣ханту, кӣл̣а̄саппам̣ ва̄ ка̄тука̄ма̄ кӣл̣а̄саппам̣ каронтӯ’’ти сарӣрам̣ да̄намукхе виссаджджетва̄ бхоге а̄бхуджитва̄ нипанно упосатхава̄сам̣ васати ча̄туддасийам̣ пан̃чадасийан̃ча, па̄т̣ипаде на̄габхаванам̣ гаччхати. тассевам̣ упосатхам̣ каронтасса дӣгхо аддха̄ вӣтиватто.

атха бодхисатто сумана̄йа на̄ма аттано аггамахесийа̄ ‘‘дева, твам̣ мануссалокам̣ гантва̄ упосатхам̣ упавасаси, со ча са̄сан̇ко саппат̣ибхайо’’ти вутто ман̇галапоккхаран̣итӣре т̣хатва̄ ‘‘саче мам̣, бхадде, кочи пахаритва̄ киламессати, имисса̄ поккхаран̣ийа̄ удакам̣ а̄вилам̣ бхависсати. саче супан̣н̣о ган̣хиссати, удакам̣ паккутхиссати. саче ахитун̣д̣ико ган̣хиссати, удакам̣ лохитаван̣н̣ам̣ бхависсатӣ’’ти тӣн̣и нимитта̄ни тасса̄ а̄чиккхитва̄ ча̄туддасӣупосатхам̣ адхит̣т̣ха̄йа на̄габхавана̄ никкхамитва̄ таттха гантва̄ ваммикаматтхаке нипаджджи сарӣрасобха̄йа ваммикам̣ собхайама̄но. сарӣран̃хисса раджатада̄мам̣ вийа сетам̣ ахоси, маттхако раттакамбалаген̣д̣уко вийа, сарӣрам̣ нан̇галасӣсаппама̄н̣ам̣ бхӯридаттака̄ле (джа̄. 2.22.784 а̄дайо) пана ӯруппама̄н̣ам̣, сан̇кхапа̄лака̄ле (джа̄. 2.17.143 а̄дайо) екадон̣икана̄ваппама̄н̣ам̣.

тада̄ еко ба̄ра̄н̣асима̄н̣аво таккасилам̣ гантва̄ алампа̄йанамантам̣ угган̣хитва̄ тена маггена аттано га̄мам̣ гаччханто маха̄саттам̣ дисва̄ ‘‘ким̣ ме туччхахаттхена га̄мам̣ гантум̣, имам̣ на̄гам̣ гахетва̄ га̄манигамара̄джадха̄нӣсу кӣл̣а̄пенто дханам̣ уппа̄детва̄ва гамисса̄мӣ’’ти чинтетва̄ диббосадха̄ни гахетва̄ диббамантам̣ париваттетва̄ тасса сантикам̣ агама̄си. диббамантам̣ сутака̄лато пат̣т̣ха̄йа маха̄саттасса кан̣н̣есу таттасала̄ка̄павесанака̄ло вийа ахоси, маттхаке сикхарена абхимантхийама̄но вийа. со ‘‘ко ну кхо есо’’ти бхогантарато сӣсам̣ уккхипитва̄ олокенто ахитун̣д̣икам̣ дисва̄ чинтеси – ‘‘мама висам̣ уггатеджам̣, сача̄хам̣ куджджхитва̄ на̄са̄ва̄там̣ виссаджджесса̄ми, етасса сарӣрам̣ бхусамут̣т̣хи вийа виппакириссати, атха ме сӣлам̣ кхан̣д̣ам̣ бхависсати, на нам̣ олокесса̄мӣ’’ти. со аккхӣни ниммӣлетва̄ сӣсам̣ бхогантаре т̣хапеси. ахитун̣д̣икабра̄хман̣о осадхам̣ кха̄дитва̄ мантам̣ париваттетва̄ кхел̣ам̣ маха̄саттасса сарӣре осин̃чи. осадха̄нан̃ча мантасса ча а̄нубха̄вена кхел̣ена пхут̣т̣хапхут̣т̣хат̣т̣ха̄не пхот̣а̄нам̣ ут̣т̣ха̄нака̄ло вийа ахоси.

атха со нан̇гут̣т̣хе гахетва̄ а̄кад̣д̣хитва̄ дӣгхасо нипаджджа̄петва̄ аджападена дан̣д̣ена уппӣл̣етва̄ дуббалам̣ катва̄ сӣсам̣ дал̣хам̣ гахетва̄ ниппӣл̣еси. маха̄сатто мукхам̣ вивари. атхасса мукхе кхел̣ам̣ осин̃читва̄ осадхамантабалена данте бхинди. мукхам̣ лохитасса пӯри. маха̄сатто аттано сӣлабхедабхайена еварӯпам̣ дуккхам̣ адхива̄сенто аккхӣни уммӣлетва̄ олоканаматтампи на̄ка̄си. сопи ‘‘на̄гара̄джа̄нам̣ дуббалам̣ карисса̄мӣ’’ти нан̇гут̣т̣хато пат̣т̣ха̄йа ат̣т̣хӣни сам̣чун̣н̣айама̄но вийа сакаласарӣрам̣ маддитва̄ пат̣т̣акавет̣ханам̣ на̄ма вет̣хеси, тантамаджджитам̣ на̄ма маджджи, нан̇гут̣т̣хе гахетва̄ дуссапотханам̣ на̄ма потхеси. маха̄саттасса сакаласарӣрам̣ лохитамаккхитам̣ ахоси, со маха̄веданам̣ адхива̄сеси.

