9. вессантарачарийа̄ван̣н̣ана̄
67. наваме йа̄ ме ахоси джаника̄ти еттха мети вессантарабхӯтам̣ атта̄нам̣ сандха̄йа саттха̄ вадати. тенева̄ха – ‘‘пхуссатӣ на̄ма кхаттийа̄’’ти. тада̄ хисса ма̄та̄ ‘‘пхуссатӣ’’ти евам̣на̄мика̄ кхаттийа̄нӣ ахоси. са̄ атӣта̄су джа̄тӣсӯти са̄ тато анантара̄тӣтаджа̄тийам̣. екаттхе хи етам̣ бахувачанам̣. саккасса махесӣ пийа̄ ахосӣти самбандхо. атха ва̄ йа̄ ме ахоси джаника̄ имасмим̣ чариматтабха̄ве, са̄ атӣта̄су джа̄тӣсу пхуссатӣ на̄ма, таттха атӣта̄йа джа̄тийа̄ кхаттийа̄, йаттха̄хам̣ тасса̄ куччхимхи вессантаро хутва̄ ниббаттим̣, тато анантара̄тӣта̄йа саккасса махесӣ пийа̄ ахосӣти. татра̄йам̣ анупуббикатха̄ –
ито хи еканавуте каппе випассӣ на̄ма саттха̄ локе удапа̄ди. тасмим̣ бандхуматӣнагарам̣ упанисса̄йа кхеме мигада̄йе вихаранте бандхума̄ ра̄джа̄ кеначи ран̃н̃а̄ песитам̣ махаггхам̣ чанданаса̄рам̣ аттано джет̣т̣хадхӣта̄йа ада̄си. са̄ тена сукхумам̣ чанданачун̣н̣ам̣ ка̄ретва̄ самуггам̣ пӯретва̄ виха̄рам̣ гантва̄ саттху суван̣н̣аван̣н̣ам̣ сарӣрам̣ пӯджетва̄ сесачун̣н̣а̄ни гандхакут̣ийам̣ викиритва̄ ‘‘бханте, ана̄гате тумха̄дисасса буддхасса ма̄та̄ бхавеййа’’нти паттханам̣ ака̄си. са̄ тато чута̄ тасса̄ чанданачун̣н̣апӯджа̄йа пхалена раттачанданапариппхоситена вийа сарӣрена девесу ча мануссесу ча сам̣сарантӣ та̄ватим̣сабхаване саккасса деваран̃н̃о аггамахесӣ хутва̄ ниббатти. атхасса̄ а̄йупарийоса̄не пуббанимиттесу уппаннесу сакко девара̄джа̄ тасса̄ париккхӣн̣а̄йукатам̣ н̃атва̄ тасса̄ анукампа̄йа ‘‘бхадде, пхуссати даса те варе дамми, те ган̣хассӯ’’ти а̄ха. тена вуттам̣ –
68. ‘‘тасса̄ а̄йуккхайам̣ н̃атва̄, девиндо етадабрави;
‘дада̄ми те даса варе, вара бхадде йадиччхасӣ’’’ти.
таттха вара̄ти варассу варам̣ ган̣ха. бхадде, йадиччхасӣти, бхадде, пхуссати йам̣ иччхаси йам̣ тава пийам̣, там̣ дасахи кот̣т̣ха̄сехи ‘‘варам̣ варассу пат̣игган̣ха̄хӣ’’ти вадати.
69. пунидамабравӣти пуна идам̣ са̄ аттано чаванадхамматам̣ аджа̄нантӣ ‘‘ким̣ ну ме апара̄дхаттхӣ’’тиа̄дикам̣ абха̄си. са̄ хи паматта̄ хутва̄ аттано а̄йуккхайам̣ аджа̄нантӣ айам̣ ‘‘варам̣ ган̣ха̄’’ти ваданто ‘‘каттхачи мама уппаджджанам̣ иччхатӣ’’ти н̃атва̄ евама̄ха. таттха апара̄дхаттхӣти апара̄дхо аттхи. ким̣ ну десса̄ ахам̣ тава̄ти ким̣ ка̄ран̣ам̣ ахам̣ тава десса̄ куджджхитабба̄ аппийа̄ джа̄та̄. рамма̄ ча̄веси мам̣ т̣ха̄на̄ти раман̣ӣйа̄ имасма̄ т̣ха̄на̄ ча̄веси. ва̄това дхаран̣ӣруханти йена балава̄ ма̄луто вийа руккхам̣ уммӯленто имамха̄ девалока̄ ча̄ветука̄моси ким̣ ну ка̄ран̣анти там̣ пуччхати.
70. тассиданти тасса̄ идам̣. на чева те катам̣ па̄панти на чева тайа̄ кин̃чи па̄пам̣ катам̣ йена те апара̄дхо сийа̄. на ча ме твам̣си аппийа̄ти мама твам̣ на ча̄пи аппийа̄, йена десса̄ на̄ма мама аппийа̄ти адхиппа̄йо.
71. ида̄ни йена адхиппа̄йена варе да̄тука̄мо, там̣ дассенто ‘‘еттакам̣йева те а̄йу, чаванака̄ло бхависсатӣ’’ти ватва̄ варе ган̣ха̄пенто ‘‘пат̣игган̣ха майа̄ динне, варе даса варуттаме’’ти а̄ха.
таттха варуттамети варесу уттаме аггаваре.
72. диннавара̄ти ‘‘варе дасса̄мӣ’’ти пат̣ин̃н̃а̄да̄навасена диннавара̄. тут̣т̣хахат̣т̣ха̄ти иччхитала̄бхапаритосена тут̣т̣ха̄ чева тасса ча сикха̄ппаттидассанена ха̄савасена хат̣т̣ха̄ ча. памодита̄ти балавапа̄моджджена памудита̄. мамам̣ аббхантарам̣ катва̄ти тесу варесу мам̣ аббхантарам̣ каритва̄. даса варе варӣти са̄ аттано кхӣн̣а̄йукабха̄вам̣ н̃атва̄ саккена варада̄наттхам̣ катока̄са̄ сакаладжамбудӣпаталам̣ олокентӣ аттано ануччхавикам̣ сивиран̃н̃о нивесанам̣ дисва̄ таттха тасса аггамахесибха̄во нӣланеттата̄ нӣлабхамуката̄ пхуссатӣтина̄мам̣ гун̣ависесайуттапуттапат̣ила̄бхо ануннатакуччхибха̄во аламбаттханата̄ апалитабха̄во сукхумаччхавита̄ ваджджхаджана̄нам̣ мочанасаматтхата̄ ча̄ти име даса варе ган̣хи.
ити са̄ даса варе гахетва̄ тато чута̄ маддаран̃н̃о аггамахесийа̄ куччхимхи ниббатти. джа̄йама̄на̄ ча са̄ чанданачун̣н̣апариппхоситена вийа сарӣрена джа̄та̄. тенасса̄ на̄маггахан̣адивасе ‘‘пхуссатӣ’’ твева на̄мам̣ карим̣су. са̄ махантена парива̄рена вад̣д̣хитва̄ сол̣асавассака̄ле уттамарӯпадхара̄ ахоси. атха нам̣ джетуттаранагаре сивимаха̄ра̄джа̄ путтасса сан̃джайакума̄рассаттха̄йа а̄нетва̄ сетаччхаттам̣ усса̄петва̄ там̣ сол̣асаннам̣ иттхисахасса̄нам̣ джет̣т̣хакам̣ катва̄ аггамахесит̣т̣ха̄не т̣хапеси. тена вуттам̣ –
73. ‘‘тато чута̄ са̄ пхуссатӣ, кхаттийе упападжджатха;
джетуттарамхи нагаре, сан̃джайена сама̄гамӣ’’ти.
са̄ сан̃джайаран̃н̃о пийа̄ ахоси мана̄па̄. атха сакко а̄вадждженто ‘‘майа̄ пхуссатийа̄ диннаваресу нава вара̄ самиддха̄’’ти дисва̄ ‘‘путтаваро на самиддхо, тамписса̄ самиджджха̄песса̄мӣ’’ти чинтетва̄ бодхисаттам̣ тада̄ та̄ватим̣садевалоке кхӣн̣а̄йукам̣ дисва̄ тасса сантикам̣ гантва̄ ‘‘ма̄риса, тайа̄ мануссалоке сивисан̃джайаран̃н̃о аггамахесийа̄ куччхимхи пат̣исандхим̣ ган̣хитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти тасса чева ан̃н̃есан̃ча чаванадхамма̄нам̣ сат̣т̣хисахасса̄нам̣ девапутта̄нам̣ пат̣ин̃н̃ам̣ гахетва̄ сакат̣т̣ха̄намева гато. маха̄саттопи тато чавитва̄ таттхуппанно. сеса̄ девапутта̄пи сат̣т̣хисахасса̄нам̣ амачча̄нам̣ гехесу ниббаттим̣су. маха̄сатте куччхигате пхуссатидевӣ чатӯсу нагарадва̄ресу нагарамаджджхе нивесанадва̄рети чха да̄наса̄ла̄йо ка̄ретва̄ девасикам̣ чхасатасахасса̄ни виссаджджетва̄ да̄нам̣ да̄тум̣ дохал̣инӣ ахоси. ра̄джа̄ тасса̄ дохал̣ам̣ сутва̄ немиттаке бра̄хман̣е паккоса̄петва̄ пуччхитва̄ ‘‘маха̄ра̄джа, девийа̄ куччхимхи да̄на̄бхирато ул̣а̄ро сатто уппанно, да̄нена титтим̣ на па̄пун̣иссатӣ’’ти сутва̄ тут̣т̣хама̄насо вуттаппака̄рам̣ да̄нам̣ пат̣т̣хапеси. саман̣абра̄хман̣аджин̣н̣а̄туракапан̣аддхикаваниббакайа̄чаке сантаппеси. бодхисаттасса пат̣исандхиггахан̣ато пат̣т̣ха̄йа ран̃н̃о а̄йасса пама̄н̣ам̣ на̄хоси. тасса пун̃н̃а̄нубха̄вена сакаладжамбудӣпе ра̄джа̄но пан̣н̣а̄ка̄рам̣ пахин̣анти. тена вуттам̣ –
74. ‘‘йада̄хам̣ пхуссатийа̄ куччхим̣, окканто пийама̄туйа̄;
мама теджена ме ма̄та̄, тада̄ да̄нарата̄ аху.
