1. ма̄тупосакачарийа̄ван̣н̣ана̄

1. дутийаваггасса пат̣хаме кун̃джароти хаттхӣ. ма̄тупосакоти андха̄йа джара̄джин̣н̣а̄йа ма̄туйа̄ пат̣иджагганако. махийа̄ти бхӯмийам̣. гун̣ена̄ти сӣлагун̣ена, тада̄ мама садисо наттхи.

бодхисатто хи тада̄ химавантаппадесе хаттхийонийам̣ ниббатти. со саббасето абхирӯпо лаккхан̣асампанно маха̄хаттхӣ анекахаттхисатасахассапарива̄ро ахоси. ма̄та̄ панасса андха̄. со мадхурапхала̄пхала̄ни хаттхӣнам̣ хаттхесу датва̄ ма̄ту песети. хаттхино тасса̄ адатва̄ сайам̣ кха̄данти. со паригган̣ханто там̣ паваттим̣ н̃атва̄ ‘‘йӯтхам̣ паха̄йа ма̄тарамева посесса̄мӣ’’ти раттибха̄ге ан̃н̃есам̣ хаттхӣнам̣ аджа̄нанта̄нам̣ ма̄тарам̣ гахетва̄ чан̣д̣оран̣апаббатапа̄дам̣ гантва̄ екам̣ нал̣иним̣ упанисса̄йа т̣хита̄йа паббатагуха̄йа ма̄тарам̣ т̣хапетва̄ посеси.

2-3. паване дисва̄ ваначароти еко ваначарако пурисо тасмим̣ маха̄ване вичаранто мам̣ дисва̄. ран̃н̃о мам̣ пат̣иведайӣти ба̄ра̄н̣асиран̃н̃о мам̣ а̄рочеси.

со хи маггамӯл̣хо дисам̣ ваваттхапетум̣ асакконто махантена саддена паридеви. бодхисаттопи тасса саддам̣ сутва̄ ‘‘айам̣ пурисо ана̄тхо, на кхо панетам̣ патирӯпам̣, йам̣ еса майи т̣хите идха винассеййа̄’’ти тасса сантикам̣ гантва̄ там̣ бхайена пала̄йантам̣ дисва̄ ‘‘амбхо пуриса, наттхи те мам̣ нисса̄йа бхайам̣, ма̄ пала̄йи, касма̄ твам̣ паридеванто вичарасӣ’’ти пуччхитва̄ ‘‘са̄ми, ахам̣ маггамӯл̣хо аджджа ме саттамо дивасо’’ти вутте ‘‘бхо пуриса, ма̄ бха̄йи, ахам̣ там̣ мануссапатхе т̣хапесса̄мӣ’’ти там̣ аттано пит̣т̣хийам̣ нисӣда̄петва̄ аран̃н̃ато нӣхаритва̄ ниватти. сопи па̄по ‘‘нагарам̣ гантва̄ ран̃н̃о а̄рочесса̄мӣ’’ти руккхасан̃н̃ам̣ паббатасан̃н̃ан̃ча каронтова никкхамитва̄ ба̄ра̄н̣асим̣ агама̄си. тасмим̣ ка̄ле ран̃н̃о ман̇галахаттхӣ мато. со пурисо ра̄джа̄нам̣ упасан̇камитва̄ маха̄пурисасса аттано дит̣т̣хабха̄вам̣ а̄рочеси. тена вуттам̣ ‘‘тава̄нуччхаво, маха̄ра̄джа, гаджо васати ка̄нане’’тиа̄ди.

таттха тава̄нуччхавоти тава опавайхам̣ ка̄тум̣ ануччхавико йутто. на тасса париккха̄йаттхоти тасса гахан̣е гаманупаччхеданаттхам̣ самантато кхан̣итаббапариккха̄йа ва̄ карен̣уйа̄ кан̣н̣апут̣ена атта̄нам̣ пат̣иччха̄детва̄ кхиттапа̄сараджджуйа̄ бандхитаббаа̄л̣акасан̇кха̄таа̄ла̄нена ва̄ йаттха павит̣т̣хо каттхачи гантум̣ на саккоти, та̄дисаван̃чанака̄суйа̄ ва̄ аттхо пайоджанам̣ наттхи. сахагахитети гахан̣асамака̄лам̣ ева. ехитӣти а̄гамиссати.