атхасса дуббалабха̄вам̣ н̃атва̄ валлӣхи пел̣ам̣ каритва̄ таттха нам̣ паккхипитва̄ паччантага̄мам̣ нетва̄ маха̄джанасса маджджхе кӣл̣а̄песи. нӣла̄дӣсу ван̣н̣есу ват̣т̣ачатурасса̄дӣсу сан̣т̣ха̄несу ан̣ум̣тхӯла̄дӣсу пама̄н̣есу йам̣ йам̣ бра̄хман̣о иччхати, маха̄сатто там̣ тадева катва̄ наччати, пхан̣асатампи пхан̣асахассампи каротийева. маха̄джано пасӣдитва̄ бахудханамада̄си. екадивасамева каха̄пан̣асахассан̃чева сахассаггханике ча париккха̄ре лабхи. бра̄хман̣о а̄дитова ‘‘сахассам̣ лабхитва̄ виссаджджесса̄мӣ’’ти чинтеси. там̣ пана дханам̣ лабхитва̄ ‘‘паччантага̄мейева та̄ва ме еттакам̣ дханам̣ ладдхам̣, ра̄джара̄джамаха̄матта̄нам̣ дассите кӣва бахум̣ дханам̣ лабхисса̄мӣ’’ти сакат̣ан̃ча сукхайа̄накан̃ча гахетва̄ сакат̣е париккха̄ре т̣хапетва̄ сукхайа̄наке нисинно ‘‘махантена парива̄рена маха̄саттам̣ га̄манигамара̄джадха̄нӣсу кӣл̣а̄пенто ба̄ра̄н̣асийам̣ уггасенаран̃н̃о сантике кӣл̣а̄петва̄ виссаджджесса̄мӣ’’ти агама̄си. со ман̣д̣ӯке ма̄ретва̄ на̄гаран̃н̃о дети. на̄гара̄джа̄ ‘‘пунаппунам̣ мам̣ нисса̄йа ма̄рессатӣ’’ти на кха̄дати. атхасса мадхула̄дже ада̄си. тепи ‘‘сача̄хам̣ гочарам̣ ган̣хисса̄ми, антопел̣а̄йамева маран̣ам̣ бхависсатӣ’’ти на кха̄дати.

21. бра̄хман̣о ма̄саматтена ба̄ра̄н̣асим̣ патва̄ два̄рага̄маке там̣ кӣл̣а̄пенто бахудханам̣ лабхи. ра̄джа̄пи нам̣ паккоса̄петва̄ ‘‘амха̄кампи кӣл̣а̄пехӣ’’ти а̄ха. ‘‘са̄дху, дева, све паннарасе тумха̄кам̣ кӣл̣а̄песса̄мӣ’’ти а̄ха. ра̄джа̄ ‘‘све на̄гара̄джа̄ ра̄джан̇ган̣е наччиссати, маха̄джано саннипатитва̄ пассатӯ’’ти бхерим̣ чара̄петва̄ пунадивасе ра̄джан̇ган̣ам̣ алан̇ка̄ра̄петва̄ бра̄хман̣ам̣ паккоса̄песи. со ратанапел̣а̄йа маха̄саттам̣ нетва̄ вичиттаттхаре пел̣ам̣ т̣хапетва̄ нисӣди. ра̄джа̄пи па̄са̄да̄ оруйха маха̄джанапаривуто ра̄джа̄сане нисӣди. бра̄хман̣о маха̄саттам̣ нӣхаритва̄ начча̄песи. маха̄сатто тена чинтитачинтита̄ка̄рам̣ дассеси. маха̄джано сакабха̄вена сандха̄ретум̣ на саккоти. челуккхепасахасса̄ни паваттанти. бодхисаттасса упари ратанавассам̣ васси. тена вуттам̣ ‘‘тада̄пи мам̣ дхаммача̄ри’’нтиа̄ди.

таттха тада̄пӣти йада̄хам̣ чампеййако на̄гара̄джа̄ хоми, тада̄пи. дхаммача̄ринти дасакусалакаммапатхадхаммам̣ ева чарати, на ан̣уматтампи адхамманти дхаммача̄рӣ. упавут̣т̣хаупосатханти ат̣т̣хан̇гасаманна̄гатасса арийупосатхасӣласса раккхан̣авасена упаваситаупосатхам̣. ра̄джадва̄рамхи кӣл̣атӣти ба̄ра̄н̣асийам̣ уггасенаран̃н̃о гехадва̄ре кӣл̣а̄пети.

22. йам̣ йам̣ со ван̣н̣ам̣ чинтайӣти со ахитун̣д̣икабра̄хман̣о ‘‘йам̣ йам̣ нӣла̄диван̣н̣ам̣ хотӯ’’ти чинтеси. тена вуттам̣ ‘‘нӣлам̣ ва пӣталохита’’нти. таттха нӣлам̣ ва̄ти ва̄-саддо анийаматтхо, га̄тха̄сукхаттхам̣ рассам̣ катва̄ вутто, тена ва̄саддена вутта̄васит̣т̣хам̣ ода̄та̄диван̣н̣ависесан̃чева ват̣т̣а̄дисан̣т̣ха̄нависесан̃ча ан̣ум̣тхӯла̄дипама̄н̣ависесан̃ча сан̇ган̣ха̄ти. тасса читта̄нуваттантоти тасса ахитун̣д̣икасса читтам̣ ануваттанто. чинтитасаннибхоти тена чинтитачинтита̄ка̄рена пеккхаджанасса упат̣т̣хаха̄мӣти дассети.

23. на кевалан̃ча тена чинтита̄ка̄радассанам̣ ева майхам̣ а̄нубха̄во. апи ча тхалам̣ кареййамудакам̣, удакампи тхалам̣ карети тхалам̣ маха̄патхавим̣ гахетва̄ удакам̣, удакампи гахетва̄ патхавим̣ ка̄тум̣ саккун̣еййам̣ евам̣ маха̄нубха̄во ча. йадихам̣ тасса куппеййанти тасса ахитун̣д̣икасса ахам̣ йади куджджхеййам̣. кхан̣ена чха̄рикам̣ карети кодхуппа̄даккхан̣е ева бхасмам̣ кареййам̣.

24. евам̣ бхагава̄ тада̄ аттано уппаджджанака̄наттхапат̣иба̄хане саматтхатам̣ дассетва̄ ида̄ни йена адхиппа̄йена там̣ пат̣иба̄ханам̣ на катам̣, там̣ дассетум̣ ‘‘йади читтавасӣ хесса’’нтиа̄дима̄ха.

тассаттхо – ‘‘айам̣ ахитун̣д̣ико мам̣ ативийа ба̄дхати, на ме а̄нубха̄вам̣ джа̄на̄ти, хандасса ме а̄нубха̄вам̣ дассесса̄мӣ’’ти куджджхитва̄ олоканаматтена̄пи йади читтавасӣ абхависсам̣, атха со бхусамут̣т̣хи вийа виппакириссати. ахам̣ йатха̄сама̄диннато париха̄йисса̄ми сӣлато. татха̄ ча сати сӣлена парихӣнасса кхан̣д̣итасӣласса йва̄йам̣ майа̄ дӣпан̇карадасабаласса па̄дамӯлато пат̣т̣ха̄йа абхипаттхито, уттаматтхо буддхабха̄во со на сиджджхати.

