3. чампеййана̄гачарийа̄ван̣н̣ана̄

20. татийе чампеййакоти ан̇гамагадхарат̣т̣ха̄нам̣ антаре чампа̄ на̄ма надӣ, тасса̄ хет̣т̣ха̄ на̄габхаванампи авидӯрабхаватта̄ чампа̄ на̄ма, таттха джа̄то на̄гара̄джа̄ чампеййако. тада̄пи дхаммико а̄синти тасмим̣ чампеййана̄гара̄джака̄лепи ахам̣ дхаммача̄рӣ ахосим̣.

бодхисатто хи тада̄ чампа̄на̄габхаване ниббаттитва̄ чампеййо на̄ма на̄гара̄джа̄ ахоси, махиддхико маха̄нубха̄во. со таттха на̄гараджджам̣ ка̄ренто девара̄джабхогасампаттисадисаиссарийасампаттим̣ анубхаванто па̄рамипӯран̣асса анока̄сабха̄вато ‘‘ким̣ ме има̄йа тираччха̄найонийа̄, упосатхава̄сам̣ васитва̄ ито муччитва̄ саммадева па̄рамийо пӯресса̄мӣ’’ти тато пат̣т̣ха̄йа аттано па̄са̄дейева упосатхакаммам̣ кароти. алан̇катана̄гама̄н̣авика̄ тасса сантикам̣ а̄гаччханти. со ‘‘идха ме сӣласса антара̄йо бхависсатӣ’’ти па̄са̄дато никкхамитва̄ уййа̄не нисӣдати. татра̄пи та̄ а̄гаччханти. со чинтеси – ‘‘идха ме сӣласса сам̣килесо бхависсати, ито на̄габхаванато никкхамитва̄ мануссалокам̣ гантва̄ упосатхава̄сам̣ васисса̄мӣ’’ти. со тато пат̣т̣ха̄йа упосатхадивасесу на̄габхавана̄ никкхамитва̄ екасса паччантага̄масса авидӯре маггасамӣпе ваммикаматтхаке ‘‘мама чамма̄дӣхи аттхика̄ чамма̄дӣни ган̣ханту, кӣл̣а̄саппам̣ ва̄ ка̄тука̄ма̄ кӣл̣а̄саппам̣ каронтӯ’’ти сарӣрам̣ да̄намукхе виссаджджетва̄ бхоге а̄бхуджитва̄ нипанно упосатхава̄сам̣ васати ча̄туддасийам̣ пан̃чадасийан̃ча, па̄т̣ипаде на̄габхаванам̣ гаччхати. тассевам̣ упосатхам̣ каронтасса дӣгхо аддха̄ вӣтиватто.

атха бодхисатто сумана̄йа на̄ма аттано аггамахесийа̄ ‘‘дева, твам̣ мануссалокам̣ гантва̄ упосатхам̣ упавасаси, со ча са̄сан̇ко саппат̣ибхайо’’ти вутто ман̇галапоккхаран̣итӣре т̣хатва̄ ‘‘саче мам̣, бхадде, кочи пахаритва̄ киламессати, имисса̄ поккхаран̣ийа̄ удакам̣ а̄вилам̣ бхависсати. саче супан̣н̣о ган̣хиссати, удакам̣ паккутхиссати. саче ахитун̣д̣ико ган̣хиссати, удакам̣ лохитаван̣н̣ам̣ бхависсатӣ’’ти тӣн̣и нимитта̄ни тасса̄ а̄чиккхитва̄ ча̄туддасӣупосатхам̣ адхит̣т̣ха̄йа на̄габхавана̄ никкхамитва̄ таттха гантва̄ ваммикаматтхаке нипаджджи сарӣрасобха̄йа ваммикам̣ собхайама̄но. сарӣран̃хисса раджатада̄мам̣ вийа сетам̣ ахоси, маттхако раттакамбалаген̣д̣уко вийа, сарӣрам̣ нан̇галасӣсаппама̄н̣ам̣ бхӯридаттака̄ле (джа̄. 2.22.784 а̄дайо) пана ӯруппама̄н̣ам̣, сан̇кхапа̄лака̄ле (джа̄. 2.17.143 а̄дайо) екадон̣икана̄ваппама̄н̣ам̣.

