10. сан̇кхапа̄лачарийа̄ван̣н̣ана̄
85. дасаме сан̇кхапа̄лотиа̄дӣсу айам̣ сан̇кхепаттхо – девабхогасампаттисадиса̄йа махатийа̄ на̄гиддхийа̄ саманна̄гататта̄ махиддхико. хет̣т̣ха̄ две, упари двети чатассо да̄т̣ха̄ а̄вудха̄ етасса̄ти да̄т̣ха̄вудхо. уггатеджависата̄йа гхорависо. на̄гайонисиддха̄хи двӣхи дживха̄хи саманна̄гатоти двидживхо. маха̄нубха̄ва̄нампи урена гаманато ‘‘урага̄’’ти ладдхана̄ма̄нам̣ на̄га̄нам̣ адхипатибха̄вато урага̄дхибхӯ.
86. двиннам̣ магга̄нам̣ винивиджджхитва̄ сандхибха̄вена гатат̣т̣ха̄насан̇кха̄те чатуппатхе. апара̄парам̣ маха̄джанасан̃чаран̣ат̣т̣ха̄набхӯте маха̄магге. тато ева маха̄джанасама̄кин̣н̣абха̄вена на̄на̄джанасама̄куле. ида̄ни ваккхама̄на̄нам̣ чатуннам̣ ан̇га̄нам̣ васена чатуро ан̇ге. адхит̣т̣ха̄йа адхит̣т̣хахитва̄, читте т̣хапетва̄. йада̄хам̣ сан̇кхапа̄ло на̄ма йатха̄вуттарӯпо на̄гара̄джа̄ хоми, тада̄ хет̣т̣ха̄ вуттаппака̄ре т̣ха̄не ва̄сам̣ упосатхава̄савасена нива̄сам̣ акаппайим̣ каппесим̣.
маха̄сатто хи да̄насӣла̄дипун̃н̃апасуто хутва̄ бодхипарийесанавасена апара̄парам̣ девамануссагатӣсу сам̣саранто када̄чи девабхогасадисасампаттике на̄габхаване ниббаттитва̄ сан̇кхапа̄ло на̄ма на̄гара̄джа̄ ахоси махиддхико маха̄нубха̄во. со гаччханте ка̄ле та̄йа сампаттийа̄ виппат̣иса̄рӣ хутва̄ мануссайоним̣ паттхенто упосатхава̄сам̣ васи. атхасса на̄габхаване васантасса упосатхава̄со на сампаджджати, сӣлам̣ сам̣килиссати, тена со на̄габхавана̄ никкхамитва̄ кан̣хаван̣н̣а̄йа надийа̄ авидӯре маха̄маггасса ча екападикамаггасса ча антаре екам̣ ваммикам̣ париккхипитва̄ упосатхам̣ адхит̣т̣ха̄йа ча̄туддасапаннарасесу сама̄диннасӣло ‘‘мама чамма̄дӣни аттхика̄ ган̣хантӯ’’ти атта̄нам̣ да̄намукхе виссаджджетва̄ нипаджджати, па̄т̣ипаде на̄габхаванам̣ гаччхати. тена вуттам̣ ‘‘пуна̄парам̣ йада̄ хоми, сан̇кхапа̄ло’’тиа̄ди. тассаттхо вутто ева.
87. йам̣ панеттха чхавийа̄ чаммена̄тиа̄дикам̣ ‘‘чатуро ан̇ге адхит̣т̣ха̄йа̄’’ти вуттам̣ чатуран̇га̄дхит̣т̣ха̄надассанам̣. чхавичамма̄ни хи идха екаман̇гам̣. евам̣ упосатхава̄сам̣ васантасса маха̄саттасса дӣгхо аддха̄ вӣтиватто.