25. ка̄мам̣ бхиджджатуйам̣ ка̄йоти айам̣ ча̄тумаха̄бхӯтико оданакумма̄сӯпачайо аниччуччха̄данапаримадданабхеданавиддхам̣санадхаммо ка̄йо кин̃ча̄пи бхиджджату винассату, идхева имасмим̣ ева т̣ха̄не маха̄ва̄те кхиттабхусамут̣т̣хи вийа виппакирӣйату, нева сӣлам̣ пабхиндеййам̣, викиранте бхусам̣ вийа̄ти сӣлам̣ пана уттаматтхасиддхийа̄ хетубхӯтам̣ имасмим̣ кал̣еваре бхусамут̣т̣хи вийа виппакирантепи нева бхиндеййам̣, ка̄йаджӣвитесу нирапеккхо хутва̄ сӣлапа̄рамим̣йева пӯремӣти чинтетва̄ там̣ та̄дисам̣ дуккхам̣ тада̄ адхива̄сесинти дассети.

атха маха̄саттасса пана ахитун̣д̣икахаттхагатасса ма̄со парипӯри, еттакам̣ ка̄лам̣ нира̄ха̄рова ахоси. сумана̄ ‘‘атичира̄йати ме са̄мико, ко ну кхо паваттӣ’’ти поккхаран̣им̣ олокентӣ лохитаван̣н̣ам̣ удакам̣ дисва̄ ‘‘ахитун̣д̣икена гахито бхависсатӣ’’ти н̃атва̄ на̄габхавана̄ никкхамитва̄ ваммикасантикам̣ гантва̄ маха̄саттасса гахитат̣т̣ха̄нам̣ киламитат̣т̣ха̄нан̃ча дисва̄ родитва̄ кандитва̄ паччантага̄мам̣ гантва̄ пуччхитва̄ там̣ паваттим̣ сутва̄ ба̄ра̄н̣асим̣ гантва̄ ра̄джадва̄ре а̄ка̄се родама̄на̄ ат̣т̣ха̄си. маха̄сатто наччантова а̄ка̄сам̣ уллокенто там̣ дисва̄ ладжджито пел̣ам̣ пависитва̄ нипаджджи.

ра̄джа̄ тасса пел̣ам̣ павит̣т̣хака̄ле ‘‘ким̣ ну кхо ка̄ран̣а’’нти ито чито ча олокенто там̣ а̄ка̄се т̣хитам̣ дисва̄ ‘‘ка̄ ну тва’’нти пуччхитва̄ тасса̄ на̄гакан̃н̃а̄бха̄вам̣ сутва̄ ‘‘ниссам̣сайам̣ кхо на̄гара̄джа̄ имам̣ дисва̄ ладжджито пел̣ам̣ павит̣т̣хо, айан̃ча йатха̄дассито иддха̄нубха̄во на̄гара̄джассева, на ахитун̣д̣икасса̄’’ти нит̣т̣хам̣ гантва̄ ‘‘евам̣ маха̄нубха̄во айам̣ на̄гара̄джа̄, катхам̣ на̄ма имасса хаттхам̣ гато’’ти пуччхитва̄ ‘‘айам̣ дхаммача̄рӣ сӣлава̄ на̄гара̄джа̄, ча̄туддасӣпаннарасӣсу упосатхам̣ упавасанто аттано сарӣрам̣ да̄намукхе ниййа̄тетва̄ маха̄маггасамӣпе ваммикаматтхаке нипаджджати, таттха̄йаметена гахито, имасса деваччхара̄пат̣ибха̄га̄ анекасахасса̄ иттхийо, девалокасампаттисадиса̄ на̄габхаванасампатти, айам̣ махиддхико маха̄нубха̄во сакалапатхавим̣ париваттетум̣ саматтхо, кевалам̣ ‘сӣлам̣ ме бхиджджиссатӣ’ти еварӯпам̣ виппака̄рам̣ дуккхан̃ча анубхотӣ’’ти ча сутва̄ сам̣вегаппатто та̄вадева тасса ахитун̣д̣икасса бра̄хман̣асса бахум̣ дханам̣ махантан̃ча йасам̣ иссарийан̃ча датва̄ – ‘‘ханда, бхо, имам̣ на̄гара̄джа̄нам̣ виссаджджехӣ’’ти виссаджджа̄песи.

маха̄сатто на̄гаван̣н̣ам̣ антарадха̄петва̄ ма̄н̣авакаван̣н̣ена девакума̄ро вийа ат̣т̣ха̄си. сумана̄пи а̄ка̄сато отаритва̄ тасса сантике ат̣т̣ха̄си. на̄гара̄джа̄ ран̃н̃о ан̃джалим̣ катва̄ ‘‘ехи, маха̄ра̄джа, майхам̣ нивесанам̣ пасситум̣ а̄гаччха̄хӣ’’ти йа̄чи. тена̄ха бхагава̄ –

‘‘мутто чампеййако на̄го, ра̄джа̄нам̣ етадабрави;

‘намо те ка̄сира̄джаттху, намо те ка̄сивад̣д̣хана;

ан̃джалим̣ те пагган̣ха̄ми, пассеййам̣ ме нивесана’’нти.

атха ра̄джа̄ тасса на̄габхаванагаманам̣ ануджа̄ни. маха̄сатто там̣ сапарисам̣ гахетва̄ на̄габхаванам̣ нетва̄ аттано иссарийасампаттим̣ дассетва̄ катипа̄хам̣ таттха васа̄петва̄ бхерим̣ чара̄песи – ‘‘сабба̄ ра̄джапариса̄ йа̄вадиччхакам̣ хиран̃н̃асуван̣н̣а̄дикам̣ дханам̣ ган̣хатӯ’’ти. ран̃н̃о ча анекехи сакат̣асатехи дханам̣ песеси. ‘‘маха̄ра̄джа, ран̃н̃а̄ на̄ма да̄нам̣ да̄таббам̣, сӣлам̣ раккхитаббам̣, дхаммика̄ раккха̄варан̣агутти саббаттха сам̣видахитабба̄’’ти дасахи ра̄джадхаммакатха̄хи овадитва̄ виссаджджеси. ра̄джа̄ махантена йасена на̄габхавана̄ никкхамитва̄ ба̄ра̄н̣асимева гато. тато пат̣т̣ха̄йа кира джамбудӣпатале хиран̃н̃асуван̣н̣ам̣ джа̄там̣. маха̄сатто сӣла̄ни раккхитва̄ анваддхама̄сам̣ упосатхакаммам̣ катва̄ сапарисо саггапурам̣ пӯреси.

