6. нимира̄джачарийа̄ван̣н̣ана̄

40. чхат̣т̣хе митхила̄йам̣ пуруттамети митхила̄на̄маке видеха̄нам̣ уттаманагаре. ними на̄ма маха̄ра̄джа̄ти немим̣ гхат̣енто вийа уппанно ‘‘нимӣ’’ти ладдхана̄мо, махантехи да̄насӣла̄дигун̣ависесехи махата̄ ча ра̄джа̄нубха̄вена саманна̄гататта̄ маханто ра̄джа̄ти маха̄ра̄джа̄. пан̣д̣ито кусалаттхикоти аттано ча паресан̃ча пун̃н̃аттхико.

атӣте кира видехарат̣т̣хе митхила̄нагаре амха̄кам̣ бодхисатто магхадево на̄ма ра̄джа̄ ахоси. со чатура̄сӣти вассасахасса̄ни кума̄ракӣл̣ам̣ кӣл̣итва̄ чатура̄сӣти вассахасса̄ни упараджджам̣ ка̄ретва̄ чатура̄сӣти вассасахасса̄ни раджджам̣ ка̄ренто ‘‘йада̄ ме сирасмим̣ палита̄ни пассеййа̄си, тада̄ ме а̄рочеййа̄сӣ’’ти каппакасса ватва̄ апарабха̄ге тена палита̄ни дисва̄ а̄рочите суван̣н̣асан̣д̣а̄сена уддхара̄петва̄ хаттхе патит̣т̣ха̄петва̄ палитам̣ олокетва̄ ‘‘па̄тубхӯто кхо майхам̣ девадӯто’’ти сам̣вегаджа̄то ‘‘ида̄ни майа̄ паббаджитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти чинтетва̄ сатасахассут̣т̣ха̄накам̣ га̄маварам̣ каппакасса датва̄ джет̣т̣хакума̄рам̣ паккоса̄петва̄ тасса –

‘‘уттаман̇гаруха̄ майхам̣, име джа̄та̄ вайохара̄;

па̄тубхӯта̄ девадӯта̄, паббаджджа̄самайо мама̄’’ти. (джа̄. 1.1.9) –

ватва̄ са̄дхукам̣ радждже самануса̄ситва̄ йадипи аттано ан̃н̃а̄нипи чатура̄сӣти вассасахасса̄ни а̄йу аттхи, евам̣ сантепи маччуно сантике т̣хитам̣ вийа атта̄нам̣ ман̃н̃ама̄но сам̣виггахадайо паббаджджам̣ рочети. тена вуттам̣ –

‘‘сирасмим̣ палитам̣ дисва̄, магхадево дисампати;

сам̣вегам̣ алабхӣ дхӣро, паббаджджам̣ самарочайӣ’’ти. (ма. ни. ат̣т̣ха. 2.309);

со путтам̣ ‘‘имина̄ва нӣха̄рена ваттеййа̄си йатха̄ майа̄ пат̣ипаннам̣, ма̄ кхо твам̣ антимапурисо ахосӣ’’ти овадитва̄ нагара̄ никкхамма бхиккхупаббаджджам̣ паббаджитва̄ чатура̄сӣти вассасахасса̄ни джха̄насама̄паттӣхи вӣтина̄метва̄ а̄йупарийоса̄не брахмалокапара̄йано ахоси. путтописса бахӯни вассасахасса̄ни дхаммена раджджам̣ ка̄ретва̄ тенева упа̄йена паббаджитва̄ брахмалокапара̄йано ахоси. татха̄ тасса путто, татха̄ тасса путтоти евам̣ двӣхи ӯна̄ни чатура̄сӣти кхаттийасахасса̄ни сӣсе палитам̣ дисва̄ва паббаджита̄ни. атха бодхисатто брахмалоке т̣хитова ‘‘паваттати ну кхо майа̄ мануссалоке катам̣ калйа̄н̣ам̣ на паваттатӣ’’ти а̄вадждженто аддаса ‘‘еттакам̣ аддха̄нам̣ паваттам̣, ида̄ни наппаваттиссатӣ’’ти. со ‘‘на кхо пана̄хам̣ майхам̣ павен̣ийа̄ уччхиджджитум̣ дасса̄мӣ’’ти аттано вам̣се джа̄таран̃н̃о ева аггамахесийа̄ куччхимхи пат̣исандхим̣ ган̣хитва̄ аттано вам̣сасса немим̣ гхат̣енто вийа ниббатто. тена вуттам̣ ‘‘немим̣ гхат̣енто вийа уппанноти нимӣти ладдхана̄мо’’ти.

