55. бхаддийавагго

1. лакун̣д̣акабхаддийаттхераапада̄наван̣н̣ана̄

пан̃чапан̃н̃а̄самавагге пат̣хама̄пада̄не падумуттаро на̄ма джинотиа̄дикам̣ а̄йасмато лакун̣д̣акабхаддийаттхерасса апада̄нам̣. айампи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ро таттха таттха бхаве виват̣т̣ӯпаниссайа̄ни пун̃н̃а̄ни упачинанто падумуттарасса бхагавато ка̄ле хам̣саватӣнагаре маха̄бхогакуле ниббаттитва̄ вин̃н̃утам̣ патто саттху дхаммам̣ сун̣анто нисинно саттха̄рам̣ екам̣ бхиккхум̣ ман̃джуссара̄нам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапентам̣ дисва̄ сайампи там̣ т̣ха̄нантарам̣ паттхенто буддхаппамукхасса бхиккхусан̇гхасса сапписаккхара̄димадхурарасасаммиссам̣ маха̄да̄нам̣ датва̄ ‘‘ахампи, бханте, ана̄гате айам̣ бхиккху вийа екасса буддхасса са̄сане ман̃джуссара̄нам̣ агго бхавеййа’’нти пан̣идха̄нам̣ ака̄си. бхагава̄ тасса анантара̄йам̣ дисва̄ бйа̄каритва̄ пакка̄ми.

со йа̄вата̄йукам̣ пун̃н̃а̄ни катва̄ девамануссесу сам̣саранто убхайасампаттийо анубхавитва̄ пхуссабхагавато ка̄ле читракокило хутва̄ ниббатто ра̄джуййа̄нато мадхурам̣ амбапхалам̣ тун̣д̣ена̄да̄йа гаччханто саттха̄рам̣ дисва̄ пасаннама̄насо ‘‘дасса̄ми буддхасса̄’’ти читтам̣ уппа̄деси. саттха̄ тасса читта̄ча̄рам̣ н̃атва̄ паттам̣ гахетва̄ нисӣди. кокило дасабаласса патте амбапаккам̣ т̣хапеси. саттха̄ тасса соманассуппа̄данаттхам̣ тасса пассантассева там̣ парибхун̃джи. атха со кокило пасаннама̄насо тенева пӣтисукхена сатта̄хам̣ вӣтина̄меси. тенева пун̃н̃акаммена уппаннуппаннабхаве ман̃джуссаро ахоси. кассапасамма̄самбуддхака̄ле вад̣д̣хакикуле ниббаттетва̄ джет̣т̣хакавад̣д̣хакӣ хутва̄ па̄кат̣о ахоси. париниббуте бхагавати тасса сарӣрадха̄туйо нидахитум̣ саттайоджанаппама̄н̣е тхӯпе а̄раддхе со а̄ха – ‘‘йоджана̄ват̣т̣ам̣ йоджануббедхам̣ карома̄’’ти. те саббе тасса вачане ат̣т̣хам̣су. ити аппама̄н̣асса буддхасса ораппама̄н̣ам̣ четийам̣ ка̄реси, тена каммена ниббаттат̣т̣ха̄не ан̃н̃ехи хӣнаппама̄н̣о ахоси. со амха̄кам̣ бхагавато ка̄ле кулагехе ниббаттитва̄ атирассата̄йа ча суван̣н̣апат̣има̄ вийа сундарасарӣрата̄йа ча лакун̣д̣акабхаддийоти пан̃н̃а̄йиттха. со апарабха̄ге саттху дхаммадесанам̣ сутва̄ пат̣иладдхасаддхо паббаджитва̄ бахуссуто дхаммакатхико хутва̄ мадхурена сарена паресам̣ дхаммам̣ катхеси.

атхекасмим̣ уссавадивасе екена бра̄хман̣ена саддхим̣ ратхена гаччхантӣ ека̄ ган̣ика̄ тхерам̣ дисва̄ дантавидам̣сакам̣ хаси. тхеро тасса̄ дантат̣т̣хике нимиттам̣ гахетва̄ джха̄нам̣ уппа̄детва̄ там̣ па̄дакам̣ катва̄ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ ана̄га̄мӣ ахоси, со абхин̣хам̣ ка̄йагата̄йа сатийа̄ вихаранто екадивасам̣ а̄йасмата̄ дхаммасена̄патина̄ овадийама̄но ануса̄сийама̄но арахатте патит̣т̣хахи. екачче бхиккхӯ ча са̄ман̣ера̄ ча тасса арахаттаппаттабха̄вам̣ аджа̄нанто кан̣н̣есу гахетва̄ кад̣д̣ханти, сӣсе ба̄ха̄йа хаттхапа̄да̄дӣсу ва̄ гахетва̄ ча̄летва̄ кӣл̣анта̄ вихет̣хесум̣. атха бхагава̄ сутва̄ – ‘‘ма̄, бхиккхаве, мама путтам̣ вихет̣хетха̄’’ти а̄ха. тато пат̣т̣ха̄йа там̣ ‘‘араха̄’’ти джа̄нитва̄ на вихет̣хесум̣.

12. со араха̄ хутва̄ сан̃джа̄тасоманассо аттано пуббачарита̄пада̄нам̣ пака̄сенто падумуттаро на̄ма джинотиа̄дима̄ха. ман̃джуна̄бхиникӯджаханти мадхурена пеманийена сарена абхиникӯджим̣ саддам̣ ниччха̄ресим̣ аханти аттхо. сесаметтха сувин̃н̃еййамева̄ти.

лакун̣д̣акабхаддийаттхераапада̄наван̣н̣ана̄ саматта̄.

2. кан̇кха̄ревататтхераапада̄наван̣н̣ана̄

34. дутийа̄пада̄не падумуттаро на̄ма джинотиа̄дикам̣ а̄йасмато кан̇кха̄ревататтхерасса апада̄нам̣. айампи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ро таттха таттха бхаве виват̣т̣ӯпаниссайа̄ни пун̃н̃а̄ни упачинанто падумуттарасса бхагавато ка̄ле бра̄хман̣акуле ниббатто, там̣ саббам̣ па̄т̣ха̄нуса̄рена сувин̃н̃еййамева̄ти.

кан̇кха̄ревататтхераапада̄наван̣н̣ана̄ саматта̄.

3. сӣвалиттхераапада̄наван̣н̣ана̄

татийа̄пада̄не падумуттаро на̄ма джинотиа̄дикам̣ а̄йасмато сӣвалиттхерасса апада̄нам̣. айампи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ро таттха таттха бхаве виват̣т̣ӯпаниссайа̄ни пун̃н̃а̄ни упачинанто падумуттарасса бхагавато ка̄ле кулагехе ниббатто хет̣т̣ха̄ вуттанайена виха̄рам̣ гантва̄ париса̄йа парийанте т̣хито дхаммам̣ сун̣анто саттха̄рам̣ екам̣ бхиккхум̣ ла̄бхӣнам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапентам̣ дисва̄ ‘‘майа̄пи ана̄гате еварӯпена бхавитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти дасабалам̣ нимантетва̄ сатта̄хам̣ буддхаппамукхасса бхиккхасан̇гхасса маха̄да̄нам̣ датва̄, ‘‘бханте, имина̄ адхика̄ракаммена на ан̃н̃ам̣ сампаттим̣ паттхеми, ана̄гате пана екасса буддхасса са̄сане ахампи тумхехи со етадагге т̣хапитабхиккху вийа ла̄бхӣнам̣ агго бхавеййа’’нти паттханам̣ ака̄си. саттха̄ тасса анантара̄йатам̣ дисва̄ ‘‘айам̣ те паттхана̄ ана̄гате готамасса буддхасса сантике самиджджхиссатӣ’’ти бйа̄каритва̄ пакка̄ми. со кулапутто йа̄ваджӣвам̣ кусалам̣ катва̄ девамануссесу убхайасампаттийо анубхавитва̄ випассисса бхагавато ка̄ле бандхуматӣнагарато авидӯре екасмим̣ га̄маке ниббатти, тасмим̣ самайе бандхуматӣнагарава̄сино ран̃н̃а̄ саддхим̣ са̄каччхитва̄ дасабаласса да̄нам̣ адам̣су.

