7. чандакума̄рачарийа̄ван̣н̣ана̄

45. саттаме екара̄джасса атраджоти екара̄джасса на̄ма ка̄сиран̃н̃о орасапутто. нагаре пуппхаватийа̄ти пуппхаватина̄маке нагаре. чандасавхайоти чандасаддена авха̄таббо, чандана̄моти аттхо.

атӣте кира айам̣ ба̄ра̄н̣асӣ пуппхаватӣ на̄ма ахоси. таттха васаваттиран̃н̃о путто екара̄джа̄ на̄ма раджджам̣ ка̄реси. бодхисатто тасса готамийа̄ на̄ма аггамахесийа̄ куччхимхи пат̣исандхим̣ аггахеси. ‘‘чандакума̄ро’’тисса на̄мамакам̣су. тасса падаса̄ гаманака̄ле апаропи путто уппанно, тасса ‘‘сӯрийакума̄ро’’ти на̄мамакам̣су. тасса падаса̄ гаманака̄ле ека̄ дхӣта̄ уппанна̄, ‘‘села̄’’тисса̄ на̄мамакам̣су. вема̄тика̄ ча несам̣ бхаддасено сӯро ча̄ти две бха̄таро ахесум̣. бодхисатто анупуббена вуддхиппатто сиппесу ча виджджа̄т̣т̣ха̄несу ча па̄рам̣ агама̄си. тасса ра̄джа̄ ануччхавикам̣ чандам̣ на̄ма ра̄джадхӣтарам̣ а̄нетва̄ упараджджам̣ ада̄си. бодхисаттасса еко путто уппанно, тасса ‘‘ва̄суло’’ти на̄мамакам̣су. тасса пана ран̃н̃о кхан̣д̣аха̄ло на̄ма пурохито, там̣ ра̄джа̄ виниччхайе т̣хапеси. со лан̃джавиттако хутва̄ лан̃джам̣ гахетва̄ асса̄мике са̄мике кароти, са̄мике ча асса̄мике кароти. атхекадивасам̣ ат̣т̣апара̄джито еко пурисо виниччхайат̣т̣ха̄не упаккосенто никкхамитва̄ ра̄джӯпат̣т̣ха̄нам̣ гаччхантам̣ бодхисаттам̣ дисва̄ тасса па̄десу нипатитва̄ ‘‘са̄ми кхан̣д̣аха̄ло виниччхайе вилопам̣ кха̄дати, ахам̣ тена лан̃джам̣ гахетва̄ пара̄джайам̣ па̄пито’’ти ат̣т̣ассарамака̄си. бодхисатто ‘‘ма̄ бха̄йӣ’’ти там̣ асса̄сетва̄ виниччхайам̣ нетва̄ са̄микамева са̄микам̣ ака̄си. маха̄джано маха̄саддена са̄дхука̄рамада̄си.

ра̄джа̄ ‘‘бодхисаттена кира ат̣т̣о сувиниччхито’’ти сутва̄ там̣ а̄мантетва̄ ‘‘та̄та, ито пат̣т̣ха̄йа твамева ат̣т̣акаран̣е виниччхайам̣ виниччхина̄хӣ’’ти виниччхайам̣ бодхисаттасса ада̄си. кхан̣д̣аха̄ласса а̄йо паччхиджджи. со тато пат̣т̣ха̄йа бодхисатте а̄гха̄там̣ бандхитва̄ ота̄ра̄пеккхо вичари. со пана ра̄джа̄ мудхаппасанно. со екадивасам̣ супинантена девалокам̣ пасситва̄ таттха гантука̄мо хутва̄ ‘‘пурохитам̣ брахмалокага̄мимаггам̣ а̄чиккха̄’’ти а̄ха. со ‘‘атида̄нам̣ даданто саббачатуккена йан̃н̃ам̣ йаджассӯ’’ти ватва̄ ран̃н̃а̄ ‘‘ким̣ атида̄на’’нти пут̣т̣хо ‘‘аттано пийапутта̄ пийабхарийа̄ пийадхӣтаро маха̄вибхавасет̣т̣хино ман̇галахаттхиасса̄дайоти ете чатта̄ро чатта̄ро катва̄ двипадачатуппаде йан̃н̃аттха̄йа париччаджитва̄ тесам̣ галалохитена йаджанам̣ атида̄нам̣ на̄ма̄’’ти сан̃н̃а̄песи. ити со ‘‘саггамаггам̣ а̄чиккхисса̄мӣ’’ти нирайамаггам̣ а̄чиккхи.