75. ‘‘адхане а̄туре джин̣н̣е, йа̄чаке аддхике джане;
саман̣е бра̄хман̣е кхӣн̣е, дети да̄нам̣ акин̃чане’’ти;
таттха мама теджена̄ти мама да̄наджджха̄сайа̄нубха̄вена. кхӣн̣ети бхога̄дӣхи париккхӣн̣е па̄риджун̃н̃аппатте. акин̃чанети апариггахе. саббаттха висайе бхуммам̣. адхана̄дайо хи да̄надхаммасса паваттийа̄ висайо.
девӣ махантена париха̄рена габбхам̣ дха̄рентӣ дасама̄се парипун̣н̣е нагарам̣ дат̣т̣хука̄ма̄ хутва̄ ран̃н̃о а̄рочеси. ра̄джа̄ деванагарам̣ вийа нагарам̣ алан̇ка̄ра̄петва̄ девим̣ ратхаварам̣ а̄ропетва̄ нагарам̣ падаккхин̣ам̣ ка̄реси. тасса̄ вессавӣтхийа̄ маджджхаппаттака̄ле каммаджава̄та̄ чалим̣су. амачча̄ ран̃н̃о а̄рочесум̣. со вессавӣтхийам̣йевасса̄ сӯтигхарам̣ ка̄ретва̄ а̄раккхам̣ ган̣ха̄песи. са̄ таттха путтам̣ виджа̄йи. тена̄ха –
76. ‘‘дасама̄се дха̄райитва̄на, каронте пурам̣ падаккхин̣ам̣;
весса̄нам̣ вӣтхийа̄ маджджхе, джанеси пхуссатӣ мамам̣.
77. ‘‘на майхам̣ маттикам̣ на̄мам̣, на̄пи петтикасамбхавам̣.
джа̄теттха вессавӣтхийам̣, тасма̄ вессантаро ахӯ’’ти.
таттха каронте пурам̣ падаккхин̣анти девим̣ гахетва̄ сан̃джайамаха̄ра̄дже нагарам̣ падаккхин̣ам̣ курума̄не. весса̄нанти ва̄н̣иджа̄нам̣.
на маттикам̣ на̄манти на ма̄туа̄гатам̣ ма̄та̄маха̄дӣнам̣ на̄мам̣. петтикасамбхаванти питу иданти петтикам̣, самбхавати етасма̄ти самбхаво, там̣ петтикам̣ самбхаво етасса̄ти петтикасамбхавам̣, на̄мам̣. ма̄та̄питусамбандхавасена на катанти дассети. джа̄теттха̄ти джа̄то еттха. ‘‘джа̄томхӣ’’типи па̄т̣хо. тасма̄ вессантаро ахӯти йасма̄ тада̄ вессавӣтхийам̣ джа̄то, тасма̄ вессантаро на̄ма ахоси, вессантароти на̄мам̣ акам̣сӯти аттхо.
маха̄сатто ма̄ту куччхито никкхаманто висадо хутва̄ аккхӣни уммӣлетва̄ва никкхами. никкхантаматте ева ма̄ту хаттхам̣ паса̄ретва̄ ‘‘амма, да̄нам̣ дасса̄ми, аттхи кин̃чӣ’’ти а̄ха. атхасса ма̄та̄ ‘‘та̄та, йатха̄джджха̄сайам̣ да̄нам̣ дехӣ’’ти хаттхасамӣпе сахассаттхавикам̣ т̣хапеси. бодхисатто хи умман̇гаджа̄таке (джа̄. 2.22.590 а̄дайо) имасмим̣ джа̄таке паччхиматтабха̄вети тӣсу т̣ха̄несу джа̄таматтова катхеси. ра̄джа̄ маха̄саттасса атидӣгха̄дидосавиваджджита̄ мадхуракхӣра̄ чатусат̣т̣хидха̄тийо упат̣т̣ха̄песи. тена саддхим̣ джа̄та̄нам̣ сат̣т̣хийа̄ да̄ракасахасса̄нампи дха̄тийо да̄песи. со сат̣т̣хида̄ракасахассехи саддхим̣ махантена парива̄рена вад̣д̣хати. тасса ра̄джа̄ сатасахассаггханакам̣ кума̄рапил̣андханам̣ ка̄ра̄петва̄ ада̄си. со чатупан̃чавассикака̄ле там̣ омун̃читва̄ дха̄тӣнам̣ датва̄ пуна та̄хи дӣйама̄нам̣ на ган̣ха̄ти. там̣ сутва̄ ра̄джа̄ ‘‘мама путтена диннам̣ судинна’’нти ватва̄ апарампи ка̄реси. тампи дети. да̄ракака̄лейева дха̄тӣнам̣ навава̄ре пил̣андханам̣ ада̄си.
ат̣т̣хавассикака̄ле пана сайанапӣт̣хе нисинно чинтеси – ‘‘ахам̣ ба̄хиракада̄нам̣ деми, на там̣ мам̣ паритосети, аджджхаттикада̄нам̣ да̄тука̄момхи. саче хи мам̣ кочи хадайам̣ йа̄чеййа, хадайам̣ нӣхаритва̄ дадеййам̣. саче аккхӣни йа̄чеййа, аккхӣни уппа̄т̣етва̄ дадеййам̣. саче сакаласарӣре мам̣сам̣ рудхирампи ва̄ йа̄чеййа, сакаласарӣрато мам̣сам̣ чхиндитва̄ рудхирампи асина̄ виджджхитва̄ дадеййам̣. атха̄пи кочи ‘да̄со ме хохӣ’ти вадеййа, атта̄нам̣ тасса са̄ветва̄ дадеййа’’нти. тассевам̣ сабха̄вам̣ сарасам̣ чинтентасса чатунахута̄дхикадвийоджанасатасахассабахала̄ айам̣ маха̄патхавӣ удакапарийантам̣ катва̄ кампи. синерупаббатара̄джа̄ онамитва̄ джетуттаранагара̄бхимукхо ат̣т̣ха̄си. тена вуттам̣ –
78. ‘‘йада̄хам̣ да̄рако хоми, джа̄тийа̄ ат̣т̣хавассико;
тада̄ нисаджджа па̄са̄де, да̄нам̣ да̄тум̣ вичинтайим̣.
79. ‘‘хадайам̣ дадеййам̣ чаккхум̣, мам̣сампи рудхирампи ча;
дадеййам̣ ка̄йам̣ са̄ветва̄, йади кочи йа̄чайе мамам̣.
80. ‘‘сабха̄вам̣ чинтайантасса, акампитамасан̣т̣хитам̣;
акампи таттха патхавӣ, синеруванават̣ам̣сака̄’’ти.
таттха са̄ветва̄ти ‘‘аджджа пат̣т̣ха̄йа ахам̣ имасса да̄со’’ти да̄сабха̄вам̣ са̄ветва̄. йади кочи йа̄чайе маманти кочи мам̣ йади йа̄чеййа. сабха̄вам̣ чинтайантасса̄ти авипарӣтам̣ аттано йатха̄бхӯтам̣ сабха̄вам̣ атиттимам̣ йатха̄джджха̄сайам̣ чинтентасса мама, майи чинтентети аттхо. акампитанти кампитарахитам̣. асан̣т̣хитанти сан̇кочарахитам̣. йена хи лобха̄дина̄ абодхисатта̄нам̣ чаккха̄дида̄не читтутра̄сасан̇кха̄там̣ кампитам̣ сан̇кочасан̇кха̄там̣ сан̣т̣хитан̃ча сийа̄, тена вина̄ти аттхо. акампӣти ачали. синеруванават̣ам̣сака̄ти синерумхи ут̣т̣хитананданаванапха̄русакаванамиссакаваначитталата̄вана̄дикаппакатаруванам̣ синеруванам̣. атха ва̄ синеру ча джамбудӣпа̄дӣсу раман̣ӣйаванан̃ча синеруванам̣, там̣ ванам̣ ват̣ам̣сакам̣ етисса̄ти синеруванават̣ам̣сака̄.