екадивасам̣ саббе екато хутва̄ да̄нам̣ дента̄ ‘‘ким̣ ну кхо амха̄кам̣ да̄нагге наттхӣ’’ти (а. ни. ат̣т̣ха. 1.1.207; тхерага̄. ат̣т̣ха. 1.59 сӣвалиттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄) олокента̄ мадхун̃ча гул̣ададхин̃ча на̄ддасам̣су. те ‘‘йато куточи а̄харисса̄ма̄’’ти джанападато нагарапависанамаггесу пурисе т̣хапесум̣. тада̄ еса кулапутто аттано га̄мато гул̣ададхива̄ракам̣ гахетва̄ ‘‘кин̃чидева а̄харисса̄мӣ’’ти нагарам̣ гаччханто ‘‘мукхам̣ дховитва̄ дхотахаттхапа̄до пависисса̄мӣ’’ти пха̄сукат̣т̣ха̄нам̣ олокенто нан̇галасӣсаппама̄н̣ам̣ ниммаккхикадан̣д̣акамадхум̣ дисва̄ ‘‘пун̃н̃ена ме идам̣ уппанна’’нти гахетва̄ нагарам̣ па̄виси. на̄гарехи т̣хапитапурисо там̣ дисва̄, ‘‘ма̄риса, касса имам̣ харасӣ’’ти пуччхи. ‘‘на кассачи, са̄ми, викка̄йикам̣ ме ида’’нти. ‘‘тена хи имам̣ каха̄пан̣ам̣ гахетва̄ етам̣ мадхун̃ча гул̣ададхин̃ча дехӣ’’ти.

со чинтеси – ‘‘идам̣ ме на бахум̣ аггхати, айан̃ча екаппаха̄ренева бахум̣ дети, вӣмам̣сисса̄мӣ’’ти. тато нам̣ а̄ха – ‘‘на̄хам̣ екакаха̄пан̣ена демӣ’’ти. ‘‘йади евам̣ две каха̄пан̣е гахетва̄ дехӣ’’ти. ‘‘двӣхипи на демӣ’’ти. етенупа̄йена вад̣д̣хетва̄ йа̄ва сахассам̣ па̄пун̣и, со чинтеси – ‘‘атиан̃чхитум̣ на ват̣т̣ати, хоту та̄ва имина̄ каттаббакаммам̣ пуччхисса̄мӣ’’ти. атха нам̣ а̄ха – ‘‘на идам̣ бахуаггханакам̣, твам̣ пана бахум̣ деси, кена каммена идам̣ ган̣хасӣ’’ти. ‘‘идха, бхо, нагарава̄сино ран̃н̃а̄ саддхим̣ пат̣ивируджджхитва̄ випассисамма̄самбуддхасса да̄нам̣ дента̄ идам̣ двайам̣ да̄нагге апассанта̄ мам̣ парийеса̄пенти. саче идам̣ двайам̣ на лабхиссанти, на̄гара̄нам̣ пара̄джайо бхависсати. тасма̄ сахассам̣ датва̄ ган̣ха̄мӣ’’ти. ‘‘ким̣ панетам̣ на̄гара̄нам̣ ева ват̣т̣ати, уда̄ху ан̃н̃есампи да̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти? ‘‘йасса кассачи да̄тум̣ ава̄ритамета’’нти. ‘‘аттхи пана кочи на̄гара̄нам̣ да̄не екадивасам̣ сахассам̣ да̄та̄’’ти? ‘‘наттхи, самма̄’’ти. ‘‘имесам̣ ме двиннам̣ сахассаггханакабха̄вам̣ джа̄на̄сӣ’’ти? ‘‘а̄ма, джа̄на̄мӣ’’ти. ‘‘тена хи гаччха, на̄гара̄нам̣ а̄рочехи – ‘еко пурисо има̄ни две мӯлена на дети, тумхехи саддхим̣ сахаттхенева да̄тука̄мо, тумхе имесам̣ двиннам̣ ка̄ран̣а̄ ниббитакка̄ хотха̄’’ти. ‘‘твам̣ имасмим̣ да̄не джет̣т̣хакабха̄гасса ка̄йасаккхӣ хохӣ’’ти ватва̄ гато. со пана кулапутто га̄мато париббайаттхам̣ гахитакаха̄пан̣ена пан̃чакат̣укам̣ гахетва̄ чун̣н̣ам̣ катва̄ дадхито кан̃чийам̣ ва̄хетва̄ таттха мадхупат̣алам̣ пӣл̣етва̄ пан̃чакат̣укачун̣н̣ена йоджетва̄ падуминипатте паккхипитва̄ там̣ сам̣видахитва̄ а̄да̄йа дасабаласса авидӯре нисӣди. маха̄джанехи а̄харийама̄насса сакка̄расса антаре аттано паттава̄рам̣ олокенто ока̄сам̣ н̃атва̄ саттху сантикам̣ гантва̄, ‘‘бханте, айам̣ ме дуггатасакка̄ро, имам̣ ме анукампам̣ пат̣ичча пат̣игган̣хатха̄’’ти. саттха̄ тасса̄нукампам̣ пат̣ичча чатумаха̄ра̄джехи даттийена селамайапаттена там̣ пат̣иггахетва̄ йатха̄ ат̣т̣хасат̣т̣хийа̄ бхиккхусатасахассасса диййама̄нам̣ на кхӣйати, евам̣ адхит̣т̣ха̄си.

со кулапутто нит̣т̣хитабхаттакиччам̣ бхагавантам̣ вандитва̄ екамантам̣ нисинно а̄ха – ‘‘дит̣т̣хо ме, бханте бхагава̄, аджджа бандхуматӣнагарава̄сӣхи тумха̄кам̣ сакка̄ро а̄харийама̄но, ахампи имасса ниссандена ниббаттаниббаттабхаве ла̄бхаггайасаггаппатто бхавеййа’’нти. саттха̄ ‘‘евам̣ хоту кулапутта̄’’ти ватва̄ тасса ча нагарава̄сӣнан̃ча бхатта̄нумоданам̣ катва̄ пакка̄ми. со кулапутто йа̄ваджӣвам̣ кусалам̣ катва̄ девамануссесу сам̣саранто имасмим̣ буддхуппа̄де суппава̄са̄йа ра̄джадхӣтуйа̄ куччхимхи пат̣исандхим̣ ган̣хи. тасса пат̣исандхиггахан̣ака̄лато пат̣т̣ха̄йа са̄йам̣ па̄тан̃ча пан̃чапан̣н̣а̄ка̄расата̄ни суппава̄са̄йа упанӣйанти. атхасса са̄ пун̃н̃авӣмам̣санаттхам̣ хаттхена бӣджапаччхим̣ пхуса̄пентӣ ат̣т̣ха̄си. екекабӣджато сала̄касатам̣ сала̄касахассампи ниггаччхати, екекакарӣсакхеттато пан̣н̣а̄сампи сат̣т̣хипи сакат̣апама̄н̣а̄ни уппаджджанти. кот̣т̣хапӯран̣ака̄леписса̄ кот̣т̣хадва̄рам̣ хаттхена пхусантийа̄ ра̄джадхӣта̄йа пун̃н̃ена ган̣ханта̄нам̣ гахитагахитам̣ пуна пӯрати. парипун̣н̣абхаттакумбхитопи ‘‘ра̄джадхӣта̄йа пун̃н̃а’’нти ватва̄ йасса кассачи дента̄ нам̣ йа̄ва на уккад̣д̣ханти, на та̄ва бхаттам̣ кхӣйати. да̄раке куччхигатейева сатта васса̄ни атиккамим̣су.