ра̄джа̄пи тасмим̣ пан̣д̣итасан̃н̃ӣ хутва̄ ‘‘тена вуттавидхи саггамагго’’ти сан̃н̃а̄йа там̣ пат̣ипаджджитука̄мо махантам̣ йан̃н̃а̄ва̄т̣ам̣ ка̄ра̄петва̄ таттха бодхисатта̄дике чатта̄ро ра̄джакума̄ре а̄дим̣ катва̄ кхан̣д̣аха̄лена вуттам̣ саббам̣ двипадачатуппадам̣ йан̃н̃апасутат̣т̣ха̄не нетха̄ти а̄н̣а̄песи. саббан̃ча йан̃н̃асамбха̄рам̣ упаккхат̣ам̣ ахоси. там̣ сутва̄ маха̄джано махантам̣ кола̄халам̣ ака̄си. ра̄джа̄ виппат̣иса̄рӣ хутва̄ кхан̣д̣аха̄лена упаттхамбхито пунапи татха̄ там̣ а̄н̣а̄песи. бодхисатто ‘‘кхан̣д̣аха̄лена виниччхайат̣т̣ха̄нам̣ алабхантена майи а̄гха̄там̣ бандхитва̄ мамева маран̣ам̣ иччхантена маха̄джанасса анайабйасанам̣ уппа̄дита’’нти джа̄нитва̄ на̄на̄видхехи упа̄йехи ра̄джа̄нам̣ тато дуггахитагга̄хато вивечетум̣ ва̄йамитва̄пи на̄саккхи. маха̄джано паридеви, махантам̣ ка̄рун̃н̃амака̄си. маха̄джанасса паридевантассева йан̃н̃а̄ва̄т̣е саббакамма̄ни нит̣т̣ха̄песи. ра̄джапуттам̣ нетва̄ гӣва̄йа на̄метва̄ нисӣда̄песум̣. кхан̣д̣аха̄ло суван̣н̣апа̄тим̣ упана̄метва̄ кхаггам̣ а̄да̄йа ‘‘тасса гӣвам̣ чхиндисса̄мӣ’’ти ат̣т̣ха̄си. там̣ дисва̄ чанда̄ на̄ма ра̄джапуттасса девӣ ‘‘ан̃н̃ам̣ ме пат̣исаран̣ам̣ наттхи, аттано саччабалена са̄микасса соттхим̣ карисса̄мӣ’’ти ан̃джалим̣ паггайха париса̄йа антаре вичарантӣ ‘‘идам̣ екантенева па̄пакаммам̣, йам̣ кхан̣д̣аха̄ло саггамагготи кароти. имина̄ майхам̣ саччавачанена мама са̄микасса соттхи хоту.