тада̄ еко ба̄ра̄н̣асима̄н̣аво таккасилам̣ гантва̄ алампа̄йанамантам̣ угган̣хитва̄ тена маггена аттано га̄мам̣ гаччханто маха̄саттам̣ дисва̄ ‘‘ким̣ ме туччхахаттхена га̄мам̣ гантум̣, имам̣ на̄гам̣ гахетва̄ га̄манигамара̄джадха̄нӣсу кӣл̣а̄пенто дханам̣ уппа̄детва̄ва гамисса̄мӣ’’ти чинтетва̄ диббосадха̄ни гахетва̄ диббамантам̣ париваттетва̄ тасса сантикам̣ агама̄си. диббамантам̣ сутака̄лато пат̣т̣ха̄йа маха̄саттасса кан̣н̣есу таттасала̄ка̄павесанака̄ло вийа ахоси, маттхаке сикхарена абхимантхийама̄но вийа. со ‘‘ко ну кхо есо’’ти бхогантарато сӣсам̣ уккхипитва̄ олокенто ахитун̣д̣икам̣ дисва̄ чинтеси – ‘‘мама висам̣ уггатеджам̣, сача̄хам̣ куджджхитва̄ на̄са̄ва̄там̣ виссаджджесса̄ми, етасса сарӣрам̣ бхусамут̣т̣хи вийа виппакириссати, атха ме сӣлам̣ кхан̣д̣ам̣ бхависсати, на нам̣ олокесса̄мӣ’’ти. со аккхӣни ниммӣлетва̄ сӣсам̣ бхогантаре т̣хапеси. ахитун̣д̣икабра̄хман̣о осадхам̣ кха̄дитва̄ мантам̣ париваттетва̄ кхел̣ам̣ маха̄саттасса сарӣре осин̃чи. осадха̄нан̃ча мантасса ча а̄нубха̄вена кхел̣ена пхут̣т̣хапхут̣т̣хат̣т̣ха̄не пхот̣а̄нам̣ ут̣т̣ха̄нака̄ло вийа ахоси.

атха со нан̇гут̣т̣хе гахетва̄ а̄кад̣д̣хитва̄ дӣгхасо нипаджджа̄петва̄ аджападена дан̣д̣ена уппӣл̣етва̄ дуббалам̣ катва̄ сӣсам̣ дал̣хам̣ гахетва̄ ниппӣл̣еси. маха̄сатто мукхам̣ вивари. атхасса мукхе кхел̣ам̣ осин̃читва̄ осадхамантабалена данте бхинди. мукхам̣ лохитасса пӯри. маха̄сатто аттано сӣлабхедабхайена еварӯпам̣ дуккхам̣ адхива̄сенто аккхӣни уммӣлетва̄ олоканаматтампи на̄ка̄си. сопи ‘‘на̄гара̄джа̄нам̣ дуббалам̣ карисса̄мӣ’’ти нан̇гут̣т̣хато пат̣т̣ха̄йа ат̣т̣хӣни сам̣чун̣н̣айама̄но вийа сакаласарӣрам̣ маддитва̄ пат̣т̣акавет̣ханам̣ на̄ма вет̣хеси, тантамаджджитам̣ на̄ма маджджи, нан̇гут̣т̣хе гахетва̄ дуссапотханам̣ на̄ма потхеси. маха̄саттасса сакаласарӣрам̣ лохитамаккхитам̣ ахоси, со маха̄веданам̣ адхива̄сеси.

атхасса дуббалабха̄вам̣ н̃атва̄ валлӣхи пел̣ам̣ каритва̄ таттха нам̣ паккхипитва̄ паччантага̄мам̣ нетва̄ маха̄джанасса маджджхе кӣл̣а̄песи. нӣла̄дӣсу ван̣н̣есу ват̣т̣ачатурасса̄дӣсу сан̣т̣ха̄несу ан̣ум̣тхӯла̄дӣсу пама̄н̣есу йам̣ йам̣ бра̄хман̣о иччхати, маха̄сатто там̣ тадева катва̄ наччати, пхан̣асатампи пхан̣асахассампи каротийева. маха̄джано пасӣдитва̄ бахудханамада̄си. екадивасамева каха̄пан̣асахассан̃чева сахассаггханике ча париккха̄ре лабхи. бра̄хман̣о а̄дитова ‘‘сахассам̣ лабхитва̄ виссаджджесса̄мӣ’’ти чинтеси. там̣ пана дханам̣ лабхитва̄ ‘‘паччантага̄мейева та̄ва ме еттакам̣ дханам̣ ладдхам̣, ра̄джара̄джамаха̄матта̄нам̣ дассите кӣва бахум̣ дханам̣ лабхисса̄мӣ’’ти сакат̣ан̃ча сукхайа̄накан̃ча гахетва̄ сакат̣е париккха̄ре т̣хапетва̄ сукхайа̄наке нисинно ‘‘махантена парива̄рена маха̄саттам̣ га̄манигамара̄джадха̄нӣсу кӣл̣а̄пенто ба̄ра̄н̣асийам̣ уггасенаран̃н̃о сантике кӣл̣а̄петва̄ виссаджджесса̄мӣ’’ти агама̄си. со ман̣д̣ӯке ма̄ретва̄ на̄гаран̃н̃о дети. на̄гара̄джа̄ ‘‘пунаппунам̣ мам̣ нисса̄йа ма̄рессатӣ’’ти на кха̄дати. атхасса мадхула̄дже ада̄си. тепи ‘‘сача̄хам̣ гочарам̣ ган̣хисса̄ми, антопел̣а̄йамева маран̣ам̣ бхависсатӣ’’ти на кха̄дати.