тада̄ ахитун̣д̣ико девадатто ахоси, сумана̄ ра̄хулама̄та̄, уггасено са̄рипуттаттхеро, чампеййако на̄гара̄джа̄ локана̄тхо.

тасса идха̄пи йатха̄рахам̣ сесапа̄рамийо ниддха̄ретабба̄. идха бодхисаттасса аччхарийа̄нубха̄ва̄ хет̣т̣ха̄ вуттанайа̄ ева̄ти.

чампеййана̄гачарийа̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

4. чӯл̣абодхичарийа̄ван̣н̣ана̄

26. чатуттхе чӯл̣абодхӣти маха̄бодхипарибба̄джакаттабха̄вам̣ упа̄да̄йа идха ‘‘чӯл̣абодхӣ’’ти саман̃н̃а̄ а̄ропита̄, на пана имасмим̣ ева джа̄таке (джа̄. 1.10.49 а̄дайо) аттано джет̣т̣хабха̄тика̄дино маха̄бодхисса самбхаватоти дат̣т̣хаббам̣. сусӣлава̄ти сут̣т̣ху сӣлава̄, сампаннасӣлоти аттхо. бхавам̣ дисва̄на бхайатоти ка̄ма̄дибхавам̣ бха̄йитаббабха̄вена пасситва̄. неккхамманти еттха ча-саддасса лопо дат̣т̣хаббо, тена ‘‘дисва̄на̄’’ти падам̣ а̄кад̣д̣хӣйати. идам̣ вуттам̣ хоти – джа̄тиджара̄бйа̄дхимаран̣ам̣ апа̄йадуккхам̣ атӣте ват̣т̣амӯлакам̣ дуккхам̣, ана̄гате ват̣т̣амӯлакам̣ дуккхам̣, паччуппанне а̄ха̄рапарийет̣т̣химӯлакам̣ дуккханти имесам̣ ат̣т̣ханнам̣ сам̣вегаваттхӯнам̣ паччавеккхан̣ена саббампи ка̄ма̄дибхедам̣ бхавам̣ сам̣са̄рабхайато упат̣т̣хахама̄нам̣ дисва̄ нибба̄нам̣ тасса упа̄йабхӯта̄ саматхавипассана̄ тадупа̄йабхӯта̄ ча паббаджджа̄ти идам̣ тивидхампи неккхаммам̣ ануссава̄дисиддхена н̃а̄н̣ачаккхуна̄ таппат̣ипаккхато дисва̄ та̄пасапаббаджджӯпагаманена анека̄дӣнава̄кула̄ гахат̣т̣хабха̄ва̄ абхиниккхамитва̄ гатоти.

27. дутийика̄ти пора̄н̣адутийика̄, гихика̄ле паджа̄патибхӯта̄. канакасаннибха̄ти кан̃чанасаннибхаттача̄. ват̣т̣е анапеккха̄ти сам̣са̄ре нира̄лайа̄. неккхаммам̣ абхиниккхамӣти неккхамматтха̄йа гехато никкхами, паббаджӣти аттхо.

28. а̄лайанти сатта̄ етена̄ти а̄лайо, тан̣ха̄, тадабха̄вена нира̄лайа̄. тато ева н̃а̄тӣсу тан̣ха̄бандханасса чхиннатта̄ чхиннабандху. евам̣ гихибандхана̄бха̄вам̣ дассетва̄ ида̄ни паббаджита̄нампи кесан̃чи йам̣ хоти бандханам̣, тасса̄пи абха̄вам̣ дассетум̣ ‘‘анапеккха̄ куле ган̣е’’ти вуттам̣. таттха кулети упат̣т̣ха̄какуле. ган̣ети та̄пасаган̣е, сеса̄ брахмача̄риноти вуччанти. упа̄гамунти убхопи майам̣ упа̄гамимха̄.

29. таттха̄ти ба̄ра̄н̣асиса̄манте. нипака̄ти пан̃н̃аванто. нира̄кулети джанасан̃ча̄рарахитатта̄ джанехи ана̄куле, аппасаддети мигапаккхӣнам̣ ут̣т̣ха̄панато тесам̣ васситасаддена̄пи вирахитатта̄ аппасадде. ра̄джуййа̄не васа̄мубхоти ба̄ра̄н̣асиран̃н̃о уййа̄не майам̣ убхо джана̄ тада̄ васа̄ма.

татра̄йам̣ анупуббикатха̄ – атӣте имасмим̣ ева бхаддакаппе бодхисатто брахмалокато чавитва̄ ан̃н̃атарасмим̣ ка̄сига̄ме екасса маха̄вибхавасса бра̄хман̣асса путто хутва̄ ниббатти. тасса на̄маггахан̣асамайе ‘‘бодхикума̄ро’’ти на̄мам̣ карим̣су. вайаппаттака̄ле панасса таккасилам̣ гантва̄ саббасиппа̄ни угган̣хитва̄ пачча̄гатасса аниччхама̄накассева ма̄та̄питаро самаджа̄тикам̣ кулакума̄рикам̣ а̄несум̣. са̄пи брахмалокачута̄ва уттамарӯпадхара̄ деваччхара̄пат̣ибха̄га̄. тесам̣ аниччхама̄на̄нам̣ ева ан̃н̃аман̃н̃ам̣ а̄ва̄хавива̄хам̣ карим̣су. убхиннампи пана несам̣ килесамуда̄ча̄ро на бхӯтапуббо, са̄ра̄гавасена ан̃н̃аман̃н̃ам̣ олоканампи на̄хоси, ка̄ пана катха̄ итарасам̣сагге. евам̣ парисуддхасӣла̄ ахесум̣.

апарабха̄ге маха̄сатто ма̄та̄питӯсу ка̄лам̣катесу тесам̣ сарӣракиччам̣ катва̄ там̣ паккоса̄петва̄ ‘‘бхадде, твам̣ имам̣ асӣтикот̣идханам̣ гахетва̄ сукхена джӣва̄хӣ’’ти а̄ха. ‘‘твам̣ пана аййапутта̄’’ти? ‘‘майхам̣ дханена киччам̣ наттхи, паббаджисса̄мӣ’’ти. ‘‘ким̣ пана паббаджджа̄ иттхӣнампи на ват̣т̣атӣ’’ти? ‘‘ват̣т̣ати, бхадде’’ти. ‘‘тена хи майхампи дханена киччам̣ наттхи, ахампи паббаджисса̄мӣ’’ти. те убхопи саббам̣ вибхавам̣ париччаджитва̄ маха̄да̄нам̣ датва̄ никкхамитва̄ аран̃н̃ам̣ пависитва̄ паббаджитва̄ ун̃чха̄чарийа̄йа пхала̄пхалехи йа̄пента̄ паббаджджа̄сукхенева даса сам̣ваччхара̄ни васитва̄ лон̣амбиласеванаттха̄йа джанападача̄рикам̣ чаранта̄ анупуббена ба̄ра̄н̣асим̣ патва̄ ра̄джуййа̄не васим̣су. тена вуттам̣ ‘‘ра̄джуййа̄не васа̄мубхо’’ти.

