8. сивира̄джачарийа̄ван̣н̣ана̄
51. ат̣т̣хаме арит̣т̣хасавхайе нагарети арит̣т̣хапурана̄маке нагаре. сиви на̄ма̄си кхаттийоти сивӣти готтато евам̣на̄мако ра̄джа̄ ахоси.
атӣте кира сивират̣т̣хе арит̣т̣хапуранагаре сивира̄дже раджджам̣ ка̄ренте маха̄сатто тасса путто хутва̄ ниббатти. ‘‘сивикума̄ро’’тисса на̄мамакам̣су. со вайаппатто таккасилам̣ гантва̄ уггахитасиппо а̄гантва̄ питу сиппам̣ дассетва̄ упараджджам̣ лабхитва̄ апарабха̄ге питу аччайена ра̄джа̄ хутва̄ агатигаманам̣ паха̄йа даса ра̄джадхамме акопетва̄ раджджам̣ ка̄ренто нагарасса чатӯсу два̄ресу нагарамаджджхе нивесанадва̄рети чха да̄наса̄ла̄йо ка̄ретва̄ девасикам̣ чхасатасахассапаричча̄гена маха̄да̄нам̣ паваттеси. ат̣т̣хамӣча̄туддасӣпаннарасӣсу сайам̣ да̄наса̄лам̣ гантва̄ да̄наггам̣ олокети.
со екада̄ пун̣н̣амадивасе па̄това самусситасетаччхатте ра̄джапаллан̇ке нисинно аттана̄ диннада̄нам̣ а̄вадждженто ба̄хираваттхум̣ аттана̄ адиннам̣ на̄ма адисва̄ ‘‘на ме ба̄хиракада̄нам̣ татха̄ читтам̣ тосети, йатха̄ аджджхаттикада̄нам̣, ахо вата мама да̄наса̄лам̣ гатака̄ле кочи йа̄чако ба̄хираваттхум̣ айа̄читва̄ аджджхаттикамева йа̄чеййа, саче хи ме кочи сарӣре мам̣сам̣ ва̄ лохитам̣ ва̄ сӣсам̣ ва̄ хадайамам̣сам̣ ва̄ аккхӣни ва̄ упад̣д̣хасарӣрам̣ ва̄ сакаламева ва̄ аттабха̄вам̣ да̄сабха̄вена йа̄чеййа, там̣тадевасса адхиппа̄йам̣ пӯренто да̄тум̣ саккомӣ’’ти чинтеси. па̄л̣ийам̣ пана аккхӣнам̣ ева васена а̄гата̄. тена вуттам̣ –
‘‘нисаджджа па̄са̄даваре, евам̣ чинтесахам̣ тада̄’’.
52. ‘‘йам̣кин̃чи ма̄нусам̣ да̄нам̣, адиннам̣ ме на виджджати;
йопи йа̄чеййа мам̣ чаккхум̣, дадеййам̣ авикампито’’ти.
таттха ма̄нусам̣ да̄нанти пакатимануссехи да̄таббада̄нам̣ аннапа̄на̄ди. евам̣ пана маха̄саттасса ул̣а̄ре да̄наджджха̄сайе уппанне саккасса пан̣д̣укамбаласила̄санам̣ ун̣ха̄ка̄рам̣ дассеси. со тасса ка̄ран̣ам̣ а̄вадждженто бодхисаттасса аджджха̄сайам̣ дисва̄ ‘‘сивира̄джа̄ аджджа сампаттайа̄чака̄ чаккхӯни че йа̄чанти, чаккхӯни уппа̄т̣етва̄ несам̣ дасса̄мӣти чинтесӣ’’ти сакко девапариса̄йа ватва̄ ‘‘со саккхиссати ну кхо там̣ да̄тум̣, уда̄ху ноти вӣмам̣сисса̄ми та̄ва на’’нти бодхисатте сол̣асахи гандходакагхат̣ехи нхатва̄ сабба̄лан̇ка̄рехи пат̣иман̣д̣ите алан̇катахаттхиккхандхаварагате да̄наггам̣ гаччханте джара̄джин̣н̣о андхабра̄хман̣о вийа хутва̄ тасса чаккхупатхе екасмим̣ уннатаппадесе убхо хаттхе паса̄ретва̄ ра̄джа̄нам̣ джайа̄петва̄ т̣хито бодхисаттена тадабхимукхам̣ ва̄ран̣ам̣ песетва̄ ‘‘бра̄хман̣а, ким̣ иччхасӣ’’ти пуччхито ‘‘тава да̄наджджха̄сайам̣ нисса̄йа самуггатена киттигхосена сакалалокасаннива̄со нирантарам̣ пхут̣о, ахан̃ча андхо, тасма̄ там̣ йа̄ча̄мӣ’’ти упача̄равасена екам̣ чаккхум̣ йа̄чи. тена вуттам̣ –
53. ‘‘мама сан̇каппаман̃н̃а̄йа, сакко дева̄намиссаро;
нисинно девапариса̄йа, идам̣ вачанамабрави.