21. бра̄хман̣о ма̄саматтена ба̄ра̄н̣асим̣ патва̄ два̄рага̄маке там̣ кӣл̣а̄пенто бахудханам̣ лабхи. ра̄джа̄пи нам̣ паккоса̄петва̄ ‘‘амха̄кампи кӣл̣а̄пехӣ’’ти а̄ха. ‘‘са̄дху, дева, све паннарасе тумха̄кам̣ кӣл̣а̄песса̄мӣ’’ти а̄ха. ра̄джа̄ ‘‘све на̄гара̄джа̄ ра̄джан̇ган̣е наччиссати, маха̄джано саннипатитва̄ пассатӯ’’ти бхерим̣ чара̄петва̄ пунадивасе ра̄джан̇ган̣ам̣ алан̇ка̄ра̄петва̄ бра̄хман̣ам̣ паккоса̄песи. со ратанапел̣а̄йа маха̄саттам̣ нетва̄ вичиттаттхаре пел̣ам̣ т̣хапетва̄ нисӣди. ра̄джа̄пи па̄са̄да̄ оруйха маха̄джанапаривуто ра̄джа̄сане нисӣди. бра̄хман̣о маха̄саттам̣ нӣхаритва̄ начча̄песи. маха̄сатто тена чинтитачинтита̄ка̄рам̣ дассеси. маха̄джано сакабха̄вена сандха̄ретум̣ на саккоти. челуккхепасахасса̄ни паваттанти. бодхисаттасса упари ратанавассам̣ васси. тена вуттам̣ ‘‘тада̄пи мам̣ дхаммача̄ри’’нтиа̄ди.

таттха тада̄пӣти йада̄хам̣ чампеййако на̄гара̄джа̄ хоми, тада̄пи. дхаммача̄ринти дасакусалакаммапатхадхаммам̣ ева чарати, на ан̣уматтампи адхамманти дхаммача̄рӣ. упавут̣т̣хаупосатханти ат̣т̣хан̇гасаманна̄гатасса арийупосатхасӣласса раккхан̣авасена упаваситаупосатхам̣. ра̄джадва̄рамхи кӣл̣атӣти ба̄ра̄н̣асийам̣ уггасенаран̃н̃о гехадва̄ре кӣл̣а̄пети.

22. йам̣ йам̣ со ван̣н̣ам̣ чинтайӣти со ахитун̣д̣икабра̄хман̣о ‘‘йам̣ йам̣ нӣла̄диван̣н̣ам̣ хотӯ’’ти чинтеси. тена вуттам̣ ‘‘нӣлам̣ ва пӣталохита’’нти. таттха нӣлам̣ ва̄ти ва̄-саддо анийаматтхо, га̄тха̄сукхаттхам̣ рассам̣ катва̄ вутто, тена ва̄саддена вутта̄васит̣т̣хам̣ ода̄та̄диван̣н̣ависесан̃чева ват̣т̣а̄дисан̣т̣ха̄нависесан̃ча ан̣ум̣тхӯла̄дипама̄н̣ависесан̃ча сан̇ган̣ха̄ти. тасса читта̄нуваттантоти тасса ахитун̣д̣икасса читтам̣ ануваттанто. чинтитасаннибхоти тена чинтитачинтита̄ка̄рена пеккхаджанасса упат̣т̣хаха̄мӣти дассети.