ра̄джа̄ имам̣ маггадесакам̣ катва̄ аран̃н̃ам̣ гантва̄ ‘‘имина̄ вуттам̣ хаттхина̄гам̣ а̄нехӣ’’ти хаттха̄чарийам̣ саха парива̄рена песеси. со тена саддхим̣ гантва̄ бодхисаттам̣ нал̣иним̣ пависитва̄ гочарам̣ ган̣хантам̣ пасси. тена вуттам̣ –

4. ‘‘тасса там̣ вачанам̣ сутва̄, ра̄джа̄пи тут̣т̣хама̄насо;

песеси хаттхидамакам̣, чхека̄чарийам̣ сусиккхитам̣.

5. ‘‘гантва̄ со хаттхидамако, аддаса падумассаре;

бхисамул̣а̄лам̣ уддхарантам̣, йа̄панаттха̄йа ма̄туйа̄’’ти.

таттха чхека̄чарийанти хаттхибандхана̄дивидхимхи кусалам̣ хаттха̄чарийам̣. сусиккхитанти хаттхӣнам̣ сиккха̄панавиджджа̄йа нит̣т̣хан̇гаманена сут̣т̣ху сиккхитам̣.

6. вин̃н̃а̄йа ме сӣлагун̣анти ‘‘бхаддо айам̣ хаттха̄джа̄нӣйо на мандо, на чан̣д̣о, на вомиссасӣло ва̄’’ти мама сӣлагун̣ам̣ джа̄нитва̄. катхам̣? лаккхан̣ам̣ упадха̄райӣти сусиккхитахаттхисиппатта̄ мама лаккхан̣ам̣ самантато упадха̄реси. тена со ехи путта̄ти ватва̄на, мама сон̣д̣а̄йа аггахи.

7. бодхисатто хаттха̄чарийам̣ дисва̄ – ‘‘идам̣ бхайам̣ майхам̣ етасса пурисасса сантика̄ уппаннам̣, ахам̣ кхо пана маха̄бало хаттхисахассампи виддхам̣сетум̣ саматтхо, пахоми куджджхитва̄ сарат̣т̣хакам̣ сена̄ва̄ханам̣ на̄сетум̣, саче пана куджджхисса̄ми, сӣлам̣ ме бхиджджиссати, тасма̄ саттӣхи кот̣т̣ийама̄нопи на куджджхисса̄мӣ’’ти читтам̣ адхит̣т̣ха̄йа сӣсам̣ она̄метва̄ ниччалова ат̣т̣ха̄си. тена̄ха бхагава̄ ‘‘йам̣ ме тада̄ па̄катикам̣, сарӣра̄нугатам̣ бала’’нтиа̄ди.

таттха па̄катиканти сабха̄васиддхам̣. сарӣра̄нугатанти сарӣрамева анугатам̣ ка̄йабалам̣, на упа̄йакусалата̄сан̇кха̄тан̃а̄н̣а̄нугатанти адхиппа̄йо. аджджа на̄гасахасса̄нанти аджджака̄ле анекесам̣ хаттхисахасса̄нам̣ самудита̄нам̣. балена самаса̄дисанти тесам̣ сарӣрабалена самасамамева хутва̄ садисам̣, на упама̄маттена. ман̇галахаттхикуле хи тада̄ бодхисатто уппанноти.

8. йадихам̣ тесам̣ пакуппеййанти мам̣ гахан̣а̄йа упагата̄нам̣ тесам̣ ахам̣ йади куджджхеййам̣, тесам̣ джӣвитамаддане пат̣ибало бхавеййам̣. на кевалам̣ тесан̃н̃ева, атха кхо йа̄ва раджджампи ма̄нусанти йато раджджато тесам̣ а̄гата̄нам̣ манусса̄нам̣ саббампи раджджам̣ потхетва̄ чун̣н̣авичун̣н̣ам̣ кареййам̣.

9. апи ча̄хам̣ сӣлараккха̄йа̄ти евам̣ саматтхопи ча ахам̣ аттани патит̣т̣хита̄йа сӣлараккха̄йа сӣлагуттийа̄ гутто бандхо вийа. на кароми читте ан̃н̃атхаттанти тасса сӣласса ан̃н̃атхаттабхӯтам̣ тесам̣ сатта̄нам̣ потхана̄дивидхим̣ майхам̣ читте на кароми, таттха читтампи на уппа̄деми. паккхипантам̣ мама̄л̣акети а̄ла̄наттхамбхе паккхипантам̣, ‘‘дисва̄пӣ’’ти вачанасесо. касма̄ти че, сӣлапа̄рамипӯрийа̄ ӣдисесу т̣ха̄несу сӣлам̣ акхан̣д̣ентасса ме начирассева сӣлапа̄рамӣ парипӯрессатӣти сӣлапа̄рамипарипӯран̣аттхам̣ тасса ан̃н̃атхаттам̣ читте на каромӣти йоджана̄.