атхекадивасам̣ тасмим̣ татха̄ сӣлам̣ сама̄дийитва̄ нипанне сол̣аса бходжапутта̄ ‘‘мам̣сам̣ а̄харисса̄ма̄’’ти а̄вудхахаттха̄ аран̃н̃е чаранта̄ кин̃чи алабхитва̄ никкхаманта̄ там̣ ваммикаматтхаке нипаннам̣ дисва̄ ‘‘майам̣ аджджа годха̄потакампи на лабхимха̄, имам̣ на̄гара̄джа̄нам̣ вадхитва̄ кха̄дисса̄ма̄’’ти чинтетва̄ ‘‘маха̄ кхо панеса гайхама̄но пала̄йеййа̄ти йатха̄нипаннакам̣йева нам̣ бхогесу сӯлехи виджджхитва̄ дуббалам̣ катва̄ ган̣хисса̄ма̄’’ти сӯла̄ни а̄да̄йа упасан̇камим̣су. бодхисаттасса̄пи сарӣрам̣ махантам̣ екадон̣икана̄ваппама̄н̣ам̣ ват̣т̣етва̄ т̣хапитасуманапуппхада̄мам̣ вийа джин̃джукапхаласадисехи аккхӣхи джайасуманапуппхасадисена ча сӣсена саманна̄гатам̣ ативийа собхати. со тесам̣ сол̣асаннам̣ джана̄нам̣ падасаддена бхогантарато сӣсам̣ нӣхаритва̄ раттаккхӣни уммӣлетва̄ те сӯлахаттхе а̄гаччханте дисва̄ ‘‘аджджа майхам̣ маноратхо маттхакам̣ па̄пун̣иссатӣ’’ти атта̄нам̣ да̄намукхе ниййа̄тетва̄ ‘‘име мама сарӣрам̣ саттӣхи кот̣т̣етва̄ чхидда̄вачхиддам̣ каронте на олокесса̄мӣ’’ти аттано сӣлакхан̣д̣абхайена дал̣хам̣ адхит̣т̣ха̄нам̣ адхит̣т̣хахитва̄ сӣсам̣ бхогантаре ева павесетва̄ нипаджджи.
атха нам̣ те упагантва̄ нан̇гут̣т̣хе гахетва̄ а̄кад̣д̣ханта̄ бхӯмийам̣ па̄тетва̄ тикхин̣асӯлехи ат̣т̣хасу т̣ха̄несу виджджхитва̄ сакан̣т̣ака̄ ка̄л̣аветтайат̣т̣хийо паха̄рамукхехи павесетва̄ ат̣т̣хасу т̣ха̄несу ка̄джехи а̄да̄йа маха̄маггам̣ пат̣ипаджджим̣су. маха̄сатто сӯлехи виджджханато пат̣т̣ха̄йа екат̣т̣ха̄непи аккхӣни уммӣлетва̄ те на олокеси. тасса ат̣т̣хахи ка̄джехи а̄да̄йа нӣйама̄насса сӣсам̣ оламбитва̄ бхӯмим̣ пахарати. атха нам̣ ‘‘сӣсамасса оламбатӣ’’ти маха̄магге нипаджджа̄петва̄ сукхумена сӯлена на̄са̄пут̣е виджджхитва̄ раджджукам̣ павесетва̄ сӣсам̣ уккхипитва̄ ка̄джакот̣ийам̣ лаггетва̄ пунапи уккхипитва̄ маггам̣ пат̣ипаджджим̣су. тена вуттам̣ –
88. ‘‘аддасам̣су бходжапутта̄, кхара̄ лудда̄ ака̄рун̣а̄;
упаган̃чхум̣ мамам̣ таттха, дан̣д̣амуггарапа̄н̣ино.
89. ‘‘на̄са̄йа винивиджджхитва̄, нан̇гут̣т̣хе пит̣т̣хикан̣т̣аке;
ка̄дже а̄ропайитва̄на, бходжапутта̄ харим̣су ма’’нти.
таттха бходжапутта̄ти луддапутта̄. кхара̄ти каккхал̣а̄, пхарусака̄йавачӣкамманта̄. лудда̄ти да̄рун̣а̄, гхорама̄наса̄. ака̄рун̣а̄ти никкарун̣а̄. дан̣д̣амуггарапа̄н̣иноти чатурассадан̣д̣ахаттха̄. на̄са̄йа винивиджджхитва̄ти раджджукам̣ павесетум̣ сукхумена сӯлена на̄са̄пут̣е виджджхитва̄. нан̇гут̣т̣хе пит̣т̣хикан̣т̣акети нан̇гут̣т̣хаппадесе таттха таттха пит̣т̣хикан̣т̣акасамӣпе ча винивиджджхитва̄ти самбандхо. ка̄дже а̄ропайитва̄на̄ти ат̣т̣хасу т̣ха̄несу винивиджджхитва̄ баддхесу ат̣т̣хасу ветталата̄ман̣д̣алесу екекасмим̣ овиджджхитам̣ екекам̣ ка̄джам̣ две две бходжапутта̄ аттано аттано кхандхам̣ а̄ропетва̄.