54. ‘‘нисаджджа па̄са̄даваре, сивира̄джа̄ махиддхико;
чинтенто вивидхам̣ да̄нам̣, адеййам̣ со на пассати.
55. ‘‘татхам̣ ну витатхам̣ нетам̣, ханда вӣмам̣сайа̄ми там̣;
мухуттам̣ а̄гамеййа̄тха, йа̄ва джа̄на̄ми там̣ манам̣.
56. ‘‘паведхама̄но палитасиро, валигатто джара̄туро;
андхаван̣н̣ова хутва̄на, ра̄джа̄нам̣ упасан̇ками.
57. ‘‘со тада̄ паггахетва̄на, ва̄мам̣ даккхин̣аба̄ху ча;
сирасмим̣ ан̃джалим̣ катва̄, идам̣ вачанамабрави.
58. ‘‘‘йа̄ча̄ми там̣ маха̄ра̄джа, дхаммика рат̣т̣хавад̣д̣хана;
тава да̄нарата̄ китти, уггата̄ девама̄нусе.
59. ‘‘‘убхопи нетта̄ найана̄, андха̄ упахата̄ мама;
екам̣ ме найанам̣ дехи, твампи екена йа̄пайа̄’’’ти.
таттха чинтенто вивидхам̣ да̄нанти аттана̄ диннам̣ вивидхам̣ да̄нам̣ чинтенто, а̄вадждженто да̄нам̣ ва̄ аттана̄ диннам̣ вивидхам̣ ба̄хирам̣ деййадхаммам̣ чинтенто. адеййам̣ со на пассатӣти ба̄хирам̣ вийа аджджхаттикаваттхумпи адеййам̣ да̄тум̣ асаккун̣еййам̣ на пассати, ‘‘чаккхӯнипи уппа̄т̣етва̄ дасса̄мӣ’’ти чинтесӣти адхиппа̄йо. татхам̣ ну витатхам̣ нетанти етам̣ аджджхаттикаваттхунопи адеййасса адассанам̣ деййабха̄венева дассанам̣ чинтанам̣ саччам̣ ну кхо, уда̄ху, асаччанти аттхо. со тада̄ паггахетва̄на, ва̄мам̣ даккхин̣аба̄ху ча̄ти ва̄маба̄хум̣ даккхин̣аба̄хун̃ча тада̄ паггахетва̄, убхо ба̄хӯ уккхипитва̄ти аттхо. рат̣т̣хавад̣д̣хана̄ти рат̣т̣хавад̣д̣хӣкара. твампи екена йа̄пайа̄ти екена чаккхуна̄ самависамам̣ пассанто сакам̣ аттабха̄вам̣ твам̣ йа̄пехи, ахампи бхавато ладдхена екена йа̄пемӣти дассети.
там̣ сутва̄ маха̄сатто тут̣т̣хама̄насо ‘‘ида̄нева̄хам̣ па̄са̄де нисинно евам̣ чинтетва̄ а̄гато, айан̃ча ме читтам̣ н̃атва̄ вийа чаккхум̣ йа̄чати, ахо вата ме ла̄бха̄, аджджа ме маноратхо маттхакам̣ па̄пун̣иссати, адиннапуббам̣ вата да̄нам̣ дасса̄мӣ’’ти усса̄хаджа̄то ахоси. таматтхам̣ пака̄сенто саттха̄ а̄ха –
60. ‘‘тасса̄хам̣ вачанам̣ сутва̄, хат̣т̣хо сам̣виггама̄насо;
катан̃джалӣ ведаджа̄то, идам̣ вачанамабравим̣.
61. ‘‘‘ида̄на̄хам̣ чинтайитва̄на, па̄са̄дато идха̄гато;
твам̣ мама читтаман̃н̃а̄йа, неттам̣ йа̄читума̄гато.
62. ‘‘‘ахо ме ма̄насам̣ сиддхам̣, сан̇каппо парипӯрито;
адиннапуббам̣ да̄наварам̣, аджджа дасса̄ми йа̄чаке’’’ти.
таттха тасса̄ти тасса бра̄хман̣арӯпадхарасса саккасса. хат̣т̣хоти тут̣т̣хо. сам̣виггама̄насоти мама читтам̣ джа̄нитва̄ вийа имина̄ бра̄хман̣ена чаккху йа̄читам̣, еттакам̣ ка̄лам̣ евам̣ ачинтетва̄ памаджджито ватамхӣти сам̣виггачитто. ведаджа̄тоти джа̄тапӣтипа̄моджджо. абравинти абха̄сим̣. ма̄насанти манаси бхавам̣ ма̄насам̣, да̄наджджха̄сайо, ‘‘чаккхум̣ дасса̄мӣ’’ти уппаннада̄наджджха̄сайоти аттхо. сан̇каппоти маноратхо. парипӯритоти парипун̣н̣о.
