4. маха̄судассаначарийа̄ван̣н̣ана̄

28. чатуттхе куса̄ватимхи нагарети куса̄ватӣна̄маке нагаре, йасмим̣ т̣ха̄не етарахи кусина̄ра̄ нивит̣т̣ха̄. махӣпатӣти кхаттийо, на̄мена маха̄судассано на̄ма. чаккаваттӣти чаккаратанам̣ ваттети чатӯхи ва̄ сампаттичаккехи ваттати, техи ча парам̣ паваттети, парахита̄йа ча ирийа̄патхачакка̄нам̣ ватто етасмим̣ аттхӣтипи чаккаваттӣ. атха ва̄ чатӯхи аччхарийадхаммехи сан̇гахаваттхӯхи ча саманна̄гатена, парехи анабхибхаванӣйасса анатиккаманӣйасса а̄н̣а̄сан̇кха̄тасса чаккасса ватто етасмим̣ аттхӣтипи чаккаваттӣ. парин̣а̄йакаратанапуббан̇гамена хаттхиратана̄дипамукхена маха̄балака̄йена пун̃н̃а̄нубха̄ваниббаттена ка̄йабалена ча саманна̄гататта̄ махаббало. йада̄ а̄синти самбандхо. татра̄йам̣ анупуббикатха̄ –

атӣте кира маха̄пурисо судассанаттабха̄вато татийе аттабха̄ве гахапатикуле ниббатто дхарама̄накасса буддхасса са̄сане екам̣ тхерам̣ аран̃н̃ава̄сам̣ васантам̣ аттано каммена аран̃н̃ам̣ павит̣т̣хо руккхамӯле нисиннам̣ дисва̄ ‘‘идха майа̄ аййасса пан̣н̣аса̄лам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти чинтетва̄ аттано каммам̣ паха̄йа даббасамбха̄рам̣ чхиндитва̄ нива̄сайоггам̣ пан̣н̣аса̄лам̣ катва̄ два̄рам̣ йоджетва̄ кат̣т̣хаттхаран̣ам̣ катва̄ ‘‘кариссати ну кхо парибхогам̣, на ну кхо кариссатӣ’’ти екаманте нисӣди. тхеро антога̄мато а̄гантва̄ пан̣н̣аса̄лам̣ пависитва̄ кат̣т̣хаттхаран̣е нисӣди. маха̄саттопи нам̣ упасан̇камитва̄ ‘‘пха̄сука̄, бханте, пан̣н̣аса̄ла̄’’ти пуччхи. пха̄сука̄, бхаддамукха, паббаджитаса̄руппа̄ти. васиссатха, бханте, идха̄ти? а̄ма, упа̄сака̄ти. со адхива̄сана̄ка̄ренева ‘‘васиссатӣ’’ти н̃атва̄ ‘‘нибаддхам̣ майхам̣ гхарадва̄рам̣ а̄гантабба’’нти пат̣иджа̄на̄петва̄ ниччам̣ аттано гхарейева бхаттависсаггам̣ ка̄ра̄песи. со пан̣н̣аса̄ла̄йам̣ кат̣аса̄ракам̣ паттхаритва̄ ман̃чапӣт̣хам̣ пан̃н̃апеси, апассенам̣ никкхипи, па̄дакат̣халикам̣ т̣хапеси, поккхаран̣им̣ кхан̣и, чан̇камам̣ катва̄ ва̄лукам̣ окири, париссайавиноданаттхам̣ пан̣н̣аса̄лам̣ кан̣т̣акаватийа̄ париккхипи, татха̄ поккхаран̣им̣ чан̇каман̃ча. тесам̣ антоватипарийанте та̄лапантийо ропеси. евама̄дина̄ а̄ва̄сам̣ нит̣т̣ха̄петва̄ тхерасса тичӣварам̣ а̄дим̣ катва̄ саббам̣ саман̣апариккха̄рам̣ ада̄си. тхерасса хи тада̄ бодхисаттена тичӣварапин̣д̣апа̄тапаттатха̄лакапарисса̄ванадхамакаран̣апарибхогабха̄джаначхаттупа̄ханаудакатумбасӯчикаттара- йат̣т̣хиа̄ракан̣т̣акапиппхалинакхаччхеданападӣпеййа̄ди паббаджита̄нам̣ парибхогаджа̄там̣ адиннам̣ на̄ма на̄хоси. со пан̃ча сӣла̄ни раккханто упосатхам̣ каронто йа̄ваджӣвам̣ тхерам̣ упат̣т̣хахи. тхеро таттхева васанто арахаттам̣ патва̄ паринибба̄йи.