габбхе пана парипакке сатта̄хам̣ маха̄дуккхам̣ анубхоси. са̄ са̄микам̣ а̄мантетва̄ – ‘‘пуре маран̣а̄ джӣвама̄на̄ да̄нам̣ дасса̄мӣ’’ти саттху сантикам̣ песеси – ‘‘гаччха, са̄ми, имам̣ паваттим̣ саттху а̄рочетва̄ саттха̄рам̣ нимантехи, йан̃ча саттха̄ вадати, там̣ са̄дхукам̣ упалаккхетва̄ а̄гантва̄ майхам̣ катхехӣ’’ти. со гантва̄ тасса̄ са̄санам̣ саттху а̄рочеси – ‘‘саттху бханте, кол̣ийадхӣта̄ па̄де вандатӣ’’ти. саттха̄ тасса̄ анукампам̣ пат̣ичча – ‘‘сукхинӣ хоту суппава̄са̄ кол̣ийадхӣта̄ арога̄, арогам̣ путтам̣ виджа̄йатӯ’’ти а̄ха. со там̣ сутва̄ бхагавантам̣ вандитва̄ аттано га̄ма̄бхимукхо па̄йа̄си. тасса пуре а̄гамана̄йева суппава̄са̄йа куччхито дхаммакаран̣ато удакам̣ вийа габбхо никкхами, парива̄ретва̄ нисиннаджано ассумукхо родитум̣ а̄раддхо хат̣т̣хатут̣т̣хова тасса̄ са̄микасса тут̣т̣хиса̄санам̣ а̄рочетум̣ агама̄си. со тесам̣ ин̇гитам̣ дисва̄ – ‘‘дасабалена катхитакатха̄ ниппханна̄ бхависсати ман̃н̃е’’ти чинтеси. со а̄гантва̄ саттху катхам̣ ра̄джадхӣта̄йа катхеси. ра̄джадхӣта̄ тайа̄ нимантитам̣ джӣвабхаттамева ман̇галабхаттам̣ бхависсати, гаччха сатта̄хам̣ дасабалам̣ нимантехӣти. со татха̄ ака̄си. сатта̄хам̣ буддхаппамукхасса бхиккхусан̇гхасса маха̄да̄нам̣ паваттайим̣су. со да̄рако н̃а̄тӣнам̣ сантаттачиттам̣ нибба̄пенто сӣталабха̄вам̣ курума̄но джа̄тоти, сӣвалитвева на̄мам̣ карим̣су. со сатта васса̄ни габбхе васитатта̄ джа̄така̄лато пат̣т̣ха̄йа саббакаммаккхамо ахоси. дхаммасена̄пати са̄рипуттаттхеро саттаме дивасе тена саддхим̣ катха̄салла̄памака̄си. саттха̄пи имам̣ га̄тхам̣ абха̄си –

‘‘йомам̣ палипатхам̣ дуггам̣, сам̣са̄рам̣ мохамаччага̄;

тин̣н̣о па̄ран̇гато джха̄йӣ, анеджо акатхам̣катхӣ;

анупа̄да̄йа ниббуто, тамахам̣ брӯми бра̄хман̣а’’нти. (дха. па. 414; су. ни. 643);

атха нам̣ тхеро евама̄ха – ‘‘ким̣ пана тайа̄ еварӯпам̣ дуккхам̣ анубхавитва̄ паббаджитум̣ на ват̣т̣атӣ’’ти? ‘‘лабханто паббаджеййам̣, бханте’’ти. суппава̄са̄ там̣ тхерена саддхим̣ катхентам̣ дисва̄ – ‘‘ким̣ ну кхо ме путто дхаммасена̄патина̄ катхетӣ’’ти тхерам̣ упасан̇камитва̄ пуччхи – ‘‘майхам̣ путто тумхехи саддхим̣ ким̣ катхети, бханте’’ти? аттана̄ анубхуттагаббхава̄садуккхам̣ катхетва̄ – ‘‘тумхехи анун̃н̃а̄то паббаджисса̄мӣ’’ти вадатӣти. ‘‘са̄дху бханте, пабба̄джетха на’’нти. тхеро там̣ виха̄рам̣ нетва̄ тачапан̃чакакаммат̣т̣ха̄нам̣ датва̄ пабба̄дженто, ‘‘сӣвали, туйхам̣ ан̃н̃ена ова̄дена каммам̣ наттхи, тайа̄ сатта васса̄ни анубхуттадуккхамева паччавеккха̄хӣ’’ти. ‘‘бханте, паббаджджа̄йева тумха̄кам̣ бха̄ро, йам̣ пана майа̄ сакка̄ ка̄тум̣, тамахам̣ джа̄нисса̄мӣ’’ти. со пана пат̣хамакесават̣т̣ийа̄ оропитаккхан̣ейева сота̄паттипхале патит̣т̣ха̄си, дутийа̄йа оропитаккхан̣е сакада̄га̄мипхале, татийа̄йа ана̄га̄мипхале патит̣т̣ха̄си. саббесам̣йева кеса̄нам̣ оропанан̃ча арахаттапхаласаччхикирийа̄ ча апуре апаччха̄ ахоси.

атха бхиккхусан̇гхе катха̄ удапа̄ди – ‘‘ахо евам̣ пун̃н̃ава̄пи тхеро саттама̄са̄дхика̄ни сатта сам̣ваччхара̄ни ма̄тугаббхе васитва̄ сатта диваса̄ни мӯл̣хагаббхе васӣ’’ти. саттха̄ а̄гантва̄ – ‘‘ка̄йа нуттха, бхиккхаве, етарахи катха̄йа саннисинна̄’’ти пуччхитва̄ – ‘‘има̄йа на̄ма̄’’ти вутте – ‘‘на, бхиккхаве, имина̄ кулапуттена има̄йа джа̄тийа̄ катакамма’’нти ватва̄ атӣтам̣ а̄харитва̄ атӣте, бхиккхаве, буддхуппа̄дато пуретарамева еса кулапутто ба̄ра̄н̣асийам̣ ра̄джакуле ниббатто, питу аччайена радждже патит̣т̣ха̄йа вибхавасампанно па̄кат̣о ахоси. тада̄ еко паччантара̄джа̄ ‘‘раджджам̣ ган̣хисса̄мӣ’’ти а̄гантва̄ нагарам̣ упарундхитва̄ кхандха̄ва̄рам̣ ка̄ретва̄ виха̄си. атха ра̄джа̄ ма̄туйа̄ саддхим̣ сама̄наччхандо хутва̄ сатта̄хам̣ кхандха̄ва̄ранагаре чатӯсу диса̄су два̄рам̣ пидха̄песи, никкхаманта̄нам̣ пависанта̄нан̃ча два̄рамӯл̣хам̣ ахоси. атха мигада̄йавиха̄ре паччекабуддха̄ уггхосесум̣. ра̄джа̄ сутва̄ два̄рам̣ вивара̄песӣти. паччантара̄джа̄пи пала̄йи. со тена каммавипа̄кена нарака̄дӣсу дуккхаманубхавитва̄ имасмим̣ буддхуппа̄де ра̄джакуле ниббаттопи ма̄туйа̄ саддхим̣ имам̣ еварӯпам̣ дуккхаманубхави. тасса пана паббаджитака̄лато пат̣т̣ха̄йа бхиккхусан̇гхасса чатта̄ро паччайа̄ йадиччхакам̣ уппаджджанти. евам̣ еттха ваттху самут̣т̣хитам̣.

апарабха̄ге саттха̄ са̄ваттхим̣ агама̄си. тхеро бхагавантам̣ абхива̄детва̄, ‘‘бханте, майхам̣ пун̃н̃абалам̣ вӣмам̣сисса̄ми, пан̃чабхиккхусата̄ни детха̄’’ти. ‘‘ган̣ха, сӣвалӣ’’ти. со пан̃часате бхиккхӯ гахетва̄ химаванта̄бхимукхам̣ гаччханто ат̣авимаггам̣ гаччхати. тасса пат̣хамам̣ дит̣т̣ханигродхе адхиваттха̄ девата̄ сатта диваса̄ни да̄нам̣ ада̄си. ити со –

‘‘нигродхам̣ пат̣хамам̣ пасси, дутийам̣ пан̣д̣авапаббатам̣;

татийам̣ ачираватийам̣, чатуттхам̣ вараса̄гарам̣.

