54. качча̄йанавагго

1. маха̄качча̄йанаттхераапада̄наван̣н̣ана̄

чатупан̃н̃а̄самавагге пат̣хама̄пада̄не падумуттаро на̄ма джинотиа̄дикам̣ а̄йасмато маха̄качча̄йанаттхерасса апада̄нам̣. айампи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ро таттха таттха бхаве виват̣т̣ӯпаниссайа̄ни пун̃н̃а̄ни упачинанто падумуттарасса бхагавато ка̄ле гахапатимаха̄са̄лакуле ниббаттитва̄ вуддхиппатто екадивасам̣ саттху сантике дхаммам̣ сун̣анто саттха̄ра̄ сам̣кхиттена бха̄ситасса виттха̄рена аттхам̣ вибхаджанта̄нам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапийама̄нам̣ екам̣ бхиккхум̣ дисва̄ сайампи там̣ т̣ха̄нантарам̣ паттхенто пан̣идха̄нам̣ катва̄ да̄на̄дӣни пун̃н̃а̄ни катва̄ девамануссесу сам̣саранто сумедхасса бхагавато ка̄ле виджджа̄дхаро хутва̄ а̄ка̄сена гаччханто екасмим̣ ванасан̣д̣е нисиннам̣ бхагавантам̣ дисва̄ пасаннама̄насо кан̣ика̄рапуппхехи пӯджам̣ ака̄си.

со тена пун̃н̃ена апара̄парам̣ сугатӣсуйева париваттенто кассападасабаласса ка̄ле ба̄ра̄н̣асийам̣ кулагехе ниббаттитва̄ париниббуте бхагавати суван̣н̣ачетийакаммат̣т̣ха̄не сатасахассаггханика̄йа суван̣н̣ит̣т̣хака̄йа пӯджам̣ катва̄ ‘‘имасса ниссандена ниббаттаниббаттат̣т̣ха̄не сарӣрам̣ ме суван̣н̣аван̣н̣ам̣ хотӯ’’ти паттханам̣ ака̄си. тато йа̄ваджӣвам̣ кусалакаммам̣ катва̄ екам̣ буддхантарам̣ девамануссесу сам̣саритва̄ имасмим̣ буддхуппа̄де удждженийам̣ ран̃н̃о чан̣д̣ападжджотасса пурохитагехе ниббатти, тасса на̄маггахан̣адивасе ма̄та̄ ‘‘майхам̣ путто суван̣н̣аван̣н̣о, аттано на̄мам̣ гахетва̄ а̄гато’’ти кан̃чанама̄н̣авотвева на̄мам̣ ака̄си. со вуддхиманва̄йа тайо веде угган̣хитва̄ питу аччайена пурохитат̣т̣ха̄нам̣ лабхи. со готтавасена качча̄йаноти пан̃н̃а̄йиттха. атха ра̄джа̄ чан̣д̣ападжджото буддхуппа̄дам̣ сутва̄, ‘‘а̄чарийа, тумхе таттха гантва̄ саттха̄рам̣ идха̄нетха̄’’ти песеси. со аттат̣т̣хамо саттху сантикам̣ упагато тасса саттха̄ дхаммам̣ десеси, десана̄парийоса̄не саттахи джанехи саддхим̣ саха пат̣исамбхида̄хи арахатте патит̣т̣ха̄си.

1. со евам̣ паттаарахаттапхало аттано пуббакаммам̣ саритва̄ соманассаджа̄то пуббачарита̄пада̄нам̣ пака̄сенто падумуттаро на̄ма джинотиа̄дима̄ха. там̣ хет̣т̣ха̄ вуттаттхамева. атха саттха̄ ‘‘етха, бхиккхаво’’ти хаттхам̣ паса̄реси. те та̄вадева дван̇гуламаттакесамассуиддхимайапаттачӣварадхара̄ вассасат̣т̣хикаттхера̄ вийа ахесум̣. евам̣ тхеро садаттхам̣ ниппха̄детва̄, ‘‘бханте, ра̄джа̄ паджджото тумха̄кам̣ па̄де вандитум̣ дхамман̃ча сотум̣ иччхатӣ’’ти а̄рочеси. саттха̄ ‘‘твам̣йева, качча̄на, таттха гаччха, тайи гате ра̄джа̄ пасӣдиссатӣ’’ти а̄ха. тхеро саттху а̄н̣а̄йа аттат̣т̣хамо таттха гантва̄ ра̄джа̄нам̣ паса̄детва̄ авантӣсу са̄санам̣ патит̣т̣ха̄петва̄ пуна саттху сантикамева а̄гато. аттано пуббапаттхана̄васена качча̄йанаппакаран̣ам̣ маха̄нируттиппакаран̣ам̣ неттиппакаран̣анти пакаран̣аттайам̣ сан̇гхамаджджхе бйа̄ка̄си. атха сантут̣т̣хена бхагавата̄ ‘‘етадаггам̣, бхиккхаве, мама са̄вака̄нам̣ сам̣кхиттена бха̄ситасса виттха̄рена аттхам̣ вибхаджанта̄нам̣ йадидам̣ маха̄качча̄но’’ти (а. ни. 1.188, 197) етадаггат̣т̣ха̄не т̣хапито аггапхаласукхена виха̄сӣти.

маха̄качча̄йанаттхераапада̄наван̣н̣ана̄ саматта̄.

2. ваккалиттхераапада̄наван̣н̣ана̄

дутийа̄пада̄не ито сатасахассамхӣтиа̄дикам̣ а̄йасмато ваккалиттхерасса апада̄нам̣. айампи тхеро пуримаджинаваресу ката̄дхика̄ро таттха таттха бхаве виват̣т̣ӯпаниссайа̄ни пун̃н̃а̄ни упачинанто падумуттарасса бхагавато ка̄ле хам̣саватӣнагаре кулагехе ниббатто вин̃н̃утам̣ патто саттху сантикам̣ гаччхантехи упа̄сакехи саддхим̣ виха̄рам̣ гантва̄ парисапарийанте т̣хито дхаммам̣ сун̣анто саттха̄ра̄ екам̣ бхиккхум̣ саддха̄дхимутта̄нам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапитам̣ дисва̄ сайампи там̣ т̣ха̄нантарам̣ паттхенто сатта̄хам̣ буддхаппамукхасса бхиккхусан̇гхасса маха̄да̄нам̣ датва̄ пан̣идха̄нам̣ ака̄си. саттха̄ тасса анантара̄йам̣ дисва̄ бйа̄кари.

со йа̄ваджӣвам̣ кусалам̣ катва̄ девамануссесу сам̣саранто амха̄кам̣ бхагавато ка̄ле са̄ваттхийам̣ бра̄хман̣акуле ниббатти, тасса ваккалӣти на̄мам̣ карим̣су. таттха калӣти апара̄дхатилака̄л̣ака̄дидосасса адхивачанам̣. ниддхантасуван̣н̣апин̣д̣асадисата̄йа апагато бйапагато кали досо асса̄ти ва-ка̄ра̄гамам̣ катва̄ ваккалӣти вуччати. со вуддхиппатто тайо веде угган̣хитва̄ бра̄хман̣асиппесу ниппхаттим̣ гато, саттха̄рам̣ дисва̄ рӯпака̄йасампаттидассанена атитто саттха̄ра̄ саддхим̣йева вичарати. ‘‘ага̄рамаджджхе васанто ниччака̄лам̣ саттху дассанам̣ на лабхисса̄мӣ’’ти саттху сантике паббаджитва̄ т̣хапетва̄ бходжанака̄лам̣ сарӣракиччака̄лан̃ча сесака̄ле йаттха т̣хитена сакка̄ дасабалам̣ пасситум̣, таттха т̣хито ан̃н̃ам̣ киччам̣ паха̄йа бхагавантам̣ олокентойева вихарати. саттха̄ тасса н̃а̄н̣апарипа̄кам̣ а̄гаменто бахука̄лам̣ тасмим̣ рӯпадассаненева вичаранте кин̃чи аватва̄ пунекадивасам̣ – ‘‘ким̣ те, ваккали, имина̄ пӯтика̄йена дит̣т̣хена? йо кхо, ваккали, дхаммам̣ пассати, со мам̣ пассати; йо мам̣ пассати, со дхаммам̣ пассати. дхамман̃хи, ваккали, пассанто мам̣ пассатӣ’’ти (сам̣. ни. 3.87) а̄ха. саттхари евам̣ вадантепи тхеро саттху дассанам̣ паха̄йа ан̃н̃аттха гантум̣ на саккоти. тато саттха̄, ‘‘на̄йам̣ бхиккху сам̣вегам̣ алабхитва̄ буджджхиссатӣ’’ти вассӯпана̄йикадивасе – ‘‘апехи, ваккалӣ’’ти тхерам̣ пан̣а̄меси. со саттха̄ра̄ пан̣а̄мито саттху саммукхе т̣ха̄тум̣ асакконто – ‘‘ким̣ майхам̣ джӣвитена, йохам̣ саттха̄рам̣ дат̣т̣хум̣ на лабха̄мӣ’’ти гиджджхакӯт̣е паббате папа̄тат̣т̣ха̄нам̣ абхирухи? саттха̄ тасса там̣ паваттим̣ н̃атва̄ – ‘‘айам̣ бхиккху мама сантика̄ асса̄сам̣ алабханто маггапхала̄нам̣ упаниссайам̣ на̄сеййа̄’’ти атта̄нам̣ дассетва̄ обха̄сам̣ виссадждженто –

‘‘па̄моджджабахуло бхиккху, пасанно буддхаса̄сане;

адхигаччхе падам̣ сантам̣, сан̇кха̄рӯпасамам̣ сукха’’нти. (дха. па. 381) –

га̄тхам̣ ватва̄ ‘‘ехи, ваккалӣ’’ти (дха. па. ат̣т̣ха. 2.381) хаттхам̣ паса̄реси. тхеро ‘‘дасабало ме дит̣т̣хо, ‘ехӣ’ти авха̄йанампи ладдха’’нти балавапӣтисоманассам̣ уппа̄детва̄ ‘‘куто гаччха̄мӣ’’ти аттано гаманабха̄вам̣ аджа̄нитва̄ва саттху саммукхе а̄ка̄се паккхандитва̄ пат̣хамена па̄дена паббате т̣хитойева саттха̄ра̄ вуттага̄тха̄йо а̄вадждженто а̄ка̄сейева пӣтим̣ виккхамбхетва̄ саха пат̣исамбхида̄хи арахаттам̣ па̄пун̣ӣти ан̇гуттарат̣т̣хакатха̄йам̣ (а. ни. ат̣т̣ха. 1.1.208) дхаммападаван̣н̣ана̄йан̃ча (дха. па. ат̣т̣ха. 2.381 ваккалиттхераваттху) а̄гатам̣.

идха пана евам̣ ведитаббам̣ – ‘‘ким̣ те, ваккалӣ’’тиа̄дина̄ саттха̄ра̄ овадито гиджджхакӯт̣е вихаранто випассанам̣ пат̣т̣хапеси, тасса саддха̄йа балавабха̄вато ева випассана̄ вӣтхим̣ на отарати? бхагава̄ там̣ н̃атва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ содхетва̄ ада̄си. со пуна випассанам̣ маттхакам̣ па̄петум̣ на̄саккхийева. атхасса а̄ха̄равекаллена ва̄та̄ба̄дхо уппаджджи, там̣ ва̄та̄ба̄дхена пӣл̣ийама̄нам̣ н̃атва̄ бхагава̄ таттха гантва̄ пуччханто –

‘‘ва̄тарога̄бхинӣто твам̣, вихарам̣ ка̄нане ване;

павиддхагочаре лӯкхе, катхам̣ бхиккху кариссасӣ’’ти. (тхерага̄. 350) –

а̄ха. там̣ сутва̄ тхеро –

‘‘пӣтисукхена випулена, пхарама̄но самуссайам̣;

лӯкхампи абхисамбхонто, вихарисса̄ми ка̄нане.

‘‘бха̄венто сатипат̣т̣ха̄не, индрийа̄ни бала̄ни ча;

боджджхан̇га̄ни ча бха̄венто, вихарисса̄ми ка̄нане.

‘‘а̄раддхавӣрийе пахитатте, ниччам̣ дал̣хапараккаме;

самагге сахите дисва̄, вихарисса̄ми ка̄нане.

‘‘ануссаранто самбуддхам̣, аггам̣ дантам̣ сама̄хитам̣;

атандито раттиндивам̣, вихарисса̄ми ка̄нане’’ти. (тхерага̄. 351-354) –

чатассо га̄тха̄йо абха̄си. та̄сам̣ аттхо тхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄йам̣ (тхерага̄. ат̣т̣ха. 2.351-354) вуттойева. евам̣ тхеро випассанам̣ уссукка̄петва̄ арахаттам̣ па̄пун̣и.

28. со арахаттам̣ патва̄ аттано пуббакаммам̣ саритва̄ соманассаджа̄то пуббачарита̄пада̄нам̣ пака̄сенто ито сатасахассамхӣтиа̄дима̄ха. таттха итоти какусандха̄дӣнам̣ уппаннабхаддакаппато хет̣т̣ха̄ каппасатасахассаматтхакети аттхо.

29. падума̄ка̄раваданоти супуппхитападумасассирӣкамукхо. падумапаттаккхоти сетападумапуппхапан̣н̣асадисааккхӣти аттхо.

30. падумуттарагандхова̄ти падумагандхамукхоти аттхо.

31. андха̄нам̣ найанӯпамоти чаккхувирахита̄нам̣ сатта̄нам̣ найанасадисо, дхаммадесана̄йа саббасатта̄нам̣ пан̃н̃а̄чаккха̄дичаккхуда̄йакоти аттхо. сантавесоти сантасабха̄во сантаирийа̄патхо. гун̣анидхӣти гун̣а̄нам̣ нидхи, саббагун̣аган̣а̄нам̣ нидха̄нат̣т̣ха̄набхӯтоти аттхо. карун̣а̄матиа̄кароти са̄дхӯнам̣ читтакампанасан̇кха̄та̄йа карун̣а̄йа ча аттха̄наттхаминанапариччхиннаматийа̄ ча а̄каро а̄дха̄рабхӯто.