еван̃ча патхавикампане ваттама̄не мадхурагамбхӣрадево гаджджанто кхан̣икавассам̣ васси, виджджулата̄ ниччхарим̣су, маха̄самуддо уббхиджджи, сакко девара̄джа̄ аппхот̣еси, маха̄брахма̄ са̄дхука̄рамада̄си, йа̄ва брахмалока̄ екакола̄халам̣ ахоси. маха̄сатто сол̣асавассака̄лейева саббасиппа̄нам̣ ниппхаттим̣ па̄пун̣и. тасса пита̄ раджджам̣ да̄тука̄мо ма̄тара̄ саддхим̣ мантетва̄ маддара̄джакулато ма̄туладхӣтарам̣ маддим̣ на̄ма ра̄джакан̃н̃ам̣ а̄нетва̄ сол̣асаннам̣ иттхисахасса̄нам̣ джет̣т̣хакам̣ аггамахесим̣ катва̄ маха̄саттам̣ радждже абхисин̃чи. маха̄сатто радждже патит̣т̣хитака̄лато пат̣т̣ха̄йа девасикам̣ чхасатасахасса̄ни виссаджджетва̄ маха̄да̄нам̣ паваттенто анваддхама̄сам̣ да̄нам̣ олокетум̣ упасан̇камати. апарабха̄ге маддидевӣ путтам̣ виджа̄йи. там̣ кан̃чанаджа̄лена сампат̣иччхим̣су, тенасса ‘‘джа̄ликума̄ро’’твева на̄мам̣ карим̣су. тасса падаса̄ гаманака̄ле са̄ дхӣтарам̣ виджа̄йи. там̣ кан̣ха̄джинена сампат̣иччхим̣су, тенасса̄ ‘‘кан̣ха̄джина̄’’твева на̄мам̣ карим̣су. тена вуттам̣ –
81. ‘‘анваддхама̄се паннарасе, пун̣н̣ама̄се упосатхе;
паччайам̣ на̄гама̄руйха, да̄нам̣ да̄тум̣ упа̄гами’’нти.
таттха анваддхама̄сети ануаддхама̄се, аддхама̄се аддхама̄сети аттхо. пун̣н̣ама̄сети пун̣н̣ама̄сийам̣, ма̄сапарипӯрийа̄ чандапарипӯрийа̄ ча саманна̄гате паннарасе да̄нам̣ да̄тум̣ упа̄гаминти самбандхо. татра̄йам̣ йоджана̄ – паччайам̣ на̄гама̄руйха аддхама̄се аддхама̄се да̄нам̣ да̄тум̣ да̄наса̄лам̣ упа̄гамим̣, евам̣ упагаччханто ча йада̄ екасмим̣ паннарасе пун̣н̣ама̄сиупосатхе да̄нам̣ да̄тум̣ упа̄гамим̣, тада̄ калин̇гарат̣т̣хависайа̄ бра̄хман̣а̄ упаган̃чху манти таттха паччайам̣ на̄ганти паччайана̄макам̣ ман̇галахаттхим̣. бодхисаттасса хи джа̄тадивасе ека̄ а̄ка̄сача̄ринӣ карен̣ука̄ абхиман̇галасамматам̣ саббасетахаттхипотакам̣ а̄нетва̄ ман̇галахаттхит̣т̣ха̄не т̣хапетва̄ пакка̄ми. тасса маха̄саттам̣ паччайам̣ катва̄ ладдхатта̄ ‘‘паччайо’’твева на̄мам̣ карим̣су. там̣ паччайана̄макам̣ опавайхам̣ хаттхина̄гам̣ а̄руйха да̄нам̣ да̄тум̣ упа̄гаминти. тена вуттам̣ –
82. ‘‘калин̇гарат̣т̣хависайа̄, бра̄хман̣а̄ упаган̃чху мам̣;
айа̄чум̣ мам̣ хаттхина̄гам̣, дхан̃н̃ам̣ ман̇галасамматам̣.
83. ‘‘авут̣т̣хико джанападо, дуббхиккхо чха̄тако маха̄;
дада̄хи паварам̣ на̄гам̣, саббасетам̣ гаджуттама’’нти.
таттха ‘‘калин̇гарат̣т̣хависайа̄’’тиа̄дига̄тха̄ хет̣т̣ха̄ курура̄джачаритепи (чарийа̄. 1.21-22) а̄гата̄ ева, тасма̄ та̄сам̣ аттхо катха̄магго ча таттха вуттанайенева ведитаббо. идха пана ман̇галахаттхино сетатта̄ ‘‘саббасетам̣ гаджуттама’’нти вуттам̣. бодхисатто хаттхиккхандхаварагато –
84. ‘‘дада̄ми на викампа̄ми, йам̣ мам̣ йа̄чанти бра̄хман̣а̄;
сантам̣ наппат̣игӯха̄ми, да̄не ме рамате мано’’ти. –
аттано да̄на̄бхиратим̣ паведенто –
85. ‘‘на ме йа̄чакамануппатте, пат̣иккхепо ануччхаво;
ма̄ ме бхиджджи сама̄да̄нам̣, дасса̄ми випулам̣ гаджа’’нти. (чарийа̄. 1.23) –
пат̣иджа̄нитва̄ хаттхиккхандхато оруйха аналан̇катат̣т̣ха̄нам̣ олоканаттхам̣ анупарийа̄йитва̄ аналан̇катат̣т̣ха̄нам̣ адисва̄ кусумамиссагандходакабхаритам̣ суван̣н̣абхин̇га̄рам̣ гахетва̄ ‘‘бхонто ито етха̄’’ти алан̇катараджатада̄масадисам̣ хаттхисон̣д̣ам̣ тесам̣ хаттхе т̣хапетва̄ удакам̣ па̄тетва̄ алан̇катава̄ран̣ам̣ ада̄си. тена вуттам̣ –
86. ‘‘на̄гам̣ гахетва̄ сон̣д̣а̄йа, бхин̇га̄ре ратана̄майе;
джалам̣ хаттхе а̄киритва̄, бра̄хман̣а̄нам̣ адам̣ гаджа’’нти. (чарийа̄. 1.24);
таттха сантанти виджджама̄нам̣ деййадхаммам̣. наппат̣игӯха̄мӣти на пат̣иччха̄деми. йо хи аттано сантакам̣ ‘‘майхамева хотӯ’’ти чинтети, йа̄чито ва̄ пат̣иккхипати, со йа̄чака̄нам̣ абхимукхе т̣хитампи аттхато пат̣иччха̄дети на̄ма. маха̄сатто пана аттано сӣсам̣ а̄дим̣ катва̄ аджджхаттикада̄нам̣ да̄тука̄мова, катхам̣ ба̄хирам̣ пат̣иккхипати, тасма̄ а̄ха ‘‘сантам̣ наппат̣игӯха̄мӣ’’ти. тенева̄ха ‘‘да̄не ме рамате мано’’ти. сесам̣ хет̣т̣ха̄ вуттаттхамева.
тасса пана хаттхино чатӯсу па̄десу алан̇ка̄ра̄ чатта̄ри сатасахасса̄ни аггханти, убхосу пассесу алан̇ка̄ра̄ две сатасахасса̄ни, хет̣т̣ха̄ ударе камбалам̣ сатасахассам̣, пит̣т̣хийам̣ мутта̄джа̄лам̣ ман̣иджа̄лам̣ кан̃чанаджа̄ланти тӣн̣и джа̄ла̄ни тӣн̣и сатасахасса̄ни, убхо кан̣н̣а̄лан̇ка̄ра̄ две сатасахасса̄ни, пит̣т̣хийам̣ аттхатакамбалам̣ сатасахассам̣, кумбха̄лан̇ка̄ро сатасахассам̣, тайо ват̣ам̣сака̄ тӣн̣и сатасахасса̄ни, кан̣н̣ачӯл̣а̄лан̇ка̄ро сатасахассам̣, двиннам̣ данта̄нам̣ алан̇ка̄ра̄ две сатасахасса̄ни, сон̣д̣а̄йа соваттхика̄лан̇ка̄ро сатасахассам̣, нан̇гут̣т̣ха̄лан̇ка̄ро сатасахассам̣, а̄рохан̣аниссен̣и сатасахассам̣, бхун̃джанакат̣а̄хам̣ сатасахассам̣, т̣хапетва̄ анаггхабхан̣д̣ам̣ идам̣ та̄ва еттакам̣ чатувӣсати сатасахасса̄ни аггхати. чхаттапин̣д̣ийам̣ пана ман̣и, чӯл̣а̄ман̣и, мутта̄ха̄ре ман̣и, ан̇кусе ман̣и, хаттхикан̣т̣хавет̣ханамутта̄ха̄ре ман̣и, хаттхикумбхе ман̣ӣти има̄ни чха анаггха̄ни, хаттхӣпи анаггхо ева̄ти хаттхина̄ саддхим̣ сатта анаггха̄ни, та̄ни сабба̄ни бра̄хман̣а̄нам̣ ада̄си. татха̄ хаттхино парича̄рака̄ни пан̃ча куласата̄ни хаттхимен̣д̣ахаттхигопакехи саддхим̣ ада̄си. саха да̄нена панасса хет̣т̣ха̄ вуттанайенева бхӯмикампа̄дайо ахесум̣. тена вуттам̣ –
87. ‘‘пуна̄парам̣ дадантасса, саббасетам̣ гаджуттамам̣;
тада̄пи патхавӣ кампи, синеруванават̣ам̣сака̄’’ти.