30. атхекадивасам̣ ра̄джа̄ уййа̄накӣл̣ам̣ гато. уййа̄насса екапассе паббаджджа̄сукхена вӣтина̄мента̄нам̣ тесам̣ самӣпат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ парамапа̄са̄дикам̣ уттамарӯпадхарам̣ парибба̄джикам̣ олокенто килесавасена пат̣ибаддхачитто хутва̄ бодхисаттам̣ ‘‘айам̣ те парибба̄джика̄ ким̣ хотӣ’’ти пуччхи. тена ‘‘на ча кин̃чи хоти, кевалам̣ екапаббаджджа̄йа паббаджита̄, апи ча кхо пана гихика̄ле па̄дапарича̄рика̄ ахосӣ’’ти вутте ра̄джа̄ ‘‘айам̣ киретасса на кин̃чи хоти, апи ча кхо панасса гихика̄ле па̄дапарича̄рика̄ ахоси, йам̣нӯна̄хам̣ имам̣ антепурам̣ павесеййам̣, теневасса имисса̄ пат̣ипаттим̣ джа̄нисса̄мӣ’’ти андхаба̄ло таттха аттано пат̣ибаддхачиттам̣ нива̄ретум̣ асакконто ан̃н̃атарам̣ пурисам̣ а̄н̣а̄песи ‘‘имам̣ парибба̄джикам̣ ра̄джанивесанам̣ нехӣ’’ти.

со тасса пат̣иссун̣итва̄ ‘‘адхаммо локе ваттатӣ’’тиа̄дӣни ватва̄ паридевама̄нам̣ ева там̣ а̄да̄йа па̄йа̄си. бодхисатто тасса̄ паридеванасаддам̣ сутва̄ екава̄рам̣ олокетва̄ пуна на олокеси. ‘‘саче пана̄хам̣ ва̄ресса̄ми, тесу читтам̣ падосетва̄ майхам̣ сӣласса антара̄йо бхависсатӣ’’ти сӣлапа̄рамим̣йева а̄вадждженто нисӣди. тена вуттам̣ ‘‘уййа̄надассанам̣ гантва̄, ра̄джа̄ аддаса бра̄хман̣и’’нтиа̄ди.

таттха туйхеса̄ ка̄ касса бхарийа̄ти туйхам̣ тава еса̄ ка̄, ким̣ бхарийа̄, уда̄ху бхагинӣ ва̄ сама̄на̄ касса ан̃н̃асса бхарийа̄.

31. на майхам̣ бхарийа̄ еса̄ти ка̄ман̃чеса̄ майхам̣ гихика̄ле бхарийа̄ ахоси, паббаджитака̄лато пат̣т̣ха̄йа на майхам̣ бхарийа̄ еса̄, на̄пи ахам̣ етисса̄ са̄мико, кевалам̣ пана сахадхамма̄ екаса̄санӣ, ахампи парибба̄джако айампи парибба̄джика̄ти сама̄надхамма̄ парибба̄джакаса̄санена екаса̄санӣ, сабрахмача̄ринӣти аттхо.

32. тисса̄ са̄раттагадхитоти ка̄мара̄гена са̄ратто хутва̄ пат̣ибаддхо. га̄ха̄петва̄на чет̣акети чет̣акехи ган̣ха̄петва̄ чет̣аке ва̄ аттано ра̄джапурисе а̄н̣а̄петва̄ там̣ парибба̄джикам̣ ган̣ха̄петва̄. ниппӣл̣айанто баласа̄ти там̣ аниччхама̄нам̣ ева а̄кад̣д̣ханапарикад̣д̣хана̄дина̄ ниппӣл̣айанто ба̄дхенто, татха̄пи агаччхантим̣ баласа̄ балакка̄рена ра̄джапурисехи ган̣ха̄петва̄ аттано антепурам̣ павесеси.

33. одапаттакийа̄ти удакапаттам̣ а̄маситва̄ гахитабхарийа̄ одапаттика̄ на̄ма, идам̣ вачанам̣ пура̄н̣адутийика̄бха̄вена упалаккхан̣аматтам̣ дат̣т̣хаббам̣, са̄ панасса бра̄хман̣авива̄хавасена ма̄та̄питӯхи сампат̣ипа̄дита̄, ‘‘одапаттакийа̄’’ти ча бха̄венабха̄валаккхан̣е бхуммам̣. сахаджа̄ти паббаджджа̄джа̄тивасена сахаджа̄та̄, тенева̄ха ‘‘екаса̄санӣ’’ти. ‘‘екаса̄санӣ’’ти ча идам̣ бхумматтхе паччаттам̣, екаса̄санийа̄ти аттхо. найантийа̄ти нӣйантийа̄. копо ме упападжджатха̄ти айам̣ те гихика̄ле бхарийа̄ бра̄хман̣ӣ сӣлаватӣ, паббаджитака̄ле ча сабрахмача̄ринӣбха̄вато сахаджа̄та̄ бхагинӣ, са̄ туйхам̣ пурато балакка̄рена а̄кад̣д̣хитва̄ нӣйати. ‘‘бодхибра̄хман̣а, ким̣ те пурисабха̄ва’’нти пурисама̄нена усса̄хито чирака̄ласайито ваммикабилато кеначи пурисена гхат̣т̣ито ‘‘сусӯ’’ти пхан̣ам̣ каронто а̄сивисо вийа ме читтато копо сахаса̄ вут̣т̣ха̄си.