90. саса̄гарантам̣ патхавинти самуддапарийантам̣ маха̄патхавим̣. сака̄нанам̣ сапаббатанти саддхим̣ ка̄нанехи паббатехи ча̄ти сака̄нанам̣ сапаббатан̃ча. на̄са̄ва̄тена джха̄пайети сача̄хам̣ иччхама̄но иччханто куджджхитва̄ на̄са̄ва̄там̣ виссаджджеййам̣, самуддапарийантам̣ сака̄нанам̣ сапаббатам̣ имам̣ маха̄патхавим̣ джха̄пеййам̣, саха на̄са̄ва̄тависсаджджанена чха̄рикам̣ кареййам̣, ета̄дисо тада̄ майхам̣ а̄нубха̄во.
91. евам̣ сантепи сӯлехи винивиджджханте, кот̣т̣айантепи саттибхи. бходжапутте на куппа̄мӣти дуббалабха̄вакаран̣аттхам̣ ветталата̄павесанаттхан̃ча са̄рада̄рӯхи таччхетва̄ катехи тикхин̣асӯлехи ат̣т̣хасу т̣ха̄несу виджджхантепи дуббалабха̄вакаран̣аттхам̣ тикхин̣а̄хи саттӣхи тахим̣ тахим̣ кот̣т̣айантепи бходжапутта̄нам̣ лудда̄нам̣ на куппа̄ми. еса̄ ме сӣлапа̄рамӣти евам̣ маха̄нубха̄васса татха̄ адхит̣т̣хахантасса йа̄ ме майхам̣ сӣлакхан̣д̣абхайена тесам̣ акуджджхана̄, еса̄ екантенева джӣвитанирапеккхабха̄вена паватта̄ майхам̣ сӣлапа̄рамӣ, сӣлавасена параматтхапа̄рамӣти аттхо.
татха̄ пана бодхисатте техи нӣйама̄не митхиланагарава̄сӣ а̄л̣а̄ро на̄ма кут̣умбико пан̃часакат̣асата̄ни а̄да̄йа сукхайа̄наке нисӣдитва̄ гаччханто те бходжапутте маха̄саттам̣ харанте дисва̄ ка̄рун̃н̃ам̣ уппа̄детва̄ те лудде пуччхи – ‘‘кисса̄йам̣ на̄го нӣйати, нетва̄ чимам̣ ким̣ кариссатха̄’’ти? те ‘‘имасса на̄гасса мам̣сам̣ са̄дун̃ча мудун̃ча тхӯлан̃ча пачитва̄ кха̄дисса̄ма̄’’ти а̄хам̣су. атха со тесам̣ сол̣асава̄хагон̣е пасатам̣ пасатам̣ суван̣н̣ама̄саке саббесам̣ нива̄санапа̄рупана̄ни бхарийа̄нампи тесам̣ ваттха̄бхаран̣а̄ни датва̄ ‘‘самма̄, айам̣ маха̄нубха̄во на̄гара̄джа̄, аттано сӣлагун̣ена тумха̄кам̣ на дуббхи, имам̣ киламантехи бахум̣ тумхехи апун̃н̃ам̣ пасутам̣, виссаджджетха̄’’ти а̄ха. те ‘‘айам̣ амха̄кам̣ мана̄по бхаккхо, бахӯ ча но урага̄ бхуттапубба̄, татха̄пи тава вачанам̣ амхехи пӯджетаббам̣, тасма̄ имам̣ на̄гам̣ виссаджджесса̄ма̄’’ти виссаджджетва̄ маха̄саттам̣ бхӯмийам̣ нипаджджа̄петва̄ аттано каккхал̣ата̄йа та̄ кан̣т̣ака̄чита̄ а̄вута̄ ка̄л̣аветталата̄ кот̣ийам̣ гахетва̄ а̄кад̣д̣хитум̣ а̄рабхим̣су.