джа̄такепи (джа̄. 2.22.1673) вуттам̣ –
‘‘тада̄си йам̣ бхим̣санакам̣, тада̄си ломахам̣санам̣;
хаттхина̄ге падиннамхи, меданӣ сампакампатха̄’’ти.
88. тасса на̄гасса да̄нена̄ти чхахи анаггхехи саддхим̣ чатувӣсатисатасахассаггханикаалан̇ка̄рабхан̣д̣асахитасса тасса ман̇галахаттхисса паричча̄гена. сивайоти сивира̄джакума̄ра̄ чева сивират̣т̣хава̄сино ча. ‘‘сивайо’’ти ча десана̄сӣсаметам̣. таттха хи амачча̄ па̄рисаджджа̄ бра̄хман̣агахапатика̄ негамаджа̄напада̄ на̄гара̄ сакаларат̣т̣хава̄сино ча сан̃джайамаха̄ра̄джам̣ пхуссатидевим̣ маддидевин̃ча т̣хапетва̄ саббе ева. куддха̄ти девата̄ваттанена бодхисаттасса куддха̄. сама̄гата̄ти саннипатита̄. те кира бра̄хман̣а̄ хаттхим̣ лабхитва̄ там̣ абхирухитва̄ маха̄два̄рена пависитва̄ нагарамаджджхена па̄йим̣су. маха̄джанена ча ‘‘амбхо бра̄хман̣а̄, амха̄кам̣ хаттхӣ куто абхирул̣хо’’ти вутте ‘‘вессантарамаха̄ра̄джена но хаттхӣ динно, ке тумхе’’ти хаттхавика̄ра̄дӣхи гхат̣т̣ента̄ агамам̣су. атха амачче а̄дим̣ катва̄ маха̄джана̄ ра̄джадва̄ре саннипатитва̄ ‘‘ран̃н̃а̄ на̄ма бра̄хман̣а̄нам̣ дханам̣ ва̄ дхан̃н̃ам̣ ва̄ кхеттам̣ ва̄ ваттху ва̄ да̄сида̄сапарича̄рика̄ ва̄ да̄табба̄ сийа̄, катхан̃хи на̄ма̄йам̣ вессантарамаха̄ра̄джа̄ ра̄джа̄рахам̣ ман̇галахаттхим̣ дассати, на ида̄ни евам̣ раджджам̣ вина̄сетум̣ дасса̄ма̄’’ти уджджха̄йитва̄ сан̃джайамаха̄ра̄джасса таматтхам̣ а̄рочетва̄ тена анунӣйама̄на̄ анануйанта̄ агамам̣су. кевалам̣ пана –
‘‘ма̄ нам̣ дан̣д̣ена саттхена, на хи со бандхана̄рахо;
пабба̄джехи ча нам̣ рат̣т̣ха̄, ван̇ке васату паббате’’ти. (джа̄. 2.22.1687) –
вадим̣су. тена вуттам̣ –
‘‘пабба̄джесум̣ сака̄ рат̣т̣ха̄, ван̇кам̣ гаччхату паббата’’нти.
таттха пабба̄джесунти раджджато бахи ва̄саттха̄йа уссуккамакам̣су; –
ра̄джа̄пи ‘‘маха̄ кхо айам̣ пат̣ипаккхо, ханда мама путто катипа̄хам̣ раджджато бахи васатӯ’’ти чинтетва̄ –
‘‘есо че сивӣнам̣ чхандо, чхандам̣ наппануда̄масе;
имам̣ со васату раттим̣, ка̄ме ча парибхун̃джату.
‘‘тато ратйа̄ виваса̄не, сӯрийуггаманам̣ пати;
самагга̄ сивайо хутва̄, рат̣т̣ха̄ пабба̄джайанту на’’нти. (джа̄. 2.22.1688-1689) –
ватва̄ путтасса сантике катта̄рам̣ песеси ‘‘имам̣ паваттим̣ мама путтасса а̄рочехӣ’’ти. со татха̄ ака̄си.
маха̄саттопи там̣ сутва̄ –
‘‘кисмим̣ ме сивайо куддха̄, на̄хам̣ пасса̄ми дуккат̣ам̣;
там̣ ме катте вийа̄чиккха, касма̄ пабба̄джайанти ма’’нти. (джа̄. 2.22.1701) –
ка̄ран̣ам̣ пуччхи. тена ‘‘тумха̄кам̣ хаттхида̄нена̄’’ти вутте соманассаппатто хутва̄ –
‘‘хадайам̣ чаккхумпахам̣ даджджам̣, ким̣ ме ба̄хиракам̣ дханам̣;
хиран̃н̃ам̣ ва̄ суван̣н̣ам̣ ва̄, мутта̄ вел̣урийа̄ ман̣и.
‘‘даккхин̣ам̣ ва̄пахам̣ ба̄хум̣, дисва̄ йа̄чакама̄гате;
дадеййам̣ на викампеййам̣, да̄не ме рамате мано.
‘‘ка̄мам̣ мам̣ сивайо саббе, пабба̄дженту хананту ва̄;
нева да̄на̄ вирамиссам̣, ка̄мам̣ чхинданту саттадха̄’’ти. (джа̄. 2.22.1703-1705) –
ватва̄ ‘‘на̄гара̄ ме екадивасам̣ да̄нам̣ да̄тум̣ ока̄сам̣ денту, све да̄нам̣ датва̄ татийадивасе гамисса̄мӣ’’ти ватва̄ катта̄рам̣ тесам̣ сантике песетва̄ ‘‘ахам̣ све саттасатакам̣ на̄ма маха̄да̄нам̣ дасса̄ми, саттахаттхисата̄ни саттаассасата̄ни саттаратхасата̄ни саттаиттхисата̄ни саттада̄сасата̄ни саттада̄сисата̄ни саттадхенусата̄ни пат̣ийа̄дехи, на̄наппака̄ран̃ча аннапа̄на̄дим̣ саббам̣ да̄таббайуттакам̣ упат̣т̣хапехӣ’’ти саббакаммикам̣ амаччам̣ а̄н̣а̄петва̄ екакова маддидевийа̄ васанат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ ‘‘бхадде мадди, ануга̄миканидхим̣ нидахама̄на̄, сӣлавантесу дадеййа̄сӣ’’ти тампи да̄не нийоджетва̄ тасса̄ аттано гаманака̄ран̣ам̣ а̄чиккхитва̄ ‘‘ахам̣ ванам̣ васанаттха̄йа гамисса̄ми, твам̣ идхева ануккан̣т̣хита̄ васа̄хӣ’’ти а̄ха. са̄ ‘‘на̄хам̣, маха̄ра̄джа, тумхехи вина̄ екадивасампи васисса̄мӣ’’ти а̄ха.
дутийадивасе саттасатакам̣ маха̄да̄нам̣ паваттеси. тасса саттасатакам̣ да̄нам̣ дентассева са̄йам̣ ахоси. алан̇катаратхена ма̄та̄питӯнам̣ васанат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ ‘‘ахам̣ све гамисса̄мӣ’’ти те а̄пуччхитва̄ ака̄мака̄нам̣ тесам̣ ассумукха̄нам̣ роданта̄нам̣йева вандитва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ тато никкхамитва̄ там̣ дивасам̣ аттано нивесане васитва̄ пунадивасе ‘‘гамисса̄мӣ’’ти па̄са̄дато отари. маддидевӣ сассусасурехи на̄на̄найехи йа̄читва̄ ниваттийама̄на̄пи тесам̣ вачанам̣ ана̄дийитва̄ те вандитва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ сеситтхийо апалокетва̄ две путте а̄да̄йа вессантарасса пат̣хаматарам̣ гантва̄ ратхе ат̣т̣ха̄си.
маха̄пурисо ратхам̣ абхирухитва̄ ратхе т̣хито маха̄джанам̣ а̄пуччхитва̄ ‘‘аппаматта̄ да̄на̄дӣни пун̃н̃а̄ни каротха̄’’ти ова̄дамасса датва̄ нагарато никкхами. бодхисаттасса ма̄та̄ ‘‘путто ме да̄навиттако да̄нам̣ детӯ’’ти а̄бхаран̣ехи саддхим̣ саттаратанапӯра̄ни сакат̣а̄ни убхосу пассесу песеси. сопи аттано ка̄йа̄рул̣хамева а̄бхаран̣абхан̣д̣ам̣ сампаттайа̄чака̄нам̣ ат̣т̣ха̄раса ва̄ре датва̄ сесам̣ саббамада̄си. нагара̄ никкхамитва̄ва ниваттитва̄ олокетука̄мо ахоси. атхасса пун̃н̃а̄нубха̄вена ратхаппама̄н̣е т̣ха̄не маха̄патхавӣ бхиджджитва̄ париваттитва̄ ратхам̣ нагара̄бхимукхам̣ ака̄си. со ма̄та̄питӯнам̣ васанат̣т̣ха̄нам̣ олокеси. тена ка̄рун̃н̃ена патхавикампо ахоси. тена вуттам̣ ‘‘тесам̣ ниччхубхама̄на̄на’’нтиа̄ди.
