5. маха̄говиндачарийа̄ван̣н̣ана̄
пан̃чаме саттара̄джапурохитоти саттабхӯа̄дӣнам̣ саттаннам̣ ра̄джӯнам̣ саббакичча̄нуса̄сакапурохито. пӯджито нарадевехӣти техи ева ан̃н̃ехи ча джамбудӣпе саббехева кхаттийехи чатупаччайапӯджа̄йа сакка̄расамма̄нена ча пӯджито. маха̄говиндабра̄хман̣оти маха̄нубха̄вата̄йа говиндасса̄бхисекена абхиситтата̄йа ча ‘‘маха̄говиндо’’ти сан̇кхам̣ гато бра̄хман̣о, абхиситтака̄лато пат̣т̣ха̄йа хи бодхисаттасса айам̣ саман̃н̃а̄ джа̄та̄, на̄мена пана джотипа̄ло на̄ма. тасса кира джа̄тадивасе сабба̄вудха̄ни джотим̣су. ра̄джа̄пи паччӯсасамайе аттано ман̇гала̄вудхам̣ паджджалитам̣ дисва̄ бхӣто аттано пурохитам̣ бодхисаттасса питарам̣ упат̣т̣ха̄нам̣ а̄гатам̣ пуччхитва̄ ‘‘ма̄ бха̄йи, маха̄ра̄джа, майхам̣ путто джа̄то, тасса̄нубха̄вена на кевалам̣ ра̄джагехейева, сакаланагарепи а̄вудха̄ни паджджалим̣су, на там̣ нисса̄йа туйхам̣ антара̄йо аттхи, сакаладжамбудӣпе пана пан̃н̃а̄йа тена само на бхависсати, тассетам̣ пуббанимитта’’нти пурохитена самасса̄сито тут̣т̣хачитто ‘‘кума̄расса кхӣрамӯлам̣ хотӯ’’ти сахассам̣ датва̄ ‘‘вайаппаттака̄ле майхам̣ дассетха̄’’ти а̄ха. со вуддхиппатто апарабха̄ге аламаттхадассо саттаннам̣ ра̄джӯнам̣ саббакичча̄нуса̄сако хутва̄ паббаджитва̄ ча сатте дит̣т̣хадхаммикасампара̄йикехи анаттхехи па̄летва̄ аттхехи нийоджеси. ити джотитатта̄ па̄ланасаматтхата̄йа ча ‘‘джотипа̄ло’’тисса на̄мам̣ акам̣су. тена вуттам̣ ‘‘на̄мена джотипа̄ло на̄ма̄’’ти (дӣ. ни. 2.304).
таттха бодхисатто дисампатисса на̄ма ран̃н̃о пурохитасса говиндабра̄хман̣асса путто хутва̄ аттано питу тасса ча ран̃н̃о аччайена тасса путто рен̣у, саха̄йа̄ часса саттабхӯ, брахмадатто, вессабхӯ, бхарато, две ча дхатарат̣т̣ха̄ти име сатта ра̄джа̄но йатха̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ на виваданти. евам̣ радждже патит̣т̣ха̄петва̄ тесам̣ аттхадхамме ануса̄санто джамбудӣпатале саббесам̣ ра̄джӯнам̣ ан̃н̃есан̃ча бра̄хман̣а̄нам̣ девана̄гагахапатика̄нам̣ саккато гарукато ма̄нито пӯджито апачито уттамам̣ га̄рават̣т̣ха̄нам̣ патто ахоси. тасса аттхадхаммесу кусалата̄йа ‘‘маха̄говиндо’’твева саман̃н̃а̄ удапа̄ди. йатха̄ха ‘‘говиндо вата, бхо бра̄хман̣о, маха̄говиндо вата, бхо бра̄хман̣о’’ти (дӣ. ни. 2.305). тена вуттам̣ –
37. ‘‘пуна̄парам̣ йада̄ хоми, саттара̄джапурохито;
пӯджито нарадевехи, маха̄говиндабра̄хман̣о’’ти.