‘‘йа̄ девата̄ идха локе, сабба̄ та̄ саран̣ам̣ гата̄;

ана̄тхам̣ та̄йатха мамам̣, йатха̄хам̣ патима̄ сийа’’нти. –

саччакирийамака̄си. сакко девара̄джа̄ тасса̄ паридеванасаддам̣ сутва̄ там̣ паваттим̣ н̃атва̄ джалитам̣ айокӯт̣ам̣ а̄да̄йа а̄гантва̄ ра̄джа̄нам̣ та̄сетва̄ саббе виссаджджа̄песи. саккопи тада̄ аттано диббарӯпам̣ дассетва̄ сампаджджалитам̣ саджотибхӯтам̣ ваджирам̣ париббхаманто ‘‘аре, па̄пара̄джа ка̄л̣акан̣н̣и, када̄ тайа̄ па̄н̣а̄типа̄тена сугатигаманам̣ дит̣т̣хапуббам̣, чандакума̄рам̣ саббан̃ча имам̣ джанам̣ бандханато мочехи, но че мочессаси, еттхева те имасса ча дут̣т̣хабра̄хман̣асса сӣсам̣ пха̄лесса̄мӣ’’ти а̄ка̄се ат̣т̣ха̄си. там̣ аччхарийам̣ дисва̄ ра̄джа̄ бра̄хман̣о ча сӣгхам̣ саббе бандхана̄ мочесум̣.

атха маха̄джано екакола̄халам̣ катва̄ сахаса̄ йан̃н̃а̄ва̄т̣ам̣ аджджхоттхаритва̄ кхан̣д̣аха̄ласса екекам̣ лед̣д̣уппаха̄рам̣ денто таттхева нам̣ джӣвитаккхайам̣ па̄петва̄ ра̄джа̄нампи ма̄ретум̣ а̄рабхи. бодхисатто пуретарамева питарам̣ палиссаджитва̄ т̣хито ма̄ретум̣ на ада̄си. маха̄джано ‘‘джӣвитам̣ та̄васса па̄паран̃н̃о дема, чхаттам̣ панасса на дасса̄ма, нагаре ва̄сам̣ ва̄ на дасса̄ма, там̣ чан̣д̣а̄лам̣ катва̄ бахинагаре ва̄са̄песса̄ма̄’’ти ра̄джавесам̣ ха̄ретва̄ ка̄са̄вам̣ нива̄са̄петва̄ халиддипилотика̄йа сӣсам̣ вет̣хетва̄ чан̣д̣а̄лам̣ катва̄ чан̣д̣а̄лага̄мам̣ пахин̣им̣су. йе пана там̣ пасугха̄тайан̃н̃ам̣ йаджим̣су чева йаджа̄песун̃ча анумодим̣су ча, саббе те нирайапара̄йана̄ ахесум̣. тена̄ха бхагава̄ –

‘‘саббе патит̣т̣ха̄ нирайам̣, йатха̄ там̣ па̄пакам̣ каритва̄на;

на хи па̄пакаммам̣ катва̄, лаббха̄ сугатим̣ ито ганту’’нти. (джа̄. 2.22.1143);

атха сабба̄пи ра̄джапариса̄ на̄гара̄ чева джа̄напада̄ ча сама̄гантва̄ бодхисаттам̣ радждже абхисин̃чим̣су. со дхаммена раджджам̣ ануса̄санто там̣ аттано маха̄джанасса ча ака̄ран̣енева уппаннам̣ анайабйасанам̣ ануссаритва̄ сам̣вегаджа̄то пун̃н̃акирийа̄су бхиййосоматта̄йа усса̄хаджа̄то маха̄да̄нам̣ паваттеси, сӣла̄ни раккхи, упосатхакаммам̣ сама̄дийи. тена вуттам̣ –

46. ‘‘тада̄хам̣ йаджана̄ мутто, никкханто йан̃н̃ава̄т̣ато;

сам̣вегам̣ джанайитва̄на, маха̄да̄нам̣ паваттайи’’нти. – а̄ди;

таттха йаджана̄ муттоти кхан̣д̣аха̄лена вихитайан̃н̃авидхито вуттанайена гха̄тетаббато мутто. никкханто йан̃н̃ава̄т̣атоти абхисекакаран̣аттха̄йа усса̄хаджа̄тена маха̄джанена саддхим̣ тато йан̃н̃абхӯмито ниггато. сам̣вегам̣ джанайитва̄на̄ти евам̣ ‘‘бахуантара̄йо локасаннива̄со’’ти ативийа сам̣вегам̣ уппа̄детва̄. маха̄да̄нам̣ паваттайинти чха да̄наса̄ла̄йо ка̄ра̄петва̄ махата̄ дханапаричча̄гена вессантарада̄насадисам̣ маха̄да̄намада̄сим̣. етена абхисекакаран̣ато пат̣т̣ха̄йа тасса маха̄да̄насса паваттитабха̄вам̣ дассети.