атха бодхисатто чинтеси – ‘‘айам̣ бра̄хман̣о мама читта̄ча̄рам̣ н̃атва̄ вийа дуччаджампи чаккхум̣ мам̣ йа̄чати, сийа̄ ну кхо ка̄йачи девата̄йа анусит̣т̣хо бхависсати, пуччхисса̄ми та̄ва на’’нти чинтетва̄ там̣ бра̄хман̣ам̣ пуччхи. тена̄ха бхагава̄ джа̄такадесана̄йам̣ –
‘‘кена̄нусит̣т̣хо идхама̄гатоси, ваниббака чаккхупатха̄ни йа̄читум̣;
судуччаджам̣ йа̄часи уттаман̇гам̣, йама̄ху неттам̣ пурисена дуччаджа’’нти.(джа̄. 1.15.53);
там̣ сутва̄ бра̄хман̣арӯпадхаро сакко а̄ха –
‘‘йама̄ху девесу суджампатӣти, магхава̄ти нам̣ а̄ху мануссалоке;
тена̄нусит̣т̣хо идхама̄гатосми, ваниббако чаккхупатха̄ни йа̄читум̣.
‘‘ваниббато майхам̣ ваним̣ ануттарам̣, дада̄хи те чаккхупатха̄ни йа̄чито;
дада̄хи ме чаккхупатхам̣ ануттарам̣, йама̄ху неттам̣ пурисена дуччаджа’’нти. (джа̄. 1.15.54-55);
маха̄сатто а̄ха –
‘‘йена аттхена а̄гаччхи, йаматтхамабхипаттхайам̣;
те те иджджханту сан̇каппа̄, лабха чаккхӯни бра̄хман̣а.
‘‘екам̣ те йа̄чама̄насса, убхайа̄ни дада̄махам̣;
са чаккхума̄ гаччха джанасса пеккхато,
йадиччхасе твам̣ тада те самиджджхатӯ’’ти. (джа̄. 1.15.56-57);
таттха ваниббака̄ти там̣ а̄лапати. чаккхупатха̄нӣти дассанасса патхабха̄вато чаккхӯнамеветам̣ на̄мам̣. йама̄хӯти йам̣ локе ‘‘дуччаджа’’нти катхенти. ваниббатоти йа̄чантасса. ванинти йа̄чанам̣. те тети те тава тасса андхасса сан̇каппа̄. са чаккхума̄ти со твам̣ мама чаккхӯхи чаккхума̄ хутва̄. тада те самиджджхатӯти йам̣ твам̣ мама сантика̄ иччхаси, там̣ те самиджджхатӯти.
ра̄джа̄ еттакам̣ катхетва̄ ‘‘айам̣ бра̄хман̣о саккена анусит̣т̣хо идха̄гатосмӣти бхан̣ати, нӯна имасса имина̄ упа̄йена чаккху сампаджджиссатӣ’’ти н̃атва̄ ‘‘идхева майа̄ чаккхӯни уппа̄т̣етва̄ да̄тум̣ аса̄руппа’’нти чинтетва̄ бра̄хман̣ам̣ а̄да̄йа антепурам̣ гантва̄ ра̄джа̄сане нисӣдитва̄ сивакам̣ на̄ма веджджам̣ паккоса̄песи. атха ‘‘амха̄кам̣ кира ра̄джа̄ аккхӣни уппа̄т̣етва̄ бра̄хман̣асса да̄тука̄мо’’ти сакаланагаре екакола̄халам̣ ахоси. атха нам̣ ран̃н̃о н̃а̄тисена̄патиа̄дайо ра̄джаваллабха̄ амачча̄ па̄рисаджджа̄ на̄гара̄ ородха̄ ча саббе саннипатитва̄ на̄на̄упа̄йехи нива̄ресум̣. ра̄джа̄пи не анува̄реси тена̄ха –
‘‘ма̄ но дева ада̄ чаккхум̣, ма̄ но саббе пара̄кари;
дханам̣ дехи маха̄ра̄джа, мутта̄ вел̣урийа̄ бахӯ.
‘‘йутте дева ратхе дехи, а̄джа̄нӣйе чалан̇кате;
на̄ге дехи маха̄ра̄джа, хемакаппанава̄сасе.