32. брахма̄сурасураччитоти брахмехи ча асурехи ча девехи ча аччито пӯджитоти аттхо.

33. мадхурена рутена ча̄ти каравӣкарутамадхурена саддена сакалам̣ джанам̣ ран̃джайантӣти самбандхо. сантхавӣ са̄вакам̣ саканти аттано са̄вакам̣ мадхурадхаммадесана̄йа сантхавӣ, тхутим̣ ака̄сӣти аттхо.

34. саддха̄дхимуттоти саддаханасаддха̄йа са̄сане адхимутто патит̣т̣хитоти аттхо. мама дассанала̄ласоти майхам̣ дассане бйа̄ват̣о таппаро.

35. там̣ т̣ха̄намабхирочайинти там̣ саддха̄дхимуттат̣т̣ха̄нантарам̣ абхирочайим̣, иччхим̣ паттхесинти аттхо.

40. пӣтамат̣т̣ханива̄сананти силит̣т̣хасуван̣н̣аван̣н̣аваттхе ниваттханти аттхо. хемайан̃н̃опачитан̇ганти суван̣н̣апа̄ман̇галаггитагаттанти аттхо.

47-48. нонӣтасукхума̄лам̣ манти наванӣтамива мудуталун̣ахаттхапа̄дам̣. джа̄тапаллавакомаланти асокапаллавапаттакомаламива мудуканти аттхо. писа̄чӣбхайатаджджита̄ти тада̄ евам̣бхӯтам̣ кума̄рам̣ мам̣ ан̃н̃а̄ писа̄чӣ ека̄ раккхасӣ бхайена таджджеси бхим̣са̄песӣти аттхо. тада̄ махесисса самма̄самбуддхасса па̄дамӯле мам̣ са̄йесум̣ нипаджджа̄песум̣. дӣнама̄наса̄ бхӣтачитта̄ мама ма̄та̄питаро имам̣ да̄ракам̣ те дада̄ма, имасса саран̣ам̣ патит̣т̣ха̄ хоту на̄тха на̄йака̄ти самбандхо.

49. тада̄ пат̣иггахи со манти со бхагава̄ тада̄ тасмим̣ мама ма̄туйа̄ диннака̄ле джа̄лина̄ джа̄лайуттена сан̇кха̄лакена чаккалаккхан̣а̄дӣхи лаккхитена мудукомалапа̄н̣ина̄ мудукена висуддхена хаттхаталена мам̣ аггахесӣти аттхо.

52. саббапа̄рамисамбхӯтанти саббехи да̄напа̄рамита̄дӣхи самбхӯтам̣ джа̄там̣. нӣлаккхинайанам̣ варам̣ пун̃н̃асамбха̄раджам̣ уттаманӣлааккхивантам̣. саббасубха̄кин̣н̣ам̣ саббена субхена ван̣н̣ена сан̣т̣ха̄нена а̄кин̣н̣ам̣ гаханӣбхӯтам̣ рӯпам̣ бхагавато хаттхапа̄дасӣса̄дирӯпам̣ дисва̄ти аттхо, титтим̣ апатто вихара̄ми аханти самбандхо.

61. тада̄ мам̣ чаран̣антаготи тасмим̣ майхам̣ арахаттам̣ паттака̄ле сӣла̄дипаннарасаннам̣ чаран̣адхамма̄нам̣ антаго, парийоса̄наппатто парипӯрака̄рӣти аттхо. ‘‘маран̣антаго’’типи па̄т̣хо. тасса маран̣асса антам̣ нибба̄нам̣ паттоти аттхо. саддха̄дхимутта̄нам̣ аггам̣ пан̃н̃апесӣти самбандхо. атха саттха̄ бхиккхусан̇гхамаджджхе нисинно ‘‘етадаггам̣, бхиккхаве, мама са̄вака̄нам̣ саддха̄дхимутта̄нам̣ йадидам̣, ваккалӣ’’ти (а. ни. 1.198, 208) мам̣ етадаггат̣т̣ха̄не т̣хапесӣти вуттам̣ хоти. сесам̣ сувин̃н̃еййамева̄ти.

ваккалиттхераапада̄наван̣н̣ана̄ саматта̄.

3. маха̄каппинаттхераапада̄наван̣н̣ана̄

падумуттаро на̄ма джинотиа̄дикам̣ а̄йасмато каппинаттхерасса апада̄нам̣. айампи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ро таттха таттха бхаве виват̣т̣ӯпаниссайа̄ни пун̃н̃а̄ни упачинанто падумуттарасса бхагавато ка̄ле хам̣саватӣнагаре кулагехе ниббатто вин̃н̃утам̣ патва̄ саттху сантике дхаммадесанам̣ сун̣анто саттха̄ра̄ екам̣ бхиккхум̣ ова̄дака̄нам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапитам̣ дисва̄ адхика̄ракаммам̣ катва̄ там̣ т̣ха̄нантарам̣ паттхеси.

со таттха йа̄ваджӣвам̣ кусалам̣ катва̄ девамануссесу сам̣саранто ба̄ра̄н̣асито авидӯре екасмим̣ песака̄рага̄ме джет̣т̣хапесака̄рагехе ниббатто тада̄ сахассаматта̄ паччекабуддха̄ химаванте ат̣т̣ха ма̄се васитва̄ вассике чатта̄ро ма̄се джанападе васанти. те екава̄рам̣ ба̄ра̄н̣асийа̄ авидӯре отаритва̄ ‘‘сена̄санам̣ каран̣аттха̄йа хаттхакаммам̣ йа̄чатха̄’’ти ран̃н̃о сантикам̣ ат̣т̣ха паччекабуддхе пахин̣им̣су. тада̄ пана ран̃н̃о ваппаман̇галам̣ ахоси. со ‘‘паччекабуддха̄ кира а̄гата̄’’ти сутва̄ никкхамитва̄ а̄гатака̄ран̣ам̣ пуччхитва̄ ‘‘аджджа, бханте, ока̄со наттхи све амха̄кам̣ ваппаман̇галам̣, татийадивасе карисса̄ма̄’’ти ватва̄ паччекабуддхе анимантетва̄ва па̄виси. паччекабуддха̄ ‘‘ан̃н̃ам̣ га̄мам̣ пависисса̄ма̄’’ти паккамим̣су.

тасмим̣ самайе джет̣т̣хапесака̄расса бхарийа̄ кеначидева каран̣ӣйена ба̄ра̄н̣асим̣ гаччхантӣ те паччекабуддхе дисва̄ вандитва̄, ‘‘ким̣, бханте, авела̄йа аййа̄ а̄гата̄’’ти пуччхи. те а̄дито пат̣т̣ха̄йа катхесум̣. там̣ сутва̄ саддха̄сампанна̄ буддхисампанна̄ иттхӣ ‘‘све, бханте, амха̄кам̣ бхиккхам̣ ган̣хатха̄’’ти нимантеси. ‘‘бахука̄ майам̣, бхагинӣ’’ти. ‘‘киттака̄, бханте’’ти? ‘‘сахассаматта̄, бхагинӣ’’ти. ‘‘бханте, имасмим̣ но га̄ме сахассаматта̄ васимха̄, екеко екекасса бхиккхам̣ дассати, бхиккхам̣ адхива̄сетха, ахамева во васанат̣т̣ха̄нам̣ ка̄ра̄песса̄мӣ’’ти а̄ха. паччекабуддха̄ адхива̄сесум̣.

са̄ га̄мам̣ пависитва̄ уггхосеси – ‘‘аммата̄та̄, ахам̣ сахассаматте паччекабуддхе дисва̄ нимантесим̣, аййа̄нам̣ нисӣданат̣т̣ха̄нам̣ сам̣видахатха, йа̄губхатта̄дӣни сампа̄детха̄’’ти га̄мамаджджхе ман̣д̣апам̣ ка̄ра̄петва̄ а̄сана̄ни пан̃н̃а̄петва̄ пунадивасе паччекабуддхе нисӣда̄петва̄ пан̣ӣтена кха̄данӣйена бходжанӣйена паривиситва̄ бхаттакиччапарийоса̄не тасмим̣ га̄ме сабба̄ иттхийо а̄да̄йа та̄хи саддхим̣ паччекабуддхе вандитва̄ тема̄сам̣ васанаттха̄йа пат̣ин̃н̃ам̣ ган̣хитва̄ пуна га̄ме уггхосеси – ‘‘аммата̄та̄, екекакулато екекапурисо ва̄сипхарасуа̄дӣни гахетва̄ аран̃н̃ам̣ пависитва̄ даббасамбха̄ре а̄харитва̄ аййа̄нам̣ васанат̣т̣ха̄нам̣ каротӯ’’ти. га̄мава̄сино тасса̄йева вачанам̣ сутва̄ екеко екекам̣ катва̄ саддхим̣ раттидива̄т̣т̣ха̄нехи пан̣н̣аса̄ласахассам̣ нит̣т̣ха̄петва̄ аттано аттано пан̣н̣аса̄ла̄йам̣ упагатам̣ паччекабуддхам̣ ‘‘ахам̣ саккаччам̣ упат̣т̣хахисса̄ми, ахам̣ саккаччам̣ упат̣т̣хахисса̄мӣ’’ти ватва̄ упат̣т̣хахим̣су. са̄ вассам̣вут̣т̣хака̄ле ‘‘аттано аттано пан̣н̣аса̄ла̄йа вассам̣вут̣т̣ха̄нам̣ паччекабуддха̄нам̣ чӣвараса̄т̣аке саджджетха̄’’ти сама̄дапетва̄ екекасса сахасса сахассамӯлам̣ чӣварам̣ да̄песи. паччекабуддха̄ вут̣т̣хавасса̄ анумоданам̣ катва̄ паккамим̣су. га̄мава̄синопи идам̣ пун̃н̃акаммам̣ катва̄ тато чуто та̄ватим̣садевалоке ниббаттитва̄ ган̣адевата̄ на̄ма ахесум̣.

те таттха диббасампаттим̣ анубхавитва̄ кассапасамма̄самбуддхака̄ле кут̣умбикагехесу ниббаттим̣су. пуббе джет̣т̣хакапесака̄ро джет̣т̣хакакут̣умбикасса путто ахоси. бхарийа̄писса екасса джет̣т̣хакакут̣умбикасса дхӣта̄ ахоси. сеса̄нам̣ бхарийа̄йо сесакут̣умбика̄нам̣ дхӣтаро ахесум̣, та̄ сабба̄пи вайаппатта̄ паракулам̣ гаччхантийо тесам̣ тесам̣йева геха̄ни агамам̣су. атхекадивасам̣ виха̄ре дхаммассаване сан̇гхут̣т̣хе ‘‘саттха̄ дхаммам̣ десессатӣ’’ти сутва̄ те саббепи кут̣умбика̄ ‘‘дхаммам̣ сосса̄ма̄’’ти бхарийа̄хи саддхим̣ виха̄рам̣ агамам̣су. тесам̣ виха̄рамаджджхам̣ павит̣т̣хаккхан̣е вассам̣ васси. йесам̣ кулӯпака̄ ва̄ н̃а̄тиса̄ман̣ера̄дайо ва̄ аттхи, те тесам̣ паривен̣а̄дӣни пависим̣су. те пана татха̄рӯпа̄нам̣ наттхита̄йа каттхачи пависитум̣ ависаханта̄ виха̄рамаджджхейева ат̣т̣хам̣су. атха не джет̣т̣хакакут̣умбико а̄ха – ‘‘пассатха, бхо, амха̄кам̣ виппака̄рам̣, кулапуттехи на̄ма еттакена ладжджитум̣ йутта’’нти. ‘‘аййа, ким̣ карома̄’’ти? ‘‘майам̣ висса̄сикат̣т̣ха̄насса абха̄вена имам̣ виппака̄рам̣ патта̄, саббе дханам̣ сам̣харитва̄ паривен̣ам̣ карисса̄ма̄’’ти. ‘‘са̄дху, аййа̄’’ти джет̣т̣хако сахассам̣ ада̄си. сеса̄ пан̃ча пан̃ча сата̄ни. иттхийо ад̣д̣хатеййа̄ни ад̣д̣хатеййа̄ни сата̄ни. те там̣ дханам̣ а̄харитва̄ сахассакӯт̣а̄га̄рапарива̄рам̣ саттху васанаттха̄йа маха̄паривен̣ам̣ на̄ма ка̄ра̄песум̣. навакаммасса махантата̄йа дхане аппахонте пуббе диннадханато пуна упад̣д̣хӯпад̣д̣хам̣ адам̣су. нит̣т̣хите паривен̣е виха̄рамахам̣ каронта̄ буддхаппамукхасса бхиккхусан̇гхасса сатта̄хам̣ маха̄да̄нам̣ датва̄ вӣсатийа̄ бхиккхусахасса̄нам̣ чӣвара̄ни саджджайим̣су.

джет̣т̣хакакут̣умбикасса пана бхарийа̄ аттано пан̃н̃а̄йа т̣хита̄ ахам̣ техи самакам̣ акатва̄ атирекатарам̣ катва̄ ‘‘саттха̄рам̣ пӯджесса̄мӣ’’ти аноджапуппхаван̣н̣ена сахассамӯлена са̄т̣акена саддхим̣ аноджапуппхачан̇кот̣акам̣ гахетва̄ саттха̄рам̣ аноджапуппхехи пӯджетва̄ там̣ са̄т̣акам̣ саттху па̄дамӯле т̣хапетва̄, ‘‘бханте, ниббаттаниббаттат̣т̣ха̄не аноджапуппхаван̣н̣ам̣йева ме сарӣрам̣ хоту, аноджа̄твева ча на̄мам̣ хотӯ’’ти паттханам̣ ака̄си. саттха̄ ‘‘евам̣ хотӯ’’ти анумоданам̣ ака̄си. те саббепи йа̄вата̄йукам̣ т̣хатва̄ тато чута̄ девалоке ниббаттим̣су. те имасмим̣ буддхуппа̄де девалока̄ чавитва̄ джет̣т̣хако куккут̣аватӣнагаре ра̄джакуле ниббаттитва̄ вин̃н̃утам̣ патто маха̄каппинара̄джа̄ на̄ма ахоси. сеса̄ амаччакулесу ниббаттим̣су. джет̣т̣хакасса бхарийа̄ маддарат̣т̣хе са̄каланагаре ра̄джакуле ниббатти аноджапуппхаван̣н̣амевасса̄ сарӣрам̣ ахоси, тена аноджа̄твевасса̄ на̄мам̣ акам̣су, са̄ вайаппатта̄ маха̄каппинаран̃н̃о гехам̣ гантва̄ аноджа̄девӣти па̄кат̣а̄ ахоси.