34-5. сахакопе самуппаннети копуппаттийа̄ саха, тасса уппаттисаманантарамева̄ти аттхо. сӣлаббатамануссаринти аттано сӣлапа̄рамим̣ а̄ваджджесим̣. таттхева копам̣ нигган̣хинти тасмим̣ ева а̄сане йатха̄нисиннова там̣ копам̣ нива̄ресим̣. на̄да̄сим̣ вад̣д̣хитӯпарӣти тато екава̄руппаттито упари уддхам̣ вад̣д̣хитум̣ на ада̄сим̣. идам̣ вуттам̣ хоти – копе уппаннаматте ева ‘‘нану твам̣, бодхипарибба̄джака, саббапа̄рамийо пӯретва̄ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ пат̣ивиджджхитука̄мо, тасса те кимидам̣ сӣламаттепи упаккхаланам̣, тайидам̣ гуннам̣ кхураматтодаке осӣдантасса маха̄самуддасса паратӣрам̣ ган̣хитука̄мата̄ вийа хотӣ’’ти атта̄нам̣ парибха̄ситва̄ пат̣исан̇кха̄набалена тасмим̣ ева кхан̣е копам̣ ниггахетва̄ пуна уппаджджанавасенасса вад̣д̣хитум̣ на ада̄синти. тенева̄ха ‘‘йади нам̣ бра̄хман̣и’’нтиа̄ди.

тассаттхо – там̣ парибба̄джикам̣ бра̄хман̣им̣ со ра̄джа̄ ва̄ ан̃н̃о ва̄ кочи тин̣ха̄йапи нисита̄йа саттийа̄ кот̣т̣еййа, кхан̣д̣а̄кхан̣д̣икам̣ йади чхиндеййа, евам̣ сантепи сӣлам̣ аттано сӣлапа̄рамим̣ нева бхиндеййам̣. касма̄? бодхийа̄ ева ка̄ран̣а̄, саббаттха акхан̣д̣итасӣленева сакка̄ самма̄самбодхим̣ па̄пун̣итум̣, на итарена̄ти.

36. на ме са̄ бра̄хман̣ӣ десса̄ти са̄ бра̄хман̣ӣ джа̄тийа̄ готтена кулаппадесена а̄ча̄расампаттийа̄ чирапаричайена паббаджджа̄дигун̣асампаттийа̄ ча̄ти саббаппака̄рена на ме десса̄ на аппийа̄, етисса̄ мама аппийабха̄во кочи наттхи. напи ме балам̣ на виджджатӣти майхампи балам̣ на на виджджати, аттхи ева. ахам̣ на̄габало тха̄масампанно, иччхама̄но сахаса̄ вут̣т̣хахитва̄ там̣ а̄кад̣д̣ханте пурисе ниппотхетва̄ там̣ гахетва̄ йатхиччхитат̣т̣ха̄нам̣ гантум̣ саматтхоти дассети. саббан̃н̃утам̣ пийам̣ майханти тато парибба̄джикато сатагун̣ена сахассагун̣ена сатасахассагун̣ена саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣амева майхам̣ пийам̣. тасма̄ сӣла̄нураккхиссанти тена ка̄ран̣ена сӣламева анураккхиссам̣.

атха со ра̄джа̄ уййа̄не папан̃чам̣ акатва̄ва сӣгхатарам̣ гантва̄ там̣ парибба̄джикам̣ паккоса̄петва̄ махантена йасена нимантеси. са̄ йасасса агун̣ам̣ паббаджджа̄йа гун̣ам̣ аттано бодхисаттасса ча махантам̣ бхогаккхандхам̣ паха̄йа сам̣вегена паббаджитабха̄ван̃ча катхеси. ра̄джа̄ кеначи парийа̄йена тасса̄ манам̣ алабханто чинтеси – ‘‘айам̣ парибба̄джика̄ сӣлаватӣ калйа̄н̣адхамма̄, сопи парибба̄джако има̄йа а̄кад̣д̣хитва̄ нӣйама̄на̄йа на кин̃чи виппака̄рам̣ дассеси, саббаттха нирапеккхачитто, на кхо пана метам̣ патирӯпам̣, йам̣ еварӯпесу гун̣авантесу виппака̄ро, йам̣нӯна̄хам̣ имам̣ парибба̄джикам̣ гахетва̄ уййа̄нам̣ гантва̄ имам̣, тан̃ча парибба̄джакам̣ кхама̄пеййа’’нти? евам̣ пана чинтетва̄ ‘‘парибба̄джикам̣ уййа̄нам̣ а̄нетха̄’’ти пурисе а̄н̣а̄петва̄ сайам̣ пат̣хаматарам̣ гантва̄ бодхисаттам̣ упасан̇камитва̄ пуччхи – ‘‘бхо паббаджита, ким̣ майа̄ та̄йа парибба̄джика̄йа нӣйама̄на̄йа копо те уппаджджиттха̄’’ти. маха̄сатто а̄ха –

‘‘уппаджджи ме на муччиттха, на ме муччиттха джӣвато;

раджам̣ва випула̄ вут̣т̣хи, кхиппамева нива̄райи’’нти. (джа̄. 1.10.52);

там̣ сутва̄ ра̄джа̄ ‘‘ким̣ ну кхо еса копамева сандха̄йа вадати, уда̄ху ан̃н̃ам̣ кин̃чи сиппа̄дика’’нти чинтетва̄ пуна пуччхи –

‘‘ким̣ те уппаджджи но муччи, ким̣ те но муччи джӣвато;

раджам̣ва випула̄ вут̣т̣хи, катамам̣ там̣ нива̄райӣ’’ти. (джа̄. 1.10.53);

таттха уппаджджӣти екава̄рам̣ уппаджджи, на пуна уппаджджи. на муччиттха̄ти ка̄йавачӣвика̄руппа̄данавасена пана на муччиттха, на нам̣ бахи паваттитум̣ виссаджджесинти аттхо. раджам̣ва випула̄ вут̣т̣хӣти йатха̄ на̄ма гимха̄нам̣ паччхиме ма̄се уппаннам̣ раджам̣ випула̄ ака̄лавут̣т̣хидха̄ра̄ т̣ха̄насо нива̄рети, евам̣ там̣ вӯпасаменто нива̄райим̣, нива̄ресинти аттхо.

атхасса маха̄пурисо на̄наппака̄рена кодхе а̄дӣнавам̣ пака̄сенто –

‘‘йамхи джа̄те на пассати, аджа̄те са̄дху пассати;

со ме уппаджджи но муччи, кодхо думмедхагочаро.

‘‘йена джа̄тена нанданти, амитта̄ дуккхамесино;

со ме уппаджджи но муччи, кодхо думмедхагочаро.

‘‘йасмин̃ча джа̄йама̄намхи, садаттхам̣ на̄вабуджджхати;

со ме уппаджджи но муччи, кодхо думмедхагочаро.