‘‘йатха̄ там̣ сивайо саббе, сайогга̄ саратха̄ сада̄;
саманта̄ парикиреййум̣, евам̣ дехи ратхесабха̄’’ти. (джа̄. 1.15.58-60);
атха ра̄джа̄ тиссо га̄тха̄ абха̄си –
‘‘йо ве дассанти ватва̄на, ада̄не куруте мано;
бхӯмйам̣ со патитам̣ па̄сам̣, гӣва̄йам̣ пат̣имун̃чати.
‘‘йо ве дассанти ватва̄на, ада̄не куруте мано;
па̄па̄ па̄патаро хоти, сампатто йамаса̄дханам̣.
‘‘йан̃хи йа̄че тан̃хи даде, йам̣ на йа̄че на там̣ даде;
сва̄хам̣ тамева дасса̄ми, йам̣ мам̣ йа̄чати бра̄хман̣о’’ти. (джа̄. 1.15.61-63);
таттха ма̄ но, дева̄ти ноти нипа̄таматтам̣. дева, ма̄ чаккхум̣ ада̄си. ма̄ но саббе пара̄карӣти амхе саббе ма̄ париччаджи. аккхӣсу хи диннесу твам̣ раджджам̣ на кариссаси, евам̣ тайа̄ майам̣ париччатта̄ на̄ма бхависса̄ма̄ти адхиппа̄йена евама̄хам̣су. парикиреййунти парива̄реййум̣. евам̣ дехӣти йатха̄ там̣ авикалачаккхум̣ сивайо чирам̣ парива̄реййум̣, евам̣ дехи дханамевасса дехи, ма̄ аккхӣни, аккхӣсу хи диннесу на там̣ сивайо парива̄рессантӣти дассети.
пат̣имун̃чатӣти пат̣ипавесети. па̄па̄ па̄патаро хотӣти ла̄мака̄ ла̄макатаро на̄ма хоти. сампатто йамаса̄дхананти йамасса а̄н̣а̄паваттит̣т̣ха̄нам̣ уссаданирайам̣ еса патто на̄ма хоти. йан̃хи йа̄чети йам̣ ваттхум̣ йа̄чако йа̄чати, да̄йакопи тадева дадеййа, на айа̄читам̣, айан̃ча бра̄хман̣о чаккхум̣ мам̣ йа̄чати, на мутта̄дикам̣ дханам̣, там̣ дасса̄мӣти вадати.
атха нам̣ ‘‘а̄йуа̄дӣсу ким̣ паттхетва̄ чаккхӯни деси дева̄’’ти пуччхим̣су. маха̄пурисо ‘‘на̄хам̣ дит̣т̣хадхаммикам̣ сампара̄йикам̣ ва̄ сампаттим̣ паттхетва̄ деми, апи ча бодхисатта̄нам̣ а̄чин̣н̣асама̄чин̣н̣о пора̄н̣акамагго еса, йадидам̣ да̄напа̄рамипӯран̣ам̣ на̄ма̄’’ти а̄ха. тена вуттам̣ –
‘‘а̄йум̣ ну ван̣н̣ам̣ ну сукхам̣ балам̣ ну, ким̣ паттхайа̄но ну джанинда деси;
катхан̃хи ра̄джа̄ сивинам̣ ануттаро, чаккхӯни даджджа̄ паралокахету.
‘‘на ва̄хаметам̣ йасаса̄ дада̄ми, на путтамиччхе на дханам̣ на рат̣т̣хам̣;
сатан̃ча дхаммо чарито пура̄н̣о, иччева да̄не рамате мано мама̄’’ти. (джа̄. 1.15.64-65);
таттха паралокахетӯти, маха̄ра̄джа, катхам̣ на̄ма тумха̄дисо пан̣д̣итапурисо саккасампаттисадисам̣ сандит̣т̣хикам̣ иссарийам̣ паха̄йа паралокахету чаккхӯни дадеййа̄ти.
на ва̄ханти на ве ахам̣. йасаса̄ти диббасса ва̄ ма̄нусасса ва̄ иссарийасса ка̄ран̣а̄, апича сатам̣ бодхисатта̄нам̣ дхаммо буддхака̄рако чарито а̄чарито а̄чин̣н̣о пура̄тано иччева имина̄ ка̄ран̣ена да̄нейева ӣдисо мама мано ниратоти.
еван̃ча пана ватва̄ ра̄джа̄ амачче сан̃н̃а̄петва̄ сивакам̣ веджджам̣ а̄н̣а̄песи – ‘‘ехи, сивака, мама убхопи аккхӣни имасса бра̄хман̣асса да̄тум̣ сӣгхам̣ уппа̄т̣етва̄ хаттхе патит̣т̣хапехӣ’’ти. тена вуттам̣ –
63. ‘‘ехи сивака ут̣т̣хехи, ма̄ дандхайи ма̄ паведхайи;
убхопи найанам̣ дехи, уппа̄т̣етва̄ ваниббаке.