29. бодхисаттопи йа̄вата̄йукам̣ пун̃н̃ам̣ катва̄ девалоке ниббаттитва̄ тато чуто мануссалокам̣ а̄гаччханто куса̄ватийа̄ ра̄джадха̄нийа̄ ниббаттитва̄ маха̄судассано на̄ма ра̄джа̄ ахоси чаккаваттӣ. тассиссарийа̄нубха̄во ‘‘бхӯтапуббам̣, а̄нанда, ра̄джа̄ маха̄судассано на̄ма ахоси кхаттийо муддха̄васитто’’тиа̄дина̄ (дӣ. ни. 2.242) найена сутте а̄гато ева. тасса кира чатура̄сӣти нагарасахасса̄ни куса̄ватӣра̄джадха̄ниппамукха̄ни, чатура̄сӣти па̄са̄дасахасса̄ни дхаммапа̄са̄даппамукха̄ни, чатура̄сӣти кӯт̣а̄га̄расахасса̄ни маха̄бйӯхакӯт̣а̄га̄раппамукха̄ни, та̄ни сабба̄ни тасса тхерасса ката̄йа екисса̄ пан̣н̣аса̄ла̄йа ниссандена ниббатта̄ни, чатура̄сӣти паллан̇касахасса̄ни на̄гасахасса̄ни ассасахасса̄ни ратхасахасса̄ни тасса диннасса ман̃чапӣт̣хасса, чатура̄сӣти ман̣исахасса̄ни тасса диннасса падӣпасса, чатура̄сӣти поккхаран̣исахасса̄ни екапоккхаран̣ийа̄, чатура̄сӣти иттхисахасса̄ни путтасахасса̄ни гахапатисахасса̄ни ча паттатха̄лака̄дипарибхога̄рахасса паббаджитапариккха̄рада̄насса, чатура̄сӣти дхенусахасса̄ни пан̃чагорасада̄насса, чатура̄сӣти ваттхакот̣т̣хасахасса̄ни нива̄санапа̄рупанада̄насса, чатура̄сӣти тха̄липа̄касахасса̄ни бходжанада̄насса ниссандена ниббатта̄ни. со саттахи ратанехи чатӯхи иддхӣхи ча саманна̄гато ра̄джа̄дхира̄джа̄ хутва̄ сакалам̣ са̄гарапарийантам̣ патхавиман̣д̣алам̣ дхаммена абхивиджийа аджджха̄васанто анекасатесу т̣ха̄несу да̄наса̄ла̄йо ка̄ретва̄ маха̄да̄нам̣ пат̣т̣хапеси. дивасасса тиккхаттум̣ нагаре бхерим̣ чара̄песи ‘‘йо йам̣ иччхати, со да̄наса̄ла̄су а̄гантва̄ там̣ ган̣ха̄тӯ’’ти. тена вуттам̣ ‘‘таттха̄хам̣ дивасе тиккхаттум̣, гхоса̄пеми тахим̣ тахи’’нтиа̄ди.

таттха таттха̄ти тасмим̣ нагаре. ‘‘тада̄ха’’нтипи па̄т̣хо, тасса тада̄ ахам̣, маха̄судассанака̄лети аттхо. тахим̣ тахинти тасмим̣ тасмим̣ т̣ха̄не, тасса тасса па̄ка̄расса анто ча бахи ча̄ти аттхо. ко ким̣ иччхатӣти бра̄хман̣а̄дӣсу йо кочи сатто анна̄дӣсу деййадхаммесу йам̣ кин̃чи иччхати. паттхетӣти тассева вевачанам̣. касса ким̣ дӣйату дхананти анекава̄рам̣ парийа̄йантарехи ча да̄нагхосана̄йа паваттитабха̄вадассанаттхам̣ вуттам̣, етена да̄напа̄рамийа̄ сарӯпам̣ дассети. деййадхаммапат̣игга̄хакавикаппарахита̄ хи бодхисатта̄нам̣ да̄напа̄рамӣти.