‘‘пан̃чамам̣ химавантам̣ со, чхат̣т̣хам̣ чхаддантупа̄гами;

саттамам̣ гандхама̄данам̣, ат̣т̣хамам̣ атха ревата’’нти. (а. ни. ат̣т̣ха. 1.1.207; тхерага̄. ат̣т̣ха. 1.59 сӣвалиттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄) –

саббат̣т̣ха̄несу сатта сатта диваса̄нева да̄нам̣ адам̣су. гандхама̄данапаббате пана на̄гадаттадевара̄джа̄ саттасу дивасесу екадивасам̣ кхӣрапин̣д̣апа̄там̣ ада̄си, екадивасам̣ саппипин̣д̣апа̄там̣ ада̄си. атха нам̣ бхиккхусан̇гхо а̄ха – ‘‘а̄вусо, имасса деваран̃н̃о нева дхенуйо дуйхама̄на̄ пан̃н̃а̄йанти, на дадхинимматханам̣, куто те, девара̄джа, идам̣ уппаджджатӣ’’ти? ‘‘бханте, кассападасабаласса ка̄ле кхӣрасала̄кабхаттада̄нассетам̣ пхала’’нти девара̄джа̄ а̄ха.

апарабха̄ге саттха̄ кхадираванийаревататтхерасса паччуггаманам̣ ака̄си. катхам̣? атха̄йасма̄ са̄рипутто саттха̄рам̣ а̄ха – ‘‘бханте, майхам̣ кира канит̣т̣хабха̄та̄ ревато паббаджито, со абхирамеййа ва̄ на ва̄, гантва̄ нам̣ пассисса̄мӣ’’ти. бхагава̄ реватасса а̄раддхавипассакабха̄вам̣ н̃атва̄ две ва̄ре пат̣иккхипитва̄ татийава̄ре йа̄чито арахаттаппаттабха̄вам̣ н̃атва̄ – са̄рипутта, ахампи гамисса̄ми бхиккхӯнам̣ а̄рочехӣти. тхеро бхиккхӯ саннипа̄та̄петва̄ – ‘‘а̄вусо, саттха̄ ча̄рикам̣ чаритука̄мо, гантука̄ма̄ а̄гаччхантӯ’’ти саббесам̣йева а̄рочеси. дасабаласса ча̄рикаттха̄йа гаманака̄ле охиййама̄накабхиккхӯ на̄ма аппака̄ хонти, ‘‘саттху суван̣н̣аван̣н̣ам̣ сарӣрам̣ пассисса̄ма, мадхурадхаммакатхам̣ ва̄ сун̣исса̄ма̄’’ти йебхуййена гантука̄ма̄ бахутара̄ва хонти. ити саттха̄ маха̄бхиккхусан̇гхапарива̄ро ‘‘реватам̣ пассисса̄ма̄’’ти никкханто.

атхекасмим̣ падесе а̄нандаттхеро дведха̄патхам̣ патва̄ бхагавантам̣ пуччхи – ‘‘бханте, имасмим̣ т̣ха̄не дведха̄патхо, катарамаггена бхиккхусан̇гхо гаччхатӯ’’ти? ‘‘катарамагго, а̄нанда, уджуко’’ти? ‘‘бханте, уджумагго тим̣сайоджанико амануссапатхо. париха̄рамагго пана сат̣т̣хийоджанико кхемо субхиккхо’’ти. ‘‘а̄нанда, сӣвали, амхехи саддхим̣ а̄гато’’ти? ‘‘а̄ма, бханте, а̄гато’’ти. ‘‘тена хи сан̇гхо уджумаггамева гаччхату, сӣвалисса пун̃н̃ам̣ вӣмам̣сисса̄ма̄’’ти. саттха̄ бхиккхусан̇гхапарива̄ро сӣвалиттхерасса пун̃н̃авӣмам̣санаттхам̣ тим̣сайоджанамаггам̣ абхирухи (а. ни. ат̣т̣ха. 1.1.203).

маггам̣ абхируханат̣т̣ха̄нато пат̣т̣ха̄йа девасан̇гхо йоджане йоджане т̣ха̄не нагарам̣ ма̄петва̄ буддхаппамукхасса бхиккхусан̇гхасса васанаттха̄йа виха̄ре пат̣ийа̄деси. девапутта̄ ран̃н̃а̄ песитакаммака̄ра̄ вийа хутва̄ йа̄гукхаджджака̄дӣни гахетва̄ – ‘‘кахам̣, аййо сӣвалӣ’’ти пуччханта̄ гаччханти. тхеро сакка̄расамма̄нам̣ га̄ха̄петва̄ саттху сантикам̣ гаччхати. саттха̄ бхиккхусан̇гхена саддхим̣ парибхун̃джи. имина̄ва нийа̄мена саттха̄ сакка̄рам̣ анубхаванто девасикам̣ йоджанапарамам̣ гантва̄ тим̣сайоджаникам̣ канта̄рам̣ атиккамма кхадираванийаревататтхерасса васанат̣т̣ха̄нам̣ патто, тхеро саттху а̄гаманам̣ н̃атва̄ аттано васанат̣т̣ха̄не буддхаппамукхасса бхиккхусан̇гхасса пахонакавиха̄ре дасабаласса гандхакут̣им̣ раттит̣т̣ха̄надива̄т̣т̣ха̄на̄ни ча иддхийа̄ ма̄петва̄ татха̄гатасса паччуггаманам̣ гато. саттха̄ алан̇катапат̣ийаттена маггена виха̄рам̣ па̄виси. атха татха̄гате гандхакут̣им̣ павит̣т̣хе бхиккхӯ вассаггена паттасена̄сана̄ни пависим̣су. девата̄ ‘‘ака̄ло а̄ха̄расса̄’’ти ат̣т̣хавидхам̣ па̄накам̣ а̄харим̣су. саттха̄ сан̇гхена саддхим̣ па̄накам̣ пиви. имина̄ нийа̄менева татха̄гатасса сакка̄расамма̄нам̣ анубхавантассева аддхама̄со атикканто.

атхекачче уккан̣т̣хитабхиккхӯ екасмим̣ т̣ха̄не нисӣдитва̄ катхам̣ уппа̄дайим̣су – ‘‘дасабало ‘майхам̣ аггаса̄вакасса канит̣т̣хабха̄та̄’ти ватва̄ еварӯпам̣ навакаммикам̣ бхиккхум̣ пасситум̣ а̄гато, имасса виха̄расса сантике джетаванавиха̄ро ва̄ вел̣уванавиха̄ра̄дайо ва̄ ким̣ кариссанти? айампи бхиккху еварӯпасса навакаммасса ка̄рако, ким̣ на̄ма саман̣адхаммам̣ кариссатӣ’’ти? атха саттха̄ чинтеси – ‘‘майи идха чирам̣ васанте идам̣ т̣ха̄нам̣ а̄кин̣н̣ам̣ бхависсати, а̄ран̃н̃ака̄ на̄ма бхиккхӯ павивекаттхика̄ хонти, реватасса пха̄сувиха̄ро на бхависсатӣ’’ти. тато тхерасса дива̄т̣т̣ха̄нам̣ гато. тхеропи екакова чан̇каманакот̣ийам̣ а̄ламбанапхалакам̣ нисса̄йа па̄са̄н̣апхалаке нисинно саттха̄рам̣ дӯратова а̄гаччхантам̣ дисва̄ паччуггантва̄ ванди.