64. ‘‘тато со чодито майхам̣, сивако вачанам̣каро;
уддхаритва̄на па̄да̄си, та̄ламин̃джам̣ва йа̄чаке’’ти.
таттха ут̣т̣хехӣти ут̣т̣ха̄навӣрийам̣ карохи. имасмим̣ мама чаккхуда̄не саха̄йакиччам̣ карохӣти дассети. ма̄ дантайӣти ма̄ чира̄йи. айан̃хи атидуллабхо чирака̄лам̣ паттхито майа̄ уттамо да̄наккхан̣о пат̣иладдхо, со ма̄ вираджджхӣти адхиппа̄йо. ма̄ паведхайӣти ‘‘амха̄кам̣ ран̃н̃о чаккхӯни уппа̄т̣емӣ’’ти читтутра̄савасена ма̄ ведхайи сарӣракампам̣ ма̄ а̄паджджи. убхопи найананти убхопи найане. ваниббакети йа̄чакасса майханти майа̄. уддхаритва̄на па̄да̄сӣти со веджджо ран̃н̃о аккхикӯпато убхопи аккхӣни уппа̄т̣етва̄ ран̃н̃о хаттхе ада̄си.
денто ча на саттхакена уддхаритва̄ ада̄си. со хи чинтеси – ‘‘айуттам̣ ма̄дисасса сусиккхитаведжджасса ран̃н̃о аккхӣсу саттхапа̄тана’’нти бхесаджджа̄ни гхам̣сетва̄ бхесаджджачун̣н̣ена нӣлуппалам̣ парибха̄ветва̄ даккхин̣аккхим̣ упасин̇гха̄песи, аккхи париватти, дуккха̄ ведана̄ уппаджджи. со парибха̄ветва̄ пунапи упасин̇гха̄песи, аккхи аккхикӯпато муччи, балаватара̄ ведана̄ удапа̄ди, татийава̄ре кхаратарам̣ парибха̄ветва̄ упана̄меси, аккхи осадхабалена париббхамитва̄ аккхикӯпато никкхамитва̄ нха̄русуттакена оламбама̄нам̣ ат̣т̣ха̄си, адхиматта̄ ведана̄ удапа̄ди, лохитам̣ паггхари, ниваттхаса̄т̣ака̄пи лохитена темим̣су. ородха̄ ча амачча̄ ча ран̃н̃о па̄дамӯле патитва̄ ‘‘дева, аккхӣни ма̄ дехи, дева, аккхӣни ма̄ дехӣ’’ти маха̄паридевам̣ паридевим̣су.
ра̄джа̄ веданам̣ адхива̄сетва̄ ‘‘та̄та, ма̄ папан̃чам̣ карӣ’’ти а̄ха. со ‘‘са̄дху, дева̄’’ти ва̄махаттхена аккхим̣ дха̄ретва̄ даккхин̣ахаттхена саттхакам̣ а̄да̄йа аккхисуттакам̣ чхиндитва̄ аккхим̣ гахетва̄ маха̄саттасса хаттхе т̣хапеси. со ва̄маккхина̄ даккхин̣аккхим̣ олокетва̄ паричча̄гапӣтийа̄ абхибхуййама̄нам̣ дуккхаведанам̣ веденто ‘‘ехи, бра̄хман̣а̄’’ти бра̄хман̣ам̣ паккоса̄петва̄ ‘‘мама ито чаккхуто сатагун̣ена сахассагун̣ена сатасахассагун̣ена самантачаккхумева пийатарам̣, тасса ме идам̣ аккхида̄нам̣ паччайо хотӯ’’ти бра̄хман̣асса аккхим̣ ада̄си. со там̣ уккхипитва̄ аттано аккхимхи т̣хапеси, там̣ тасса̄нубха̄вена викаситанӣлуппалам̣ вийа хутва̄ упат̣т̣ха̄си. маха̄сатто ва̄маккхина̄ тасса там̣ аккхим̣ дисва̄ ‘‘ахо судиннам̣ майа̄ аккхӣ’’ти антосамуггата̄йа пӣтийа̄ нирантарам̣ пхут̣асарӣро хутва̄ апарампи ада̄си. саккопи там̣ татхева катва̄ ра̄джанивесана̄ никкхамитва̄ маха̄джанасса олокентассева нагара̄ никкхамитва̄ девалокамева гато.