30. ида̄ни да̄нагхосана̄йа тасса тасса деййадхаммасса ануччхавикапуггалапарикиттанам̣ дассетум̣ ‘‘ко чха̄тако’’тиа̄ди вуттам̣.

таттха чха̄такоти джигхаччхито. таситоти пипа̄сито. ко ма̄лам̣ ко вилепанантипи ‘‘иччхатӣ’’ти падам̣ а̄нетва̄ йоджетаббам̣. нагготи ваттхавикало, ваттхена аттхикоти адхиппа̄йо. паридахиссатӣти нива̄сиссати.

31. ко патхе чхаттама̄детӣти ко патхико патхе магге аттано вассава̄та̄тапараккхан̣аттхам̣ чхаттам̣ ган̣ха̄ти, чхаттена аттхикоти аттхо. копа̄хана̄ мудӯ субха̄ти дассанӣйата̄йа субха̄ сукхасампхассата̄йа мудӯ упа̄хана̄ аттано па̄да̄нам̣ чаккхӯнан̃ча раккхан̣аттхам̣. ко а̄детӣти ко та̄хи аттхикоти адхиппа̄йо. са̄йан̃ча па̄то ча̄ти еттха ча-саддена маджджханхике ча̄ти а̄харитва̄ ваттаббам̣. ‘‘дивасе тиккхаттум̣ гхоса̄пемӣ’’ти хи вуттам̣.

32. на там̣ дасасу т̣ха̄несӯти там̣ да̄нам̣ на дасасу т̣ха̄несу пат̣ийаттанти йоджана̄. напи т̣ха̄насатесу ва̄ пат̣ийаттам̣, апи ча кхо анекасатесу т̣ха̄несу пат̣ийаттам̣. йа̄чаке дхананти йа̄чаке уддисса дханам̣ пат̣ийаттам̣ упаккхат̣ам̣. два̄дасайоджана̄йа̄ме хи нагаре саттайоджанавиттхате саттасу па̄ка̄рантаресу сатта та̄лапантипариккхепа̄, та̄су та̄лапантӣсу чатура̄сӣти поккхаран̣исахасса̄ни па̄т̣ийеккам̣ поккхаран̣итӣре маха̄да̄нам̣ пат̣т̣хапитам̣. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄ –

‘‘пат̣т̣хапеси кхо, а̄нанда, ра̄джа̄ маха̄судассано та̄сам̣ поккхаран̣ӣнам̣ тӣре еварӯпам̣ да̄нам̣ аннам̣ аннаттхикасса, па̄нам̣ па̄наттхикасса, ваттхам̣ ваттхаттхикасса, йа̄нам̣ йа̄наттхикасса, сайанам̣ сайанаттхикасса, иттхим̣ иттхиттхикасса, хиран̃н̃ам̣ хиран̃н̃аттхикасса, суван̣н̣ам̣ суван̣н̣аттхикасса̄’’ти (дӣ. ни. 2.254).