тасса хи на̄маггахан̣адивасе питара̄ а̄нӣта̄ лаккхан̣апа̄т̣хака̄. лаккхан̣а̄ни олокетва̄ ‘‘маха̄ра̄джа, айам̣ кума̄ро тумха̄кам̣ вам̣сам̣ пагган̣ха̄ти, питупита̄махехипи маха̄нубха̄во маха̄пун̃н̃о’’ти бйа̄карим̣су. там̣ сутва̄ ра̄джа̄ йатха̄вуттенаттхена ‘‘нимӣ’’тисса на̄мам̣ ака̄си, со дахарака̄лато пат̣т̣ха̄йа сӣле упосатхакамме ча йуттаппайутто ахоси. атхасса пита̄ пуриманайенева палитам̣ дисва̄ каппакасса га̄маварам̣ датва̄ путтам̣ радждже самануса̄ситва̄ нагара̄ никкхамма паббаджитва̄ джха̄на̄ни ниббаттетва̄ брахмалокапара̄йано ахоси.

нимира̄джа̄ пана да̄наджджха̄сайата̄йа чатӯсу нагарадва̄ресу нагарамаджджхе ча̄ти пан̃ча да̄наса̄ла̄йо ка̄ретва̄ маха̄да̄нам̣ паваттеси. екека̄йа да̄наса̄ла̄йа сатасахассам̣ сатасахассам̣ катва̄ девасикам̣ пан̃часатасахасса̄ни париччаджи, пан̃ча сӣла̄ни раккхи, паккхадивасесу упосатхакаммам̣ сама̄дийи, маха̄джанампи да̄на̄дӣсу пун̃н̃есу сама̄дапеси, саггамаггам̣ а̄чиккхи, нирайабхайена таджджеси, па̄пато нива̄реси. тасса ова̄де т̣хатва̄ маха̄джано да̄на̄дӣни пун̃н̃а̄ни катва̄ тато чуто девалоке ниббатти, девалоко парипӯри, нирайо туччхо вийа ахоси. тада̄ пана аттано да̄наджджха̄сайасса ул̣а̄рабха̄вам̣ сависесам̣ да̄напа̄рамийа̄ пӯритабха̄ван̃ча паведенто саттха̄ –

41. ‘‘тада̄хам̣ ма̄пайитва̄на, чатусса̄лам̣ чатуммукхам̣;

таттха да̄нам̣ паваттесим̣, мигапаккхинара̄дина’’нти. – а̄дима̄ха;

таттха тада̄ти тасмим̣ нимира̄джака̄ле. ма̄пайитва̄на̄ти ка̄ра̄петва̄. чатусса̄ланти чатӯсу диса̄су самбандхаса̄лам̣. чатуммукханти чатӯсу диса̄су чатӯхи два̄рехи йуттам̣. да̄наса̄ла̄йа хи махантабха̄вато деййадхаммасса йа̄чакаджанасса ча бахубха̄вато на сакка̄ екенева два̄рена да̄надхаммам̣ парийантам̣ ка̄тум̣ деййадхамман̃ча парийоса̄петунти са̄ла̄йа чатӯсу диса̄су чатта̄ри маха̄два̄ра̄ни ка̄ра̄песи. таттха два̄рато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва кон̣а̄ деййадхаммо ра̄сикато тит̣т̣хати. арун̣уггам̣ а̄дим̣ катва̄ йа̄ва пакатийа̄ сам̣весанака̄ло, та̄ва да̄нам̣ паваттети. итарасмимпи ка̄ле анекасата̄ падӣпа̄ джха̄йанти. йада̄ йада̄ аттхика̄ а̄гаччханти, тада̄ тада̄ дӣйатева. тан̃ча да̄нам̣ на капан̣аддхикаваниббакайа̄чака̄нан̃н̃ева, атха кхо ад̣д̣ха̄нам̣ маха̄бхога̄нампи упакаппанавасена маха̄судассанада̄насадисам̣ ул̣а̄ратарапан̣ӣтатара̄нам̣ деййадхамма̄нам̣ париччаджанато саббепи сакаладжамбудӣпава̄сино манусса̄ пат̣иггахесун̃чева парибхун̃джим̣су ча. сакаладжамбудӣпан̃хи уннан̇галам̣ катва̄ маха̄пурисо тада̄ маха̄да̄нам̣ паваттеси. йатха̄ ча манусса̄нам̣, евам̣ мигапаккхике а̄дим̣ катва̄ тираччха̄нагата̄нампи да̄наса̄ла̄йа бахи екаманте тесам̣ упакаппанавасена да̄нам̣ паваттеси. тена вуттам̣ – ‘‘таттха да̄нам̣ паваттесим̣, мигапаккхинара̄дина’’нти. на кевалан̃ча тираччха̄на̄намева, пета̄нампи дивасе дивасе паттим̣ да̄песи. йатха̄ ча екисса̄ да̄наса̄ла̄йа, евам̣ пан̃часупи да̄наса̄ла̄су да̄нам̣ паваттиттха. па̄л̣ийам̣ пана ‘‘тада̄хам̣ ма̄пайитва̄на, чатусса̄лам̣ чатуммукха’’нти екам̣ вийа вуттам̣, там̣ нагарамаджджхе да̄наса̄лам̣ сандха̄йа вуттам̣.