ран̃н̃о начирассева аккхӣни а̄ва̄т̣абха̄вам̣ аппатта̄ни камбалаген̣д̣укам̣ вийа уггатена мам̣сапин̣д̣ена пӯретва̄ читтакаммарӯпасса вийа рухим̣су, ведана̄ паччхиджджи. атха маха̄сатто катипа̄хам̣ па̄са̄де васитва̄ ‘‘ким̣ андхасса раджджена̄ти амачча̄нам̣ раджджам̣ ниййа̄тетва̄ уййа̄нам̣ гантва̄ паббаджитва̄ саман̣адхаммам̣ карисса̄мӣ’’ти чинтетва̄ амачча̄нам̣ таматтхам̣ а̄рочетва̄ ‘‘мукхадхована̄дида̄йако еко пурисо майхам̣ сантике хоту, сарӣракиччат̣т̣ха̄несупи ме раджджукам̣ бандхатха̄’’ти ватва̄ сивика̄йа гантва̄ поккхаран̣итӣре ра̄джапаллан̇ке нисӣди. амачча̄пи вандитва̄ пат̣иккамим̣су. бодхисаттопи аттано да̄нам̣ а̄ваджджеси. тасмим̣ кхан̣е саккасса а̄санам̣ ун̣ха̄ка̄рам̣ дассеси. сакко там̣ дисва̄ ‘‘маха̄ра̄джасса варам̣ датва̄ чаккхум̣ пат̣ипа̄катикам̣ карисса̄мӣ’’ти бодхисаттасса самӣпам̣ гантва̄ падасаддамака̄си. маха̄саттена ча ‘‘ко есо’’ти вутте –
‘‘саккохамасми девиндо, а̄гатосми тавантике;
варам̣ варассу ра̄джӣси, йам̣ кин̃чи манасиччхасӣ’’ти. (джа̄. 1.15.71) –
ватва̄ тена –
‘‘пахӯтам̣ ме дханам̣ сакка, балам̣ косо чанаппако;
андхасса ме сато да̄ни, маран̣ан̃н̃ева руччатӣ’’ти. (джа̄. 1.15.72) –
вутте атха нам̣ сакко а̄ха – ‘‘сивира̄джа, ким̣ пана твам̣ маритука̄мо хутва̄ маран̣ам̣ рочеси, уда̄ху андхабха̄вена̄’’ти. андхабха̄вена, дева̄ти. ‘‘маха̄ра̄джа, да̄нам̣ на̄ма на кевалам̣ сампара̄йаттхамева диййати, дит̣т̣хадхамматтха̄йапи паччайо хоти, тасма̄ тава да̄напун̃н̃амева нисса̄йа саччакирийам̣ карохи, тасса баленева те чаккху уппаджджиссатӣ’’ти вутте ‘‘тена хи майа̄ маха̄да̄нам̣ судинна’’нти ватва̄ саччакирийам̣ каронто –
‘‘йе мам̣ йа̄читума̄йанти, на̄на̄готта̄ ваниббака̄;
йопи мам̣ йа̄чате таттха, сопи ме манасо пийо;
етена саччаваджджена, чаккху ме упападжджатха̄’’ти. (джа̄. 1.15.74) –
а̄ха.
таттха йе манти йе мам̣ йа̄читума̄гаччханти, тесупи а̄гатесу йо имам̣ на̄ма дехӣти ва̄чам̣ ниччха̄ренто мам̣ йа̄чате, сопи ме манасо пийо. етена̄ти саче майхам̣ саббепи йа̄чака̄ пийа̄, саччамеветам̣ майа̄ вуттам̣, етена ме саччавачанена екам̣ чаккху упападжджатха уппаджджатӯти.
атхасса вачанасаманантарамева пат̣хамам̣ чаккху удапа̄ди. тато дутийасса уппаджджанаттха̄йа –
‘‘йам̣ мам̣ со йа̄читум̣ а̄га̄, дехи чаккхунти бра̄хман̣о;
тасса чаккхӯни па̄да̄сим̣, бра̄хман̣асса ваниббато.
‘‘бхиййо мам̣ а̄висӣ пӣти, соманассан̃чанаппакам̣;
етена саччаваджджена, дутийам̣ ме упападжджатха̄’’ти. (джа̄. 1.15.75-76) –
а̄ха.
таттха йам̣ манти йо мам̣. соти со чаккхуйа̄чако бра̄хман̣о. а̄га̄ти а̄гато. ваниббатоти йа̄чантасса. мам̣ а̄висӣти бра̄хман̣асса чаккхӯни датва̄ андхака̄лепи татха̄рӯпам̣ веданам̣ аган̣етва̄ ‘‘ахо судиннам̣ ме да̄на’’нти паччавеккхантам̣ мам̣ бхиййо атирекатара̄ пӣти а̄виси. соманассан̃чанаппаканти апарима̄н̣ам̣ соманассам̣ уппаджджи. етена̄ти саче тада̄ мама анаппакам̣ пӣтисоманассам̣ уппаннам̣, саччамеветам̣ майа̄ вуттам̣, етена ме саччавачанена дутийампи чаккху упападжджатӯти.