89-90. таттха ниччхубхама̄на̄нанти тесу сивӣсу никкад̣д̣хантесу, пабба̄джентесӯти аттхо. тесам̣ ва̄ никкхаманта̄нам̣. маха̄да̄нам̣ паваттетунти саттасатакамаха̄да̄нам̣ да̄тум̣. а̄йа̄чиссанти йа̄чим̣. са̄вайитва̄ти гхоса̄петва̄. кан̣н̣абхеринти йугаламаха̄бхерим̣. дада̄маханти дада̄ми ахам̣.
91. атхеттха̄ти атхевам̣ да̄не дӣйама̄не етасмим̣ да̄нагге. тумӯлоти екакола̄халӣбхӯто. бхеравоти бхайа̄вахо. маха̄саттан̃хи т̣хапетва̄ ан̃н̃есам̣ со бхайам̣ джанети, тасса бхайаджанана̄ка̄рам̣ дассетум̣. ‘‘да̄ненима’’нтиа̄ди вуттам̣. имам̣ вессантарамаха̄ра̄джа̄нам̣ да̄нена хетуна̄ сивайо рат̣т̣хато нӣхаранти пабба̄дженти, татха̄пи пуна ча еварӯпам̣ да̄нам̣ дети айанти.
92-94. ида̄ни там̣ да̄нам̣ дассетум̣ ‘‘хаттхи’’нти га̄тхама̄ха. таттха гаванти дхенум̣. чатува̄хим̣ ратхам̣ датва̄ти вахантӣти ва̄хино, асса̄, чатуро а̄джан̃н̃асиндхаве ратхан̃ча бра̄хман̣а̄нам̣ датва̄ти аттхо. маха̄сатто хи татха̄ нагарато никкхаманто сахаджа̄те сат̣т̣хисахассе амачче сесаджанан̃ча ассупун̣н̣амукхам̣ анубаддхантам̣ ниваттетва̄ ратхам̣ па̄дженто маддим̣ а̄ха – ‘‘саче, бхадде, паччхато йа̄чака̄ а̄гаччханти, упадха̄реййа̄сӣ’’ти. са̄ олокентӣ нисӣди. атхасса саттасатакамаха̄да̄нам̣ гаманака̄ле катада̄нан̃ча сампа̄пун̣итум̣ асакконта̄ чатта̄ро бра̄хман̣а̄ а̄гантва̄ ‘‘вессантаро кухи’’нти пуччхитва̄ ‘‘да̄нам̣ датва̄ ратхена гато’’ти вутте ‘‘ассе йа̄чисса̄ма̄’’ти анубандхим̣су. маддӣ те а̄гаччханте дисва̄ ‘‘йа̄чака̄, дева̄’’ти а̄рочеси. маха̄сатто ратхам̣ т̣хапеси. те а̄гантва̄ ассе йа̄чим̣су. маха̄сатто ассе ада̄си. те те гахетва̄ гата̄. ассесу пана диннесу ратхадхурам̣ а̄ка̄сейева ат̣т̣ха̄си. атха чатта̄ро девапутта̄ рохитамигаван̣н̣ена̄гантва̄ ратхадхурам̣ сампат̣иччхитва̄ агамам̣су. маха̄сатто тесам̣ девапуттабха̄вам̣ н̃атва̄ –
‘‘ин̇гха мадди ниса̄мехи, читтарӯпам̣ва диссати;
мигарохиччаван̣н̣ена, даккхин̣асса̄ ваханти ма’’нти. (джа̄. 2.22.1864) –
маддийа̄ а̄ха.
таттха читтарӯпам̣ва̄ти аччхарийарӯпам̣ вийа. даккхин̣асса̄ти сусиккхитаасса̄ вийа мам̣ ваханти.
атха нам̣ евам̣ гаччхантам̣ апаро бра̄хман̣о а̄гантва̄ ратхам̣ йа̄чи. маха̄сатто путтада̄рам̣ ота̄ретва̄ ратхам̣ ада̄си. ратхе пана динне девапутта̄ антарадха̄йим̣су. тато пат̣т̣ха̄йа пана саббепи паттика̄ва ахесум̣. атха маха̄сатто ‘‘мадди, твам̣ кан̣ха̄джинам̣ ган̣ха̄хи, ахам̣ джа̄ликума̄рам̣ ган̣ха̄мӣ’’ти убхопи две да̄раке ан̇кена̄да̄йа ан̃н̃аман̃н̃ам̣ пийасалла̄па̄ пат̣ипатхам̣ а̄гаччханте мануссе ван̇капаббатасса маггам̣ пуччханта̄ сайамева онатесу пхаларуккхесу пхала̄ни да̄рака̄нам̣ даданта̄ аттхака̄ма̄хи девата̄хи маггасса сан̇кхипитатта̄ тадахева четарат̣т̣хам̣ сампа̄пун̣им̣су. тена вуттам̣ ‘‘чатува̄хим̣ ратхам̣ датва̄’’тиа̄ди.
таттха т̣хатва̄ ча̄туммаха̄патхети аттано гаманамаггена пассато а̄гатена тена бра̄хман̣ена а̄гатамаггена ча винивиджджхитва̄ гатат̣т̣ха̄натта̄ чатуккасан̇кха̄те чатумаха̄патхе т̣хатва̄ тасса бра̄хман̣асса ратхам̣ датва̄. ека̄кийоти амаччасевака̄дисаха̄йа̄бха̄вена екако. тенева̄ха ‘‘адутийо’’ти. маддидевим̣ идамабравӣти маддидевим̣ идам̣ абха̄си.
96-99. падумам̣ пун̣д̣арӣкам̣ва̄ти падумам̣ вийа, пун̣д̣арӣкам̣ вийа ча. кан̣ха̄джинаггахӣти кан̣ха̄джинам̣ аггахеси. абхиджа̄та̄ти джа̄тисампанна̄. висамам̣ саманти висамам̣ саман̃ча бхӯмиппадесам̣. ентӣти а̄гаччханти. анумагге пат̣иппатхети анумагге ва̄ пат̣ипатхе ва̄ти ва̄-саддасса лопо дат̣т̣хаббо. карун̣анти бха̄ванапум̣саканиддесо, карун̣а̄йитаттанти аттхо. дуккхам̣ те пат̣иведентӣти име евам̣ сукхума̄ла̄ падаса̄ гаччханти, дӯрева ито ван̇капаббатоти те тада̄ амхесу ка̄рун̃н̃авасена аттана̄ дуккхам̣ пат̣илабханти, татха̄ аттано уппаннадуккхам̣ пат̣иведенти ва̄ти аттхо.
100-1. паванети маха̄ване. пхалинети пхалаванте. уббиддха̄ти уддхам̣ уггата̄ учча̄. упагаччханти да̄ракети йатха̄ пхала̄ни да̄рака̄нам̣ хаттхӯпагайхака̄ни хонти, евам̣ руккха̄ сайамева са̄кха̄хи онамитва̄ да̄раке упенти.
102. аччхарийанти аччхара̄йоггам̣, аччхарам̣ пахаритум̣ йуттам̣. абхӯтапуббам̣ бхӯтанти аббхутам̣. лома̄нам̣ хам̣санасаматтхата̄йа ломахам̣санам̣. са̄хука̄ранти са̄дхука̄рам̣, айамева ва̄ па̄т̣хо. иттхиратанабха̄вена саббехи ан̇гехи авайавехи собхатӣти саббан̇гасобхана̄.
103-4. аччхерам̣ вата̄ти аччхарийам̣ вата. вессантарасса теджена̄ти вессантарасса пун̃н̃а̄нубха̄вена. сан̇кхипим̣су патхам̣ йаккха̄ти девата̄ маха̄саттасса пун̃н̃атеджена чодита̄ там̣ маггам̣ париккхайам̣ па̄песум̣, аппакам̣ акам̣су, там̣ пана да̄ракесу карун̣а̄йа катам̣ вийа катва̄ вуттам̣ ‘‘анукампа̄йа да̄раке’’ти. джетуттаранагарато хи суван̣н̣агирита̄ло на̄ма паббато пан̃ча йоджана̄ни, тато контима̄ра̄ на̄ма надӣ пан̃ча йоджана̄ни, тато ма̄ран̃джана̄гири на̄ма паббато пан̃ча йоджана̄ни, тато дан̣д̣абра̄хман̣ага̄мо на̄ма пан̃ча йоджана̄ни, тато ма̄туланагарам̣ даса йоджана̄ни, ити там̣ рат̣т̣хам̣ джетуттаранагарато тим̣са йоджана̄ни хоти. девата̄ бодхисаттасса пун̃н̃атеджена чодита̄ маггам̣ париккхайам̣ па̄песум̣. там̣ саббам̣ ека̄хенева атиккамим̣су. тена вуттам̣ ‘‘никкхантадивасенева, четарат̣т̣хамупа̄гаму’’нти.