сеситтхийопи амаччакулесу ниббаттитва̄ вайаппатта̄ тесам̣йева амаччапутта̄нам̣ геха̄ни агамам̣су. те саббепи ран̃н̃о сампаттисадисам̣ сампаттим̣ анубхавим̣су. йада̄ хи ра̄джа̄ алан̇ка̄рапат̣иман̣д̣ито хаттхим̣ абхирухитва̄ вичарати, тада̄пи те татхева вичаранти. тасмим̣ ассена ва̄ ратхена ва̄ вичаранте тепи татхева вичаранти. евам̣ те екато хутва̄ ката̄нам̣ пун̃н̃а̄нам̣ балена екатова сампаттим̣ анубхавим̣су. ран̃н̃о пана ва̄ло, ва̄лава̄хано, пуппхо, пуппхава̄хано, супаттоти пан̃чева асса̄ хонти. тесу ра̄джа̄ супаттам̣ ассам̣ сайам̣ а̄рохати, итаре чатта̄ро ассе асса̄роха̄нам̣ са̄сана̄харан̣аттха̄йа ада̄си. ра̄джа̄ те па̄това бходжетва̄ ‘‘гаччхатха, бхан̣е, две ва̄ тӣн̣и ва̄ йоджана̄ни а̄хин̣д̣итва̄ буддхасса ва̄ дхаммасса ва̄ сан̇гхасса ва̄ уппаннабха̄вам̣ сутва̄ майхам̣ сукхаса̄санам̣ а̄рочетха̄’’ти песеси. те чатӯхи два̄рехи никкхамитва̄ две тӣн̣и йоджана̄ни а̄хин̣д̣итва̄ кин̃чи са̄санам̣ алабхитва̄ва пачча̄гамим̣су.

атхекадивасам̣ ра̄джа̄ супаттам̣ а̄рухитва̄ амаччасахассапаривуто уййа̄нам̣ гаччханто килантарӯпе пан̃часатаматте ва̄н̣иджаке нагарам̣ пависанте дисва̄ ‘‘име аддха̄накиланта̄, аддхо имесам̣ сантика̄ екам̣ бхаддакам̣ са̄санам̣ сосса̄мӣ’’ти те паккоса̄петва̄ ‘‘куто а̄гататтха̄’’ти пуччхи. ‘‘аттхи, дева, ито вӣсатийоджанасатаматтхаке са̄ваттхи на̄ма нагарам̣, тато а̄гатамха̄’’ти. ‘‘аттхи пана во десе кин̃чи са̄санам̣ уппанна’’нти. ‘‘дева, ан̃н̃ам̣ кин̃чи наттхи, самма̄самбуддхо уппанно’’ти. ра̄джа̄ та̄вадева балавапӣтийа̄ пхут̣т̣хасарӣро кин̃чи саллаккхетум̣ асакконто мухуттам̣ вӣтина̄метва̄ пана, ‘‘та̄та̄, ким̣ вадетха̄’’ти пуччхи. ‘‘буддхо, дева, уппанно’’ти. ра̄джа̄ дутийампи татийампи татхева вӣтина̄метва̄ чатуттхава̄ре ‘‘ким̣ вадетха, та̄та̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘буддхо уппанно’’ти вутте, ‘‘та̄та̄, сукхаса̄санасавана̄йа сатасахассам̣ во даммӣ’’ти ватва̄ ‘‘апарампи кин̃чи са̄санам̣ аттхи, та̄та̄’’ти пуччхи. ‘‘аттхи, дева, дхаммо уппанно’’ти. ра̄джа̄ тампи сутва̄ пуриманайенева тайо ва̄ре вӣтина̄метва̄ чатуттхава̄ре ‘‘дхаммо уппанно’’ти вутте – ‘‘идха̄пи во сатасахассам̣ даммӣ’’ти ватва̄ ‘‘апарампи кин̃чи са̄санам̣ аттхи, та̄та̄’’ти пуччхи. ‘‘аттхи, дева, сан̇гхо уппанно’’ти. ра̄джа̄ тампи сутва̄ татхева тайо ва̄ре вӣтина̄метва̄ чатуттхава̄ре ‘‘сан̇гхо уппанно’’ти вутте – ‘‘идха̄пи во сатасахассам̣ даммӣ’’ти ватва̄ амаччасахассам̣ олокетва̄, ‘‘та̄та̄, ким̣ карисса̄ма̄’’ти пуччхи. ‘‘дева, тумхе ким̣ кариссатха̄’’ти? ‘‘ахам̣, та̄та̄, ‘буддхо уппанно дхаммо уппанно сан̇гхо уппанно’ти сутва̄ на пуна ниваттисса̄ми, бхагавантам̣ уддисса гантва̄ тасса сантике паббаджисса̄мӣ’’ти. ‘‘майампи, дева, тумхехи саддхим̣ паббаджисса̄ма̄’’ти. ра̄джа̄ суван̣н̣апат̣т̣е аккхара̄ни ликха̄петва̄ ва̄н̣иджака̄нам̣ датва̄ ‘‘имам̣ аноджа̄йа на̄ма девийа̄ детха, са̄ тумха̄кам̣ тӣн̣и сатасахасса̄ни дассати, еван̃ча пана нам̣ вадеййа̄тха ‘ран̃н̃а̄ кира те иссарийам̣ виссат̣т̣хам̣, йатха̄сукхам̣ сампаттим̣ парибхун̃джа̄хӣ’ти, саче пана ‘во ра̄джа̄ каха’нти пуччхати, ‘саттха̄рам̣ уддисса паббаджисса̄мӣ’ти ватва̄ гатоти а̄рочеййа̄тха̄’’ти а̄ха. амачча̄пи аттано аттано бхарийа̄нам̣ татхева са̄санам̣ пахин̣им̣су. ра̄джа̄ ва̄н̣иджаке уййоджетва̄ ассам̣ абхируйха амаччасахассапаривуто там̣кхан̣ан̃н̃ева никкхами.

саттха̄пи там̣дивасам̣ паччӯсака̄ле локам̣ волокенто маха̄каппинара̄джа̄нам̣ сапарива̄рам̣ дисва̄ ‘‘айам̣ маха̄каппино ва̄н̣иджака̄нам̣ сантика̄ тин̣н̣ам̣ ратана̄нам̣ уппаннабха̄вам̣ сутва̄ тесам̣ вачанам̣ тӣхи сатасахассехи пӯджетва̄ раджджам̣ паха̄йа амаччасахассапаривуто мам̣ уддисса паббаджитука̄мо све никкхамиссати, со сапарива̄ро саха пат̣исамбхида̄хи арахаттам̣ па̄пун̣иссати, паччуггаманам̣ карисса̄мӣ’’ти пунадивасе чаккаваттӣ вийа кхуддакага̄мабходжакам̣ ра̄джа̄нам̣ паччуггаччханто сайамева паттачӣварама̄да̄йа вӣсайоджанасатам̣ маггам̣ паччуггантва̄ чандабха̄га̄йа надийа̄ тӣре нигродхаруккхамӯле чхаббан̣н̣абуддхарасмийо виссаджджетва̄ нисӣди. ра̄джа̄пи а̄гаччханто екам̣ надим̣ патва̄ ‘‘ка̄ на̄ма̄йа’’нти пуччхи. ‘‘апараччха̄ на̄ма, дева̄’’ти. ‘‘кимасса̄ парима̄н̣ам̣, та̄та̄’’ти? ‘‘гамбхӣрато га̄вутам̣, путхулато две га̄вута̄ни, дева̄’’ти. ‘‘аттхи панеттха на̄ва̄ ва̄ ул̣умпо ва̄’’ти? ‘‘наттхи, дева̄’’ти. ‘‘на̄ва̄дӣни олокенте амхе джа̄ти джарам̣ упанети, джара̄ маран̣ам̣. ахам̣ ниббематико хутва̄ тӣн̣и ратана̄ни уддисса никкханто, тесам̣ ме а̄нубха̄вена ‘идам̣ удакам̣ удакам̣ вийа ма̄ хотӯ’ти ратанаттайасса гун̣ам̣ а̄ваджджетва̄ ‘итипи со бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо’’’ти буддхагун̣ам̣ ануссаранто сапарива̄ро ассасахассена удакапит̣т̣хе паккханди. синдхава̄ пит̣т̣хипа̄са̄н̣е вийа паккхандим̣су. кхура̄нам̣ аггат̣т̣ха̄нева темим̣су.

со там̣ уттаритва̄ пурато гаччханто апарампи надим̣ дисва̄ ‘‘айам̣ ка̄ на̄ма̄’’ти пуччхи. ‘‘нӣлава̄ха̄ на̄ма, дева̄’’ти. ‘‘кимасса̄ парима̄н̣а’’нти? ‘‘гамбхӣратопи путхулатопи ад̣д̣хайоджанам̣, дева̄’’ти. сесам̣ пуримасадисамева. там̣ пана надим̣ дисва̄ ‘‘сва̄ккха̄то бхагавата̄ дхаммо’’ти дхамма̄нуссатим̣ ануссаранто паккханди. тампи атиккамитва̄ гаччханто апарампи надим̣ дисва̄ ‘‘айам̣ ка̄ на̄ма̄’’ти пуччхи. ‘‘чандабха̄га̄ на̄ма, дева̄’’ти. ‘‘кимасса̄ парима̄н̣а’’нти? ‘‘гамбхӣратопи путхулатопи йоджанам̣, дева̄’’ти. сесам̣ пуримасадисамева. там̣ пана надим̣ дисва̄ ‘‘суппат̣ипанно бхагавато са̄вакасан̇гхо’’ти сан̇гха̄нуссатим̣ ануссаранто паккханди. тампи надим̣ атиккамитва̄ гаччханто саттху сарӣрато никкханта̄ чхаббан̣н̣абуддхарасмийо нигродхаруккхасса са̄кха̄вит̣апапала̄са̄ни обха̄сайама̄на̄ дисва̄ чинтеси – ‘‘айам̣ обха̄со нева чандасса, на сӯрийасса, на девама̄рабра̄хман̣асупан̣н̣ана̄га̄нам̣ ан̃н̃атарасса, аддха̄ ахам̣ саттха̄рам̣ уддисса а̄гаччханто самма̄самбуддхена дит̣т̣хо бхависса̄мӣ’’ти. со та̄вадева ассапит̣т̣хито отаритва̄ онатасарӣро расмийа̄нуса̄рена саттха̄рам̣ упасан̇камитва̄ маносила̄расе нимуджджанто вийа буддхарасмӣнам̣ анто па̄виси. со саттха̄рам̣ вандитва̄ екамантам̣ нисӣди саддхим̣ амаччасахассена. саттха̄ тесам̣ анупуббим̣ катхам̣ катхеси. десана̄парийоса̄не сапарива̄ро ра̄джа̄ сота̄паттипхале патит̣т̣хахи.

атха саббе ут̣т̣хахитва̄ паббаджджам̣ йа̄чим̣су. саттха̄ ‘‘а̄гамиссати ну кхо имесам̣ кулапутта̄нам̣ иддхимайапаттачӣвара’’нти упадха̄ренто ‘‘име кулапутта̄ паччекабуддхасахасса̄нам̣ чӣварасахассам̣ адам̣су, кассапабуддхака̄ле вӣсатийа̄ бхиккхусахасса̄нам̣ вӣсатичӣварасахасса̄нипи адам̣су, аначчхарийам̣ имесам̣ кулапутта̄нам̣ иддхимайапаттачӣвара̄гамана’’нти н̃атва̄ даккхин̣ахаттхам̣ паса̄ретва̄ ‘‘етха, бхиккхаво, чаратха брахмачарийам̣ самма̄ дуккхасса антакирийа̄йа̄’’ти а̄ха. те та̄вадева ат̣т̣хапариккха̄радхара̄ вассасат̣т̣хикаттхера̄ вийа хутва̄ веха̄сам̣ аббхуггантва̄ паччорохитва̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су.

те пана ва̄н̣иджака̄ ра̄джагехам̣ гантва̄ девийа̄ ран̃н̃а̄ пахитаса̄санам̣ а̄рочетва̄ девийа̄ ‘‘а̄гаччхантӯ’’ти вутте пависитва̄ екамантам̣ ат̣т̣хам̣су. атха не девӣ пуччхи – ‘‘та̄та̄, ким̣ка̄ран̣а̄ а̄гататтха̄’’ти? ‘‘майам̣ ран̃н̃а̄ тумха̄кам̣ сантикам̣ песита̄, тӣн̣и кира но сатасахасса̄ни детха̄’’ти. ‘‘бахум̣, бхан̣е, бхан̣атха, ким̣ тумхехи ран̃н̃о сантике катам̣, кисмим̣ во ра̄джа̄ пасанно еттакам̣ дханам̣ да̄петӣ’’ти? ‘‘деви, на ан̃н̃ам̣ кин̃чи катам̣, екам̣ пана са̄санам̣ а̄рочайимха̄’’ти. ‘‘сакка̄ пана, та̄та̄, майхампи там̣ а̄рочету’’нти. ‘‘сакка̄, девӣ’’ти суван̣н̣абхин̇га̄рена мукхам̣ виккха̄летва̄ ‘‘деви, буддхо локе уппанно’’ти. са̄пи там̣ сутва̄ пӣтийа̄ пхут̣т̣хасарӣра̄ тиккхаттум̣ кин̃чи асаллаккхетва̄ чатуттхава̄ре ‘‘буддхо уппанно’’ти сутва̄ ‘‘ким̣, та̄та̄, имасмим̣ паде ран̃н̃а̄ динна’’нти? ‘‘сатасахассам̣, девӣ’’ти. ‘‘та̄та̄, анануччхавикам̣ ран̃н̃а̄ катам̣ еварӯпам̣ са̄санам̣ сутва̄ тумха̄кам̣ сатасахассададама̄нена, ахам̣ во мама дуггатапан̣н̣а̄ка̄ре тӣн̣и сатасахасса̄ни дамми. апарам̣ кин̃чи тумхехи а̄рочита’’нти? те идан̃ча идан̃ча̄ти итара̄нипи две са̄сана̄ни а̄рочесум̣. девӣ пуриманайенева тайо тайо ва̄ре асаллаккхетва̄ чатуттхачатуттхава̄ре тӣн̣и тӣн̣и сатасахасса̄ни ада̄си. евам̣ те сабба̄ни два̄дасасатасахасса̄ни лабхим̣су.