‘‘йена̄бхибхӯто кусалам̣ джаха̄ти, параккаре випулан̃ча̄пи аттхам̣;

са бхӣмасено балава̄ памаддӣ, кодхо маха̄ра̄джа̄ на ме амуччатха.

‘‘кат̣т̣хасмим̣ мантхама̄насмим̣, па̄вако на̄ма джа̄йати;

тамева кат̣т̣хам̣ д̣ахати, йасма̄ со джа̄йате гини.

‘‘евам̣ мандасса посасса, ба̄ласса авиджа̄нато;

са̄рамбха̄ джа̄йате кодхо, сапи тенева д̣айхати.

‘‘аггӣва тин̣акат̣т̣хасмим̣, кодхо йасса павад̣д̣хати;

нихӣйати тасса йасо, ка̄л̣апаккхева чандима̄.

‘‘аниндхо дхӯмакетӯва, кодхо йассӯпасаммати;

а̄пӯрати тасса йасо, суккапаккхева чандима̄’’ти. (джа̄. 1.10.54-61) –

има̄хи га̄тха̄хи дхаммам̣ десеси.

таттха на пассатӣти аттаттхампи на пассати, пагева параттхам̣. са̄дху пассатӣти аттаттхам̣ параттхам̣ убхайаттхан̃ча саммадева пассати. думмедхагочароти ниппан̃н̃а̄нам̣ висайабхӯто, ниппан̃н̃о ва̄ гочаро а̄ха̄ро индханам̣ етасса̄ти думмедхагочаро. дуккхамесиноти дуккхам̣ иччханта̄. садаттханти аттано аттхам̣ вуд̣д̣хим̣. параккарети апанеййа вина̄сеййа. сабхӣмасеноти со бхӣма̄йа бхайаджананийа̄ махатийа̄ килесасена̄йа саманна̄гато. памаддӣти балавабха̄вена сатте памадданасӣло. на ме амуччатха̄ти мама сантика̄ моккхам̣ на лабхи, аббхантаре ева дамито, ниббисевано катоти аттхо. кхӣрам̣ вийа ва̄ мухуттам̣ дадхибха̄вена читтена патит̣т̣хахиттха̄типи аттхо.

мантхама̄насминти аран̣исахите матхийама̄не. ‘‘матхама̄насми’’нтипи па̄т̣хо. йасма̄ти йато кат̣т̣ха̄. гинӣти агги. ба̄ласса авиджа̄натоти ба̄ласса аджа̄нантасса. са̄рамбха̄ джа̄йатети каран̣уттарийакаран̣алаккхан̣а̄ са̄рамбха̄ аран̣имантханато вийа па̄вако кодхо джа̄йате. сапи тенева̄ти сопи ба̄ло тенева кодхена кат̣т̣хам̣ вийа аггина̄ д̣айхати. аниндхо дхӯмакетӯва̄ти аниндхано агги вийа. тасса̄ти тасса адхива̄санакхантийа̄ саманна̄гатасса пуггаласса суккапаккхе чандо вийа ладдхо, йасо апара̄парам̣ а̄пӯратӣти.

ра̄джа̄ маха̄саттасса дхаммакатхам̣ сутва̄ маха̄пурисам̣ парибба̄джикампи ра̄джагехато а̄гатам̣ кхама̄петва̄ ‘‘тумхе паббаджджа̄сукхам̣ анубхаванта̄ идхева уййа̄не васатха, ахам̣ во дхаммикам̣ раккха̄варан̣агуттим̣ карисса̄мӣ’’ти ватва̄ вандитва̄ пакка̄ми. те убхопи таттхева васим̣су. апарабха̄ге парибба̄джика̄ ка̄ламака̄си. бодхисатто химавантам̣ пависитва̄ джха̄на̄бхин̃н̃а̄йо ниббаттетва̄ а̄йупарийоса̄не брахмалокапара̄йано ахоси.

тада̄ парибба̄джика̄ ра̄хулама̄та̄ ахоси, ра̄джа̄ а̄нандаттхеро, бодхипарибба̄джако локана̄тхо.

тасса идха̄пи йатха̄рахам̣ сесапа̄рамийо ниддха̄ретабба̄. татха̄ махантам̣ бхогаккхандхам̣ махантан̃ча н̃а̄типариват̣т̣ам̣ паха̄йа маха̄бхиниккхаманасадисам̣ гехато никкхаманам̣, татха̄ никкхамитва̄ паббаджитасса бахуджанасамматасса сато парамаппиччхата̄йа кулесу ча ган̣есу ча алаггата̄, аччантамева ла̄бхасакка̄раджигуччха̄йа павивека̄бхирати, атисайаватӣ ча абхисаллекхавутти, татха̄рӯпа̄йа сӣлаватийа̄ калйа̄н̣адхамма̄йа парибба̄джика̄йа ананун̃н̃а̄та̄ аттано пурато балакка̄рена пара̄масийама̄на̄йа сӣлапа̄рамим̣ а̄ваджджетва̄ вика̄ра̄на̄патти, ката̄пара̄дхе ча тасмим̣ ра̄джини упагате хитачиттатам̣ меттачиттатам̣ упат̣т̣хапетва̄ дит̣т̣хадхаммикасампара̄йикехи самануса̄сананти евама̄дайо идха маха̄пурисасса гун̣а̄нубха̄ва̄ вибха̄ветабба̄. тенетам̣ вуччати ‘‘евам̣ аччхарийа̄ хете…пе… дхаммасса анудхаммато’’ти.

чӯл̣абодхичарийа̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

5. махим̣сара̄джачарийа̄ван̣н̣ана̄

37. пан̃чаме махим̣со паванача̄ракоти маха̄ванача̄рӣ ванамахим̣со йада̄ хомӣти йоджана̄. павад̣д̣хака̄йоти вайасампаттийа̄ ан̇гапаччан̇га̄нан̃ча тхӯлабха̄вена абхивад̣д̣хака̄йо. балава̄ти маха̄бало тха̄масампанно. махантоти випуласарӣро. хаттхикалабхаппама̄н̣о кира тада̄ бодхисаттасса ка̄йо хоти. бхӣмадассаноти маха̄сарӣрата̄йа ванамахим̣саджа̄тита̄йа ча сӣлам̣ аджа̄нанта̄нам̣ бхайам̣ джананато бхайа̄накадассано.