47. даккхин̣еййе адатва̄на̄ти даккхин̣а̄рахе пуггале деййадхаммам̣ апариччаджитва̄. апи чхаппан̃ча раттийоти аппекада̄ чхапи пан̃чапи раттийо аттано пиванакха̄данабхун̃джана̄ни на каромӣти дассети.

тада̄ кира бодхисатто сакаладжамбудӣпам̣ уннан̇галам̣ катва̄ маха̄мегхо вийа абхивассанто маха̄да̄нам̣ паваттеси. таттха кин̃ча̄пи да̄наса̄ла̄су аннапа̄на̄диул̣а̄рул̣а̄рапан̣ӣтапан̣ӣтамева йа̄чака̄нам̣ йатха̄ручитам̣ дивасе дивасе дӣйати, татха̄пи аттано саджджитам̣ а̄ха̄рам̣ ра̄джа̄рахабходжанампи йа̄чака̄нам̣ адатва̄ на бхун̃джати, там̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘на̄хам̣ пива̄мӣ’’тиа̄ди.

48. ида̄ни татха̄ йа̄чака̄нам̣ да̄не ка̄ран̣ам̣ дассенто упамам̣ та̄ва а̄харати ‘‘йатха̄пи ва̄н̣иджо на̄ма̄’’тиа̄дина̄. тассаттхо – йатха̄ на̄ма ва̄н̣иджо бхан̣д̣ат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ аппена па̄бхатена бахум̣ бхан̣д̣ам̣ виккин̣итва̄ випулам̣ бхан̣д̣асанничайам̣ катва̄ десака̄лам̣ джа̄нанто йаттхасса ла̄бхо удайо маха̄ хоти, таттха десе ка̄ле ва̄ там̣ бхан̣д̣ам̣ харати упанети виккин̣а̄ти.

49. сакабхутта̄пӣти сакабхуттатопи аттана̄ парибхуттатопи. ‘‘сакапарибхутта̄пӣ’’типи па̄т̣хо. парети парасмим̣ пат̣игга̄хакапуггале. сатабха̄готи анекасатабха̄го а̄йатим̣ бхависсати. идам̣ вуттам̣ хоти – йатха̄ ва̄н̣иджена кӣтабхан̣д̣ам̣ таттхева авиккин̣итва̄ татха̄рӯпе десе ка̄ле ча виккин̣ийама̄нам̣ бахум̣ удайам̣ випулам̣ пхалам̣ хоти, татхева аттано сантакам̣ аттана̄ анупабхун̃джитва̄ парасмим̣ пат̣игга̄хакапуггале диннам̣ махаппхалам̣ анекасатабха̄го бхависсати, тасма̄ аттана̄ абхун̃джитва̄пи парасса да̄таббамева̄ти. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄ – ‘‘тираччха̄нагате да̄нам̣ датва̄ сатагун̣а̄ даккхин̣а̄ па̄т̣икан̇кхитабба̄. путхуджджанадуссӣле да̄нам̣ датва̄ сахассагун̣а̄’’ти (ма. ни. 3.379) виттха̄ро. апарампи вуттам̣ ‘‘евам̣ че, бхиккхаве, сатта̄ джа̄неййум̣ да̄насам̣вибха̄гасса випа̄кам̣, йатха̄хам̣ джа̄на̄ми, на адатва̄ бхун̃джеййум̣, на ча несам̣ маччхерамалам̣ читтам̣ парийа̄да̄йа тит̣т̣хеййа. йопи несам̣ асса чаримо а̄лопо чаримам̣ кабал̣ам̣, татопи на асам̣вибхаджитва̄ бхун̃джеййу’’нтиа̄ди (итиву. 26).