там̣кхан̣ан̃н̃ева дутийампи чаккху удапа̄ди. та̄ни панасса чаккхӯни нева па̄катика̄ни, на дибба̄ни. саккабра̄хман̣асса хи диннам̣ чаккхум̣ пуна па̄катикам̣ ка̄тум̣ на сакка̄, упахатачаккхуно ча диббачаккху на̄ма нуппаджджати, вуттанайена панасса а̄димаджджхапарийоса̄несу авипарӣтам̣ аттано да̄напӣтим̣ упа̄да̄йа пӣтипхаран̣авасена ниббатта̄ни ‘‘саччапа̄рамита̄чаккхӯнӣ’’ти вутта̄ни. тена вуттам̣ –
65. ‘‘дадама̄насса дентасса, диннада̄насса ме сато;
читтасса ан̃н̃атха̄ наттхи, бодхийа̄йева ка̄ран̣а̄’’ти.
таттха дадама̄насса̄ти чаккхӯни да̄тум̣ веджджена уппа̄т̣ентасса. дентасса̄ти уппа̄т̣ита̄ни та̄ни саккабра̄хман̣асса хаттхе т̣хапентасса. диннада̄насса̄ти чаккхуда̄нам̣ диннавато. читтасса ан̃н̃атха̄ти да̄наджджха̄сайасса ан̃н̃атха̄бха̄во. бодхийа̄йева ка̄ран̣а̄ти тан̃ча саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ассева хетӯти аттхо.
66. саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣асса судуллабхата̄йа евам̣ судуккарам̣ майа̄ катанти на чаккхӯнам̣ на аттабха̄вассапи аппийата̄йа̄ти дассенто ‘‘на ме десса̄’’ти оса̄нага̄тхама̄ха. таттха атта̄ на ме на дессийоти пат̣хамо на-ка̄ро нипа̄таматто. атта̄ на ме куджджхитаббо, на аппийоти аттхо. ‘‘атта̄нам̣ ме на дессийа’’нтипи па̄т̣хо. тассаттхо – ме атта̄нам̣ ахам̣ на дессийам̣ на куджджхеййам̣ на куджджхитум̣ араха̄ми на со майа̄ куджджхитабботи. ‘‘атта̄пи ме на дессийо’’типи пат̣ханти. ада̄саханти ада̄сим̣ ахам̣. ‘‘ада̄сиха’’нтипи па̄т̣хо.
тада̄ пана бодхисаттасса саччакирийа̄йа чаккхӯсу уппаннесу сакка̄нубха̄вена сабба̄ ра̄джапариса̄ саннипатита̄ва ахоси. атхасса сакко маха̄джанамаджджхе а̄ка̄се т̣хатва̄ –
‘‘дхаммена бха̄сита̄ га̄тха̄, сивӣнам̣ рат̣т̣хавад̣д̣хана;
ета̄ни тава нетта̄ни, дибба̄ни пат̣идиссаре.
‘‘тирокут̣т̣ам̣ тироселам̣, саматиггайха паббатам̣;
саманта̄ йоджанасатам̣, дассанам̣ анубхонту те’’ти. (джа̄. 1.15.77-78) –
има̄хи га̄тха̄хи тхутим̣ катва̄ девалокамева гато. бодхисаттопи маха̄джанапаривуто махантена сакка̄рена нагарам̣ пависитва̄ ра̄джагехадва̄ре сусаджджите маха̄ман̣д̣апе самусситасетаччхатте ра̄джапаллан̇ке нисинно чаккхупат̣ила̄бхена тут̣т̣хахат̣т̣хапамудита̄нам̣ дат̣т̣хум̣ а̄гата̄нам̣ на̄гара̄нам̣ джа̄напада̄нам̣ ра̄джапариса̄йа ча дхаммам̣ десенто –
‘‘ко нӣдха виттам̣ на дадеййа йа̄чито, апи висит̣т̣хам̣ супийампи аттано;
тадин̇гха саббе сивайо сама̄гата̄, дибба̄ни нетта̄ни мамаджджа пассатха.
‘‘тирокут̣т̣ам̣ тироселам̣, саматиггайха паббатам̣;
саманта̄ йоджанасатам̣, дассанам̣ анубхонти ме.
‘‘на ча̄гаматта̄ параматтхи кин̃чи, мачча̄нам̣ идха джӣвите;
датва̄на ма̄нусам̣ чаккхум̣, ладдхам̣ ме чаккху ама̄нусам̣.
‘‘етампи дисва̄ сивайо, детха да̄на̄ни бхун̃джатха;
датва̄ ча бхутва̄ ча йатха̄нубха̄вам̣, аниндита̄ саггамупетха т̣ха̄на’’нти. (джа̄. 1.15.79-82) –
има̄ га̄тха̄ абха̄си. таттха дхаммена бха̄сита̄ти, маха̄ра̄джа, има̄ те га̄тха̄ дхаммена сабха̄венева бха̄сита̄. дибба̄нӣти дибба̄нубха̄вайутта̄ни. пат̣идиссарети пат̣идиссанти. тирокут̣т̣анти паракут̣т̣ам̣. тироселанти параселам̣. саматиггайха̄ти атиккамитва̄. саманта̄ дасадиса̄ йоджанасатам̣ рӯпадассанам̣ анубхонту са̄дхенту.