атха нам̣ саттха̄ пуччхи – ‘‘ревата, идам̣ ва̄л̣амигат̣т̣ха̄нам̣, чан̣д̣а̄нам̣ хаттхиасса̄дӣнам̣ саддам̣ сутва̄ ким̣ каросӣ’’ти? ‘‘тесам̣ ме, бханте, саддам̣ сун̣ато аран̃н̃апӣти на̄ма уппанна̄’’ти. саттха̄ имасмим̣ т̣ха̄не ревататтхерасса пан̃чахи га̄тха̄сатехи аран̃н̃а̄нисам̣сам̣ на̄ма катхетва̄ пунадивасе авидӯрат̣т̣ха̄не пин̣д̣а̄йа чаритва̄ ревататтхерам̣ а̄мантетва̄ йехи бхиккхӯхи тхерасса аван̣н̣о катхито, тесам̣ каттарайат̣т̣хиупа̄ханателана̄л̣ичхатта̄нам̣ памуссанабха̄вамака̄си. те аттано париккха̄раттха̄йа ниватта̄ а̄гатамаггенева гаччханта̄пи там̣ т̣ха̄нам̣ саллаккхетум̣ на сакконти. пат̣хаман̃хи те алан̇катапат̣ийаттена маггена гантва̄, там̣дивасам̣ пана висамамаггена гаччханта̄ тасмим̣ тасмим̣ т̣ха̄не уккут̣икам̣ нисӣданта̄ джан̣н̣укехи гаччханти. те гумбе ча гаччхе ча кан̣д̣аке ча мадданта̄ аттана̄ васитасабха̄гат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ тасмим̣ тасмим̣ кхадиракха̄н̣уке лаггитам̣ аттано чхаттам̣ сан̃джа̄нанти, упа̄ханам̣ каттарайат̣т̣хим̣ телана̄л̣ин̃ча сан̃джа̄нанти. те тасмим̣ самайе ‘‘иддхима̄ айам̣ бхиккхӯ’’ти н̃атва̄ аттано париккха̄рама̄да̄йа ‘‘дасабаласса пат̣ийаттасакка̄ро на̄ма еварӯпо хотӣ’’ти ваданта̄ агамам̣су.

пурато а̄гате бхиккхӯ, виса̄кха̄ упа̄сика̄, аттано гехе нисиннака̄ле пуччхи – ‘‘мана̄пам̣ ну кхо, бханте, реватасса васанат̣т̣ха̄на’’нти? ‘‘мана̄пам̣, упа̄сике, нандаваначитталата̄ванапат̣ибха̄гам̣ там̣ сена̄сана’’нти. атха тесам̣ паччхато а̄гате бхиккхӯ пуччхи – ‘‘мана̄пам̣, аййа̄, реватасса васанат̣т̣ха̄на’’нти? ‘‘ма̄ пуччха, упа̄сике, катхетум̣ айуттат̣т̣ха̄нам̣, етам̣ уджджан̇галасаккхарапа̄са̄н̣ависамакхадираванам̣ ева, таттха со бхиккху васатӣ’’ти.

виса̄кха̄ пурима̄нам̣ паччхима̄нан̃ча бхиккхӯнам̣ катхам̣ сутва̄, ‘‘кесам̣ ну кхо катха̄ сачча̄’’ти паччха̄бхаттам̣ гандхама̄лам̣ а̄да̄йа дасабаласса упат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ вандитва̄ екамантам̣ нисинна̄ саттха̄рам̣ пуччхи – ‘‘бханте, ревататтхерасса васанат̣т̣ха̄нам̣ екачче аййа̄ ван̣н̣енти, екачче нинданти, киметам̣, бханте’’ти? ‘‘виса̄кхе, раман̣ийам̣ ва̄ хоту ма̄ ва̄, йасмим̣ т̣ха̄не арийа̄нам̣ читтам̣ рамати, тадева т̣ха̄нам̣ раман̣ийам̣ на̄ма̄’’ти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –

‘‘га̄ме ва̄ йади ва̄ран̃н̃е, нинне ва̄ йади ва̄ тхале;

йаттха араханто вихаранти, там̣ бхӯмира̄ман̣еййака’’нти. (дха. па. 98; тхерага̄. 991; сам̣. ни. 1.261);

апарабха̄ге бхагава̄ арийаган̣амаджджхе нисинно тхерам̣ ‘‘етадаггам̣, бхиккхаве, мама са̄вака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ ла̄бхӣнам̣ йадидам̣, сӣвалӣ’’ти (а. ни. 1.198, 207) етадагге т̣хапеси.

54. атха̄йасма̄ сӣвалиттхеро арахаттам̣ патва̄ паттаетадаггат̣т̣ха̄но аттано пуббакаммам̣ саритва̄ соманассаджа̄то пуббачарита̄пада̄нам̣ пака̄сенто падумуттаро на̄ма джинотиа̄дима̄ха. анутта̄наттхападаван̣н̣анамева карисса̄ма.

55. сӣлам̣ тасса асан̇кхеййанти тасса падумуттарасса бхагавато сӣлам̣ асан̇кхеййам̣.

‘‘нава кот̣исахасса̄ни, асӣтисатакот̣ийо;

пан̃н̃а̄сасатасахасса̄ни, чхаттим̣са̄ ча пуна̄паре.

‘‘ете сам̣варавинайа̄, самбуддхена пака̄сита̄;

пеййа̄ламукхена ниддит̣т̣ха̄, сиккха̄винайасам̣варе’’ти. (висуддхи. 1.20; пат̣и. ма. ат̣т̣ха. 1.1.37) –

евам̣ вуттасиккха̄пада̄ни бхиккхӯнам̣ са̄вакапан̃н̃аттивасена вутта̄ни. бхагавато пана сӣлам̣ асан̇кхеййамева сам̣кха̄тум̣ ган̣етум̣ асаккун̣еййанти аттхо. сама̄дхиваджирӯпамо йатха̄ ваджирам̣ инданӣламан̣ивел̣урийаман̣ипхаликамаса̄рагалла̄дӣни ратана̄ни виджджхати чхидда̄вачхиддам̣ кароти, евамева падумуттарасса бхагавато локуттарамаггасама̄дхи пат̣ипаккхапаччанӣкадхамме виджджхати бхиндати самуччхиндатӣти аттхо. асан̇кхеййам̣ н̃а̄н̣аварам̣ тасса буддхасса чатта̄ри сачча̄ни саттатим̣сабодхипаккхийадхамме сан̇кхата̄сан̇кхатадхамме ча джа̄нитум̣ пат̣ивиджджхитум̣ саматтхам̣ сайамбхӯн̃а̄н̣асаббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣а̄дин̃а̄н̣асамӯхам̣ асан̇кхеййам̣, атӣта̄на̄гатапаччуппанна̄дибхедена сам̣кха̄вирахитанти аттхо. вимутти ча анопама̄ти сам̣килесехи вимуттатта̄ сота̄паттипхала̄дика̄ чатассо вимуттийо анупама̄ упама̄рахита̄ ‘‘има̄ вийа бхӯта̄’’ти упаметум̣ на сакка̄ти аттхо. сесам̣ утта̄наттхамева̄ти.

сӣвалиттхераапада̄наван̣н̣ана̄ саматта̄.

4. ван̇гӣсаттхераапада̄наван̣н̣ана̄

чатуттха̄пада̄не падумуттаро на̄ма джинотиа̄дикам̣ а̄йасмато ван̇гӣсаттхерасса апада̄нам̣. айампи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ро таттха таттха бхаве виват̣т̣ӯпаниссайа̄ни пун̃н̃а̄ни упачинанто падумуттарасса бхагавато ка̄ле хам̣саватӣнагаре маха̄бхогакуле ниббатто вуддхиппатто дхаммам̣ сотум̣ гаччхантехи нагарава̄сӣхи саддхим̣ виха̄рам̣ гантва̄ дхаммам̣ сун̣анто саттха̄рам̣ екабхиккхум̣ пат̣ибха̄наванта̄нам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапентам̣ дисва̄ саттху адхика̄ракаммам̣ катва̄ – ‘‘ахампи ана̄гате пат̣ибха̄наванта̄нам̣ агго бхавеййа’’нти паттханам̣ катва̄ саттха̄ра̄ бйа̄като йа̄ваджӣвам̣ кусалам̣ катва̄ девамануссесу убхайасампаттийо анубхавитва̄ имасмим̣ буддхуппа̄де са̄ваттхийам̣ бра̄хман̣акуле ниббаттитва̄ ма̄ту парибба̄джика̄бха̄вена апарабха̄ге парибба̄джакоти па̄кат̣о ван̇гӣсоти ча ладдхана̄мо тайо веде угган̣хитва̄ тато а̄чарийам̣ а̄ра̄дхетва̄ чхавасӣсаджа̄нанамантам̣ на̄ма сиккхитва̄ чхавасӣсам̣ накхена а̄кот̣етва̄ – ‘‘айам̣ сатто асукайонийам̣ ниббатто’’ти джа̄на̄ти.