атха бодхисаттасса пун̃н̃а̄нубха̄васамусса̄хитехи ра̄джӯхи тесам̣ ануйуттехи кхаттийехи бра̄хман̣агахапатикехи негамаджа̄нападехи ча упарӯпари упанӣто самантато махогхо вийа аджджхоттхарама̄но апаримеййо ул̣а̄ро ла̄бхасакка̄ро уппаджджи, йатха̄ там̣ апарима̄н̣а̄су джа̄тӣсу упачитавипулапун̃н̃асан̃чайасса ул̣а̄ра̄бхиджа̄тасса парисуддхасӣла̄ча̄расса песаласса парийода̄тасаббасиппасса саббасаттесу путтасадисамаха̄карун̣а̄виппха̄расиниддхамудухадайасса. со чинтеси – ‘‘етарахи кхо майхам̣ маха̄ла̄бхасакка̄ро, йам̣нӯна̄хам̣ имина̄ саббасатте сантаппетва̄ да̄напа̄рамим̣ парипӯреййа’’нти. со нагарасса маджджхе чатӯсу два̄ресу аттано нивесанадва̄рети чха да̄наса̄ла̄йо ка̄ретва̄ девасикам̣ апаримитадханапаричча̄гена маха̄да̄нам̣ паваттеси. йам̣ йам̣ упа̄йанам̣ а̄нӣйати, йан̃ча аттано аттха̄йа абхисан̇кхарӣйати, саббам̣ там̣ да̄наса̄ла̄су ева песеси. евам̣ дивасе дивасе маха̄паричча̄гам̣ каронтасса часса читтасса титти ва̄ сантосо ва̄ на̄хоси, куто пана сан̇кочо. да̄нагган̃часса ла̄бха̄са̄йа а̄гаччхантехи деййадхаммам̣ гахетва̄ гаччхантехи ча маха̄саттасса ча гун̣ависесе киттайантехи маха̄джанака̄йехи антонагарам̣ бахинагаран̃ча самантато екогхабхӯтам̣ каппавут̣т̣ха̄намаха̄ва̄йусан̇гхат̣т̣апариббхамитам̣ вийа маха̄самуддам̣ екакола̄халам̣ еканинна̄дам̣ ахоси. тена вуттам̣ –
38. ‘‘тада̄хам̣ саттараджджесу, йам̣ ме а̄си упа̄йанам̣;
тена деми маха̄да̄нам̣, аккхобхам̣ са̄гарӯпама’’нти.
таттха тада̄ханти йада̄ саттара̄джапурохито маха̄говиндабра̄хман̣о хоми, тада̄ ахам̣. саттараджджесӯти рен̣уа̄дӣнам̣ саттаннам̣ ра̄джӯнам̣ раджджесу. аккхобханти аббхантарехи ча ба̄хирехи ча паччаттхикехи аппат̣иседханӣйата̄йа кеначи аккхобханӣйам̣. ‘‘аччуббха’’нтипи па̄т̣хо. атипун̣н̣ада̄наджджха̄сайасса деййадхаммасса ча ул̣а̄рабха̄вена випулабха̄вена ча ативийа парипун̣н̣анти аттхо. са̄гарӯпаманти са̄гарасадисам̣, йатха̄ са̄гаре удакам̣ сакаленапи локена харантена кхепетум̣ на сакка̄, евам̣ тасса да̄нагге деййадхамманти.
39. оса̄нага̄тха̄йа варам̣ дхананти уттамам̣ иччхитам̣ ва̄ дханам̣. сесам̣ вуттанайамева.
евам̣ маха̄сатто пат̣хамакаппикамаха̄мегхо вийа маха̄вассам̣ авибха̄гена махантам̣ да̄навассам̣ васса̄пенто да̄набйа̄ват̣о хутва̄пи сесам̣ саттаннам̣ ра̄джӯнам̣ аттхадхамме аппаматто ануса̄сати. сатта ча бра̄хман̣амаха̄са̄ле виджджа̄сиппам̣ сиккха̄пети, сатта ча нха̄такасата̄ни манте ва̄чети. тасса апарена самайена евам̣ калйа̄н̣о киттисаддо аббхуггато ‘‘саккхи маха̄говиндо бра̄хман̣о брахма̄нам̣ пассати, саккхи маха̄говиндо бра̄хман̣о брахмуна̄ са̄каччхети саллапати мантетӣ’’ти (дӣ. ни. 2.312). со чинтеси – ‘‘етарахи кхо майхам̣ айам̣ абхӯто киттисаддо аббхуггато ‘брахма̄нам̣ пассати, саккхи маха̄говиндо бра̄хман̣о брахмуна̄ са̄каччхети саллапати мантетӣ’ти, йам̣нӯна̄хам̣ имам̣ бхӯтам̣ ева кареййа’’нти. со ‘‘те сатта ра̄джа̄но сатта ча бра̄хман̣амаха̄са̄ле сатта ча нха̄такасата̄ни аттано путтада̄ран̃ча а̄пуччхитва̄ брахма̄нам̣ пассеййа’’нти читтам̣ пан̣идха̄йа вассике чатта̄ро ма̄се брахмавиха̄рабха̄ванамануйун̃джи. тасса четаса̄ четопаривитаккаман̃н̃а̄йа брахма̄ санан̇кума̄ро пурато па̄турахоси. там̣ дисва̄ маха̄пурисо пуччхи –
‘‘ван̣н̣ава̄ йасава̄ сирима̄, ко ну твамаси ма̄риса;
аджа̄нанта̄ там̣ пуччха̄ма, катхам̣ джа̄нему там̣ майа’’нти. (дӣ. ни. 2.318);
тасса брахма̄ атта̄нам̣ джа̄на̄пенто –
‘‘мам̣ ве кума̄рам̣ джа̄нанти, брахмалоке санантанам̣;
саббе джа̄нанти мам̣ дева̄, евам̣ говинда джа̄на̄хӣ’’ти. (дӣ. ни. 2.318) –
ватва̄ тена –
‘‘а̄санам̣ удакам̣ паджджам̣, мадхуса̄кан̃ча брахмуно;
аггхе бхавантам̣ пуччха̄ма, аггхам̣ куруту но бхава’’нти. (дӣ. ни. 2.318) –
упанӣтам̣ атитхисакка̄рам̣ анаттхикопи брахма̄ тасса читтасампахам̣санаттхам̣ висса̄сакаран̣аттхан̃ча сампат̣иччханто ‘‘пат̣игган̣ха̄ма те аггхам̣, йам̣, твам̣ говинда, бха̄сасӣ’’ти. ватва̄ ока̄сада̄наттхам̣ –
‘‘дит̣т̣хадхаммахитаттха̄йа, сампара̄йасукха̄йа ча;
ката̄вака̄со пуччхассу, йам̣кин̃чи абхипаттхита’’нти. (дӣ. ни. 2.318) –
ока̄самака̄си.
атха нам̣ маха̄пурисо сампара̄йикам̣ ева аттхам̣ –
‘‘пуччха̄ми брахма̄нам̣ санан̇кума̄рам̣, кан̇кхӣ акан̇кхим̣ параведийесу;
каттхат̣т̣хито кимхи ча сиккхама̄но, паппоти маччо аматам̣ брахмалока’’нти. (дӣ. ни. 2.319) –
пуччхи.
тасса брахма̄ бйа̄каронто –
‘‘хитва̄ маматтам̣ мануджесу брахме, екодибхӯто карун̣едхимутто;
нира̄магандхо вирато метхунасма̄, еттхат̣т̣хито еттха ча сиккхама̄но;
паппоти маччо аматам̣ брахмалока’’нти. (дӣ. ни. 2.319) –
брахмалокага̄мимаггам̣ катхеси.
таттха мам̣ ве кума̄рам̣ джа̄нантӣти ве екам̣сена мам̣ ‘‘кума̄ро’’ти джа̄нанти. брахмалокети сет̣т̣халоке. санантананти чиратанам̣ пора̄н̣ам̣. евам̣, говинда, джа̄на̄хӣти, говинда, евам̣ мам̣ дха̄рехи.
а̄сананти идам̣ бхото брахмуно нисӣданаттха̄йа а̄санам̣ пан̃н̃аттам̣. идам̣ удакам̣ парибходжанӣйам̣ па̄да̄нам̣ дхованаттхам̣ па̄нӣйам̣ пипа̄сахаран̣аттха̄йа. идам̣ паджджам̣ париссамавиноданаттхам̣ па̄даббхан̃джанателам̣. идам̣ мадхуса̄кам̣ атаккам̣ алон̣икам̣ адхӯпанам̣ удакена седитам̣ са̄кам̣ сандха̄йа вадати. тада̄ хи бодхисаттасса там̣ чатума̄сам̣ брахмачарийам̣ абхисаллекхавуттипарамуккат̣т̣хам̣ ахоси. тассиме саббе аггхе катва̄ пуччха̄ма, тайидам̣ аггхам̣ куруту пат̣игган̣ха̄ту но бхавам̣ идам̣ аггханти вуттам̣ хоти. ити маха̄пурисо брахмуно несам̣ апарибхун̃джанам̣ джа̄нантопи ваттасӣсе т̣хатва̄ аттано а̄чин̣н̣ам̣ атитхипӯджанам̣ дассенто евама̄ха. брахма̄писса адхиппа̄йам̣ джа̄нанто ‘‘пат̣игган̣ха̄ма те аггхам̣, йам̣ твам̣, говинда, бха̄сасӣ’’ти а̄ха.