23. на кевалан̃ча тена чинтита̄ка̄радассанам̣ ева майхам̣ а̄нубха̄во. апи ча тхалам̣ кареййамудакам̣, удакампи тхалам̣ карети тхалам̣ маха̄патхавим̣ гахетва̄ удакам̣, удакампи гахетва̄ патхавим̣ ка̄тум̣ саккун̣еййам̣ евам̣ маха̄нубха̄во ча. йадихам̣ тасса куппеййанти тасса ахитун̣д̣икасса ахам̣ йади куджджхеййам̣. кхан̣ена чха̄рикам̣ карети кодхуппа̄даккхан̣е ева бхасмам̣ кареййам̣.

24. евам̣ бхагава̄ тада̄ аттано уппаджджанака̄наттхапат̣иба̄хане саматтхатам̣ дассетва̄ ида̄ни йена адхиппа̄йена там̣ пат̣иба̄ханам̣ на катам̣, там̣ дассетум̣ ‘‘йади читтавасӣ хесса’’нтиа̄дима̄ха.

тассаттхо – ‘‘айам̣ ахитун̣д̣ико мам̣ ативийа ба̄дхати, на ме а̄нубха̄вам̣ джа̄на̄ти, хандасса ме а̄нубха̄вам̣ дассесса̄мӣ’’ти куджджхитва̄ олоканаматтена̄пи йади читтавасӣ абхависсам̣, атха со бхусамут̣т̣хи вийа виппакириссати. ахам̣ йатха̄сама̄диннато париха̄йисса̄ми сӣлато. татха̄ ча сати сӣлена парихӣнасса кхан̣д̣итасӣласса йва̄йам̣ майа̄ дӣпан̇карадасабаласса па̄дамӯлато пат̣т̣ха̄йа абхипаттхито, уттаматтхо буддхабха̄во со на сиджджхати.

25. ка̄мам̣ бхиджджатуйам̣ ка̄йоти айам̣ ча̄тумаха̄бхӯтико оданакумма̄сӯпачайо аниччуччха̄данапаримадданабхеданавиддхам̣санадхаммо ка̄йо кин̃ча̄пи бхиджджату винассату, идхева имасмим̣ ева т̣ха̄не маха̄ва̄те кхиттабхусамут̣т̣хи вийа виппакирӣйату, нева сӣлам̣ пабхиндеййам̣, викиранте бхусам̣ вийа̄ти сӣлам̣ пана уттаматтхасиддхийа̄ хетубхӯтам̣ имасмим̣ кал̣еваре бхусамут̣т̣хи вийа виппакирантепи нева бхиндеййам̣, ка̄йаджӣвитесу нирапеккхо хутва̄ сӣлапа̄рамим̣йева пӯремӣти чинтетва̄ там̣ та̄дисам̣ дуккхам̣ тада̄ адхива̄сесинти дассети.

атха маха̄саттасса пана ахитун̣д̣икахаттхагатасса ма̄со парипӯри, еттакам̣ ка̄лам̣ нира̄ха̄рова ахоси. сумана̄ ‘‘атичира̄йати ме са̄мико, ко ну кхо паваттӣ’’ти поккхаран̣им̣ олокентӣ лохитаван̣н̣ам̣ удакам̣ дисва̄ ‘‘ахитун̣д̣икена гахито бхависсатӣ’’ти н̃атва̄ на̄габхавана̄ никкхамитва̄ ваммикасантикам̣ гантва̄ маха̄саттасса гахитат̣т̣ха̄нам̣ киламитат̣т̣ха̄нан̃ча дисва̄ родитва̄ кандитва̄ паччантага̄мам̣ гантва̄ пуччхитва̄ там̣ паваттим̣ сутва̄ ба̄ра̄н̣асим̣ гантва̄ ра̄джадва̄ре а̄ка̄се родама̄на̄ ат̣т̣ха̄си. маха̄сатто наччантова а̄ка̄сам̣ уллокенто там̣ дисва̄ ладжджито пел̣ам̣ пависитва̄ нипаджджи.