бра̄хман̣а̄ ‘‘айам̣ амха̄кам̣ дживика̄йа магго’’ти ван̇гӣсам̣ гахетва̄ га̄манигамара̄джадха̄нийо вичарим̣су. ван̇гӣсо тивассаматтхаке мата̄нампи сӣсам̣ а̄хара̄петва̄ накхена а̄кот̣етва̄ – ‘‘айам̣ сатто асукайонийам̣ ниббатто’’ти ватва̄ маха̄джанасса кан̇кха̄ччхеданаттхам̣ те те джане а̄ва̄хетва̄ аттано аттано гатим̣ катха̄пети. тена тасмим̣ маха̄джано абхиппасӣдати. со там̣ нисса̄йа маха̄джанасса хаттхато сатампи сахассампи лабхати. бра̄хман̣а̄ ван̇гӣсам̣ а̄да̄йа йатха̄ручи вичарим̣су. ван̇гӣсо саттху гун̣е сутва̄ саттха̄рам̣ упасан̇камитука̄мо ахоси. бра̄хман̣а̄ ‘‘саман̣о готамо ма̄йа̄йа там̣ а̄ват̣т̣ессатӣ’’ти пат̣иккхипим̣су.

ван̇гӣсо тесам̣ вачанам̣ ана̄дийитва̄, саттху сантикам̣ гантва̄, пат̣исантха̄рам̣ катва̄, екамантам̣ нисӣди. саттха̄ там̣ пуччхи – ‘‘ван̇гӣса, кин̃чи сиппам̣ джа̄на̄тӣ’’ти? ‘‘а̄ма, бхо готама, чхавасӣсамантам̣ на̄мекам̣ джа̄на̄ми, тена тивассаматтхаке мата̄нампи сӣсам̣ накхена а̄кот̣етва̄ ниббаттат̣т̣ха̄нам̣ джа̄на̄мӣ’’ти. атха саттха̄ тасса екам̣ нирайе ниббаттасса сӣсам̣, екам̣ мануссесу, екам̣ девесу, екам̣ париниббутасса сӣсам̣ а̄хара̄петва̄ дассеси. со пат̣хамасӣсам̣ а̄кот̣етва̄, ‘‘бхо готама, айам̣ сатто нирайе ниббатто’’ти а̄ха. са̄дху ван̇гӣса, сут̣т̣ху тайа̄ дит̣т̣хам̣, ‘‘айам̣ сатто кухим̣ ниббатто’’ти пуччхи. ‘‘мануссалоке’’ти. ‘‘айам̣ кухи’’нти? ‘‘девалоке’’ти. тин̣н̣аннампи ниббаттат̣т̣ха̄нам̣ катхеси. париниббутасса пана сӣсам̣ накхена а̄кот̣енто нева антам̣ на кот̣им̣ пасси. атха нам̣ саттха̄ ‘‘на саккоси, ван̇гӣса̄’’ти пуччхи. ‘‘пассатха, бхо готама, упапариккха̄ми та̄ва̄ти пунаппунам̣ париваттетва̄пи ба̄хиракамантена кхӣн̣а̄савасса сӣсам̣ джа̄нитум̣ на саккоти. атхасса маттхакато седо муччи. со ладжджитва̄ тун̣хӣ ахоси’’. атха нам̣ саттха̄ ‘‘киламаси, ван̇гӣса̄’’ти а̄ха. ‘‘а̄ма, бхо готама, имасса ниббаттат̣т̣ха̄нам̣ джа̄нитум̣ на саккоми. саче тумхе джа̄на̄тха, катхетха̄’’ти. ‘‘ван̇гӣса, ахам̣ етампи джа̄на̄ми, ито уттарипи джа̄на̄мӣ’’ти ватва̄ –

‘‘чутим̣ йо веди сатта̄нам̣, упапаттин̃ча саббасо;

асаттам̣ сугатам̣ буддхам̣, тамахам̣ брӯми бра̄хман̣ам̣.

‘‘йасса гатим̣ на джа̄нанти, дева̄ гандхаббама̄нуса̄;

кхӣн̣а̄савам̣ арахантам̣, тамахам̣ брӯми бра̄хман̣а’’нти. (дха. па. 419-420; су. ни. 648-649) –

има̄ две га̄тха̄йо абха̄си. со тена хи, бхо готама, там̣ виджджам̣ ме детха̄ти апачитим̣ дассетва̄ саттху сантике нисӣди. саттха̄ ‘‘амхехи сама̄налин̇гасса дема̄’’ти а̄ха. ван̇гӣсо ‘‘йам̣ кин̃чи катва̄ майа̄ имам̣ мантам̣ гахетум̣ ват̣т̣атӣ’’ти бра̄хман̣е упагантва̄ а̄ха – ‘‘тумхе майи паббаджанте ма̄ чинтайиттха, ахам̣ мантам̣ угган̣хитва̄ сакаладжамбудӣпе джет̣т̣хако бхависса̄ми, тумха̄кампи тена бхаддамева бхависсатӣ’’ти со мантаттха̄йа саттху сантикам̣ упасан̇камитва̄ паббаджджам̣ йа̄чи. тада̄ ча тхеро нигродхакаппо бхагавато сантике т̣хито хоти, там̣ бхагава̄ а̄н̣а̄песи – ‘‘нигродхакаппа, имам̣ пабба̄джехӣ’’ти. тхеро саттху а̄н̣а̄йа там̣ пабба̄джетва̄ ‘‘мантапарива̄рам̣ та̄ва угган̣ха̄хӣ’’ти дваттим̣са̄ка̄ракаммат̣т̣ха̄нам̣ випассана̄каммат̣т̣ха̄нан̃ча а̄чиккхи. со дваттим̣са̄ка̄ракаммат̣т̣ха̄нам̣ саджджха̄йантова випассана̄йа каммат̣т̣ха̄нам̣ пат̣т̣хапеси. бра̄хман̣а̄ там̣ упасан̇камитва̄ – ‘‘ким̣, бхо ван̇гӣса, саман̣асса готамасса сантике сиппам̣ уггахита’’нти пуччхим̣су. ‘‘а̄ма сиккхитам̣’’. ‘‘тена хи ехи гамисса̄ма̄’’ти. ‘‘ким̣ сиппасиккханена, гаччхатха тумхе на майхам̣ тумхехи каттаббакичча’’нти. бра̄хман̣а̄ ‘‘твампи да̄ни саман̣асса готамасса васам̣ а̄панно, ма̄йа̄йа а̄ват̣т̣ито, ким̣ майам̣ тава сантике карисса̄ма̄’’ти а̄гатамаггенева паккамим̣су. ван̇гӣсо випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ арахаттам̣ саччха̄ка̄си.

96. евам̣ тхеро арахаттам̣ патва̄ аттано пуббакаммам̣ саритва̄ соманассаджа̄то пуббачарита̄пада̄нам̣ пака̄сенто падумуттаро на̄ма джинотиа̄дима̄ха. анутта̄наттхамева ван̣н̣айисса̄ма.

99. пабха̄хи ануран̃джантоти со падумуттаро бхагава̄ нӣлапӣта̄дичхаббан̣н̣апабха̄хи рам̣сӣхи ануран̃джанто джаланто собхайама̄но виджджотама̄ноти аттхо. венеййападума̄ни соти падумуттарасӯрийо аттано вачанасан̇кха̄тена сӯрийарам̣сийа̄ венеййаджанасан̇кха̄тападума̄ни висесена бодхенто пабодхенто арахаттамагга̄дхигамена пхуллита̄ни каротӣти аттхо.