таттха тасса те а̄сане майам̣ нисинна̄ на̄ма хома, па̄додакена па̄да̄ дхота̄ на̄ма хонту, па̄нӣйам̣ пӣта̄ на̄ма хома, па̄даббхан̃джанена па̄да̄ маккхита̄ на̄ма хонту, удакаса̄кампи парибхуттам̣ на̄ма хотӯти аттхо.
кан̇кхӣ акан̇кхим̣ параведийесӯти ахам̣ савичикиччхо парена сайам̣ абхисан̇кхататта̄ парасса па̄кат̣есу параведийесу пан̃хесу ниббичикиччхам̣.
хитва̄ маматтанти ‘‘идам̣ мама, идам̣ мама̄’’ти паваттанакам̣ упакаран̣атан̣хам̣ чаджитва̄. мануджесӯти саттесу. брахмети бодхисаттам̣ а̄лапати. екодибхӯтоти еко удети паваттатӣти екодибхӯто екӣбхӯто, екена ка̄йавивекам̣ дассети. атха ва̄ еко удетӣти екоди, сама̄дхи. там̣ бхӯто паттоти екодибхӯто, упача̄раппана̄сама̄дхӣхи сама̄хитоти аттхо. етам̣ екодибха̄вам̣ карун̣а̄брахмавиха̄равасена дассенто ‘‘карун̣едхимутто’’ти а̄ха. карун̣аджджха̄не адхимутто, там̣ джха̄нам̣ ниббаттетва̄ти аттхо. нира̄магандхоти килесасан̇кха̄тависсагандхарахито. еттхат̣т̣хитоти етесу дхаммесу т̣хито, ете дхамме сампа̄детва̄. еттха ча сиккхама̄ноти етесу дхаммесу сиккхама̄но, етам̣ брахмавиха̄рабха̄ванам̣ бха̄вентоти аттхо. айаметтха сан̇кхепо, виттха̄ро пана па̄л̣ийам̣ (дӣ. ни. 2.293 а̄дайо) а̄гатойева̄ти.
атха маха̄пурисо тасса брахмуно вачанам̣ сутва̄ а̄магандхе джигуччханто ‘‘ида̄нева̄хам̣ паббаджисса̄мӣ’’ти а̄ха. брахма̄пи ‘‘са̄дху, маха̄пуриса, паббаджассу. евам̣ сати майхампи тава сантике а̄гаманам̣ сва̄гаманамева бхависсати, твам̣, та̄та, сакаладжамбудӣпе аггапурисо пат̣хамавайе т̣хито, евам̣ махантам̣ на̄ма сампаттим̣ иссарийан̃ча паха̄йа паббаджанам̣ на̄ма гандхахаттхино айобандханам̣ чхиндитва̄ ванагаманам̣ вийа атиул̣а̄рам̣, буддхатанти на̄меса̄’’ти маха̄бодхисаттасса дал̣хӣкаммам̣ катва̄ брахмалокамева гато. маха̄саттопи ‘‘мама ито никкхамитва̄ паббаджанам̣ на̄ма на йуттам̣, ахам̣ ра̄джакула̄нам̣ аттхам̣ ануса̄са̄ми, тасма̄ тесам̣ а̄рочетва̄ саче тепи паббаджанти сундарамева, но че пурохитат̣т̣ха̄нам̣ ниййа̄тетва̄ паббаджисса̄мӣ’’ти чинтетва̄ рен̣усса та̄ва ран̃н̃о а̄рочетва̄ тена бхиййосоматта̄йа ка̄мехи нимантийама̄но аттано сам̣вегахетум̣ екантена паббаджитука̄матан̃часса ниведетва̄ тена ‘‘йади евам̣ ахампи паббаджисса̄мӣ’’ти вутте ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхитва̄ етенева найена саттабхӯа̄дайо чха кхаттийе, сатта ча бра̄хман̣амаха̄са̄ле, сатта ча нха̄такасата̄ни, аттано бхарийа̄йо ча а̄пуччхитва̄ сатта̄хаматтамева тесам̣ читта̄нураккхан̣аттхам̣ т̣хатва̄ маха̄бхиниккхаманасадисам̣ никкхамитва̄ паббаджи.