атха не девӣ пуччхи – ‘‘ра̄джа̄ кахам̣, та̄та̄’’ти? ‘‘деви, ра̄джа̄ ‘саттха̄рам̣ уддисса паббаджисса̄мӣ’ти ватва̄ гато’’ти. ‘‘майхам̣ тена ким̣ са̄санам̣ динна’’нти? ‘‘саббам̣ кира иссарийам̣ тумха̄кам̣ виссат̣т̣хам̣, ‘тумхе кира йатха̄сукхам̣ сампаттим̣ анубхаватха̄’’’ти. ‘‘амачча̄ пана кухим̣, та̄та̄’’ти? ‘‘тепи ран̃н̃а̄ саддхим̣ ‘паббаджисса̄ма̄’ти гата̄, девӣ’’ти. са̄ тесам̣ бхарийа̄йо паккоса̄петва̄, ‘‘амма̄, тумха̄кам̣ са̄мика̄ ран̃н̃а̄ саддхим̣ ‘паббаджисса̄ма̄’ти гата̄, тумхе ким̣ кариссатха̄’’ти? ‘‘ким̣ пана техи амха̄кам̣ са̄санам̣ пахитам̣, девӣ’’ти? ‘‘техи кира аттано сампатти тумха̄кам̣ виссат̣т̣ха̄ ‘тумхе кира сампаттим̣ йатха̄сукхам̣ парибхун̃джатха̄’’’ти. ‘‘тумхе пана, деви, ким̣ кариссатха̄’’ти? ‘‘амха̄кам̣ со та̄ва ра̄джа̄ магге т̣хито тӣхи сатасахассехи тӣн̣и ратана̄ни пӯджетва̄ кхел̣апин̣д̣ам̣ вийа сампаттим̣ паха̄йа ‘паббаджисса̄мӣ’ти никкханто, майа̄пи тин̣н̣ам̣ ратана̄нам̣ са̄санам̣ сутва̄ та̄ни навахи сатасахассехи пӯджита̄ни, на кхо панеса̄ сампатти на̄ма ран̃н̃ойева дуккха̄, майхампи дуккха̄ ева. ко ран̃н̃а̄ чхад̣д̣итакхел̣апин̣д̣ам̣ джан̣н̣укехи бхӯмийам̣ патит̣т̣хахитва̄ мукхена ган̣хиссати, на майхам̣ сампаттийа̄ аттхо, саттха̄рам̣ уддисса паббаджисса̄мӣ’’ти. ‘‘деви, майампи тумхехи саддхим̣ паббаджисса̄ма̄’’ти. ‘‘саче саккотха, са̄дхӯ’’ти. ‘‘саккома, девӣ’’ти. тена хи ‘‘етха̄’’ти ратхасахассам̣ йоджа̄петва̄ ратхам̣ а̄руйха та̄хи саддхим̣ никкхамитва̄ антара̄магге пат̣хамам̣ надим̣ дисва̄ йатха̄ ран̃н̃а̄ пат̣хамам̣ пуччхита̄, татхева пуччхитва̄ саббам̣ паваттим̣ сутва̄ ‘‘ран̃н̃а̄ гатамаггам̣ олокетха̄’’ти ватва̄ ‘‘синдхава̄нам̣ падавалан̃джам̣ на пасса̄ма̄’’ти вутте ра̄джа̄ ‘‘тӣн̣и ратана̄ни уддисса никкхантосмӣ’’ти саччакирийам̣ каритва̄ тин̣н̣ам̣ ратана̄нам̣ гун̣е ануссаритва̄ гато бхависсати, ахампи тӣн̣и ратана̄ни уддисса никкханта̄, тесам̣ ме а̄нубха̄вена ‘‘идам̣ удакам̣ удакам̣ вийа ма̄ хотӯ’’ти тин̣н̣ам̣ ратана̄нам̣ гун̣е ануссарантӣ ратхасахассам̣ песеси. удакам̣ пит̣т̣хипа̄са̄н̣асадисам̣ ахоси, чакка̄нам̣ аггат̣т̣ха̄нева темим̣су. етенева упа̄йена итара̄ двепи надийо уттарим̣су.

саттха̄ та̄сам̣ а̄гатабха̄вам̣ н̃атва̄ йатха̄ та̄ аттано сантике нисинне са̄мике бхиккхӯ на пассанти, татха̄ адхит̣т̣ха̄си. девӣпи а̄гаччхантӣ саттху сарӣрато никкханта̄ расмийо дисва̄ татхева чинтетва̄ саттха̄рам̣ упасан̇камитва̄, вандитва̄ екамантам̣ т̣хита̄ пуччхи – ‘‘бханте, маха̄каппино ра̄джа̄ тумхе уддисса никкхамитва̄ гато, кахам̣ ну кхо со, амха̄кам̣ там̣ дассетха̄’’ти. ‘‘нисӣдатха та̄ва, идхева нам̣ пассиссатха̄’’ти. та̄ сабба̄пи хат̣т̣хатут̣т̣ха̄ ‘‘идхева кира нисинна̄ са̄мике но пассисса̄ма̄’’ти нисӣдим̣су. саттха̄ анупуббим̣ катхам̣ катхеси. аноджа̄девӣ десана̄парийоса̄не та̄хи саддхим̣ сота̄паттипхалам̣ па̄пун̣и. маха̄каппино тхеро та̄сам̣ десийама̄нам̣ дхаммадесанам̣ сутва̄ сапарива̄ро саха пат̣исамбхида̄хи арахаттам̣ па̄пун̣и. тасмим̣ кхан̣е саттха̄ та̄сам̣ те бхиккхӯ дассеси. та̄сан̃хи а̄гатаккхан̣ейева аттано са̄мике ка̄са̄вадхаре мун̣д̣асӣсе дисва̄ читтам̣ екаггам̣ на бхавеййа, маггапхалам̣ ниббаттетум̣ сакка̄ на бхавеййа. тасма̄ ачаласаддха̄йа патит̣т̣хитака̄лато пат̣т̣ха̄йа та̄сам̣ те бхиккхӯ арахаттаппатте дассеси. та̄пи те дисва̄ пан̃чапатит̣т̣хитена вандитва̄, ‘‘бханте, тумха̄кам̣ паббаджитакиччам̣ маттхакаппатта’’нти ватва̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ екамантам̣ т̣хатва̄ паббаджджам̣ йа̄чим̣су.

евам̣ вутте саттха̄ уппалаван̣н̣а̄йа тхерийа̄ а̄гаманам̣ чинтеси. са̄ саттху чинтитаккхан̣ейева а̄ка̄сена̄гантва̄ та̄ сабба̄ иттхийо гахетва̄ а̄ка̄сена бхиккхунупассайам̣ нетва̄ пабба̄джеси. та̄ сабба̄ начирассева арахаттам̣ па̄пун̣им̣су. саттха̄ бхиккхусахассам̣ а̄да̄йа а̄ка̄сена джетаванам̣ агама̄си. татра судам̣ а̄йасма̄ маха̄каппино раттит̣т̣ха̄на̄дӣсу ‘‘ахо сукхам̣, ахо сукха’’нти уда̄нам̣ уда̄ненто вичарати. бхиккхӯ бхагавато а̄рочесум̣ – ‘‘бханте, маха̄каппино ‘ахо сукхам̣, ахо сукха’нти уда̄нам̣ уда̄ненто вичарати, аттано раджджасукхам̣ а̄раббха уда̄нети ман̃н̃е’’ти. саттха̄ там̣ паккоса̄петва̄ – ‘‘саччам̣ кира твам̣, каппина, ка̄масукхам̣ а̄раббха уда̄нам̣ уда̄несӣ’’ти? ‘‘бхагава̄ ме, бханте, там̣ а̄раббха уда̄набха̄вам̣ ва̄ ан̃н̃ам̣ а̄раббха уда̄набха̄вам̣ ва̄ джа̄на̄тӣ’’ти. атха саттха̄ – ‘‘на, бхиккхаве, мама путто ка̄масукхам̣ раджджасукхам̣ а̄раббха уда̄нам̣ уда̄нети, путтасса пана ме дхаммам̣ чарато дхаммапӣти на̄ма уппаджджати, со аматамаха̄нибба̄нам̣ а̄раббха евам̣ уда̄нам̣ уда̄несӣ’’ти анусандхим̣ гхат̣етва̄ дхаммам̣ десенто имам̣ га̄тхама̄ха –

‘‘дхаммапӣти сукхам̣ сети, виппасаннена четаса̄;

арийаппаведите дхамме, сада̄ рамати пан̣д̣ито’’ти. (дха. па. 79);

атхекадивасам̣ саттха̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘каччи, бхиккхаве, каппино бхиккхӯнам̣ дхаммам̣ десетӣ’’ти? ‘‘аппоссукко, бханте, дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄рам̣ ануйутто вихарати, ова̄даматтампи на детӣ’’ти. саттха̄ тхерам̣ паккоса̄петва̄ – ‘‘саччам̣ кира твам̣, каппина, антева̄сика̄нам̣ ова̄даматтампи на десӣ’’ти? ‘‘саччам̣, бхагава̄’’ти. ‘‘бра̄хман̣а, ма̄ евам̣ ака̄си, аджджа пат̣т̣ха̄йа упагата̄нам̣ бхиккхӯнам̣ дхаммам̣ десехӣ’’ти. ‘‘са̄дху, бханте’’ти тхеро бхагавато вачанам̣ сираса̄ сампат̣иччхитва̄ екова̄денева саман̣асахассам̣ арахатте патит̣т̣ха̄песи. тена нам̣ саттха̄ пат̣ипа̄т̣ийа̄ аттано са̄ваке т̣ха̄нантаре т̣хапенто ‘‘етадаггам̣, бхиккхаве, мама са̄вака̄нам̣ бхиккхуова̄дака̄нам̣ йадидам̣ маха̄каппино’’ти (а. ни. 1.219, 231) етадагге т̣хапеси.

66. евам̣ тхеро паттаарахаттапхало аттано пуббакаммам̣ саритва̄ соманассаджа̄то пуббачарита̄пада̄нам̣ пака̄сенто падумуттаро на̄ма джинотиа̄дима̄ха. удито аджат̣а̄ка̄сети сакала̄ка̄се удито ут̣т̣хито па̄кат̣абхӯто. сарадамбаре сарадака̄ле а̄ка̄се равӣва сӯрийо ива̄ти аттхо.

70. аккхадассо тада̄ а̄синти тасмим̣ падумуттарасса бхагавато ка̄ле са̄радассӣ хитадассӣ а̄чарийо па̄кат̣о ахосинти аттхо.

71. са̄вакасса ката̄виноти тасса бхагавато ме манам̣ мама читтам̣, таппайантасса тосайантасса са̄вакасса ова̄дакасса гун̣ам̣ пака̄сайато аггат̣т̣ха̄не т̣хапентасса ката̄вино са̄таччакиччайуттасса вачанам̣ сутва̄ти самбандхо.

73. хам̣сасамабха̄готи хам̣сасадисага̄ми. хам̣садундубхиниссаноти хам̣сараво дундубхибхерисаддасадисавачано ‘‘етам̣ маха̄маттам̣ пассатха, бхиккхаво’’ти а̄ха̄ти самбандхо.

74. самуггататанӯруханти сут̣т̣ху уггаталомам̣ уддхаггаломам̣, удагйаманам̣ ва̄. джӣмӯтаван̣н̣анти муттапхаласама̄наван̣н̣ам̣ сундарасарӣрапабханти аттхо. пӣн̣ам̣санти парипун̣н̣ам̣ ам̣сам̣. пасаннанайана̄нананти пасаннааккхипасаннамукханти аттхо.

75. ката̄виноти ката̄дхика̄расса етадагге т̣хитасса бхиккхуно т̣ха̄нам̣ со есо мудита̄йа пахат̣т̣хачиттата̄йа паттхетӣти самбандхо.

81. сатасо ануса̄сийа̄ти дхаммена самена вачанена ка̄ран̣авасена ануса̄ситва̄ти аттхо. ба̄ра̄н̣асийама̄саннети ба̄ра̄н̣асийа̄ самӣпе песака̄рага̄ме. джа̄то кенийаджа̄тийанти тантава̄йаджа̄тийа̄ песака̄ракуле джа̄тоти аттхо. сесам̣ сувин̃н̃еййамева̄ти.

маха̄каппинаттхераапада̄наван̣н̣ана̄ саматта̄.