евам̣ маха̄сатто са̄йанхасамайам̣ четарат̣т̣хе ма̄туланагарам̣ патва̄ тасса нагарасса два̄расамӣпе са̄ла̄йам̣ нисӣди. атхасса маддидевӣ па̄десу раджам̣ пун̃чхитва̄ па̄де самба̄хитва̄ ‘‘вессантарасса а̄гатабха̄вам̣ джа̄на̄песса̄мӣ’’ти са̄лато никкхамитва̄ тасса чаккхупатхе са̄ладва̄ре ат̣т̣ха̄си. нагарам̣ пависантийо ча никкхамантийо ча иттхийо там̣ дисва̄ парива̄ресум̣. маха̄джано тан̃ча вессантаран̃ча путте часса татха̄ а̄гате дисва̄ ра̄джӯнам̣ а̄чиккхи. сат̣т̣хисахасса̄ ра̄джа̄но роданта̄ паридеванта̄ тасса сантикам̣ а̄гантва̄ маггапариссамам̣ винодетва̄ татха̄ а̄гаманака̄ран̣ам̣ пуччхим̣су.
маха̄сатто хаттхида̄нам̣ а̄дим̣ катва̄ саббам̣ катхеси. там̣ сутва̄ те аттано раджджена нимантайим̣су. маха̄пурисо ‘‘майа̄ тумха̄кам̣ раджджам̣ пат̣иггахитамева хоту, ра̄джа̄ пана мам̣ рат̣т̣ха̄ пабба̄джети, тасма̄ ван̇капаббатамева гамисса̄мӣ’’ти ватва̄ техи на̄наппака̄рам̣ таттха ва̄сам̣ йа̄чийама̄нопи там̣ аналан̇каритва̄ техи гахита̄раккхо там̣ раттим̣ са̄ла̄йамева васитва̄ пунадивасе па̄това на̄наггарасабходжанам̣ бхун̃джитва̄ техи паривуто никкхамитва̄ паннарасайоджанамаггам̣ гантва̄ ванадва̄ре т̣хатва̄ те ниваттетва̄ пурато паннарасайоджанамаггам̣ техи а̄чиккхитанийа̄менева агама̄си. тена вуттам̣ –
105. ‘‘сат̣т̣хира̄джасахасса̄ни, тада̄ васанти ма̄туле;
саббе пан̃джалика̄ хутва̄, родама̄на̄ упа̄гамум̣.
106. ‘‘таттха ваттетва̄ салла̄пам̣, четехи четапуттехи;
те тато никкхамитва̄на, ван̇кам̣ агаму паббата’’нти.
таттха таттха ваттетва̄ салла̄панти таттха техи ра̄джӯхи сама̄гамехи саддхим̣ пат̣исаммодама̄на̄ катхам̣ паваттетва̄. четапуттехӣти четара̄джапуттехи. те тато никкхамитва̄на̄ти те ра̄джа̄но тато ванадва̄рат̣т̣ха̄не ниваттетва̄. ван̇кам̣ агаму паббатанти амхе чатта̄ро джана̄ ван̇капаббатам̣ уддисса агамамха̄.
атха маха̄сатто техи а̄чиккхитамаггена гаччханто гандхама̄данапаббатам̣ патва̄ там̣ дивасам̣ таттха васитва̄ тато уттарадиса̄бхимукхо вепуллапаббатапа̄дена гантва̄ кетуматӣнадӣтӣре нисӣдитва̄ ваначаракена диннам̣ мадхумам̣сам̣ кха̄дитва̄ тасса суван̣н̣асӯчим̣ датва̄ нхатва̄ пивитва̄ пат̣иппассаддхадаратхо надим̣ уттаритва̄ са̄нупаббатасикхаре т̣хитасса нигродхасса мӯле тхокам̣ нисӣдитва̄ ут̣т̣ха̄йа гаччханто на̄ликапаббатам̣ парихаранто мучалиндасарам̣ гантва̄ саратӣрена пуббуттаракан̣н̣ам̣ патва̄ екападикамаггенева ванагхат̣ам̣ пависитва̄ там̣ атиккамма гиривидугга̄нам̣ надӣпабхава̄нам̣ пурато чатурассапоккхаран̣им̣ па̄пун̣и.
107. тасмим̣ кхан̣е сакко а̄вадждженто ‘‘маха̄сатто химавантам̣ павит̣т̣хо, васанат̣т̣ха̄нам̣ ладдхум̣ ват̣т̣атӣ’’ти чинтетва̄ виссакаммам̣ песеси – ‘‘гаччха ван̇капаббатакуччхимхи раман̣ӣйе т̣ха̄не ассамападам̣ ма̄пехӣ’’ти. со таттха две пан̣н̣аса̄ла̄йо две чан̇каме две ча раттит̣т̣ха̄надива̄т̣т̣ха̄на̄ни ма̄петва̄ тесу тесу т̣ха̄несу на̄на̄пуппхавичитте руккхе пхалите руккхе пуппхагаччхе кадаливана̄дӣни ча дассетва̄ саббе паббаджитапариккха̄ре пат̣ийа̄детва̄ ‘‘йекечи паббаджитука̄ма̄, те ган̣хантӯ’’ти аккхара̄ни ликхитва̄ амануссе ча бхеравасадде мигапаккхино ча пат̣иккама̄петва̄ сакат̣т̣ха̄намева гато.
маха̄сатто екападикамаггам̣ дисва̄ ‘‘паббаджита̄нам̣ васанат̣т̣ха̄нам̣ бхависсатӣ’’ти маддин̃ча путте ча таттхева т̣хапетва̄ ассамападам̣ пависитва̄ аккхара̄ни олокетва̄ ‘‘саккена динносмӣ’’ти пан̣н̣аса̄ладва̄рам̣ виваритва̄ павит̣т̣хо кхагган̃ча дханун̃ча апанетва̄ са̄т̣аке омун̃читва̄ исивесам̣ гахетва̄ каттарадан̣д̣ам̣ а̄да̄йа никкхамитва̄ паччекабуддхасадисена упасамена да̄рака̄нам̣ сантикам̣ агама̄си. маддидевӣпи маха̄саттам̣ дисва̄ па̄десу патитва̄ родитва̄ тенева саддхим̣ ассамам̣ пависитва̄ аттано пан̣н̣аса̄лам̣ гантва̄ исивесам̣ ган̣хи. паччха̄ путтепи та̄пасакума̄раке карим̣су. бодхисатто маддим̣ варам̣ йа̄чи ‘‘майам̣ ито пат̣т̣ха̄йа паббаджита̄ на̄ма, иттхӣ ча на̄ма брахмачарийасса малам̣, ма̄ да̄ни ака̄ле мама сантикам̣ а̄гаччха̄’’ти. са̄ ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхитва̄ маха̄саттампи варам̣ йа̄чи ‘‘дева, тумхе путте гахетва̄ идхева хотха, ахам̣ пхала̄пхалам̣ а̄харисса̄мӣ’’ти. са̄ тато пат̣т̣ха̄йа аран̃н̃ато пхала̄пхала̄ни а̄харитва̄ тайо джане пат̣иджагги. ити чатта̄ро кхаттийа̄ ван̇капаббатакуччхийам̣ саттама̄саматтам̣ васим̣су. тена вуттам̣ ‘‘а̄мантайитва̄ девиндо, виссакаммам̣ махиддхика’’нтиа̄ди.
таттха а̄мантайитва̄ти паккоса̄петва̄. махиддхиканти махатийа̄ девиддхийа̄ саманна̄гатам̣. ассамам̣ сукатанти ассамападам̣ сукатам̣ катва̄. раммам̣ вессантарасса васана̄нуччхавикам̣ пан̣н̣аса̄лам̣. сума̄пайа̄ти сут̣т̣ху ма̄пайа. а̄н̣а̄песӣти вачанасесо. сума̄пайӣти самма̄ ма̄песи.
111. асун̃н̃оти йатха̄ со ассамо асун̃н̃о хоти, евам̣ тасса асун̃н̃абха̄вакаран̣ена асун̃н̃о хоми. ‘‘асун̃н̃е’’ти ва̄ па̄т̣хо, мама васаненева асун̃н̃е ассаме да̄раке анураккханто васа̄ми таттха тит̣т̣ха̄ми. бодхисаттасса метта̄нубха̄вена саманта̄ тийоджане саббе тираччха̄на̄пи меттам̣ пат̣илабхим̣су.