50. етаматтхавасам̣ н̃атва̄ти етам̣ да̄насса махаппхалабха̄васан̇кха̄тан̃чева самма̄самбодхийа̄ паччайабха̄васан̇кха̄тан̃ча аттхавасам̣ ка̄ран̣ам̣ джа̄нитва̄. на пат̣иккама̄ми да̄натоти да̄напа̄рамито ӣсакампи на ниватта̄ми абхиккама̄ми ева. киматтхам̣? самбодхиманупаттийа̄ти самбодхим̣ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ ануппаттийа̄ ануппаттийаттхам̣, адхигантунти аттхо.

тада̄ бодхисатто маха̄джанена питари чан̣д̣а̄лага̄мам̣ павесите да̄таббайуттакам̣ париббайам̣ да̄песи нива̄сана̄ни па̄рупана̄ни ча. сопи нагарам̣ пависитум̣ алабханто бодхисатте уййа̄накӣл̣а̄диаттхам̣ бахигате упасан̇камати, путтасан̃н̃а̄йа пана на вандати, на ан̃джаликаммам̣ кароти, ‘‘чирам̣ джӣва, са̄мӣ’’ти вадати. бодхисаттопи дит̣т̣хадивасе атирекасамма̄нам̣ кароти. со евам̣ дхаммена раджджам̣ ка̄ретва̄ а̄йупарийоса̄не сапарисо девалокам̣ пӯреси.

тада̄ кхан̣д̣аха̄ло девадатто ахоси, готамӣ девӣ маха̄ма̄йа̄, чанда̄ ра̄джадхӣта̄ ра̄хулама̄та̄, ва̄суло ра̄хуло, села̄ уппалаван̣н̣а̄, сӯро маха̄кассапо, бхаддасено маха̄моггалла̄но, сӯрийакума̄ро са̄рипутто, чандара̄джа̄ локана̄тхо.

тасса идха̄пи пуббе вуттанайенева йатха̄рахам̣ сесапа̄рамийо ниддха̄ретабба̄. тада̄ кхан̣д̣аха̄ласса каккхал̣апхарусабха̄вам̣ джа̄нантопи аджджхупеккхитва̄ дхаммена самена ат̣т̣асса виниччхайо, атта̄нам̣ ма̄ретука̄массева кхан̣д̣аха̄ласса татха̄ йан̃н̃авидха̄нам̣ джа̄нитва̄пи тасса упари читтаппакопа̄бха̄во, аттано парисам̣ гахетва̄ питу сатту бхавитум̣ саматтхопи ‘‘ма̄дисасса на̄ма гарӯхи виродхо на йутто’’ти атта̄нам̣ пурисапасум̣ катва̄ гха̄та̄петука̄масса питу а̄н̣а̄йам̣ ават̣т̣ха̄нам̣, косийа̄ асим̣ гахетва̄ сӣсам̣ чхиндитум̣ упаккаманте пурохите аттано питари путте саббасаттесу ча метта̄пхаран̣ена самачиттата̄, маха̄джане питарам̣ ма̄ретум̣ упаккаманте сайам̣ палиссаджитва̄ тасса джӣвитада̄нан̃ча, дивасе дивасе вессантарада̄насадисам̣ маха̄да̄нам̣ дадатопи да̄нена атиттабха̄во, маха̄джанена чан̣д̣а̄лесу ва̄са̄питасса питу да̄таббайуттакам̣ датва̄ посанам̣, маха̄джанам̣ пун̃н̃акирийа̄су патит̣т̣ха̄пананти евама̄дайо гун̣а̄нубха̄ва̄ ниддха̄ретабба̄ти.

чандакума̄рачарийа̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.