ра̄джа̄ тасса пел̣ам̣ павит̣т̣хака̄ле ‘‘ким̣ ну кхо ка̄ран̣а’’нти ито чито ча олокенто там̣ а̄ка̄се т̣хитам̣ дисва̄ ‘‘ка̄ ну тва’’нти пуччхитва̄ тасса̄ на̄гакан̃н̃а̄бха̄вам̣ сутва̄ ‘‘ниссам̣сайам̣ кхо на̄гара̄джа̄ имам̣ дисва̄ ладжджито пел̣ам̣ павит̣т̣хо, айан̃ча йатха̄дассито иддха̄нубха̄во на̄гара̄джассева, на ахитун̣д̣икасса̄’’ти нит̣т̣хам̣ гантва̄ ‘‘евам̣ маха̄нубха̄во айам̣ на̄гара̄джа̄, катхам̣ на̄ма имасса хаттхам̣ гато’’ти пуччхитва̄ ‘‘айам̣ дхаммача̄рӣ сӣлава̄ на̄гара̄джа̄, ча̄туддасӣпаннарасӣсу упосатхам̣ упавасанто аттано сарӣрам̣ да̄намукхе ниййа̄тетва̄ маха̄маггасамӣпе ваммикаматтхаке нипаджджати, таттха̄йаметена гахито, имасса деваччхара̄пат̣ибха̄га̄ анекасахасса̄ иттхийо, девалокасампаттисадиса̄ на̄габхаванасампатти, айам̣ махиддхико маха̄нубха̄во сакалапатхавим̣ париваттетум̣ саматтхо, кевалам̣ ‘сӣлам̣ ме бхиджджиссатӣ’ти еварӯпам̣ виппака̄рам̣ дуккхан̃ча анубхотӣ’’ти ча сутва̄ сам̣вегаппатто та̄вадева тасса ахитун̣д̣икасса бра̄хман̣асса бахум̣ дханам̣ махантан̃ча йасам̣ иссарийан̃ча датва̄ – ‘‘ханда, бхо, имам̣ на̄гара̄джа̄нам̣ виссаджджехӣ’’ти виссаджджа̄песи.

маха̄сатто на̄гаван̣н̣ам̣ антарадха̄петва̄ ма̄н̣авакаван̣н̣ена девакума̄ро вийа ат̣т̣ха̄си. сумана̄пи а̄ка̄сато отаритва̄ тасса сантике ат̣т̣ха̄си. на̄гара̄джа̄ ран̃н̃о ан̃джалим̣ катва̄ ‘‘ехи, маха̄ра̄джа, майхам̣ нивесанам̣ пасситум̣ а̄гаччха̄хӣ’’ти йа̄чи. тена̄ха бхагава̄ –

‘‘мутто чампеййако на̄го, ра̄джа̄нам̣ етадабрави;

‘намо те ка̄сира̄джаттху, намо те ка̄сивад̣д̣хана;

ан̃джалим̣ те пагган̣ха̄ми, пассеййам̣ ме нивесана’’нти.

атха ра̄джа̄ тасса на̄габхаванагаманам̣ ануджа̄ни. маха̄сатто там̣ сапарисам̣ гахетва̄ на̄габхаванам̣ нетва̄ аттано иссарийасампаттим̣ дассетва̄ катипа̄хам̣ таттха васа̄петва̄ бхерим̣ чара̄песи – ‘‘сабба̄ ра̄джапариса̄ йа̄вадиччхакам̣ хиран̃н̃асуван̣н̣а̄дикам̣ дханам̣ ган̣хатӯ’’ти. ран̃н̃о ча анекехи сакат̣асатехи дханам̣ песеси. ‘‘маха̄ра̄джа, ран̃н̃а̄ на̄ма да̄нам̣ да̄таббам̣, сӣлам̣ раккхитаббам̣, дхаммика̄ раккха̄варан̣агутти саббаттха сам̣видахитабба̄’’ти дасахи ра̄джадхаммакатха̄хи овадитва̄ виссаджджеси. ра̄джа̄ махантена йасена на̄габхавана̄ никкхамитва̄ ба̄ра̄н̣асимева гато. тато пат̣т̣ха̄йа кира джамбудӣпатале хиран̃н̃асуван̣н̣ам̣ джа̄там̣. маха̄сатто сӣла̄ни раккхитва̄ анваддхама̄сам̣ упосатхакаммам̣ катва̄ сапарисо саггапурам̣ пӯреси.

тада̄ ахитун̣д̣ико девадатто ахоси, сумана̄ ра̄хулама̄та̄, уггасено са̄рипуттаттхеро, чампеййако на̄гара̄джа̄ локана̄тхо.

тасса идха̄пи йатха̄рахам̣ сесапа̄рамийо ниддха̄ретабба̄. идха бодхисаттасса аччхарийа̄нубха̄ва̄ хет̣т̣ха̄ вуттанайа̄ ева̄ти.

чампеййана̄гачарийа̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.