33. таттха̄йам̣ да̄насса паваттита̄ка̄ро – маха̄пурисо хи иттхӣнан̃ча пуриса̄нан̃ча ануччхавике алан̇ка̄ре ка̄ретва̄ иттхиматтамева таттха парича̄равасена сесан̃ча саббам̣ паричча̄гавасена т̣хапетва̄ ‘‘ра̄джа̄ маха̄судассано да̄нам̣ дети, там̣ йатха̄сукхам̣ парибхун̃джатха̄’’ти бхерим̣ чара̄песи. маха̄джана̄ поккхаран̣итӣрам̣ гантва̄ нхатва̄ ваттха̄дӣни нива̄сетва̄ маха̄сампаттим̣ анубхавитва̄ йесам̣ та̄диса̄ни аттхи, те паха̄йа гаччханти. йесам̣ наттхи, те гахетва̄ гаччханти. йе хаттхийа̄на̄дӣсупи нисӣдитва̄ йатха̄сукхам̣ вичаритва̄ варасайанесупи сайитва̄ сампаттим̣ анубхавитва̄ иттхӣхипи саддхим̣ сампаттим̣ анубхавитва̄ саттавидхаратанапаса̄дхана̄ни паса̄дхетва̄ сампаттим̣ анубхавитва̄ йам̣ йам̣ аттхика̄, там̣ там̣ гахетва̄ гаччханти, анаттхика̄ оха̄йа гаччханти. тампи да̄нам̣ ут̣т̣ха̄йа самут̣т̣ха̄йа девасикам̣ дӣйатева. тада̄ джамбудӣпава̄сӣнам̣ ан̃н̃ам̣ каммам̣ наттхи, да̄нам̣ парибхун̃джанта̄ сампаттим̣ анубхаванта̄ вичаранти. на тасса да̄насса ка̄лапариччхедо ахоси. раттин̃ча̄пи дива̄пи йада̄ йада̄ аттхика̄ а̄гаччханти, тада̄ тада̄ дӣйатева. евам̣ маха̄пурисо йа̄ваджӣвам̣ сакаладжамбудӣпам̣ уннан̇галам̣ катва̄ маха̄да̄нам̣ паваттеси. тена вуттам̣ ‘‘дива̄ ва̄ йади ва̄ раттим̣, йади ети ваниббако’’тиа̄ди.

таттха дива̄ ва̄ йади ва̄ раттим̣, йади етӣти етенасса йатха̄ка̄лам̣ да̄нам̣ дассети. йа̄чака̄нан̃хи ла̄бха̄са̄йа упасан̇каманака̄ло ева бодхисатта̄нам̣ да̄насса ка̄ло на̄ма. ваниббакоти йа̄чако. ладдха̄ йадиччхакам̣ бхоганти етена йатха̄бхиручитам̣ да̄нам̣. йо йо хи йа̄чако йам̣ йам̣ деййадхаммам̣ иччхати, тасса тасса там̣тадева бодхисатто дети. на тасса махаггхадуллабха̄дибха̄вам̣ аттано упародхам̣ чинтеси. пӯрахаттхова гаччхатӣти етена йа̄вадиччхакам̣ да̄нам̣ дассети, йаттакан̃хи йа̄чака̄ иччханти, таттакам̣ апариха̄петва̄ва маха̄сатто дети ул̣а̄раджджха̄сайата̄йа ча махиддхиката̄йа ча.

34. ‘‘йа̄ваджӣвика’’нти етена да̄насса ка̄лапарийанта̄бха̄вам̣ дассети. сама̄да̄нато пат̣т̣ха̄йа хи маха̄сатта̄ йа̄вапа̄рипӯри вемаджджхе на ка̄лапариччхедам̣ каронти, бодхисамбха̄расамбхаран̣е сан̇коча̄бха̄вена антарантара̄ авоса̄на̄паттито маран̣енапи анупаччхедо ева, тато парампи татхева пат̣ипаджджанато, ‘‘йа̄ваджӣвика’’нти пана маха̄судассаначаритасса васена вуттам̣. напа̄хам̣ дессам̣ дханам̣ даммӣти идам̣ дханам̣ на̄ма майхам̣ на дессам̣ амана̄панти еварӯпам̣ маха̄да̄нам̣ денто гехато ча дханам̣ нӣхара̄пеми. напи наттхи ничайо майӣти мама самӣпе дхананичайо дханасан̇гахо на̄пи наттхи, саллекхавуттисаман̣о вийа асан̇гахопи на хомӣти аттхо. идам̣ йена аджджха̄сайена тассидам̣ маха̄да̄нам̣ паваттитам̣, там̣ дассетум̣ вуттам̣.

35. ида̄ни там̣ упама̄йа вибха̄ветум̣ ‘‘йатха̄пи а̄туро на̄ма̄’’тиа̄дима̄ха. таттхидам̣ упама̄сам̣санданена саддхим̣ аттхадассанам̣ – йатха̄ на̄ма а̄туро рога̄бхибхӯто пурисо рогато атта̄нам̣ паримочетука̄мо дханена хиран̃н̃асуван̣н̣а̄дина̄ веджджам̣ тикиччхакам̣ таппетва̄ а̄ра̄дхетва̄ йатха̄видхи пат̣ипаджджанто тато рогато вимуччати.