100. веса̄раджджехи сампанноти –

‘‘антара̄йе ча ниййа̄не, буддхатте а̄саваккхайе;

етесу чатут̣т̣ха̄несу, буддхо сут̣т̣ху виса̄радо’’ти. –

евам̣ вуттачатувеса̄раджджан̃а̄н̣ехи сампанно саман̇гӣбхӯто саманна̄гатоти аттхо.

105. ва̄гӣсо ва̄дисӯданоти ва̄дӣнам̣ пан̣д̣итаджана̄нам̣ ӣсо падха̄но ‘‘ва̄дӣсо’’ти ваттаббе да-ка̄расса га-ка̄рам̣ катва̄ евам̣ вуттанти дат̣т̣хаббам̣. сакаттхапараттхава̄дам̣ сӯдати паггхара̄пети па̄кат̣ам̣ каротӣти ва̄дисӯдано.

110. ма̄рамасана̄ти кхандхама̄ра̄дайо пан̃чама̄ре масати пара̄масати виддхам̣сетӣти ма̄рамасано. дит̣т̣хисӯдана̄ти воха̄рапараматтхасан̇кха̄там̣ дит̣т̣хидассанам̣ сӯдати паггхарам̣ дӣпетӣти дит̣т̣хисӯдано.

111. висса̄мабхӯми санта̄нанти сакаласам̣са̄раса̄гаре санта̄нам̣ киламанта̄нам̣ сота̄паттимагга̄диадхигама̄панена виссамабхӯми виссамат̣т̣ха̄нам̣ вӯпасаманат̣т̣ха̄нанти аттхо.

132. татохам̣ вихата̄рамбхоти тато паччекабуддхасса сарӣрадассанена ахам̣ вихата̄рамбхо винат̣т̣хаса̄рамбхо, винат̣т̣хама̄но ниммадо хутва̄ паббаджджам̣ сам̣ сут̣т̣ху йа̄чим̣ сам̣йа̄чим̣ а̄рочесинти аттхо. сесам̣ сувин̃н̃еййамева̄ти.

ван̇гӣсаттхераапада̄наван̣н̣ана̄ саматта̄.

5. нандакаттхераапада̄наван̣н̣ана̄

пан̃чама̄пада̄не падумуттаро на̄ма джинотиа̄дикам̣ а̄йасмато нандакаттхерасса апада̄нам̣. айампи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ротиа̄ди саббам̣ па̄т̣ха̄нуса̄рена сувин̃н̃еййамева̄ти.

нандакаттхераапада̄наван̣н̣ана̄ саматта̄.

6. ка̄л̣уда̄йиттхераапада̄наван̣н̣ана̄

чхат̣т̣ха̄пада̄не падумуттаро на̄ма джинотиа̄дикам̣ а̄йасмато ка̄л̣уда̄йиттхерасса апада̄нам̣. айампи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ро таттха таттха бхаве виват̣т̣ӯпаниссайа̄ни пун̃н̃а̄ни упачинанто падумуттарасса бхагавато ка̄ле хам̣саватӣнагаре кулагехе ниббатто вин̃н̃утам̣ патто саттху дхаммадесанам̣ сун̣анто саттха̄рам̣ екам̣ бхиккхум̣ кулаппаса̄дака̄нам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапентам̣ дисва̄ таджджам̣ абхинӣха̄ракаммам̣ катва̄ там̣ т̣ха̄нантарам̣ паттхеси. саттха̄пи бйа̄ка̄си. со йа̄ваджӣвам̣ кусалам̣ катва̄ девамануссесу сам̣саранто амха̄кам̣ бодхисаттасса ма̄тукуччхийам̣ пат̣исандхиггахан̣адивасе девалокато чавитва̄ капилаваттхусмим̣йева амаччакуле пат̣исандхим̣ ган̣хи. бодхисаттена саха екадивасейева джа̄то, там̣дивасам̣йева нам̣ дукӯлачумбат̣акена нипаджджа̄петва̄ бодхисаттасса упат̣т̣ха̄нам̣ найим̣су. бодхисаттена хи саддхим̣ бодхируккхо, ра̄хулама̄та̄, чатта̄ро нидхӣ, а̄роханийахаттхӣ, кан̣д̣ако, чханно, ка̄л̣уда̄йӣти име сатта екадивасе джа̄татта̄ сахаджа̄та̄ на̄ма ахесум̣. атхасса на̄маггахан̣адивасе сакаланагарасса удаггачиттадивасе джа̄татта̄ уда̄йӣтвева на̄мам̣ карим̣су. тхокам̣ ка̄л̣адха̄тукатта̄ пана ка̄л̣уда̄йӣти пан̃н̃а̄йиттха. со бодхисаттена саддхим̣ кума̄ракӣл̣ам̣ кӣл̣анто вуддхим̣ агама̄си.

апарабха̄ге локана̄тхе маха̄бхиниккхаманам̣ никкхамитва̄ ануккамена саббан̃н̃утам̣ патва̄ паваттитаварадхаммачакке ра̄джагахам̣ упанисса̄йа вел̣уване вихаранте суддходанамаха̄ра̄джа̄ там̣ паваттим̣ сутва̄ пурисасахассапарива̄рам̣ екам̣ амаччам̣ ‘‘путтам̣ ме идха̄нехӣ’’ти песеси. со саттху дхаммадесана̄вела̄йам̣ саттху сантикам̣ гантва̄ парисапарийанте т̣хито дхаммам̣ сутва̄ сапарива̄ро арахаттам̣ па̄пун̣и. атха не саттха̄ ‘‘етха, бхиккхаво’’ти хаттхам̣ паса̄реси. саббе там̣кхан̣ам̣йева иддхимайапаттачӣварадхара̄ вассасат̣т̣хикаттхера̄ вийа ахесум̣. арахаттаппаттато пат̣т̣ха̄йа арийа̄ на̄ма маджджхатта̄ва хонти, тасма̄ ран̃н̃а̄ песитаса̄санам̣ дасабаласса на̄рочеси. ра̄джа̄ нева гато а̄гаччхати, на са̄санам̣ суййатӣти апарампи амаччам̣ пурисасахассапарива̄рам̣ песеси. тасмимпи татха̄ пат̣ипанне апарампӣти етена найена навапурисасахассапарива̄ре нава амачче песеси. саббе гантва̄ арахаттам̣ патва̄ тун̣хӣбхӯта̄ ахесум̣.

атха ра̄джа̄ чинтеси – ‘‘еттака̄ джана̄ майи синеха̄бха̄вена дасабаласса идха̄гаманаттха̄йа на кин̃чи катхайим̣су, айам̣ кхо пана уда̄йӣ дасабалена самавайо сахапам̣сукӣл̣ико, майи ча синехава̄, имам̣ песесса̄мӣ’’ти. атха там̣ паккоса̄петва̄, ‘‘та̄та, твам̣ пурисасахассапарива̄ро гантва̄ дасабалам̣ идха̄нехӣ’’ти ватва̄ песеси. со пана гаччханто ‘‘сача̄хам̣, дева, паббаджитум̣ лабхисса̄ми, ева̄хам̣ бхагавантам̣ идха̄несса̄мӣ’’ти ватва̄ ран̃н̃а̄ ‘‘паббаджитопи мама путтам̣ дассехӣ’’ти вутто ра̄джагахам̣ гантва̄ саттху дхаммадесана̄вела̄йа парисапарийанте т̣хито дхаммам̣ сутва̄ сапарива̄ро арахаттам̣ патва̄ ехибхиккхубха̄ве патит̣т̣ха̄си. со арахаттам̣ патва̄ – ‘‘на та̄ва̄йам̣ дасабаласса куланагарам̣ гантум̣ ка̄ло, вассанте пана упагате паббатесу ванасан̣д̣есу харитатин̣асан̃чханна̄йа бхӯмийа̄ гаманака̄ло бхависсатӣ’’ти гаманака̄лам̣ а̄гаменто вассанте сампатте саттху куланагарам̣ гантум̣ гаманаван̣н̣ам̣ сам̣ван̣н̣еси. вуттан̃четам̣ тхерага̄тха̄йа (тхерага̄. 527-530) –

‘‘ан̇га̄рино да̄ни дума̄ бхаданте, пхалесино чхаданам̣ виппаха̄йа;

те аччимантова пабха̄сайанти, самайо маха̄вӣра бха̄гӣ раса̄нам̣.