тасса те саттара̄джа̄но а̄дим̣ катва̄ саббева анупаббаджим̣су. са̄ ахоси махатӣ париса̄. анекайоджанавиттха̄ра̄йа париса̄йа паривуто маха̄пурисо дхаммам̣ десенто га̄манигамаджанападара̄джадха̄нӣсу ча̄рикам̣ чарати, маха̄джанам̣ пун̃н̃е патит̣т̣ха̄пети. гатагатат̣т̣ха̄не буддхакола̄халам̣ вийа хоти. манусса̄ ‘‘говиндапан̣д̣ито кира а̄гаччхатӣ’’ти сутва̄ пуретарамева ман̣д̣апам̣ ка̄ретва̄ там̣ алан̇ка̄ра̄петва̄ паччуггантва̄ ман̣д̣апам̣ павесетва̄ на̄наггарасабходжанена патима̄ненти. маха̄ла̄бхасакка̄ро махогхо вийа аджджхоттхаранто уппаджджи. маха̄пурисо маха̄джанам̣ пун̃н̃е патит̣т̣ха̄песи сӣласампада̄йа индрийасам̣варе бходжане маттан̃н̃ута̄йа джа̄гарийа̄нуйоге касин̣апарикамме джха̄несу абхин̃н̃а̄су ат̣т̣хасама̄паттӣсу брахмавиха̄ресӯти. буддхуппа̄дака̄ло вийа ахоси.
бодхисатто йа̄вата̄йукам̣ па̄рамийо пӯренто сама̄паттисукхена вӣтина̄метва̄ а̄йупарийоса̄не брахмалоке ниббатти. тасса там̣ брахмачарийам̣ иддхан̃чева пхӣтан̃ча виттха̄рикам̣ ба̄худжан̃н̃ам̣ путхубхӯтам̣ йа̄ва девамануссехи суппака̄ситам̣ чирам̣ дӣгхамаддха̄нам̣ паваттиттха. тасса йе са̄санам̣ саббена саббам̣ а̄джа̄ним̣су, те ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ брахмалокам̣ упападжджим̣су. йе на а̄джа̄ним̣су, те аппекачче параниммитавасаваттӣнам̣ дева̄нам̣ сахабйатам̣ упападжджим̣су. аппекачче нимма̄наратӣнам̣…пе… тусита̄нам̣ йа̄ма̄нам̣ та̄ватим̣са̄нам̣ ча̄тумаха̄ра̄джика̄нам̣ дева̄нам̣ сахабйатам̣ упападжджим̣су. йе саббанихӣна̄, те гандхаббака̄йам̣ парипӯресум̣. ити маха̄джано йебхуййена брахмалокӯпаго саггӯпаго ча ахоси. тасма̄ девабрахмалока̄ парипӯрим̣су. чатта̄ро апа̄йа̄ сун̃н̃а̄ вийа ахесум̣.
идха̄пи акиттиджа̄таке (джа̄. 1.13.83 а̄дайо) вийа бодхисамбха̄раниддха̄ран̣а̄ ведитабба̄ – тада̄ сатта ра̄джа̄но маха̄тхера̄ ахесум̣, сесапариса̄ буддхапариса̄, маха̄говиндо локана̄тхо. татха̄ рен̣уа̄дӣнам̣ саттаннам̣ ра̄джӯнам̣ ан̃н̃аман̃н̃а̄виродхена йатха̄ сакарадждже патит̣т̣ха̄панам̣, татха̄ махати саттавидхе радждже тесам̣ аттхадхамма̄нуса̄сане аппама̄до, ‘‘брахмуна̄пи са̄каччхам̣ сама̄паджджатӣ’’ти паваттасамбха̄ванам̣ йатха̄бхӯтам̣ ка̄тум̣ чатта̄ро ма̄се парамуккам̣сагато брахмачарийава̄со. тена брахмуно аттани сама̄паджджанам̣, брахмуно ова̄де т̣хатва̄ саттахи ра̄джӯхи сакалена ча локена упанӣтам̣ ла̄бхасакка̄рам̣ кхел̣апин̣д̣ам̣ вийа чхад̣д̣етва̄ апарима̄н̣а̄йа кхаттийабра̄хман̣а̄дипариса̄йа анупаббаджджа̄нимитта̄йа паббаджджа̄йа анут̣т̣ха̄нам̣, буддха̄нам̣ са̄санасса вийа аттано са̄санасса чирака̄ла̄нуппабандхоти евама̄дайо гун̣а̄нубха̄ва̄ вибха̄ветабба̄ти.
маха̄говиндачарийа̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.