4. даббамаллапуттаттхераапада̄наван̣н̣ана̄

чатуттха̄пада̄не падумуттаро на̄ма джинотиа̄дикам̣ а̄йасмато даббамаллапуттаттхерасса апада̄нам̣. айампи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ро таттха таттха бхаве виват̣т̣ӯпаниссайа̄ни пун̃н̃а̄ни упачинанто падумуттарасса бхагавато ка̄ле хам̣саватӣнагаре сет̣т̣хипутто хутва̄ джа̄то вибхавасампанно ахоси, саттхари пасанно саттху дхаммадесанам̣ сун̣анто саттха̄рам̣ екам̣ бхиккхум̣ сена̄санапан̃н̃а̄пака̄нам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапентам̣ дисва̄ пасаннама̄насо буддхаппамукхам̣ бхиккхусан̇гхам̣ нимантетва̄ сатта̄хам̣ маха̄да̄нам̣ датва̄ сатта̄хаччайена бхагавато па̄дамӯле нипатитва̄ там̣ т̣ха̄нам̣ паттхеси. бхагава̄писса самиджджханабха̄вам̣ н̃атва̄ бйа̄ка̄си. со йа̄ваджӣвам̣ кусалам̣ катва̄ тато чуто тусита̄дӣсу девесу диббасампаттим̣ анубхавитва̄ тато чуто випассисса бхагавато ка̄ле екасмим̣ куле ниббатто асаппурисасам̣саггена тасса са̄вакам̣ бхиккхум̣ араха̄ти джа̄нантопи аббхӯтена аббха̄чиккхи. тассева са̄вака̄нам̣ кхӣрасала̄кабхаттам̣ ада̄си. со йа̄вата̄йукам̣ пун̃н̃а̄ни катва̄ девамануссесу сам̣саранто убхайасампаттийо анубхавитва̄ кассападасабаласса ка̄ле кулагехе ниббатто оса̄нака̄ле са̄сане паббаджито париниббуте бхагавати сакалалоке кола̄хале джа̄те сатта бхиккхаво паббаджито паччантаджанападе ванамаджджхе екам̣ паббатам̣ абхирухитва̄ ‘‘джӣвита̄са̄ ороханту нира̄лайа̄ нисӣдантӯ’’ти ниссен̣им̣ па̄тесум̣. тесам̣ ова̄дада̄йако джет̣т̣хакаттхеро саттха̄хаббхантаре араха̄ ахоси. таданантараттхеро ана̄га̄мӣ, итаре пан̃ча парисуддхасӣла̄ тато чута̄ девалоке ниббатта̄. таттха екам̣ буддхантарам̣ диббасукхам̣ анубхавитва̄ имасмим̣ буддхуппа̄де пуккуса̄ти (ма. ни. 3.342), сабхийо (су. ни. сабхийасутта), ба̄хийо (уда̄. 10), кума̄ракассапоти (ма. ни. 1.249) име чатта̄ро таттха таттха ниббаттим̣су. айам̣ пана малларат̣т̣хе анупийанагаре ниббатти. тасмим̣ ма̄тукуччхито аниккхантейева ма̄та̄ ка̄ламака̄си, атхеко тасса̄ сарӣрам̣ джха̄панаттха̄йа читакасмим̣ а̄ропетва̄ кума̄рам̣ даббантаре патитам̣ гахетва̄ джагга̄песи. даббе патитатта̄ даббо маллапуттоти па̄кат̣о ахоси. апарабха̄ге пуббасамбха̄равасена паббаджи, со каммат̣т̣ха̄намануйутто начирассева саха пат̣исамбхида̄хи арахаттам̣ па̄пун̣и.

атха нам̣ саттха̄ маджджхаттабха̄вена а̄нубха̄васампаннабха̄вена ча бхиккхӯнам̣ сена̄санам̣ пан̃н̃а̄пане бхаттуддесане ча нийоджеси. саббо ча бхиккхусан̇гхо там̣ саманнеси. там̣ винайакхандхаке (чӯл̣ава. 189-190) а̄гатамева. апарабха̄ге тхеро екасса варасала̄када̄йакасса сала̄кабхаттам̣ меттийабхӯмаджака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ уддиси. те хат̣т̣хатут̣т̣ха̄ ‘‘све майхам̣ муггагхатамадхумиссакабхаттам̣ бхун̃джисса̄ма̄’’ти усса̄хаджа̄та̄ ахесум̣. со пана упа̄сако тесам̣ ва̄раппаттабха̄вам̣ сутва̄ да̄сим̣ а̄н̣а̄песи – ‘‘йе, дже, бхиккхӯ све идха а̄гамиссанти, те кан̣а̄джакена билан̇гадутийена паривиса̄хӣ’’ти. са̄пи татхева те бхиккхӯ а̄гате кот̣т̣хакапамукхе нисӣда̄петва̄ бходжеси. те бхиккхӯ анаттамана̄ копена тат̣атат̣а̄йанта̄ тхере а̄гха̄там̣ бандхитва̄ ‘‘мадхурабхаттада̄йакам̣ амха̄кам̣ амадхурабхаттам̣ да̄петум̣ есова нийоджесӣ’’ти дуккхӣ думмана̄ нисӣдим̣су. атха те меттийа̄ на̄ма бхиккхунӣ ‘‘ким̣, бханте, думмана̄’’ти пуччхи. те, ‘‘бхагини, ким̣ амхе даббена маллапуттена вихет̣хийама̄не аджджхупеккхасӣ’’ти а̄хам̣су. ‘‘ким̣, бханте, майа̄ сакка̄ ка̄ту’’нти? ‘‘тасса досам̣ а̄ропехӣ’’ти. са̄ таттха таттха тхерасса абхӯта̄ропанам̣ ака̄си. там̣ сутва̄ бхиккхӯ бхагавато а̄рочесум̣. атха бхагава̄ даббам̣ маллапуттам̣ паккоса̄петва̄ – ‘‘саччам̣ кира твам̣, дабба, меттийа̄йа бхиккхунийа̄ виппака̄рамака̄сӣ’’ти пуччхи. ‘‘йатха̄ мам̣, бханте, бхагава̄ джа̄на̄тӣ’’ти. ‘‘на кхо, дабба, дабба̄ евам̣ ниббет̣хенти, ка̄ракабха̄вам̣ ва̄ ака̄ракабха̄вам̣ ва̄ вадехӣ’’ти. ‘‘ака̄рако ахам̣, бханте’’ти. бхагава̄ – ‘‘меттийам̣ бхиккхуним̣ на̄сетва̄ те бхиккхӯ ануйун̃джатха̄’’ти а̄ха. упа̄литтхераппамукха̄ бхиккхӯ там̣ бхиккхуним̣ уппабба̄джетва̄ меттийабхӯмаджаке бхиккхӯ ануйун̃джитва̄ техи ‘‘амхехи нийоджита̄ са̄ бхиккхунӣ’’ти вутте бхагавато екаматтхам̣ а̄рочесум̣. бхагава̄ меттийабхӯмаджака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ амӯлакасан̇гха̄дисесам̣ пан̃н̃апеси.

тена ча самайена даббаттхеро бхиккхӯнам̣ сена̄санам̣ пан̃н̃а̄пенто вел̣уванавиха̄расса са̄манта̄ ат̣т̣ха̄расамаха̄виха̄ре сабха̄ге бхиккхӯ песенто раттибха̄ге андхака̄ре ан̇гулийа̄ падӣпам̣ джа̄летва̄ тенева̄локена аниддхиманте бхиккхӯ песеси. евам̣ тхерасса сена̄санапан̃н̃а̄панабхаттуддесанакичче па̄кат̣е джа̄те саттха̄ арийаган̣амаджджхе даббаттхерам̣ т̣ха̄нантаре т̣хапенто ‘‘етадаггам̣, бхиккхаве, мама са̄вака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ сена̄санапан̃н̃а̄пака̄нам̣ йадидам̣ даббо маллапутто’’ти (а. ни. 1.209, 214) етадагге т̣хапеси.

108. тхеро аттано пуббакаммам̣ саритва̄ соманассаджа̄то пуббачарита̄пада̄нам̣ пака̄сенто падумуттаро на̄ма джинотиа̄дима̄ха. там̣ саббам̣ хет̣т̣ха̄ вуттаттхамева. ито еканавуте каппе випассӣ на̄ма на̄йако локе уппаджджӣти самбандхо.

125. дут̣т̣хачиттоти дӯситачитто аса̄дхусан̇гамена апасанначиттоти аттхо. упавадим̣ са̄вакам̣ тасса̄ти тасса бхагавато кхӣн̣а̄савам̣ са̄вакам̣ упавадим̣, упари абхӯтам̣ вачанам̣ а̄ропесим̣, аббхаккха̄нам̣ ака̄синти аттхо.

132. дундубхийоти дундум̣ ити садда̄йанато дундубхисан̇кха̄та̄ бхерийо. на̄дайим̣сӯти саддам̣ карим̣су. самантато асанийоти саббадиса̄бха̄гато асане вина̄сане нийуттоти асанийо, девадан̣д̣а̄ бхайа̄ваха̄ пхалим̣сӯти самбандхо.

133. укка̄ патим̣су набхаса̄ти а̄ка̄сато аггиккхандха̄ ча патим̣сӯти аттхо. дхӯмакету ча диссатӣти дхӯмара̄джисахито аггиккхандхо ча диссати пан̃н̃а̄йатӣти аттхо. сесам̣ сувин̃н̃еййамева̄ти.

даббамаллапуттаттхераапада̄наван̣н̣ана̄ саматта̄.

5. кума̄ракассапаттхераапада̄наван̣н̣ана̄

пан̃чама̄пада̄не ито сатасахассамхӣтиа̄дикам̣ а̄йасмато кума̄ракассапаттхерасса апада̄нам̣. айам̣ кира падумуттарасса бхагавато ка̄ле бра̄хман̣акуле ниббатто вин̃н̃утам̣ патва̄ екадивасам̣ саттху сантике дхаммам̣ сун̣анто саттха̄рам̣ екам̣ бхиккхум̣ читтакатхика̄нам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапентам̣ дисва̄ сайампи там̣ т̣ха̄нантарам̣ паттхенто пан̣идха̄нам̣ катва̄ таданурӯпа̄ни пун̃н̃а̄ни каронто йа̄вата̄йукам̣ т̣хатва̄ тато чуто девамануссесу сам̣саранто убхайасампаттийо анубхавитва̄ кассапасса бхагавато ка̄ле кулагехе ниббатто тасса бхагавато са̄сане паббаджитва̄ саман̣адхаммам̣ катва̄ сугатӣсуйева сам̣саранто диббасукхам̣ ма̄нусасукхан̃ча анубхавитва̄ имасмим̣ буддхуппа̄де ра̄джагахе екисса̄ сет̣т̣хидхӣта̄йа куччхимхи ниббатто. са̄ кира кума̄рика̄ка̄лейева паббаджитука̄ма̄ ма̄та̄питаро йа̄читва̄ паббаджджам̣ алабхама̄на̄ патикулам̣ гантва̄ габбхам̣ ган̣хитва̄ там̣ аджа̄нитва̄ ‘‘са̄микам̣ а̄ра̄дхетва̄ паббаджджам̣ ануджа̄на̄песса̄мӣ’’ти чинтеси. са̄ са̄микам̣ а̄ра̄дхентӣ, аййапутта –

‘‘саче имасса ка̄йасса, анто ба̄хирако сийа̄;

дан̣д̣ам̣ нӯна гахетва̄на, ка̄ке сон̣е нива̄райе’’ти. (висуддхи. 1.122) –

а̄дина̄ сарӣрасса досам̣ дассентӣ там̣ а̄ра̄дхеси.

са̄ са̄микена анун̃н̃а̄та̄ габбхинибха̄вам̣ аджа̄нантӣ девадаттапаккхийа̄су бхиккхунӣсу паббаджи. тасса̄ габбхинибха̄вам̣ дисва̄ бхиккхунийо девадаттам̣ пуччхим̣су. со ‘‘ассаман̣ӣ’’ти а̄ха. са̄ ‘‘на̄хам̣ девадаттам̣ уддисса паббаджита̄, бхагавантам̣ уддисса паббаджита̄’’ти бхагавато сантикам̣ гантва̄ дасабалам̣ пуччхи. саттха̄ упа̄литтхерам̣ пат̣иччха̄песи. тхеро са̄ваттхинагарава̄сӣни кула̄ни виса̄кхан̃ча упа̄сикам̣ паккоса̄петва̄ сара̄джика̄йа париса̄йа там̣ виниччхинанто ‘‘пуре ладдхо габбхо, арога̄ паббаджджа̄’’ти а̄ха. там̣ сутва̄ саттха̄ ‘‘са̄дху сувиниччхитам̣ упа̄лина̄ адхикаран̣а’’нти тхерасса са̄дхука̄рам̣ ада̄си.

са̄ бхиккхунӣ суван̣н̣абимбасадисам̣ путтам̣ виджа̄йи. там̣ ра̄джа̄ пасенади косало ‘‘да̄ракапарихаран̣ам̣ бхиккхунӣнам̣ палибодхо’’ти дха̄тӣнам̣ да̄петва̄ поса̄песи, кассапотисса на̄мам̣ карим̣су. апарабха̄ге алан̇каритва̄ саттху сантикам̣ нетва̄ пабба̄джеси. кума̄рака̄ле паббаджитатта̄ пана бхагавата̄ ‘‘кассапам̣ паккосатха, идам̣ пхалам̣ ва̄ кха̄данӣйам̣ ва̄ кассапасса детха̄’’ти вутте ‘‘катаракассапасса̄’’ти ‘‘кума̄ракассапасса̄’’ти евам̣ гахитана̄матта̄ ран̃н̃а̄ поса̄ванӣйапуттатта̄ ча вуддхака̄лепи кума̄ракассапотвева пан̃н̃а̄йиттха.

со паббаджитака̄лато пат̣т̣ха̄йа випассана̄йа каммам̣ кароти, буддхавачанан̃ча угган̣ха̄ти. атха тена саддхим̣ паббатаматтхаке саман̣адхаммам̣ катва̄ ана̄га̄мӣ хутва̄ суддха̄ва̄се ниббаттамаха̄брахма̄ ‘‘випассана̄йа мукхам̣ дассетва̄ маггапхалуппаттийа̄ упа̄йам̣ карисса̄мӣ’’ти пан̃чадасапан̃хе абхисан̇кхаритва̄ андхаване васантасса тхерасса ‘‘име пан̃хе саттха̄рам̣ пуччхеййа̄сӣ’’ти а̄чиккхи. тато со те пан̃хе бхагавантам̣ пуччхи. бхагава̄писса виссаджджеси. тхеро бхагавата̄ катхитанийа̄менева те угган̣хитва̄ випассанам̣ габбхам̣ га̄ха̄петва̄ арахаттам̣ па̄пун̣и.