атха со на̄гара̄джа̄нам̣ киламантам̣ дисва̄ акиламентова асина̄ лата̄ чхиндитва̄ да̄рака̄нам̣ кан̣н̣аведхато пат̣ихаран̣анийа̄мена адуккха̄пенто сан̣икам̣ нӣхари. тасмим̣ ка̄ле те бходжапутта̄ йам̣ бандханам̣ тасса наттхуто павесетва̄ пат̣имуккам̣, там̣ бандханам̣ сан̣икам̣ мочайим̣су. маха̄сатто мухуттам̣ па̄чӣна̄бхимукхо гантва̄ ассупун̣н̣ехи неттехи а̄л̣а̄рам̣ олокеси. лудда̄ тхокам̣ гантва̄ ‘‘ураго дуббало, матака̄ле гахетва̄ва нам̣ гамисса̄ма̄’’ти нилӣйим̣су. а̄л̣а̄ро маха̄саттасса ан̃джалим̣ паггайха ‘‘гаччхева кхо твам̣, маха̄на̄га, ма̄ там̣ лудда̄ пуна гахесу’’нти ваданто тхокам̣ там̣ на̄гам̣ анугантва̄ ниватти.
бодхисатто на̄габхаванам̣ гантва̄ таттха папан̃чам̣ акатва̄ махантена парива̄рена никкхамитва̄ а̄л̣а̄рам̣ упасан̇камитва̄ на̄габхаванасса ван̣н̣ам̣ катхетва̄ там̣ таттха нетва̄ тӣхи кан̃н̃а̄сатехи саддхим̣ махантамасса йасам̣ датва̄ диббехи ка̄мехи сантаппеси. а̄л̣а̄ро на̄габхаване екавассам̣ васитва̄ диббе ка̄ме парибхун̃джитва̄ ‘‘иччха̄махам̣, самма, паббаджиту’’нти на̄гара̄джасса катхетва̄ паббаджитапариккха̄ре гахетва̄ тато никкхамитва̄ химавантаппадесам̣ гантва̄ паббаджитва̄ таттха чирам̣ васитва̄ апарабха̄ге ча̄рикам̣ чаранто ба̄ра̄н̣асим̣ патва̄ ба̄ра̄н̣асиран̃н̃а̄ сама̄гато тена а̄ча̄расампаттим̣ нисса̄йа пасаннена ‘‘твам̣ ул̣а̄рабхога̄ ман̃н̃е кула̄ паббаджито, кена ну кхо ка̄ран̣ена паббаджитосӣ’’ти пут̣т̣хо аттано паббаджджа̄ка̄ран̣ам̣ катхенто лудда̄нам̣ хаттхато бодхисаттасса виссаджджа̄панам̣ а̄дим̣ катва̄ саббам̣ паваттим̣ ран̃н̃о а̄чиккхитва̄ –
‘‘дит̣т̣ха̄ майа̄ ма̄нусака̄пи ка̄ма̄, асассата̄ випарин̣а̄мадхамма̄;
а̄дӣнавам̣ ка̄магун̣есу дисва̄, саддха̄йахам̣ паббаджитомхи, ра̄джа.
‘‘думаппхала̄нӣва патанти ма̄н̣ава̄, дахара̄ ча вуддха̄ ча сарӣрабхеда̄;
етампи дисва̄ паббаджитомхи ра̄джа, апан̣н̣акам̣ са̄ман̃н̃амева сеййо’’ти. (джа̄. 2.17.191-192) –
има̄хи га̄тха̄хи дхаммам̣ десеси.
там̣ сутва̄ ра̄джа̄ –
‘‘аддха̄ хаве севитабба̄ сапан̃н̃а̄, бахуссута̄ йе бахут̣ха̄начинтино;
на̄ган̃ча сутва̄на таван̃чал̣а̄ра, ка̄ха̄ми пун̃н̃а̄ни анаппака̄нӣ’’ти. (джа̄. 2.17.193) –
а̄ха.
атхасса та̄пасо –
‘‘аддха̄ хаве севитабба̄ сапан̃н̃а̄, бахуссута̄ йе бахут̣ха̄начинтино;
на̄ган̃ча сутва̄на маман̃ча ра̄джа, карохи пун̃н̃а̄ни анаппака̄нӣ’’ти. (джа̄. 2.17.194) –
евам̣ дхаммам̣ десетва̄ таттхева чатта̄ро васса̄нама̄се васитва̄ пуна химавантам̣ гантва̄ йа̄ваджӣвам̣ чатта̄ро брахмавиха̄ре бха̄ветва̄ брахмалокӯпаго ахоси. бодхисаттопи йа̄ваджӣвам̣ упосатхава̄сам̣ васитва̄ саггапурам̣ пӯреси. сопи ра̄джа̄ да̄на̄дӣни пун̃н̃а̄ни катва̄ йатха̄каммам̣ гато.