42. ида̄ни таттха деййадхаммам̣ екадесена дассенто ‘‘аччха̄данан̃ча сайанам̣, аннам̣ па̄нан̃ча бходжана’’нти а̄ха.

таттха аччха̄дананти кхомасукхума̄дина̄на̄видханива̄санапа̄рупанам̣. сайананти ман̃чапаллан̇ка̄дин̃чева гонакачиттака̄дин̃ча анекавидхам̣ сайитаббакам̣, а̄санампи четтха сайанаггахан̣енева гахитанти дат̣т̣хаббам̣. аннам̣ па̄нан̃ча бходжананти тесам̣ тесам̣ сатта̄нам̣ йатха̄бхиручитам̣ на̄наггарасам̣ аннан̃чева па̄нан̃ча авасит̣т̣хам̣ на̄на̄видхабходжанавикатин̃ча. аббоччхиннам̣ каритва̄на̄ти а̄рамбхато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва а̄йупарийоса̄на̄ ахораттам̣ авиччхиннам̣ катва̄.

43-4. ида̄ни тасса да̄насса самма̄самбодхим̣ а̄раббха да̄напа̄рамибха̄вена паваттитабха̄вам̣ дассенто йатха̄ тада̄ аттано аджджха̄сайо паватто, там̣ упама̄йа дассетум̣ ‘‘йатха̄пи севако’’тиа̄дима̄ха. тассаттхо – йатха̄ на̄ма севакапурисо аттано са̄микам̣ ка̄ла̄нука̄лам̣ севанавасена упагато ладдхаббадханахету ка̄йена ва̄ча̄йа манаса̄ саббатха̄пи ка̄йавачӣманокаммехи йатха̄ со а̄ра̄дхито хоти, евам̣ а̄ра̄дханӣйам̣ а̄ра̄дханамева есати гавесати, татха̄ ахампи бодхисаттабхӯто садевакасса локасса са̄мибхӯтам̣ ануттарам̣ буддхабха̄вам̣ севетука̄мо тасса а̄ра̄дханаттхам̣ саббабхаве саббасмим̣ ниббаттаниббаттабхаве да̄напа̄рамипарипӯран̣авасена да̄нена саббасатте сантаппетва̄ бодхисан̇кха̄тато арийамагган̃а̄н̣ато джа̄татта̄ ‘‘бодхиджа’’нти ладдхана̄мам̣ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ парато саббатха̄ на̄нӯпа̄йехи есисса̄ми гавесисса̄ми, там̣ уттамам̣ бодхим̣ самма̄самбодхим̣ джӣвитапаричча̄га̄дим̣ йам̣кин̃чи катва̄ иччха̄ми абхипаттхемӣти.

евамидха да̄наджджха̄сайасса ул̣а̄рабха̄вам̣ дассетум̣ да̄напа̄рамивасенева десана̄ ката̄. джа̄такадесана̄йам̣ панасса сӣлапа̄рамиа̄дӣнампи парипӯран̣ам̣ вибха̄витамева, татха̄ хисса хет̣т̣ха̄ вуттанайенева сӣла̄дигун̣ехи атта̄нам̣ алан̇каритва̄ маха̄джанам̣ таттха патит̣т̣хапентасса ова̄де т̣хатва̄ ниббаттадевата̄ судхамма̄йам̣ девасабха̄йам̣ саннипатита̄ ‘‘ахо амха̄кам̣ нимира̄джа̄нам̣ нисса̄йа майам̣ имам̣ сампаттим̣ патта̄, еварӯпа̄пи на̄ма ануппанне буддхе маха̄джанасса буддхакиччам̣ са̄дхайама̄на̄ аччхарийаманусса̄ локе уппаджджантӣ’’ти маха̄пурисасса гун̣е ван̣н̣ента̄ абхиттхавим̣су. тена вуттам̣ –

‘‘аччхерам̣ вата локасмим̣, уппаджджанти вичаккхан̣а̄;

йада̄ аху нимира̄джа̄, пан̣д̣ито кусалаттхико’’ти. (джа̄. 2.22.421) –

а̄ди.