150. со арахаттам̣ патва̄ аттано пуббакаммам̣ саритва̄ соманассаджа̄то пуббачарита̄пада̄нам̣ пака̄сенто ито сатасахассамхӣтиа̄дима̄ха. таттха йам̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайан̃ча утта̄наттхан̃ча, там̣ саббам̣ на ван̣н̣айисса̄ма. анутта̄нападамева ван̣н̣айисса̄ма.

169. а̄паннасатта̄ ме ма̄та̄ти майхам̣ ма̄та̄ гаругаббха̄ габбхинӣ пасута̄саннагаббха̄ти аттхо.

173. ваммикасадисам̣ ка̄йанти сарӣрам̣ на̄ма ваммикасадисам̣ йатха̄ ваммико ито чито ча чхидда̄вачхиддо гхарагол̣икаупачика̄дӣнам̣ а̄сайо, евамева айам̣ ка̄йо навачхиддо дхувассавоти буддхена бхагавата̄ деситам̣ пака̄ситам̣ там̣ сутва̄ ме читтам̣ а̄саве аггахетва̄ асесетва̄ килесато вимуччи, арахатте патит̣т̣ха̄сӣти аттхо. апарабха̄ге таттха таттха бхиккхӯнам̣ вичиттадхаммакатхикабха̄вам̣ сутва̄ саттха̄ ‘‘етадаггам̣, бхиккхаве, мама са̄вака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ читтакатхика̄нам̣ йадидам̣ кума̄ракассапо’’ти (а. ни. 1.209, 217) етадагге т̣хапесӣти.

кума̄ракассапаттхераапада̄наван̣н̣ана̄ саматта̄.

6. ба̄хийаттхераапада̄наван̣н̣ана̄

чхат̣т̣ха̄пада̄не ито сатасахассамхӣтиа̄дикам̣ а̄йасмато ба̄хийасса да̄ручӣрийаттхерасса апада̄нам̣. айампи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ро таттха таттха бхаве виват̣т̣ӯпаниссайа̄ни пун̃н̃а̄ни упачинанто падумуттарасса бхагавато ка̄ле бра̄хман̣акуле ниббатто бра̄хман̣асиппесу ниппхаттим̣ гантва̄ ведан̇гесу анавайо екадивасам̣ саттху сантикам̣ гантва̄ дхаммам̣ сун̣анто пасаннама̄насо саттха̄рам̣ екам̣ бхиккхум̣ кхиппа̄бхин̃н̃а̄нам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапентам̣ дисва̄ там̣ т̣ха̄нам̣ паттука̄мо сатта̄хам̣ буддхаппамукхасса бхиккхусан̇гхасса маха̄да̄нам̣ датва̄ сатта̄хасса аччайена бхагавато па̄дамӯле нипанно ‘‘бхагава̄, бханте, ито саттаме дивасе йам̣ бхиккхум̣ кхиппа̄бхин̃н̃а̄нам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапеси, со вийа ахампи ана̄гате екасса буддхасса са̄сане кхиппа̄бхин̃н̃а̄нам̣ агго бхавеййа’’нти паттханам̣ ака̄си. бхагава̄ ана̄гатам̣сан̃а̄н̣ена олокетва̄ самиджджханабха̄вам̣ н̃атва̄ ‘‘ана̄гате готамасса бхагавато са̄сане паббаджитва̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄нам̣ агго бхависсатӣ’’ти бйа̄ка̄си. со йа̄вата̄йукам̣ пун̃н̃а̄ни катва̄ тато чуто девалоке ниббатто таттха чха ка̄ма̄вачарасампаттийо анубхавитва̄ пуна мануссесу чаккаваттиа̄дисампаттийо анекакаппакот̣исатесу анубхавитва̄ кассапасса бхагавато ка̄ле екасмим̣ куле ниббатто, бхагавати париниббуте паббаджито йада̄ са̄сане осаккама̄не сатта бхиккхӯ чатуннам̣ париса̄нам̣ аджджха̄ча̄рам̣ дисва̄ сам̣вегаппатта̄ аран̃н̃ам̣ пависитва̄ ‘‘йа̄ва са̄санасса антарадха̄нам̣ на хоти, та̄ва аттано патит̣т̣хам̣ карисса̄ма̄’’ти суван̣н̣ачетийам̣ вандитва̄ таттха аран̃н̃е екам̣ паббатам̣ дисва̄ ‘‘джӣвитаса̄лайа̄ ниваттанту, нира̄лайа̄ имам̣ паббатам̣ абхирухантӯ’’ти ниссен̣им̣ бандхитва̄ саббе там̣ паббатам̣ абхируйха ниссен̣им̣ па̄тетва̄ саман̣адхаммам̣ карим̣су. тесу сан̇гхаттхеро екаратта̄тиккамена арахаттам̣ па̄пун̣и. со анотаттадахе на̄галата̄дантакат̣т̣хам̣ кха̄дитва̄ мукхам̣ дховитва̄ уттаракуруто пин̣д̣апа̄там̣ а̄харитва̄ те бхиккхӯ а̄ха – ‘‘а̄вусо, имам̣ пин̣д̣апа̄там̣ бхун̃джатха̄’’ти. те а̄хам̣су – ‘‘ким̣, бханте, амхехи евам̣ катика̄ ката̄ ‘йо пат̣хамам̣ арахаттам̣ па̄пун̣а̄ти, тена̄бхатам̣ пин̣д̣апа̄там̣ авасеса̄ парибхун̃джантӯ’’’ти? ‘‘но хетам̣, а̄вусо’’ти. ‘‘тена хи саче майампи тумхе вийа висесам̣ ниббаттесса̄ма, сайам̣ а̄харитва̄ бхун̃джисса̄ма̄’’ти на иччхим̣су.

дутийадивасе дутийаттхеро ана̄га̄мӣ хутва̄ татхева пин̣д̣апа̄там̣ а̄харитва̄ итаре нимантеси. те евама̄хам̣су – ‘‘ким̣ пана̄вусо, катика̄ ката̄, ‘маха̄тхерена а̄бхатам̣ пин̣д̣апа̄там̣ абхун̃джитва̄ анутхерена а̄бхатам̣ бхун̃джисса̄ма̄’’’ти? ‘‘но хетам̣, а̄вусо’’ти. ‘‘евам̣ санте тумхе вийа майампи висесам̣ ниббаттетва̄ аттано аттано пурисака̄рена бхун̃джитум̣ сакконта̄ бхун̃джисса̄ма̄’’ти на иччхим̣су. тесу арахаттаппаттаттхеро паринибба̄йи, дутийо ана̄га̄мӣ брахмалоке ниббатти, итаре пан̃ча висесам̣ ниббаттетум̣ асакконта̄ сусситва̄ саттаме дивасе ка̄лам̣ катва̄ девалоке ниббаттим̣су. таттха диббасукхам̣ анубхавитва̄ имасмим̣ буддхуппа̄де тато чавитва̄ мануссесу ниббаттим̣су. тесу еко пуккуса̄ти ра̄джа̄ ахоси, еко гандха̄рарат̣т̣хе таккасила̄йам̣ кума̄ракассапо, еко ба̄хийо да̄ручӣрийо, еко даббо маллапутто, еко сабхийо парибба̄джакоти. тесу айам̣ ба̄хийо да̄ручӣрийо суппа̄ракапат̣т̣ане ва̄н̣иджакуле ниббатто ва̄н̣иджакамме ниппхаттим̣ гато махаддхано маха̄бхого, со суван̣н̣абхӯмим̣ гаччхантехи ва̄н̣иджехи саддхим̣ на̄вама̄руйха видесам̣ гаччханто катипа̄хам̣ гантва̄ бхинна̄йа на̄ва̄йа сесесу маччхакаччхапабхаккхесу джа̄тесу екойева авасит̣т̣хо екам̣ пхалакам̣ гахетва̄ ва̄йаманто саттаме дивасе суппа̄ракапат̣т̣анатӣрам̣ окками. тасса нива̄санапа̄рупанам̣ наттхи, со ан̃н̃ам̣ кин̃чи апассанто суккхакат̣т̣хадан̣д̣аке ва̄кехи паливет̣хетва̄ нива̄сетва̄ па̄рупитва̄ ча девакулато капа̄лам̣ гахетва̄ суппа̄ракапат̣т̣анам̣ агама̄си. манусса̄ там̣ дисва̄ йа̄губхатта̄дӣни датва̄ ‘‘айам̣ еко араха̄’’ти самбха̄весум̣. со ваттхесу упанӣтесу ‘‘сача̄хам̣ нива̄семи, па̄рупа̄ми ва̄, ла̄бхасакка̄ро ме париха̄йиссатӣ’’ти та̄ни пат̣иккхипитва̄ да̄ручӣра̄нева парихари.

атхасса ‘‘араха̄, араха̄’’ти бахӯхи самбха̄вийама̄насса евам̣ четасо паривитакко удапа̄ди ‘‘йе кечи локе араханто ва̄ арахаттамаггам̣ ва̄ сама̄панна̄, ахам̣ тесам̣ ан̃н̃атаро’’ти со тена нийа̄мена куханакаммена джӣвикам̣ каппети.

кассападасабаласса са̄сане саттасу джанесу паббатам̣ а̄руйха саман̣адхаммам̣ каронтесу еко ана̄га̄мӣ хутва̄ суддха̄ва̄сабрахмалоке ниббаттитва̄ аттано брахмасампаттим̣ олокенто а̄гатат̣т̣ха̄нам̣ а̄вадждженто паббатама̄руйха саман̣адхаммам̣ каран̣ат̣т̣ха̄нам̣ дисва̄ сеса̄нам̣ ниббаттанат̣т̣ха̄нам̣ а̄вадждженто екасса париниббутабха̄вам̣ итаресан̃ча пан̃чаннам̣ ка̄ма̄вачарадевалоке ниббаттабха̄вам̣ н̃атва̄ те ка̄ла̄нука̄лам̣ а̄ваджджеси ‘‘имасмим̣ пана ка̄ле кахам̣ ну кхо те’’ти а̄вадждженто да̄ручӣрийам̣ суппа̄ракапат̣т̣анам̣ нисса̄йа куханакаммена джӣвитам̣ каппентам̣ дисва̄ ‘‘нат̣т̣хо вата̄йам̣ ба̄ло, пуббе саман̣адхаммам̣ каронто атиуккат̣т̣хабха̄вена арахата̄пи а̄бхатам̣ пин̣д̣апа̄там̣ апарибхун̃джитва̄ ида̄ни ударахету ана̄раха̄ва сама̄но арахаттам̣ пат̣иджа̄нитва̄ локам̣ ван̃ченто вичарати, дасабаласса уппаннабха̄вам̣ на джа̄на̄ти, гаччха̄ми нам̣ сам̣веджетва̄ буддхуппа̄дам̣ джа̄на̄песса̄мӣ’’ти кхан̣енева брахмалокато отаритва̄ суппа̄ракапат̣т̣ане раттибха̄гасаманантаре да̄ручӣрийасса саммукхе па̄турахоси. со аттано васанат̣т̣ха̄не обха̄сам̣ дисва̄ бахи никкхамитва̄ маха̄брахма̄нам̣ дисва̄ ан̃джалим̣ паггайха ‘‘ке тумхе’’ти пуччхи. ‘‘ахам̣ тумха̄кам̣ пора̄н̣акасаха̄йо ана̄га̄мипхалам̣ патва̄ брахмалоке ниббатто, амха̄кам̣ саббаджет̣т̣хако араха̄ хутва̄ париниббуто, тумхе пана пан̃чаджана̄ девалоке ниббатта̄. сва̄хам̣ да̄ни там̣ имасмим̣ т̣ха̄не куханакаммена джӣвикам̣ каппентам̣ дисва̄ дамитум̣ а̄гато’’ти ватва̄ идам̣ ка̄ран̣ам̣ а̄ха – ‘‘нева кхо твам̣, ба̄хийа, араха̄ на̄пи арахаттамаггам̣ ва̄ сама̄панно, са̄пи те пат̣ипада̄ наттхи, йа̄йа твам̣ араха̄ ва̄ асса арахаттамаггам̣ ва̄ сама̄панно’’ти. атхасса саттху уппаннабха̄вам̣ са̄ваттхийам̣ васанабха̄ван̃ча а̄чиккхитва̄ ‘‘саттху сантикам̣ гаччха̄’’ти там̣ уййоджетва̄ брахмалокамева агама̄си.