10. ‘‘йади те ма’’нти га̄тха̄йапи сӣлараккха̄йа дал̣хам̣ катва̄ сӣласса адхит̣т̣хитабха̄вамева дассети. таттха кот̣т̣еййунти бхиндеййум̣. сӣлакхан̣д̣абхайа̄ мама̄ти мама сӣласса кхан̣д̣анабхайена.

евам̣ пана чинтетва̄ бодхисатте ниччале т̣хите хаттха̄чарийо падумасарам̣ отаритва̄ тасса лаккхан̣асампаттим̣ дисва̄ ‘‘ехи путта̄’’ти раджатада̄масадиса̄йа сон̣д̣а̄йа гахетва̄ саттаме дивасе ба̄ра̄н̣асим̣ па̄пун̣и. со антара̄магге ваттама̄нова ран̃н̃о са̄санам̣ песеси. ра̄джа̄ нагарам̣ алан̇ка̄ра̄песи. хаттха̄чарийо бодхисаттам̣ катагандхапарибхан̣д̣ам̣ алан̇катапат̣ийаттам̣ хаттхиса̄лам̣ нетва̄ вичитраса̄н̣ийа̄ париккхипа̄петва̄ ран̃н̃о а̄рочеси. ра̄джа̄ на̄наггарасабходжанам̣ а̄да̄йа гантва̄ бодхисаттасса да̄песи. со ‘‘ма̄тарам̣ вина̄ гочарам̣ на ган̣хисса̄мӣ’’ти пин̣д̣ам̣ на ган̣хи. йа̄читопи аггахетва̄ –

‘‘са̄ нӯнаса̄ капан̣ика̄, андха̄ апарин̣а̄йика̄;

кха̄н̣ум̣ па̄дена гхат̣т̣ети, гирим̣ чан̣д̣оран̣ам̣ патӣ’’ти. –

а̄ха. там̣ сутва̄ ра̄джа̄ –

‘‘ка̄ ну те са̄ маха̄на̄га, андха̄ апарин̣а̄йика̄;

кха̄н̣ум̣ па̄дена гхат̣т̣ети, гирим̣ чан̣д̣оран̣ам̣ патӣ’’ти. – пуччхитва̄ –

‘‘ма̄та̄ ме са̄ маха̄ра̄джа, андха̄ апарин̣а̄йика̄;

кха̄н̣ум̣ па̄дена гхат̣т̣ети, гирим̣ чан̣д̣оран̣ам̣ патӣ’’ти. –

вутте аджджа саттамо дивасо ‘‘ма̄та̄ ме гочарам̣ на лабхиттха̄’’ти вадато имасса гочарам̣ аган̣хантасса. тасма̄ –

‘‘мун̃чатхетам̣ маха̄на̄гам̣, йойам̣ бхарати ма̄тарам̣;

самету ма̄тара̄ на̄го, саха саббехи н̃а̄тибхӣ’’ти. – ватва̄ мун̃ча̄песи –

‘‘мутто ча бандхана̄ на̄го, муттада̄ма̄йа кун̃джаро;

мухуттам̣ асса̄сайитва̄, агама̄ йена паббато’’ти.

таттха капан̣ика̄ти вара̄ка̄. кха̄н̣ум̣ па̄дена гхат̣т̣етӣти андхата̄йа путтавийогадуккхена ча паридевама̄на̄ таттха таттха руккхакал̣ин̇гаре па̄дена гхат̣т̣ети. чан̣д̣оран̣ам̣ патӣти чан̣д̣оран̣апаббата̄бхимукхӣ, тасмим̣ паббатапа̄де париббхамама̄на̄ти аттхо. агама̄ йена паббатоти со хаттхина̄го бандхана̄ мутто тхокам̣ виссамитва̄ ран̃н̃о дасара̄джадхаммага̄тха̄хи дхаммам̣ десетва̄ ‘‘аппаматто хохи, маха̄ра̄джа̄’’ти ова̄дам̣ датва̄ маха̄джанена гандхама̄ла̄дӣхи пӯджийама̄но нагара̄ никкхамитва̄ тадахева ма̄тара̄ сама̄гантва̄ саббам̣ паваттим̣ а̄чиккхи. са̄ тут̣т̣хама̄наса̄ –