евам̣ тесу таттха васантесу калин̇гарат̣т̣хава̄сӣ джӯджако на̄ма бра̄хман̣о амиттата̄пана̄йа на̄ма бхарийа̄йа ‘‘на̄хам̣ те ниччам̣ дхан̃н̃акот̣т̣анаудака̄харан̣айа̄губхаттапачана̄дӣни ка̄тум̣ саккоми, парича̄ракам̣ ме да̄сам̣ ва̄ да̄сим̣ ва̄ а̄нехӣ’’ти вутте ‘‘кутохам̣ те бхоти дуггато да̄сам̣ ва̄ да̄сим̣ ва̄ лабхисса̄мӣ’’ти ватва̄ та̄йа ‘‘еса вессантаро ра̄джа̄ ван̇капаббате васати. тасса путте майхам̣ парича̄раке йа̄читва̄ а̄нехӣ’’ти вутте килесавасена тасса̄ пат̣ибаддхачиттата̄йа тасса̄ вачанам̣ атиккамитум̣ асакконто па̄тхеййам̣ пат̣ийа̄да̄петва̄ ануккамена джетуттаранагарам̣ патва̄ ‘‘кухим̣ вессантарамаха̄ра̄джа̄’’ти пуччхи.
маха̄джано ‘‘имесам̣ йа̄чака̄нам̣ атида̄нена амха̄кам̣ ра̄джа̄ рат̣т̣ха̄ пабба̄джито, евам̣ амха̄кам̣ ра̄джа̄нам̣ на̄сетва̄ пунапи идхева а̄гаччхатӣ’’ти лед̣д̣удан̣д̣а̄дихаттхо упаккосанто бра̄хман̣ам̣ анубандхи. со девата̄виггахито хутва̄ тато никкхамитва̄ ван̇капаббатага̄мимаггам̣ абхирул̣хо ануккамена ванадва̄рам̣ патва̄ маха̄ванам̣ аджджхога̄хетва̄ маггамӯл̣хо хутва̄ вичаранто техи ра̄джӯхи бодхисаттасса а̄раккхан̣аттха̄йа т̣хапитена четапуттена сама̄ган̃чхи. тена ‘‘кахам̣, бхо бра̄хман̣а, гаччхасӣ’’ти пут̣т̣хо ‘‘вессантарамаха̄ра̄джасса сантика’’нти вутте ‘‘аддха̄ айам̣ бра̄хман̣о тасса путте ва̄ девим̣ ва̄ йа̄читум̣ гаччхатӣ’’ти чинтетва̄ ‘‘ма̄ кхо, твам̣ бра̄хман̣а, таттха ган̃чхи, саче гаччхаси, еттхева те сӣсам̣ чхиндитва̄ майхам̣ сунакха̄нам̣ гха̄сам̣ карисса̄мӣ’’ти тена сантаджджито маран̣абхайабхӣто ‘‘ахамасса питара̄ песито дӯто, ‘там̣ а̄несса̄мӣ’ти а̄гато’’ти муса̄ва̄дам̣ абха̄си. там̣ сутва̄ четапутто тут̣т̣хахат̣т̣хо бра̄хман̣асса сакка̄расамма̄нам̣ катва̄ ван̇капаббатага̄мимаггам̣ а̄чиккхи. со тато парам̣ гаччханто антара̄магге аччутена на̄ма та̄пасена саддхим̣ сама̄гантва̄ тампи маггам̣ пуччхитва̄ тена̄пи магге а̄чиккхите тена а̄чиккхитасан̃н̃а̄йа маггам̣ гаччханто ануккамена бодхисаттасса ассамападат̣т̣ха̄насамӣпам̣ гантва̄ маддидевийа̄ пхала̄пхалаттхам̣ гатака̄ле бодхисаттам̣ упасан̇камитва̄ убхо да̄раке йа̄чи. тена вуттам̣ –
112. ‘‘паване васама̄насса, аддхико мам̣ упа̄гами;
айа̄чи путтаке майхам̣, джа̄лим̣ кан̣ха̄джинам̣ чубхо’’ти.
евам̣ бра̄хман̣ена да̄ракесу йа̄читесу маха̄сатто ‘‘чирассам̣ вата ме йа̄чако адхигато, аджджа̄хам̣ анавасесато да̄напа̄рамим̣ пӯресса̄мӣ’’ти адхиппа̄йена соманассаджа̄то паса̄ритахаттхе сахассаттхавикам̣ т̣хапенто вийа бра̄хман̣асса читтам̣ паритосенто сакалан̃ча там̣ паббатакуччхим̣ унна̄денто ‘‘дада̄ми тава майхам̣ путтаке, апи ча маддидевӣ пана па̄това пхала̄пхалаттха̄йа ванам̣ гантва̄ са̄йам̣ а̄гамиссати, та̄йа а̄гата̄йа те путтаке дассетва̄ тван̃ча мӯлапхала̄пхалам̣ кха̄дитва̄ екараттим̣ васитва̄ вигатапариссамо па̄това гамиссасӣ’’ти а̄ха. бра̄хман̣о ‘‘ка̄ман̃чеса ул̣а̄раджджха̄сайата̄йа путтаке дада̄ти, ма̄та̄ пана ваччхагиддха̄ а̄гантва̄ да̄насса антара̄йампи кареййа, йам̣нӯна̄хам̣ имам̣ ниппӣл̣етва̄ да̄раке гахетва̄ аджджева гаччхеййа’’нти чинтетва̄ ‘‘путта̄ че те майхам̣ динна̄, ким̣ да̄ни ма̄тарам̣ дассетва̄ песитехи, да̄раке гахетва̄ аджджева гамисса̄мӣ’’ти а̄ха. ‘‘саче, твам̣ бра̄хман̣а, ра̄джапуттим̣ ма̄тарам̣ дат̣т̣хум̣ на иччхаси, име да̄раке гахетва̄ джетуттаранагарам̣ гаччха, таттха сан̃джайамаха̄ра̄джа̄ да̄раке гахетва̄ махантам̣ те дханам̣ дассати, тена да̄сада̄сийо ган̣хиссаси, сукхан̃ча джӣвиссаси, ан̃н̃атха̄ име сукхума̄ла̄ ра̄джада̄рака̄, ким̣ те веййа̄ваччам̣ кариссантӣ’’ти а̄ха.
бра̄хман̣о ‘‘евампи майа̄ на сакка̄ ка̄тум̣, ра̄джадан̣д̣ато бха̄йа̄ми, майхамева га̄мам̣ несса̄мӣ’’ти а̄ха. имам̣ тесам̣ катха̄салла̄пам̣ сутва̄ да̄рака̄ ‘‘пита̄ но кхо амхе бра̄хман̣асса да̄тука̄мо’’ти паккамитва̄ поккхаран̣им̣ гантва̄ падуминигаччхе нилӣйим̣су. бра̄хман̣о те адисва̄ва ‘‘твам̣ ‘да̄раке дада̄мӣ’ти ватва̄ те апаккама̄песи, есо те са̄дхубха̄во’’ти а̄ха. атха маха̄сатто сахаса̄ва ут̣т̣хахитва̄ да̄раке гавесанто падуминигаччхе нилӣне дисва̄ ‘‘етха, та̄та̄, ма̄ майхам̣ да̄напа̄рамийа̄ антара̄йам̣ акаттха, мама да̄наджджха̄сайам̣ маттхакам̣ па̄петха, айан̃ча бра̄хман̣о тумхе гахетва̄ тумха̄кам̣ аййакасса сан̃джайамаха̄ра̄джасса сантикам̣ гамиссати, та̄та джа̄ли, твам̣ бхуджиссо хотука̄мо бра̄хман̣асса никкхасахассам̣ датва̄ бхуджиссо бхавеййа̄си, кан̣ха̄джине твам̣ да̄сасатам̣ да̄сисатам̣ хаттхисатам̣ ассасатам̣ усабхасатам̣ никкхасатанти саббасатам̣ датва̄ бхуджисса̄ бхавеййа̄сӣ’’ти кума̄ре аггха̄петва̄ самасса̄сетва̄ гахетва̄ ассамападам̣ гантва̄ каман̣д̣алуна̄ удакам̣ гахетва̄ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣асса паччайам̣ катва̄ бра̄хман̣асса хаттхе удакам̣ па̄тетва̄ ативийа пӣтисоманассаджа̄то хутва̄ патхавим̣ унна̄денто пийапуттада̄нам̣ ада̄си. идха̄пи пуббе вуттанайенева патхавикампа̄дайо ахесум̣. тена вуттам̣ –
113. ‘‘йа̄чакам̣ упагатам̣ дисва̄, ха̄со ме упападжджатха;
убхо путте гахетва̄на, ада̄сим̣ бра̄хман̣е тада̄.
114. ‘‘саке путте чаджантасса, джӯджаке бра̄хман̣е йада̄;
тада̄пи патхавӣ кампи, синеруванават̣ам̣сака̄’’ти.
атха бра̄хман̣о да̄раке агантука̄ме лата̄йа хаттхесу бандхитва̄ а̄кад̣д̣хи. тесам̣ бандхат̣т̣ха̄не чхавим̣ чхиндитва̄ лохитам̣ паггхари. со лата̄дан̣д̣ена пахаранто а̄кад̣д̣хи. те питарам̣ олокетва̄.