ба̄хийо пана а̄ка̄се т̣хатва̄ катхентам̣ маха̄брахма̄нам̣ олокетва̄ чинтеси – ‘‘ахо бха̄рийам̣ каммам̣ майа̄ катам̣, анарахам̣ араха̄ аханти чинтесим̣, айан̃ча мам̣ ‘на твам̣ араха̄, на̄пи арахаттамаггам̣ ва̄ сама̄панна̄сӣ’ти вадати, аттхи ну кхо локе ан̃н̃о араха̄’’ти. атха нам̣ пуччхи – ‘‘атха ке чарахи садеваке локе араханто ва̄ арахаттамаггам̣ ва̄ сама̄панна̄’’ти. атхасса девата̄ а̄чиккхи – ‘‘аттхи, ба̄хийа, уттаресу джанападесу са̄ваттхи на̄ма нагарам̣, таттха со бхагава̄ етарахи вихарати арахам̣ самма̄самбуддхо. со хи, ба̄хийа, бхагава̄ араха̄ чева арахатта̄йа ча дхаммам̣ десесӣ’’ти. ба̄хийо раттибха̄ге девата̄йа катхам̣ сутва̄ сам̣виггама̄насо там̣кхан̣ам̣йева суппа̄рака̄ никкхамитва̄ екараттива̄сена са̄ваттхим̣ агама̄си, гаччханто ча пана девата̄нубха̄вена буддха̄нубха̄вена ча вӣсайоджанасатикам̣ маггам̣ атиккамитва̄ са̄ваттхим̣ ануппатто, тасмим̣ кхан̣е саттха̄ са̄ваттхийам̣ пин̣д̣а̄йа павит̣т̣хо хоти. со джетаванам̣ пависитва̄ аббхока̄се чан̇каманте самбахуле бхиккхӯ пуччхи – ‘‘кухим̣ етарахи саттха̄’’ти? бхиккхӯ ‘‘са̄ваттхийам̣ пин̣д̣а̄йа павит̣т̣хо’’ти ватва̄ ‘‘твам̣ пана куто а̄гатосӣ’’ти пуччхим̣су. ‘‘суппа̄рака̄ а̄гатомхӣ’’ти. ‘‘када̄ никкхантосӣ’’ти? ‘‘хиййо са̄йанхасамайе никкхантомхӣ’’ти. ‘‘дӯратопи а̄гато, нисӣда та̄ва па̄де дховитва̄ телена маккхетва̄ тхокам̣ виссама̄хи, а̄гатака̄ле саттха̄рам̣ даккхиссатӣ’’ти а̄хам̣су. ‘‘ахам̣, бханте, саттху ва̄ аттано ва̄ джӣвитантара̄йам̣ на джа̄на̄ми, каттхачи ат̣т̣хатва̄ анисӣдитва̄ екараттенева вӣсайоджанасатикам̣ маггам̣ а̄гато, саттха̄рам̣ пасситва̄ва виссамисса̄мӣ’’ти а̄ха. со евам̣ ватва̄ тарама̄нарӯпо са̄ваттхим̣ пависитва̄ бхагавантам̣ анопама̄йа буддхасирийа̄ чарантам̣ дисва̄ ‘‘чирассам̣ вата ме готамо самма̄самбуддхо дит̣т̣хо’’ти дит̣т̣хат̣т̣ха̄нато пат̣т̣ха̄йа онатасарӣро гантва̄ антаравӣтхийам̣ пан̃чапатит̣т̣хитена вандитва̄ гоппхакесу дал̣хам̣ гахетва̄ евама̄ха – ‘‘десету, бханте бхагава̄, дхаммам̣, десету сугато дхаммам̣, йам̣ мамасса дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа̄’’ти. атха нам̣ саттха̄ ‘‘ака̄ло кхо та̄ва, ба̄хийа, антарагхарам̣ павит̣т̣хамха̄ пин̣д̣а̄йа̄’’ти пат̣иккхипи.

там̣ сутва̄ ба̄хийо, ‘‘бханте, сам̣са̄ре сам̣сарантена кабал̣ӣка̄ра̄ха̄ро на аладдхапуббо, тумха̄кам̣ ва̄ майхам̣ ва̄ джӣвитантара̄йам̣ на джа̄на̄ми, десету ме, бханте бхагава̄, дхаммам̣, десету сугато дхамма’’нти пуна йа̄чи. саттха̄ дутийампи татхева пат̣иккхипи. евам̣ кирасса ахоси – ‘‘имасса дит̣т̣хака̄лато пат̣т̣ха̄йа сакаласарӣрам̣ пӣтийа̄ нирантарам̣ аджджхоттхат̣ам̣ хоти, балавапӣтивего дхаммам̣ сутва̄пи на саккхиссати пат̣ивиджджхитум̣, маджджхаттупеккха̄йа та̄ва тит̣т̣хату, екараттенева вӣсайоджанасатикам̣ маггам̣ а̄гатассапи часса даратхо балава̄ сопи та̄ва пат̣иппассамбхатӯ’’ти. тасма̄ двиккхаттум̣ пат̣иккхипитва̄ татийам̣ йа̄чито антаравӣтхийам̣ т̣хитова ‘‘тасма̄тиха те, ба̄хийа, евам̣ сиккхитаббам̣, дит̣т̣хе дит̣т̣хаматтам̣ бхависсатӣ’’тиа̄дина̄ (уда̄. 10) найена анекапарийа̄йена дхаммам̣ десеси. со саттху дхаммам̣ сун̣антойева сабба̄саве кхепетва̄ саха пат̣исамбхида̄хи арахаттам̣ па̄пун̣и.

178. со арахаттам̣ паттаккхан̣ейева пуббакаммам̣ саритва̄ сан̃джа̄тасоманассо пуббачарита̄пада̄нам̣ пака̄сенто ито сатасахассамхӣтиа̄дима̄ха. там̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайатта̄ утта̄наттхамева. анутта̄нападаван̣н̣анамева карисса̄ма.

181. хасанам̣ паччавеккхан̣анти парипун̣н̣асоманассаджа̄там̣ паччавеккхан̣ам̣, кома̄раван̣н̣ам̣ атикомаланти аттхо.

182. хемайан̃н̃опачитан̇ганти суван̣н̣асуттайан̃н̃опачитасуттаавайавам̣ сарӣрам̣ деханти аттхо. паламбабимбатамбот̣т̣ханти оламбитабимбапхаласадисам̣ раттаван̣н̣ам̣ от̣т̣хадвайасаманна̄гатанти аттхо. сетатин̣хасамам̣ диджанти суниситатикхин̣аайалохагхам̣санена гхам̣ситва̄ самам̣ катам̣ вийа самадантанти аттхо.

183. пӣтисампхуллита̄нананти пӣтийа̄ сут̣т̣ху пхуллитам̣ викаситам̣ а̄нанам̣ мукхам̣ а̄да̄саталасадисамукхавантанти аттхо.

184. кхиппа̄бхин̃н̃асса бхиккхуноти кхиппам̣ десана̄йа самуггха̄т̣итаккхан̣ейева абхивисесена н̃а̄тум̣ саматтхасса бхиккхуноти аттхо.

186. саггам̣ агам̣ сабхаванам̣ йатха̄ти аттано гехам̣ вийа саггам̣ локам̣ агама̄синти аттхо.

196. на твам̣ упа̄йамагган̃н̃ӯти твам̣ нибба̄на̄дхигамӯпа̄йабхӯтамагган̃н̃ӯ на ахосӣти аттхо.

200. саттхуно сада̄ джинанти сада̄ саббака̄лам̣ джинам̣ джинанто пара̄джитакопо саттхуно самма̄самбуддхасса вимала̄нанам̣ а̄да̄саталасадисамукхам̣ пассисса̄ми пасситум̣ никкхама̄мӣти йоджана̄. дидже апуччхим̣ кухим̣ локананданоти кухим̣ т̣ха̄не локапаса̄дакаро саттха̄ти дидже бра̄хман̣е ахам̣ бхиккхӯ апуччхинти аттхо.

201. сасова кхиппам̣ мунидассануссукоти мунидассане татха̄гатадассане уссуко усса̄хаджа̄то сасо ива кхиппам̣ па̄пун̣а̄тӣти аттхо.

202. туват̣ам̣ гантва̄ти сӣгхам̣ гантва̄. пин̣д̣аттхам̣ апиха̄гидханти пин̣д̣апа̄там̣ пат̣ичча апихам̣ апагатапихам̣ агидхам̣ ниттан̣хам̣.

203. алолаккханти ито чито ча анолокайама̄нам̣ уттаме са̄ваттхинагаре пин̣д̣а̄йа вичарантам̣ адаккхинти самбандхо. сирӣнилайасан̇ка̄санти сирийа̄ лаккхан̣а̄нубйан̃джанасобха̄йа нилайам̣ сан̇ка̄сам̣ джалама̄наторан̣асадисам̣. равидиттихара̄нананти виджджотама̄насӯрийаман̣д̣алам̣ вийа виджджотама̄намукхаман̣д̣алам̣.

204. купатхе виппанат̣т̣хасса̄ти куччхитапатхе сопаддавамагге мӯл̣хасса миччха̄пат̣ипаннасса ме саран̣ам̣ хохи патит̣т̣ха̄ хохи. готама̄ти бхагавантам̣ готтена а̄лапати.

218. на таттха сукка̄ джотантӣти суккапабха̄сампанна̄ джотама̄наосадхита̄рака̄дайо на джотанти наппабха̄санти. сесам̣ утта̄наттхамева. со евам̣ пуббачарита̄пада̄нам̣ пака̄сетва̄ та̄вадева ча бхагавантам̣ паббаджджам̣ йа̄чи. ‘‘парипун̣н̣ам̣ те паттачӣвара’’нти ча пут̣т̣хо ‘‘на парипун̣н̣а’’нти а̄ха. атха нам̣ саттха̄ ‘‘тена хи паттачӣварам̣ парийеса̄хӣ’’ти ватва̄ пакка̄ми. со кира вӣсативассасахасса̄ни саман̣адхаммам̣ каронто ‘‘бхиккхуна̄ на̄ма аттана̄ паччайе лабхитва̄ ан̃н̃ам̣ анолокетва̄ сайамева парибхун̃джитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти ватва̄ екабхиккхусса̄пи паттена ва̄ чӣварена ва̄ сан̇гахам̣ на̄ка̄си, ‘‘на тенасса иддхимайам̣ паттачӣварам̣ уппаджджиссатӣ’’ти н̃атва̄ бхагава̄ ехибхиккхубха̄вена паббаджджам̣ на̄да̄си. тампи паттачӣварам̣ парийесама̄намева сан̇ка̄рат̣т̣ха̄нато чол̣аккхан̣д̣а̄ни сам̣кад̣д̣хентам̣ пуббаверико амануссо екисса̄ тарун̣аваччха̄йа га̄вийа̄ сарӣре адхимуччитва̄ ва̄маӯрумхи пахаритва̄ джӣвитаккхайам̣ па̄песи. саттха̄ пин̣д̣а̄йа чаритва̄ катабхаттакиччо самбахулехи бхиккхӯхи саддхим̣ никкхаманто ба̄хийасса сарӣрам̣ сан̇ка̄рат̣т̣ха̄не патитам̣ дисва̄ ‘‘ган̣хатха, бхиккхаве, етам̣ ба̄хийам̣ да̄ручӣрийанти екасмим̣ гехадва̄ре т̣хатва̄ ман̃чакам̣ а̄хара̄петва̄ имам̣ сарӣрам̣ нагарадва̄рато нӣхаритва̄ джха̄петва̄ дха̄туйо гахетва̄ тхӯпам̣ каротха̄’’ти бхиккхӯ а̄н̣а̄песи.

те бхиккхӯ дха̄тум̣ маха̄патхе тхӯпам̣ ка̄ретва̄ саттха̄рам̣ упасан̇камитва̄ аттано катакаммам̣ а̄рочесум̣. тато сан̇гхамаджджхе катха̄ удапа̄ди – ‘‘татха̄гато бхиккхусан̇гхена сарӣраджха̄панакиччам̣ ка̄реси, дха̄туйо ча га̄ха̄петва̄ четийам̣ ка̄ра̄песи, катарамагго ну кхо тена самадхигато, са̄ман̣еро ну кхо со, бхиккху ну кхо’’ти. саттха̄ там̣ ат̣т̣хуппаттим̣ катва̄ ‘‘патит̣т̣хито, бхиккхаве, ба̄хийо да̄ручӣрийо арахатто’’ти упари дхаммадесанам̣ вад̣д̣хети. тасса париниббутабха̄ван̃ча а̄чиккхитва̄ ‘‘етадаггам̣, бхиккхаве, мама са̄вака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ кхиппа̄бхин̃н̃а̄нам̣ йадидам̣ ба̄хийо да̄ручӣрийо’’ти (а. ни. 1.209, 216) етадагге т̣хапеси.

атха нам̣ бхиккхӯ пуччхим̣су – ‘‘тумхе, бханте, ‘ба̄хийо да̄ручӣрийо арахаттам̣ патто’ти вадетха, када̄ со арахаттам̣ патто’’ти? ‘‘мама дхаммам̣ сутака̄ле, бхиккхаве’’ти. ‘‘када̄ панасса, бханте, тумхехи дхаммо катхито’’ти? ‘‘бхиккха̄йа чарантена антаравӣтхийам̣ т̣хитена̄’’ти. ‘‘аппаматтако, бханте, тумхехи антаравӣтхийам̣ т̣хатва̄ катхитадхаммо; катхам̣ со та̄ваттакена висесам̣ ниббаттесӣ’’ти? атха не саттха̄, ‘‘бхиккхаве, мама дхаммам̣ ‘аппам̣’ ва̄ ‘бахум̣ ва̄’ти ма̄ чинтайиттха. анека̄нипи хи анаттхападасам̣хита̄ни га̄тха̄сахасса̄ни на сеййо, аттханисситам̣ пана екампи га̄тха̄падам̣ сеййо’’ти ватва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ дхаммам̣ десенто имам̣ га̄тхама̄ха –

‘‘сахассамапи че га̄тха̄, анаттхападасам̣хита̄;

екам̣ га̄тха̄падам̣ сеййо, йам̣ сутва̄ упасамматӣ’’ти. (дха. па. 101) –

десана̄парийоса̄не чатура̄сӣтийа̄ па̄н̣асахасса̄нам̣ дхамма̄бхисамайо ахосӣти.

ба̄хийаттхераапада̄наван̣н̣ана̄ саматта̄.