‘‘чирам̣ джӣвату со ра̄джа̄, ка̄сӣнам̣ рат̣т̣хавад̣д̣хано;

йо ме путтам̣ памочеси, сада̄ вуддха̄пача̄йика’’нти. (джа̄. 1.11.12) –

ран̃н̃о анумоданам̣ ака̄си. ра̄джа̄ бодхисаттасса гун̣е пасӣдитва̄ нал̣инийа̄ авидӯре га̄мам̣ ма̄петва̄ бодхисаттасса ма̄ту часса нибаддхам̣ ваттам̣ пат̣т̣хапеси. апарабха̄ге бодхисатто ма̄тари мата̄йа тасса̄ сарӣрапариха̄рам̣ катва̄ куран̣д̣акаассамападам̣ на̄ма гато. тасмим̣ пана т̣ха̄не химавантато отаритва̄ пан̃часата̄ исайо васим̣су. там̣ ваттам̣ тесам̣ датва̄ ра̄джа̄ бодхисаттасса сама̄нарӯпам̣ сила̄пат̣имам̣ ка̄ретва̄ маха̄сакка̄рам̣ паваттеси. джамбудӣпава̄сино анусам̣ваччхарам̣ саннипатитва̄ хаттхимахам̣ на̄ма карим̣су.

тада̄ ра̄джа̄ а̄нандо ахоси, хаттхинӣ маха̄ма̄йа̄, ваначарако девадатто, ма̄тупосакахаттхина̄го локана̄тхо.

идха̄пи да̄напа̄рамиа̄дайо йатха̄рахам̣ ниддха̄ретабба̄. сӣлапа̄рамӣ пана атисайаватӣти са̄ ева десанам̣ а̄рул̣ха̄. татха̄ тираччха̄найонийам̣ уппаннопи брахмапуббадевапубба̄чарийаа̄хунеййа̄дибха̄вена саббан̃н̃убуддхенапи пасаттхабха̄ва̄нурӯпам̣ ма̄туйа̄ гаручиттам̣ упат̣т̣хапетва̄ ‘‘ма̄та̄ на̄меса̄ путтасса бахӯпака̄ра̄, тасма̄ ма̄тупат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма пан̣д̣итена пан̃н̃атта’’нти манаси катва̄ анекесам̣ хаттхисахасса̄нам̣ иссара̄дхипати маха̄нубха̄во йӯтхапати хутва̄ техи ануваттийама̄но екакавиха̄ре антара̄йам̣ аган̣етва̄ йӯтхам̣ паха̄йа екако хутва̄ упака̄рикхеттам̣ пӯджесса̄мӣти ма̄тупосанам̣, маггамӯл̣хапурисам̣ дисва̄ анукампа̄йа там̣ гахетва̄ мануссагочарасампа̄панам̣, тена ча ката̄пара̄дхасаханам̣, хаттха̄чарийаппамукха̄нам̣ атта̄нам̣ бандхитум̣ а̄гатапуриса̄нам̣ саматтхопи сама̄но санта̄санаматтенапи тесам̣ пӣл̣ана̄ бхависсати, майхан̃ча сӣласса кхан̣д̣а̄дибха̄воти татха̄ акатва̄ судантена опавайхо вийа сукхенева гахан̣ӯпагаманам̣, ма̄тарам̣ вина̄ на кан̃чи аджджхохарисса̄мӣти сатта̄хампи ана̄ха̄рата̄, имина̄па̄хам̣ бандха̄питоти читтам̣ ануппа̄детва̄ ра̄джа̄нам̣ метта̄йа пхаран̣ам̣, тасса ча на̄на̄найехи дхаммадесана̄ти евама̄дайо идха маха̄пурисасса гун̣а̄нубха̄ва̄ вибха̄ветабба̄. тена вуттам̣ – ‘‘евам̣ аччхарийа̄ ете, аббхута̄ ча махесино…пе… дхаммасса анудхаммато’’ти.

ма̄тупосакачарийа̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.