там̣ сутва̄ саккам̣ дева̄наминдам̣ а̄дим̣ катва̄ саббе дева̄ бодхисаттам̣ дат̣т̣хука̄ма̄ ахесум̣. атхекадивасам̣ маха̄пурисасса упосатхикасса упарипа̄са̄даварагатасса паччхимайа̄ме паллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄ нисиннасса евам̣ четасо паривитакко удапа̄ди ‘‘да̄нам̣ ну кхо варам̣, уда̄ху брахмачарийа’’нти. со там̣ аттано кан̇кхам̣ чхиндитум̣ на̄саккхи. тасмим̣ кхан̣е саккасса бхаванам̣ ун̣ха̄ка̄рам̣ дассеси. сакко там̣ ка̄ран̣ам̣ а̄вадждженто бодхисаттам̣ татха̄ витаккентам̣ дисва̄ ‘‘хандасса витаккам̣ чхиндисса̄мӣ’’ти а̄гантва̄ пурато т̣хито тена ‘‘коси тва’’нти пут̣т̣хо аттано девара̄джабха̄вам̣ а̄рочетва̄ ‘‘ким̣, маха̄ра̄джа, чинтесӣ’’ти вутте таматтхам̣ а̄рочеси. сакко брахмачарийамева уттамам̣ катва̄ дассенто –

‘‘хӣнена брахмачарийена, кхаттийе упападжджати;

маджджхимена ча деваттам̣, уттамена висуджджхати.

‘‘на хете сулабха̄ ка̄йа̄, йа̄чайогена кеначи;

йе ка̄йе упападжджанти, анага̄ра̄ тапассино’’ти. (джа̄. 2.22.429-430) –

а̄ха.

таттха путхутиттха̄йатанесу метхунавиратиматтам̣ хӣнам̣ брахмачарийам̣ на̄ма, тена кхаттийакуле упападжджати. джха̄насса упача̄раматтам̣ маджджхимам̣ на̄ма, тена деваттам̣ упападжджати. ат̣т̣хасама̄паттиниббаттанам̣ пана уттамам̣ на̄ма, тена брахмалоке ниббаттати. тан̃хи ба̄хирака̄ ‘‘нибба̄на’’нти катхенти. тена̄ха ‘‘висуджджхатӣ’’ти. са̄сане пана парисуддхасӣласса бхиккхуно ан̃н̃атарам̣ деваника̄йам̣ паттхентасса брахмачарийачетана̄ хӣната̄йа хӣнам̣ на̄ма, тена йатха̄паттхите девалоке ниббаттати. парисуддхасӣласса ат̣т̣хасама̄паттиниббаттанам̣ маджджхимам̣ на̄ма, тена брахмалоке ниббаттати. парисуддхасӣласса пана випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ арахаттаппатти уттамам̣ на̄ма, тена висуджджхатӣти. ити сакко ‘‘маха̄ра̄джа, да̄нато брахмачарийава̄сова сатагун̣ена сахассагун̣ена сатасахассагун̣ена махаппхало’’ти ван̣н̣еси. ка̄йа̄ти брахмаган̣а̄. йа̄чайогена̄ти йа̄чанайуттена. ‘‘йа̄джайогена̄’’типи па̄л̣и, йаджанайуттена, да̄найуттена̄ти аттхо. тапассиноти тапанисситака̄. има̄йапи га̄тха̄йа брахмачарийава̄сассева маха̄нубха̄ватам̣ дӣпети. еван̃ча пана ватва̄ ‘‘кин̃ча̄пи, маха̄ра̄джа, да̄нато брахмачарийамева махаппхалам̣, двепи панете маха̄пурисакаттабба̄ва. двӣсупи аппаматто хутва̄ да̄нан̃ча дехи сӣлан̃ча раккха̄хӣ’’ти ватва̄ там̣ овадитва̄ сакат̣т̣ха̄намева гато.