38. паббха̄рети оламбакасила̄куччхийам̣. дака̄сайети джала̄сайасамӣпе. хотеттха т̣ха̄нанти еттха маха̄ване йо кочи падесо ванамахим̣са̄нам̣ тит̣т̣ханат̣т̣ха̄нам̣ хоти. тахим̣ тахинти таттха таттха.

39. вичарантоти виха̄рапха̄сукам̣ вӣмам̣ситум̣ вичаранто. т̣ха̄нам̣ аддаса бхаддаканти евам̣ вичаранто тасмим̣ маха̄ран̃н̃е бхаддакам̣ майхам̣ пха̄сукам̣ руккхамӯлат̣т̣ха̄нам̣ аддаккхим̣. дисва̄ ча там̣ т̣ха̄нам̣ упагантва̄на, тит̣т̣ха̄ми ча сайа̄ми ча гочарам̣ гахетва̄ дива̄ там̣ руккхамӯлат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ т̣ха̄насайанехи вӣтина̄мемӣти дассети.

40. тада̄ кира бодхисатто химавантаппадесе махим̣сайонийам̣ ниббаттитва̄ вайаппатто тха̄масампанно маха̄сарӣро хаттхикалабхаппама̄н̣о паббатапа̄дапаббха̄рагиридуггаванагхат̣а̄дӣсу вичаранто екам̣ пха̄сукам̣ маха̄руккхамӯлам̣ дисва̄ гочарам̣ гахетва̄ дива̄ таттха васати. атхеко лоламаккат̣о руккха̄ отаритва̄ маха̄саттасса пит̣т̣хим̣ абхирухитва̄ учча̄рапасса̄вам̣ катва̄ син̇гесу ган̣хитва̄ оламбанто нан̇гут̣т̣хе гахетва̄ дола̄йанто кӣл̣и. бодхисатто кхантиметта̄нуддайасампада̄йа там̣ тасса ана̄ча̄рам̣ на манаса̄ка̄си. маккат̣о пунаппунам̣ татхева кароти. тена вуттам̣ ‘‘атхеттха капи ма̄гантва̄’’тиа̄ди.

таттха капи ма̄гантва̄ти капи а̄гантва̄, ма-ка̄ро падасандхикаро. па̄поти ла̄мако. анарийоти анайе ирийанена айе ча на ирийанена анарийо, нихӣна̄ча̄роти аттхо. лахӯти лоло. кхандхети кхандхаппадесе. муттетӣти пасса̄вам̣ кароти. охадетӣти карӣсам̣ оссаджджати. танти там̣ мам̣, тада̄ махим̣сабхӯтам̣ мам̣.

41. сакимпи дивасанти екадивасампи дӯсети мам̣ саббака̄лампи. тена̄ха ‘‘дӯсети мам̣ саббака̄ла’’нти. на кевалан̃ча дутийататийачатуттхадивасаматтам̣, атха кхо саббака̄лампи мам̣ пасса̄ва̄дӣхи дӯсети. йада̄ йада̄ мутта̄дӣни ка̄тука̄мо, тада̄ тада̄ майхамева упари каротӣти дассети. упаддутоти ба̄дхито, тена син̇гесу оламбана̄дина̄ мутта̄диасучимаккхан̣ена тасса ча апахаран̣аттхам̣ анекава̄рам̣ син̇гакот̣ӣхи ва̄лаггена ча анекава̄рам̣ каддамапам̣сумиссакам̣ удакам̣ син̃читва̄ дхованена ча ниппӣл̣ито хомӣти аттхо.

42. йаккхоти тасмим̣ руккхе адхиваттха̄ девата̄. мам̣ идамабравӣти руккхаккхандхе т̣хатва̄ ‘‘махим̣сара̄джа, касма̄ имасса дут̣т̣хамаккат̣асса авама̄нам̣ сахасӣ’’ти имаматтхам̣ пака̄сенто на̄сехетам̣ чхавам̣ па̄пам̣ , син̇гехи ча кхурехи ча̄ти идам̣ вачанам̣ мам̣ абха̄си.

43. евам̣ вутте тада̄ йаккхети тада̄ тасмим̣ ка̄ле тасмим̣ йаккхе евам̣ вутте сати. ахам̣ там̣ идамабравинти ахам̣ там̣ йаккхам̣ идам̣ ида̄ни ваккхама̄нам̣ абравим̣ абха̄сим̣. кун̣апена̄ти килеса̄сучипаггхаран̣ена сучиджа̄тика̄нам̣ са̄дхӯнам̣ парамаджигуччханӣйата̄йа атидуггандхава̄йанена ча кун̣апасадисата̄йа кун̣апена. па̄пена̄ти па̄н̣а̄типа̄тапа̄пена. анарийена̄ти анарийа̄нам̣ аса̄дхӯнам̣ ма̄гавиканеса̄да̄дӣнам̣ хӣнапуриса̄нам̣ дхамматта̄ анарийена, ким̣ кена ка̄ран̣ена, твам̣ девате мам̣ маккхеси, айуттам̣ тайа̄ вуттам̣ мам̣ па̄пе нийоджентийа̄ти дассети.

44. ида̄ни тасмим̣ па̄падхамме а̄дӣнавам̣ пака̄сенто ‘‘йадиха’’нтиа̄дима̄ха. тассаттхо – бхадде девате, ахам̣ тасса йади куджджхеййам̣, татопи ла̄макатаро бхавеййам̣. йена хи адхаммачаран̣ена со ба̄ламаккат̣о нихӣно на̄ма джа̄то, саче пана̄хам̣ татопи балаватарам̣ па̄падхаммам̣ чареййам̣, нану тена тато па̄патаро бхавеййам̣, ат̣т̣ха̄нан̃четам̣ йадихам̣ идхалокапаралокам̣ тадуттари ча джа̄нитва̄ т̣хито екантенева парахита̄йа пат̣ипанно еварӯпам̣ па̄падхаммам̣ чареййанти. кин̃ча бхиййо – сӣлан̃ча ме пабхиджджеййа̄ти ахан̃чева кхо пана еварӯпам̣ па̄пам̣ кареййам̣, майхам̣ сӣлапа̄рамӣ кхан̣д̣ита̄ сийа̄. вин̃н̃ӯ ча гарахеййу манти пан̣д̣ита̄ ча деваманусса̄ мам̣ гарахеййум̣ ‘‘пассатха, бхо, айам̣ бодхисатто бодхипарийесанам̣ чарама̄но еварӯпам̣ па̄пам̣ ака̄сӣ’’ти.