36. татхева евамева ахампи ат̣т̣абхӯтам̣ сакалалокам̣ килесарогато сакаласам̣са̄радуккхарогато ча паримочетука̄мо тасса тато паримочанасса айам̣ саббаса̄патеййапаричча̄го да̄напа̄рамиупа̄йоти джа̄нама̄но буджджхама̄но асесато деййадхаммасса пат̣игга̄хака̄нан̃ча васена анавасесато маха̄да̄насса васена сатта̄нам̣ аджджха̄сайам̣ парипӯретум̣ аттано ча на майхам̣ да̄напа̄рамӣ парипун̣н̣а̄, тасма̄ ӯнамананти паваттам̣ ӯнам̣ манам̣ пӯрайитум̣ паваттайитум̣ ваниббаке йа̄чаке ада̄сим̣ там̣ да̄нам̣ еварӯпам̣ маха̄да̄нам̣ дада̄ми, тан̃ча кхо тасмим̣ да̄надхамме тасса ча пхале нира̄лайо анапеккхо апачча̄со кин̃чипи апачча̄сӣсама̄но кевалам̣ самбодхиманупаттийа̄ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣амева адхигантум̣ демӣти.

евам̣ маха̄сатто маха̄да̄нам̣ паваттенто аттано пун̃н̃а̄нубха̄ваниббаттам̣ дхаммапа̄са̄дам̣ абхируйха маха̄бйӯхакӯт̣а̄га̄радва̄ре ева ка̄мавитакка̄дайо ниваттетва̄ таттха сован̣н̣амайе ра̄джапаллан̇ке нисинно джха̄на̄бхин̃н̃а̄йо ниббаттетва̄ тато никкхамитва̄ сован̣н̣амайам̣ кӯт̣а̄га̄рам̣ пависитва̄ таттха раджатамайе паллан̇ке нисинно чатта̄ро брахмавиха̄ре бха̄ветва̄ чатура̄сӣти вассасахасса̄ни джха̄насама̄паттӣхи вӣтина̄метва̄ маран̣асамайе дассана̄йа упагата̄нам̣ субхадда̄девӣпамукха̄нам̣ чатура̄сӣтийа̄ иттха̄га̄расахасса̄нам̣ амаччапа̄рисаджджа̄дӣнан̃ча –

‘‘аничча̄ вата сан̇кха̄ра̄, уппа̄давайадхаммино;

уппаджджитва̄ нируджджханти, тесам̣ вӯпасамо сукхо’’ти. (дӣ. ни. 2.221, 272; сам̣. ни. 1.186; 2.143) –

има̄йа га̄тха̄йа овадитва̄ а̄йупарийоса̄не брахмалокапара̄йано ахоси.

тада̄ субхадда̄девӣ ра̄хулама̄та̄ ахоси, парин̣а̄йакаратанам̣ ра̄хуло, сесапариса̄ буддхапариса̄, маха̄судассано пана локана̄тхо.

идха̄пи даса па̄рамийо сарӯпато лаббханти ева, да̄наджджха̄сайасса пана ул̣а̄рата̄йа да̄напа̄рамӣ ева па̄л̣ийам̣ а̄гата̄. сесадхамма̄ хет̣т̣ха̄ вуттанайа̄ ева. татха̄ ул̣а̄ре саттаратанасамуджджале чатудӣписсарийепи т̣хитасса та̄дисам̣ бхогасукхам̣ аналан̇каритва̄ ка̄мавитакка̄дайо дӯрато виккхамбхетва̄ татха̄рӯпе маха̄да̄не паваттентассева чатура̄сӣти вассасахасса̄ни сама̄паттӣхи вӣтина̄метва̄ аниччата̄дипат̣исам̣йуттам̣ дхаммакатхам̣ катва̄пи випассана̄йа ануссукканам̣ саббаттха аниссан̇гата̄ти евама̄дайо гун̣а̄нубха̄ва̄ ниддха̄ретабба̄ти.

маха̄судассаначарийа̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.