тада̄ а̄л̣а̄ро са̄рипуттаттхеро ахоси, ба̄ра̄н̣асира̄джа̄ а̄нандаттхеро, сан̇кхапа̄лана̄гара̄джа̄ локана̄тхо.
тасса сарӣрапаричча̄го да̄напа̄рамӣ, татха̄рӯпенапи висатеджена саманна̄гатасса татха̄рӯпа̄йапи пӣл̣а̄йа сати сӣласса абхинната̄ сӣлапа̄рамӣ, девабхогасампаттисадисам̣ бхогам̣ паха̄йа на̄габхаванато никкхамитва̄ саман̣адхаммакаран̣ам̣ неккхаммапа̄рамӣ, ‘‘да̄на̄диаттхам̣ идан̃чидан̃ча ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти сам̣видаханам̣ пан̃н̃а̄па̄рамӣ, ка̄мавитаккавиноданам̣ адхива̄санавӣрийан̃ча вӣрийапа̄рамӣ, адхива̄санакханти кхантипа̄рамӣ, саччасама̄да̄нам̣ саччапа̄рамӣ, ачаласама̄да̄на̄дхит̣т̣ха̄нам̣ адхит̣т̣ха̄напа̄рамӣ, бходжапутте упа̄да̄йа саббасаттесу метта̄нуддайабха̄во метта̄па̄рамӣ, ведана̄йа саттасан̇кха̄ракатавиппака̄ресу ча маджджхаттабха̄во упеккха̄па̄рамӣти евам̣ даса па̄рамийо лаббханти. сӣлапа̄рамӣ пана атисайаватӣти катва̄ са̄ ева десанам̣ а̄рул̣ха̄. татха̄ идха бодхисаттасса гун̣а̄нубха̄ва̄ ‘‘йоджанасатике на̄габхаванат̣т̣ха̄не’’тиа̄дина̄ бхӯридаттачарийа̄йам̣ (чарийа̄. 2.11 а̄дайо) вуттанайенева йатха̄рахам̣ вибха̄ветабба̄ти.
сан̇кхапа̄лачарийа̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
етети йе хаттхина̄гачарийа̄дайо имасмим̣ вагге ниддит̣т̣ха̄ анантарага̄тха̄йа ча ‘‘хаттхина̄го бхӯридатто’’тиа̄дина̄ удда̄навасена сан̇гахетва̄ дассита̄ нава чарийа̄, те саббе висесато сӣлапа̄рамипӯран̣авасена паваттийа̄ сӣлам̣ балам̣ етесанти сӣлабала̄. сӣласса параматтхапа̄рамибхӯтасса париккхаран̣ато санта̄насса ча парибха̄вана̄васена абхисан̇кхаран̣ато париккха̄ра̄. уккам̣сагата̄йа сӣлапараматтхапа̄рамийа̄ асампун̣н̣атта̄ падесо етесам̣ аттхи, на ниппадесоти падесика̄ саппадеса̄. касма̄ти че? а̄ха ‘‘джӣвитам̣ парираккхитва̄, сӣла̄ни анураккхиса’’нти, йасма̄ етесу хаттхина̄гачарийа̄дӣсу (чарийа̄. 2.1 а̄дайо) ахам̣ аттано джӣвитам̣ екадесена парираккхитва̄ва сӣла̄ни анураккхим̣, джӣвитам̣ на саббатха̄ париччаджим̣, екантенева пана сан̇кхапа̄ласса ме сато саббака̄лампи джӣвитам̣ йасса кассачи ниййаттам̣, сан̇кхапа̄лана̄гара̄джасса пана ме маха̄нубха̄васса уггависатеджасса сато сама̄насса саббака̄лампи техи луддехи сама̄гаме тато пуббепи паччха̄пи сато евам̣ пуггалавибха̄гам̣ акатва̄ йасса кассачи сӣла̄нураккхан̣аттхамева джӣвитам̣ екам̣сенева ниййаттам̣ нӣйа̄титам̣ да̄намукхе ниссат̣т̣хам̣, тасма̄ са̄ сӣлапа̄рамӣти йасма̄ четадевам̣, тасма̄ тена ка̄ран̣ена са̄ параматтхапа̄рамибха̄вам̣ патта̄ майхам̣ сӣлапа̄рамӣти дассетӣти.
параматтхадӣпанийа̄ чарийа̄пит̣акасам̣ван̣н̣ана̄йа
дасавидхачарийа̄сан̇гахасса висесато
сӣлапа̄рамивибха̄ванасса
дутийаваггасса аттхаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.