‘‘амма̄ ча та̄та никкханта̄, тван̃ча но та̄та дассаси;
ма̄ но твам̣ та̄та адада̄, йа̄ва амма̄пи ету но;
тада̄йам̣ бра̄хман̣о ка̄мам̣, виккин̣а̄ту хана̄ту ва̄’’ти. (джа̄. 2.22.2126) –
ватва̄ пунапи айам̣ еварӯпо гхорадассано курӯракамманто –
‘‘мануссо уда̄ху йаккхо, мам̣салохитабходжано;
га̄ма̄ аран̃н̃ама̄гамма, дханам̣ там̣ та̄та йа̄чати;
нӣйама̄не писа̄чена, ким̣ ну та̄та удиккхасӣ’’ти. (джа̄. 2.22.2130-2131) –
а̄дӣни ваданта̄ паридевим̣су. таттха дхананти путтадханам̣.
джӯджако да̄раке татха̄ паридевантейева потхентова гахетва̄ пакка̄ми. маха̄саттасса да̄рака̄нам̣ карун̣ам̣ паридевитена тасса ча бра̄хман̣асса ака̄рун̃н̃абха̄вена балавасоко уппаджджи, виппат̣иса̄ро ча удапа̄ди. со тан̇кхан̣ан̃н̃ева бодхисатта̄нам̣ павен̣им̣ ануссари. ‘‘саббева хи бодхисатта̄ пан̃ча маха̄паричча̄ге париччаджитва̄ буддха̄ бхависсанти, ахампи тесам̣ аббхантаро, путтада̄нан̃ча маха̄паричча̄га̄нам̣ ан̃н̃атарам̣, тасма̄ вессантара да̄нам̣ датва̄ паччха̄нута̄по на те ануччхавико’’ти атта̄нам̣ парибха̄сетва̄ ‘‘диннака̄лато пат̣т̣ха̄йа мама те на кин̃чи хонтӣ’’ти атта̄нам̣ упаттхамбхетва̄ дал̣хасама̄да̄нам̣ адхит̣т̣ха̄йа пан̣н̣аса̄ладва̄ре па̄са̄н̣апхалаке кан̃чанапат̣има̄ вийа нисӣди.
атха маддидевӣ аран̃н̃ато пхала̄пхалам̣ гахетва̄ ниваттантӣ ‘‘ма̄ маха̄саттасса да̄нантара̄йо хотӯ’’ти ва̄л̣амигарӯпадхара̄хи девата̄хи упаруддхамагга̄ тесу апагатесу чирена ассамам̣ патва̄ ‘‘аджджа ме дуссупинам̣ дит̣т̣хам̣, дуннимитта̄ни ча уппанна̄ни, ким̣ ну кхо бхависсатӣ’’ти чинтентӣ ассамам̣ пависитва̄ путтаке апассантӣ бодхисаттасса сантикам̣ гантва̄ ‘‘дева, на кхо амха̄кам̣ путтаке пасса̄ми, кухим̣ те гата̄’’ти а̄ха. со тун̣хӣ ахоси. са̄ путтаке упадха̄рентӣ тахим̣ тахим̣ упадха̄витва̄ гавесантӣ адисва̄ пунапи гантва̄ пуччхи. бодхисатто ‘‘каккхал̣акатха̄йа нам̣ путтасокам̣ джаха̄песса̄мӣ’’ти чинтетва̄ –
‘‘нӯна маддӣ вара̄роха̄, ра̄джапуттӣ йасассинӣ;
па̄то гата̄си ун̃чха̄йа, кимидам̣ са̄йама̄гата̄’’ти. (джа̄. 2.22.2225) –
ватва̄ та̄йа чира̄йанака̄ран̣е катхите пунапи да̄раке сандха̄йа на кин̃чи а̄ха. са̄ путтасокена те упадха̄рентӣ пунапи ва̄тавегена вана̄ни вичари. та̄йа екараттийам̣ вичаритат̣т̣ха̄нам̣ паригган̣хантам̣ паннарасайоджанаматтам̣ ахоси. атха вибха̄та̄йа раттийа̄ маха̄саттасса сантикам̣ гантва̄ т̣хита̄ да̄рака̄нам̣ адассанена балавасока̄бхибхӯта̄ тасса па̄дамӯле чхиннакадалӣ вийа бхӯмийам̣ висан̃н̃ӣ хутва̄ пати. со ‘‘мата̄’’ти сан̃н̃а̄йа кампама̄но уппаннабалавасокопи сатим̣ паччупат̣т̣хапетва̄ ‘‘джа̄нисса̄ми та̄ва джӣвати, на джӣватӣ’’ти саттама̄се ка̄йасам̣саггам̣ ана̄паннапуббопи ан̃н̃асса абха̄вена тасса̄ сӣсам̣ уккхипитва̄ ӯрӯсу т̣хапетва̄ удакена париппхоситва̄ уран̃ча мукхан̃ча хадайан̃ча паримаджджи. маддӣпи кхо тхокам̣ вӣтина̄метва̄ сатим̣ пат̣илабхитва̄ хироттаппам̣ паччупат̣т̣хапетва̄ ‘‘дева, да̄рака̄ те кухим̣ гата̄’’ти пуччхи. со а̄ха – ‘‘деви, екасса ме бра̄хман̣асса мам̣ йа̄читва̄ а̄гатасса да̄саттха̄йа динна̄’’ти ватва̄ та̄йа ‘‘касма̄, дева, путте бра̄хман̣асса датва̄ мама саббараттим̣ паридевитва̄ вичарантийа̄ на̄чиккхӣ’’ти вутте ‘‘пат̣хамамева вутте тава читтадуккхам̣ баху бхависсати, ида̄ни пана сарӣрадуккхена танукам̣ бхависсатӣ’’ти ватва̄ –
‘‘мам̣ пасса мадди ма̄ путте, ма̄ ба̄л̣хам̣ паридеваси;
лаччха̄ма путте джӣванта̄, арога̄ ча бхава̄масе’’ти. (джа̄. 2.22.2260) –
со самасса̄сетва̄ пуна –
‘‘путте пасун̃ча дхан̃н̃ан̃ча, йан̃ча ан̃н̃ам̣ гхаре дханам̣;
даджджа̄ саппурисо да̄нам̣, дисва̄ йа̄чакама̄гатам̣;
анумода̄хи ме мадди, путтаке да̄намуттама’’нти. (джа̄. 2.22.2261) –
ватва̄ аттано путтада̄нам̣ там̣ анумода̄песи.
са̄пи –
‘‘анумода̄ми те дева, путтаке да̄намуттамам̣;
датва̄ читтам̣ паса̄дехи, бхиййо да̄нам̣ дадо бхава̄’’ти. (джа̄. 2.22.2262) –
ватва̄ анумоди.
евам̣ тесу ан̃н̃аман̃н̃ам̣ саммоданӣйам̣ катхам̣ катхентесу сакко чинтеси – ‘‘маха̄пурисо хиййо джӯджакасса патхавим̣ унна̄детва̄ да̄раке ада̄си. ида̄ни нам̣ кочи хӣнапурисо упасан̇камитва̄ маддидевим̣ йа̄читва̄ гахетва̄ гаччхеййа, тато ра̄джа̄ ниппаччайо бхавеййа, ханда̄хам̣ бра̄хман̣аван̣н̣ена нам̣ упасан̇камитва̄ маддим̣ йа̄читва̄ па̄рамикӯт̣ам̣ га̄ха̄петва̄ кассачи ависсаджджийам̣ катва̄ пуна нам̣ тассева датва̄ а̄гамисса̄мӣ’’ти. со сӯрийуггаманавела̄йам̣ бра̄хман̣аван̣н̣ена тасса сантикам̣ агама̄си. там̣ дисва̄ маха̄пурисо ‘‘атитхи но а̄гато’’ти пӣтисоманассаджа̄то тена саддхим̣ мадхурапат̣исантха̄рам̣ катва̄ ‘‘бра̄хман̣а, кенаттхена идха̄гатосӣ’’ти пуччхи. атха нам̣ сакко маддидевим̣ йа̄чи. тена вуттам̣ –
115. ‘‘пунадева сакко оруйха, хутва̄ бра̄хман̣асаннибхо;
айа̄чи мам̣ маддидевим̣, сӣлавантим̣ патиббата’’нти.
таттха пунадева̄ти да̄раке диннадивасато паччха̄ ева. таданантарамева̄ти аттхо. оруйха̄ти девалокато отаритва̄. бра̄хман̣асаннибхоти бра̄хман̣асама̄наван̣н̣о.
атха маха̄сатто ‘‘хиййо ме двепи да̄раке бра̄хман̣асса динна̄, ахампи аран̃н̃е екакова, катхам̣ те маддим̣ сӣлавантим̣ патиббатам̣ дасса̄мӣ’’ти аватва̄ва паса̄ритахаттхе анаггхаратанам̣ т̣хапенто вийа асаджджитва̄ абаджджхитва̄ анолӣнама̄насо ‘‘аджджа ме да̄напа̄рамӣ маттхакам̣ па̄пун̣иссатӣ’’ти хат̣т̣хатут̣т̣хо гирим̣ унна̄денто вийа –