ко нӣдха̄ти ко ну идха. апи висит̣т̣ханти уттамампи сама̄нам̣. на ча̄гаматта̄ти ча̄гаппама̄н̣ато ан̃н̃ам̣ варам̣ на̄ма наттхи. идха джӣвитети имасмим̣ джӣвалоке. ‘‘идха джӣвата’’нтипи пат̣ханти. имасмим̣ локе джӣвама̄на̄нанти аттхо. ама̄нусанти диббачаккху майа̄ ладдхам̣, имина̄ ка̄ран̣ена ведитаббаметам̣ ‘‘ча̄гато уттамам̣ на̄ма наттхӣ’’ти. етампи дисва̄ти етам̣ майа̄ ладдхам̣ диббачаккхум̣ дисва̄пи.
ити има̄хи чатӯхи га̄тха̄хи на кевалам̣ тасмим̣йева кхан̣е, атха кхо анваддхама̄сампи упосатхе маха̄джанам̣ саннипа̄тетва̄ дхаммам̣ десеси. там̣ сутва̄ маха̄джано да̄на̄дӣни пун̃н̃а̄ни катва̄ девалокапара̄йано ахоси.
тада̄ веджджо а̄нандаттхеро ахоси, сакко ануруддхаттхеро, сесапариса̄ буддхапариса̄, сивира̄джа̄ локана̄тхо.
тасса идха̄пи вуттанайенева йатха̄рахам̣ па̄рамийо ниддха̄ретабба̄. татха̄ дивасе дивасе йатха̄ адиннапуббам̣ ба̄хирадеййадхаммаваттху на хоти, евам̣ апаримитам̣ маха̄да̄нам̣ паваттентасса тена апаритут̣т̣хасса катхам̣ ну кхо ахам̣ аджджхаттикаваттхукам̣ да̄нам̣ дадеййам̣, када̄ ну кхо мам̣ кочи а̄гантва̄ аджджхаттикам̣ деййадхаммам̣ йа̄чеййа, саче хи кочи йа̄чако ме хадайамам̣сасса на̄мам̣ ган̣хеййа, кан̣айена нам̣ нӣхаритва̄ пасаннаудакато сана̄л̣ам̣ падумам̣ уддхаранто вийа лохитабиндум̣ паггхарантам̣ хадайам̣ нӣхаритва̄ дасса̄ми. саче сарӣрамам̣сасса на̄мам̣ ган̣хеййа, авалекханена та̄лагул̣апат̣алам̣ уппа̄т̣енто вийа сарӣрамам̣сам̣ уппа̄т̣етва̄ дасса̄ми. саче лохитасса на̄мам̣ ган̣хеййа, асина̄ виджджхитва̄ йантамукхе ва̄ патитва̄ упанӣтам̣ бха̄джанам̣ пӯретва̄ лохитам̣ дасса̄ми. саче пана кочи ‘‘гехе ме каммам̣ наппаваттати, таттха ме да̄сакаммам̣ карохӣ’’ти вадеййа, ра̄джавесам̣ апанетва̄ тасса атта̄нам̣ са̄ветва̄ да̄сакаммам̣ карисса̄ми. саче ва̄ пана кочи аккхӣнам̣ на̄мам̣ ган̣хеййа, та̄ламин̃джам̣ нӣхаранто вийа аккхӣни уппа̄т̣етва̄ тасса дасса̄мӣти евам̣ анан̃н̃аса̄дха̄ран̣авасӣбха̄ваппатта̄нам̣ маха̄бодхисатта̄нам̣йева а̄вен̣ика̄ ул̣а̄ратара̄ паривитаккуппатти, чаккхуйа̄чакам̣ лабхитва̄ амаччапа̄рисаджджа̄дӣхи нива̄рийама̄насса̄пи тесам̣ вачанам̣ ана̄дийитва̄ аттано паривитакка̄нурӯпам̣ пат̣ипаттийа̄ ча парама̄ пӣтипат̣исам̣ведана̄, тасса̄ пӣтиманата̄йа авитатхабха̄вам̣ нисса̄йа саккасса пурато саччакирийа̄каран̣ам̣, тена ча аттано чаккхӯнам̣ пат̣ипа̄катикабха̄во, тесан̃ча дибба̄нубха̄вата̄ти евама̄дайо маха̄саттасса гун̣а̄нубха̄ва̄ ведитабба̄ти.
сивира̄джачарийа̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.