7. маха̄кот̣т̣хикаттхераапада̄наван̣н̣ана̄

саттама̄пада̄не падумуттаро на̄ма джинотиа̄дикам̣ а̄йасмато маха̄кот̣т̣хикаттхерасса апада̄нам̣. ка̄ уппатти? айампи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ро таттха таттха бхаве виват̣т̣ӯпаниссайа̄ни пун̃н̃а̄ни упачинанто падумуттарасса бхагавато ка̄ле хам̣саватӣнагаре маха̄бхогакуле ниббаттитва̄ вин̃н̃утам̣ патто ма̄та̄питӯнам̣ аччайена кут̣умбам̣ сан̣т̣хапетва̄ гхара̄ва̄сам̣ васанто екадивасам̣ падумуттарасса бхагавато дхаммадесана̄ка̄ле хам̣саватӣнагарава̄сино гандхама̄ла̄дихаттхе йена буддхо йена дхаммо йена сан̇гхо, таннинне таппон̣е таппаббха̄ре гаччханте дисва̄ техи саддхим̣ бхагавантам̣ упасан̇камитва̄, саттха̄рам̣ екам̣ бхиккхум̣ пат̣исамбхида̄ппатта̄нам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапентам̣ дисва̄ ‘‘айам̣ имасмим̣ са̄сане пат̣исамбхида̄ппатта̄нам̣ агго, йам̣нӯна̄хампи екасса буддхасса са̄сане айам̣ вийа пат̣исамбхида̄ппатта̄нам̣ агго бхавеййа’’нти чинтетва̄ саттху десана̄парийоса̄не вут̣т̣хита̄йа париса̄йа бхагавантам̣ упасан̇камитва̄, ‘‘бханте, све майхам̣ гехе бхиккхам̣ ган̣хатха̄’’ти нимантеси. саттха̄ адхива̄сеси. со бхагавантам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ саканивесанам̣ гантва̄ саббараттим̣ буддхасса ча бхиккхусан̇гхасса ча нисаджджат̣т̣ха̄нам̣ гандхама̄ла̄дӣхи алан̇каритва̄ кха̄данӣйабходжанӣйам̣ пат̣ийа̄да̄петва̄ тасса̄ раттийа̄ аччайена саканивесане бхиккхусатасахассапарива̄рам̣ саттха̄рам̣ вивидхайа̄гукхаджджакапарива̄рам̣ сасӯпабйан̃джанам̣ гандхаса̄либходжанам̣ бходжа̄петва̄ бхаттакиччапарийоса̄не чинтеси – ‘‘махантам̣ кхо ахам̣ т̣ха̄нантарам̣ паттхеми, на пана йуттам̣ майа̄ екадивасамева да̄нам̣ датва̄ там̣ т̣ха̄нантарам̣ паттхетум̣, анупат̣ипа̄т̣ийа̄ сатта̄хам̣ да̄нам̣ датва̄ паттхесса̄мӣ’’ти. со тенева нийа̄мена сатта̄хам̣ маха̄да̄нам̣ датва̄ бхаттакиччапарийоса̄не дуссакот̣т̣ха̄га̄рам̣ вивара̄петва̄ уттамам̣ тичӣвараппахонакам̣ сукхумаваттхам̣ буддхасса па̄дамӯле т̣хапетва̄ бхиккхусатасахассасса ча тичӣварам̣ датва̄ татха̄гатам̣ упасан̇камитва̄, ‘‘бханте, йо со бхиккху тумхехи ито саттаме дивасаматтхаке пат̣исамбхида̄ппатта̄нам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапито, ахампи со бхиккху вийа ана̄гате уппаджджанакасса буддхасса са̄сане паббаджитва̄ пат̣исамбхида̄ппатта̄нам̣ агго бхавеййа’’нти саттху па̄дамӯле нипаджджитва̄ паттханам̣ ака̄си. саттха̄ тасса самиджджханабха̄вам̣ н̃атва̄ ‘‘ана̄гате ито каппасатасахассаматтхаке готамо на̄ма буддхо локе уппаджджиссати, тасса са̄сане тава паттхана̄ самиджджхиссатӣ’’ти бйа̄ка̄си. со таттха йа̄вата̄йукам̣ пун̃н̃а̄ни катва̄ тато чуто девасампаттим̣ анубхавитва̄ апара̄парам̣ девамануссесу париббхами.

евам̣ со девамануссесу сам̣саранто таттха таттха бхаве пун̃н̃ан̃а̄н̣асамбха̄ре самбхаранто имасмим̣ буддхуппа̄де са̄ваттхийам̣ бра̄хман̣амаха̄са̄лакуле ниббатти, кот̣т̣хикотисса на̄мам̣ акам̣су. касма̄ ма̄туйа̄ ва̄ аййакапаййака̄дӣнам̣ ва̄ на̄мам̣ аггахетва̄ евам̣ на̄мам̣ карим̣сӯти че? аттано пан̃н̃авантата̄йа ведан̇гесу сатаккапаратаккесу санигхан̣д̣укет̣убхесу са̄ккхараппабхедесу сакалабйа̄каран̣есу ча чхекабха̄вена ча дит̣т̣хадит̣т̣хе джане мукхасаттӣхи кот̣т̣хенто паккот̣т̣хенто витуданто вичаратӣти анваттхана̄мам̣ карим̣сӯти ведитаббам̣. со вайаппатто тайо веде уггахетва̄ бра̄хман̣асиппе ниппхаттим̣ патто екадивасам̣ саттху сантикам̣ гантва̄ дхаммам̣ сутва̄ пат̣иладдхасаддхо паббаджитва̄ упасампаннака̄лато пат̣т̣ха̄йа випассана̄йа каммам̣ каронто саха пат̣исамбхида̄хи арахаттам̣ патва̄ пат̣исамбхида̄су чин̣н̣авасӣ хутва̄ абхӣто маха̄тхере упасан̇камитва̄ пан̃хам̣ пуччхантопи дасабалам̣ упасан̇камитва̄ пат̣исамбхида̄суйева пан̃хам̣ пуччхи. евамайам̣ тхеро таттха ката̄дхика̄рата̄йа таттха чин̣н̣авасӣбха̄вена ча пат̣исамбхида̄ппатта̄нам̣ агго джа̄то. атха нам̣ саттха̄ маха̄ведалласуттам̣ ат̣т̣хуппаттим̣ катва̄ пат̣исамбхида̄ппатта̄нам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапеси, ‘‘етадаггам̣, бхиккхаве, мама са̄вака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ пат̣исамбхида̄ппатта̄нам̣ йадидам̣ маха̄кот̣т̣хико’’ти (а. ни. 1.209, 218).

221. со апарена самайена вимуттисукхам̣ пат̣исам̣веденто соманассаджа̄то аттано пуббачарита̄пада̄нам̣ пака̄сенто падумуттаро на̄ма джинотиа̄дима̄ха. там̣ саббам̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайатта̄ утта̄наттхамева.

иттхам̣ судама̄йасма̄ маха̄кот̣т̣хикоти еттха суданти нидассане нипа̄то. а̄йасма̄ти га̄рава̄дхивачанам̣, йатха̄ там̣ а̄йасма̄ маха̄моггалла̄ноти.

маха̄кот̣т̣хикаттхераапада̄наван̣н̣ана̄ саматта̄.

8. урувелакассапаттхераапада̄наван̣н̣ана̄

ат̣т̣хама̄пада̄не падумуттаро на̄ма джинотиа̄дикам̣ а̄йасмато урувелакассапаттхерасса апада̄нам̣. айампи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ро таттха таттха бхаве виват̣т̣ӯпаниссайа̄ни пун̃н̃а̄ни упачинанто падумуттарасса бхагавато ка̄ле кулагехе ниббатто вайаппатто саттху сантике дхаммам̣ сутва̄ саттха̄рам̣ екам̣ бхиккхум̣ маха̄парива̄ра̄нам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапентам̣ дисва̄ сайампи там̣ т̣ха̄нантарам̣ паттхенто маха̄да̄нам̣ датва̄ пан̣идха̄нам̣ ака̄си. бхагава̄ часса анантара̄йатам̣ дисва̄ ‘‘ана̄гате готамабуддхасса са̄сане маха̄парива̄ра̄нам̣ агго бхависсатӣ’’ти бйа̄ка̄си. со таттха йа̄вата̄йукам̣ пун̃н̃а̄ни катва̄ тато чавитва̄ девамануссесу сам̣саранто ито двенавутикаппаматтхаке пхуссасса бхагавато вема̄тикаканит̣т̣хабха̄та̄ хутва̄ ниббатто, ан̃н̃еписса две канит̣т̣хабха̄таро ахесум̣. те тайо буддхаппамукхабхиккхусан̇гхам̣ нимантетва̄ парама̄йа пӯджа̄йа пӯджетва̄ йа̄ваджӣвам̣ кусалам̣ катва̄ девамануссесу сам̣саранто амха̄кам̣ бхагавато уппаттито пуретарамева ба̄ра̄н̣асийам̣ бра̄хман̣акуле тайо бха̄таро хутва̄ ниббатта̄ готтавасена тайопи кассапа̄ти евам̣ на̄мака̄ ахесум̣. те тайо вайаппатта̄ тайо веде угган̣хим̣су. тесам̣ джет̣т̣хабха̄тикасса пан̃чама̄н̣авакасата̄ни парива̄ра̄, маджджхимасса тӣн̣и, канит̣т̣хасса две, те аттано гантхесу са̄рам̣ олокента̄ дит̣т̣хадхаммикамева аттхам̣ дисва̄ паббаджджам̣ рочесум̣. тесу джет̣т̣хабха̄та̄ аттано парива̄рена саддхим̣ урувелам̣ гантва̄ исипаббаджджам̣ паббаджитва̄ урувелакассапо на̄ма джа̄то, маджджхимо ган̇га̄надӣван̇ке паббаджито надӣкассапо на̄ма джа̄то, канит̣т̣хо гайа̄сӣсе паббаджито гайа̄кассапо на̄ма джа̄то. евам̣ тесу исипаббаджджам̣ паббаджитва̄ таттха таттха васантесу бахӯнам̣ диваса̄нам̣ аччайена амха̄кам̣ бодхисатто маха̄бхиниккхаманам̣ никкхамитва̄ пат̣ивиддхасаббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣о ануккамена дхаммачаккам̣ паваттетва̄ пан̃чаваггийаттхере арахатте патит̣т̣ха̄петва̄ йасакулапуттаппамукхе пан̃чапан̃н̃а̄саджане саха̄йаке винетва̄ сат̣т̣хи араханте ‘‘чаратха, бхиккхаве, ча̄рика’’нти (маха̄ва. 32) виссаджджетва̄ тим̣сабхаддаваггийе винетва̄ урувелакассапасса васанат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ васанаттха̄йа агйа̄га̄рам̣ пависитва̄ таттха гатана̄гадамана̄дӣхи ад̣д̣худ̣д̣хасахассехи па̄т̣иха̄рийехи урувелакассапам̣ сапарива̄рам̣ винетва̄ пабба̄джеси. тасса паббаджджа̄видха̄нан̃ча иддхипа̄т̣иха̄рийакаран̣ан̃ча саббам̣ надӣкассапасса апада̄нат̣т̣хакатха̄йам̣ а̄ви бхависсати. тасса паббаджитабха̄вам̣ сутва̄ итарепи две бха̄таро сапариса̄ а̄гантва̄ саттху сантике паббаджим̣су. саббева те иддхимайапаттачӣварадхара̄ ехибхиккхука̄ ахесум̣. саттха̄ там̣ саман̣асахассам̣ а̄да̄йа гайа̄сӣсам̣ гантва̄ пит̣т̣хипа̄са̄н̣е нисинно а̄диттапарийа̄йадесана̄йа (маха̄ва. 54) те саббе арахатте патит̣т̣ха̄песи.

251. со евам̣ арахаттам̣ патва̄ соманассаджа̄то аттано пуббачарита̄пада̄нам̣ пака̄сенто падумуттаро на̄ма джинотиа̄дима̄ха. анутта̄нападамева ван̣н̣айисса̄ма.

268. со ча саббам̣ тамам̣ хантва̄ти со пхуссо бхагава̄ ра̄гадосамоха̄дикилесандхака̄рам̣ виддхам̣сетва̄. виджат̣етва̄ маха̄джат̣анти тан̣ха̄ма̄на̄дӣхи дийад̣д̣хасахассехи килесаган̣ехи маха̄бйа̄кулам̣ джат̣ам̣ виджат̣етва̄ пада̄летва̄ пха̄летва̄ти аттхо. садевакам̣ девалокасахитам̣ сакалам̣ локасаннива̄сам̣таппайанто сантаппайанто пӣн̣енто аматам̣ вут̣т̣хим̣ маха̄нибба̄навут̣т̣хидха̄рам̣ вассате паггхара̄петӣти йоджана̄.

269. тада̄ хи ба̄ра̄н̣асийанти ‘‘ба̄раса манусса̄’’тиа̄дӣсу вийа ба̄раса два̄дасара̄сӣ хутва̄ пура̄, химавантато исайо ча паччекамунисан̇кха̄та̄ исайо ча гандхама̄данато а̄ка̄сена̄гантва̄ еттха гаччханти отаранти пависантӣти ба̄ра̄н̣асӣ, атха ва̄ самма̄самбуддхасан̇кха̄та̄нам̣ анекасатасахасса̄нам̣ дхаммачаккапаваттанаттха̄йа отарат̣т̣ха̄нам̣ нагарам̣ лин̇гавипалла̄сам̣ катва̄ иттхилин̇гавасена ба̄ра̄н̣асӣти вуччати, тиссам̣ ба̄ра̄н̣асийам̣.

273. никкхиттасаттхам̣ паччантанти чхад̣д̣итасаттхам̣ па̄титаа̄вудхам̣ паччантаджанападам̣ ниббисеванам̣ катва̄ пунарупаччатанти пунарапи там̣ нагарам̣ упечча упагамма сампатта̄ти аттхо. сесам̣ сувин̃н̃еййамева̄ти.

урувелакассапаттхераапада̄наван̣н̣ана̄ саматта̄.

9. ра̄дхаттхераапада̄наван̣н̣ана̄

296. навама̄пада̄не падумуттаро на̄ма джинотиа̄дикам̣ а̄йасмато ра̄дхаттхерасса апада̄нам̣. там̣ саббам̣ па̄т̣ха̄нуса̄рена найа̄нучинтанена вин̃н̃ӯхи сувин̃н̃еййамева. кевалам̣ пун̃н̃ана̄наттамева̄ти.

ра̄дхаттхераапада̄наван̣н̣ана̄ саматта̄.

дасамам̣ могхара̄джаттхераапада̄нам̣ сувин̃н̃еййамева̄ти.

чатупан̃н̃а̄самаваггаван̣н̣ана̄ саматта̄.