атха нам̣ деваган̣о ‘‘маха̄ра̄джа, кухим̣ гататтха̄’’ти а̄ха. сакко ‘‘митхила̄йам̣ нимиран̃н̃о кан̇кха чхиндиту’’нти таматтхам̣ пака̄сетва̄ бодхисаттасса гун̣е виттха̄рато ван̣н̣еси. там̣ сутва̄ дева̄ ‘‘маха̄ра̄джа, майхам̣ нимира̄джа̄нам̣ дат̣т̣хука̄мамха̄, са̄дху нам̣ паккоса̄пехӣ’’ти вадим̣су. сакко ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхитва̄ ма̄талим̣ а̄мантеси – ‘‘гаччха нимира̄джа̄нам̣ веджайантам̣ а̄ропетва̄ а̄нехӣ’’ти. со ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхитва̄ ратхена гантва̄ таттха маха̄саттам̣ а̄ропетва̄ тена йа̄чито йатха̄каммам̣ па̄пакаммӣнам̣ пун̃н̃акаммӣнан̃ча т̣ха̄на̄ни а̄чиккханто ануккамена девалокам̣ неси. дева̄пи кхо ‘‘нимира̄джа̄ а̄гато’’ти сутва̄ диббагандхава̄сапуппхахаттха̄ йа̄ва читтакӯт̣адва̄ракот̣т̣хака̄ паччуггантва̄ маха̄саттам̣ диббагандха̄дӣхи пӯджента̄ судхаммам̣ девасабхам̣ а̄найим̣су. ра̄джа̄ ратха̄ отаритва̄ девасабхам̣ пависитва̄ саккена саддхим̣ ека̄сане нисӣдитва̄ тена диббехи ка̄мехи нимантийама̄но ‘‘алам̣, маха̄ра̄джа, майхам̣ имехи йа̄читакӯпамехи ка̄мехӣ’’ти пат̣иккхипитва̄ анекапарийа̄йена дхаммам̣ десетва̄ мануссаган̣ана̄йа сатта̄хамева т̣хатва̄ ‘‘гаччха̄махам̣ мануссалокам̣, таттха да̄на̄дӣни пун̃н̃а̄ни карисса̄мӣ’’ти а̄ха. сакко ‘‘нимира̄джа̄нам̣ митхилам̣ нехӣ’’ти ма̄талим̣ а̄н̣а̄песи. со там̣ веджайантаратхам̣ а̄ропетва̄ па̄чӣнадиса̄бха̄гена митхилам̣ па̄пун̣и. маха̄джано диббаратхам̣ дисва̄ ран̃н̃о паччуггаманам̣ ака̄си. ма̄тали сӣхапан̃джаре маха̄саттам̣ ота̄ретва̄ а̄пуччхитва̄ сакат̣т̣ха̄намева гато. маха̄джанопи ра̄джа̄нам̣ парива̄ретва̄ ‘‘кӣдисо, дева, девалоко’’ти пуччхи. ра̄джа̄ девалокасампаттим̣ ван̣н̣етва̄ ‘‘тумхепи да̄на̄дӣни пун̃н̃а̄ни каротха, евам̣ тасмим̣ девалоке уппаджджиссатха̄’’ти дхаммам̣ десеси. со апарабха̄ге пуббе вуттанайена палитам̣ дисва̄ путтасса раджджам̣ пат̣иччха̄петва̄ ка̄ме паха̄йа паббаджитва̄ чатта̄ро брахмавиха̄ре бха̄ветва̄ брахмалокӯпаго ахоси.

тада̄ сакко ануруддхо ахоси. ма̄тали а̄нандо. чатура̄сӣти ра̄джасахасса̄ни буддхапариса̄. нимира̄джа̄ локана̄тхо.

тасса идха̄пи хет̣т̣ха̄ вуттанайенева бодхисамбха̄ра̄ ниддха̄ретабба̄. татха̄ брахмалокасампаттим̣ паха̄йа пуббе аттана̄ паваттитам̣ калйа̄н̣аваттам̣ ануппабандхесса̄мӣти маха̄карун̣а̄йа мануссалоке ниббаттанам̣, ул̣а̄ро да̄наджджха̄сайо, таданурӯпа̄ да̄на̄дӣсу пат̣ипатти, маха̄джанасса ча таттха патит̣т̣ха̄панам̣, йа̄ва деваманусса̄нам̣ паттхат̣айасата̄, саккасса девара̄джасса упасан̇камане ативимхайата̄, тена диббасампаттийа̄ нимантийама̄нопи там̣ аналан̇каритва̄ пун̃н̃асамбха̄рапарибрӯханаттхам̣ пуна мануссава̄сӯпагаманам̣, ла̄бхасампаттӣсу саббаттха алаггабха̄воти евама̄дайо гун̣а̄нубха̄ва̄ ниддха̄ретабба̄ти.

нимира̄джачарийа̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.