‘‘дума̄ни пхулла̄ни манорама̄ни, самантато саббадиса̄ паванти;

паттам̣ паха̄йа пхалама̄саса̄на̄, ка̄ло ито паккамана̄йа вӣра.

‘‘нева̄тисӣтам̣ на пана̄тиун̣хам̣, сукха̄ уту аддханийа̄ бхаданте;

пассанту там̣ са̄кийа̄ кол̣ийа̄ ча, паччха̄мукхам̣ рохинийам̣ тарантам̣.

‘‘а̄са̄йа касате кхеттам̣, бӣджам̣ а̄са̄йа ваппати;

а̄са̄йа ва̄н̣иджа̄ йанти, самуддам̣ дханаха̄рака̄;

йа̄йа а̄са̄йа тит̣т̣ха̄ми, са̄ ме а̄са̄ самиджджхату.

‘‘на̄тисӣтам̣ на̄тиун̣хам̣, на̄тидуббхиккхачха̄такам̣;

саддала̄ харита̄ бхӯми, еса ка̄ло маха̄муни. (а. ни. ат̣т̣ха. 1.1.225);

‘‘пунаппунан̃чева вапанти бӣджам̣, пунаппунам̣ вассати девара̄джа̄;

пунаппунам̣ кхеттам̣ касанти кассака̄, пунаппунам̣ дхан̃н̃амупети рат̣т̣хам̣.

‘‘пунаппунам̣ йа̄чанака̄ чаранти, пунаппунам̣ да̄напатӣ даданти;

пунаппунам̣ да̄напатӣ дадитва̄, пунаппунам̣ саггамупенти т̣ха̄нам̣.

‘‘вӣро хаве саттайугам̣ пунети; йасмим̣ куле джа̄йати бхӯрипан̃н̃о;

ман̃н̃а̄махам̣ саккати девадево, тайа̄ хи джа̄то муни саччана̄мо.

‘‘суддходано на̄ма пита̄ махесино, буддхасса ма̄та̄ пана ма̄йана̄ма̄;

йа̄ бодхисаттам̣ парихарийа куччхина̄, ка̄йасса бхеда̄ тидивамхи модати.

‘‘са̄ готамӣ ка̄лаката̄ ито чута̄, диббехи ка̄мехи саман̇гибхӯта̄;

са̄ модати ка̄магун̣ехи пан̃чахи, парива̄рита̄ деваган̣ехи техи.

‘‘буддхасса путтомхи асайхаса̄хино, ан̇гӣрасассаппат̣имасса та̄дино;

питупита̄ майхам̣ тувам̣си сакка, дхаммена ме готама аййакосӣ’’ти. (тхерага̄. 531-536);

‘‘амба̄ панаса̄ капит̣т̣ха̄ ча, пуппхапаллавалан̇ката̄;

дхуваппхала̄ни саванти, кхудда̄мадхукакӯпама̄;

севама̄но убхо пассе, гантука̄ло маха̄йасса.

‘‘джамбӯ сумадхура̄ нӣпа̄, мадхуган̣д̣идиваппхала̄;

та̄ убхосу паджджотанти, гантука̄ло маха̄йаса.

‘‘тин̣д̣ука̄ни пийа̄ла̄ни, сон̣н̣аван̣н̣а̄ манорама̄;

кхуддакаппапхала̄ ниччам̣, гантука̄ло маха̄йаса.

‘‘кадалӣ пан̃чамоччи ча, супаккапхалабхӯсита̄;

убхопассесу ламбанти, гантука̄ло маха̄йаса.

‘‘мадхуппхаладхара̄ ниччам̣, мораруккха̄ манорама̄;

кхуддакаппапхала̄ ниччам̣, гантука̄ло маха̄йаса.

‘‘хинта̄лата̄лапантӣ ча, раджатаккхандхова джотаре;

супаккапхаласан̃чханна̄, кхуддакаппа̄ мадхуссава̄;

пхала̄ни та̄ни кха̄данте, гантука̄ло маха̄йаса.

‘‘удумбара̄рун̣а̄ван̣н̣а̄, сада̄сумадхураппхала̄;

убхопассесу ламбанти, гантука̄ло маха̄йаса.

‘‘иттхамбхӯта̄ анека̄ те, на̄на̄пхаладхара̄ дума̄;

убхопассесу ламбанти, гантука̄ло маха̄йаса.

‘‘чампака̄ салал̣а̄ на̄га̄, сугандха̄ ма̄лутерита̄;

супуппхитагга̄ джотанти, сугандхена̄бхипӯджайум̣;

са̄дара̄ вината̄нева, гантука̄ло маха̄йаса.

‘‘пунна̄га̄ гирипунна̄га̄, пуппхита̄ дхаран̣ӣруха̄;

супуппхитагга̄ джотанти, сугандхена̄бхипӯджайум̣;

са̄дара̄ винатуггагга̄, гантука̄ло маха̄йаса.

‘‘асока̄ ковил̣а̄ра̄ ча, соманассакара̄ вара̄;

сугандха̄ кан̣н̣ика̄ бандха̄, раттаван̣н̣ехи бхӯсита̄;

са̄дара̄ винатуггагга̄, самайо те маха̄йаса.

‘‘кан̣н̣ика̄ра̄ пхуллита̄ ниччам̣, сован̣н̣арам̣сиджотака̄;

диббагандха̄ пава̄йанти, диса̄ сабба̄ни собхайам̣;

са̄дара̄ вината̄нева, самайо те маха̄йаса.

‘‘супатта̄ гандхасампанна̄, кетакӣ дханукетакӣ;

сугандха̄ сампава̄йанти, диса̄ сабба̄бхигандхино;

са̄дара̄ пӯджайанта̄ва, самайо те маха̄йаса.

‘‘маллика̄ джа̄тисумана̄, сугандха̄ кхуддамаллика̄;

диса̄ сабба̄ пава̄йанти, убхо магге пасобхайам̣;

са̄дара̄ те паламбанти, самайо те маха̄йаса.

‘‘синдхува̄ра̄ сӣтагандха̄, сугандха̄ ма̄лутерита̄;

диса̄ сабба̄бхипӯджента̄, убхо магге пасобхайам̣;

са̄дара̄ винатуггагга̄, самайо те маха̄йаса.

‘‘сӣха̄ кесарасӣха̄ ча, чатуппаданисевита̄;

аччхамбхӣта̄ сура̄па̄не, мигара̄джа̄ пата̄пино.

‘‘сӣхана̄дена пӯдженти, са̄дара̄ те мига̄бхибхӯ;

маггамхи убхато вӯл̣ха̄, самайо те маха̄йаса.

‘‘бйаггха̄ синдхава̄ накула̄, са̄дхурӯпа̄ бхайа̄нака̄;

а̄ка̄се сампатанта̄ва, ниббхӣта̄ йена кеначи;

техи те са̄дара̄ ната̄, самайо те маха̄йаса.

‘‘тидха̄ пабхинна̄ чхадданта̄, сурӯпа̄ суссара̄ субха̄;

саттаппатит̣т̣хитан̇га̄ те, убхо маггесу кӯджино;

са̄дара̄ ха̄сама̄на̄ва, самайо те маха̄йаса.

‘‘мига̄ вара̄ха̄ пасада̄, читра̄са̄вайава̄ субха̄;

а̄рохапарин̣а̄хена, сурӯпа̄ ан̇гасам̣йута̄;

убхо магге га̄йама̄на̄ва, самайо те маха̄йаса.

‘‘гокан̣н̣а̄ сарабха̄ рурӯ, а̄рохапарин̣а̄хино;

сурӯпа̄ ан̇гасампанна̄, севама̄на̄ва аччхарум̣;

севама̄на̄ техи тада̄, самайо те маха̄йаса.