8. рат̣т̣хапа̄латтхераапада̄наван̣н̣ана̄

падумуттарасса бхагаватотиа̄дикам̣ а̄йасмато рат̣т̣хапа̄латтхерасса апада̄нам̣. айампа̄йасма̄ пуримабуддхесу ката̄дхика̄ро таттха таттха бхаве виват̣т̣ӯпаниссайа̄ни пун̃н̃а̄ни упачинанто падумуттарасса бхагавато уппаттито пуретарамева хам̣саватӣнагаре гахапатимаха̄са̄лакуле ниббаттитва̄ вайаппатто питу аччайена гхара̄ва̄се патит̣т̣хито ратанакот̣т̣ха̄га̄ракаммикена дасситам̣ апарима̄н̣ам̣ вам̣са̄нугатам̣ дханам̣ дисва̄ ‘‘имам̣ еттакам̣ дханара̄сим̣ майхам̣ питуаййакапаййака̄дайо аттана̄ саддхим̣ гахетва̄ гантум̣ на̄саккхим̣су, майа̄ пана гахетва̄ гантум̣ ват̣т̣атӣ’’ти чинтетва̄ капан̣аддхика̄дӣнам̣ маха̄да̄нам̣ ада̄си. со абхин̃н̃а̄ла̄бхим̣ екам̣ та̄пасам̣ упасан̇камитва̄ тена девалока̄дхипачче нийоджито йа̄ваджӣвам̣ пун̃н̃а̄ни катва̄ тато чуто девалоке ниббаттитва̄ диббасампаттим̣ анубхаванто таттха йа̄вата̄йукам̣ т̣хатва̄ тато чуто мануссалоке бхиннам̣ рат̣т̣хам̣ сандха̄ретум̣ саматтхасса куласса екапуттако хутва̄ ниббатти. тена самайена падумуттаро бхагава̄ локе уппаджджитва̄ паваттитаварадхаммачакко венеййасатте нибба̄намаха̄нагарасан̇кха̄там̣ кхемантабхӯмим̣ сампа̄песи. атха со кулапутто ануккамена вин̃н̃утам̣ патто екадивасам̣ упа̄сакехи саддхим̣ виха̄рам̣ гантва̄ саттха̄рам̣ дхаммам̣ десентам̣ дисва̄ пасанначитто парисапарийанте нисӣди.

тена кхо пана самайена саттха̄ екам̣ бхиккхум̣ саддха̄паббаджита̄нам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапеси. со там̣ дисва̄ пасаннама̄насо сатасахассабхиккхупаривутасса бхагавато сатта̄хам̣ маха̄да̄нам̣ датва̄ там̣ т̣ха̄нам̣ паттхеси. саттха̄ анантара̄йена самиджджханабха̄вам̣ дисва̄ ‘‘айам̣ ана̄гате готамасса на̄ма самма̄самбуддхасса са̄сане саддха̄паббаджита̄нам̣ агго бхависсатӣ’’ти бйа̄ка̄си. со саттха̄рам̣ бхиккхусан̇гхан̃ча вандитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ пакка̄ми. со йа̄вата̄йукам̣ пун̃н̃а̄ни катва̄ тато чавитва̄ девамануссесу сам̣саранто ито двенавуте каппе пхуссасса бхагавато ка̄ле саттху вема̄тикесу тӣсу ра̄джапуттесу саттха̄рам̣ упат̣т̣хахантесу тесам̣ пун̃н̃акирийа̄су саха̄йакиччам̣ ака̄си. евам̣ таттха таттха бхаве бахум̣ кусалам̣ упачинитва̄ сугатӣсуйева сам̣саранто имасмим̣ буддхуппа̄де курурат̣т̣хе тхуллакот̣т̣хиканигаме рат̣т̣хапа̄ласет̣т̣хино гехе ниббатти, тасса бхиннам̣ рат̣т̣хам̣ сандха̄ретум̣ саматтхакуле ниббаттатта̄ рат̣т̣хапа̄лоти вам̣са̄нугатамева на̄мам̣ ахоси. со махата̄ парива̄рена вад̣д̣ханто ануккамена йоббанаппатто ма̄та̄питӯхи патирӯпена да̄рена сам̣йоджито маханте ча йасе патит̣т̣ха̄пито диббасампаттисадисасампаттим̣ паччанубхоти.

атха бхагава̄ курурат̣т̣хе джанападача̄рикам̣ чаранто тхуллакот̣т̣хикам̣ анупа̄пун̣и. там̣ сутва̄ рат̣т̣хапа̄ло кулапутто саттха̄рам̣ упасан̇камитва̄ саттху сантике дхаммам̣ сутва̄ пат̣иладдхасаддхо паббаджитука̄мо сатта̄хам̣ бхаттаччхедам̣ катва̄ киччхена касирена ма̄та̄питаро ануджа̄на̄петва̄ саттха̄рам̣ упасан̇камитва̄ паббаджджам̣ йа̄читва̄ саттху а̄н̣аттийа̄ ан̃н̃атарасса сантике паббаджитва̄ йонисоманасика̄рена каммам̣ каронто випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ арахаттам̣ па̄пун̣и. арахаттам̣ пана патва̄ саттха̄рам̣ ануджа̄на̄петва̄ ма̄та̄питаро пасситум̣ тхуллакот̣т̣хикам̣ гантва̄ таттха сапада̄нам̣ пин̣д̣а̄йа чаранто питу нивесане а̄бхидосикам̣ кумма̄сам̣ лабхитва̄ там̣ аматам̣ вийа парибхун̃джанто питара̄ нимантито сва̄тана̄йа адхива̄сетва̄ дутийадивасе питу нивесане пин̣д̣апа̄там̣ парибхун̃джитва̄ алан̇катапат̣ийатте иттха̄га̄раджане упагантва̄ ‘‘кӣдиса̄ на̄ма та̄, аййапутта, аччхара̄йо, йа̄сам̣ твам̣ хету брахмачарийам̣ чарасӣ’’тиа̄дӣни (ма. ни. 2.301) ватва̄ палобханакаммам̣ ка̄тум̣ а̄раддхе тасса̄дхиппа̄йам̣ випариваттетва̄ аниччата̄дипат̣исам̣йуттам̣ дхаммам̣ катхенто –

‘‘пасса читтакатам̣ бимбам̣, арука̄йам̣ самусситам̣;

а̄турам̣ бахусан̇каппам̣, йасса наттхи дхувам̣ т̣хити.

‘‘пасса читтакатам̣ рӯпам̣, ман̣ина̄ кун̣д̣алена ча;

ат̣т̣хим̣ тачена онаддхам̣, саха ваттхехи собхати.

‘‘алаттакаката̄ па̄да̄, мукхам̣ чун̣н̣акамаккхитам̣;

алам̣ ба̄ласса моха̄йа, но ча па̄рагавесино.

‘‘ат̣т̣ха̄падаката̄ кеса̄, нетта̄ ан̃джанамаккхита̄;

алам̣ ба̄ласса моха̄йа, но ча па̄рагавесино.

‘‘ан̃джанӣва нава̄ читта̄, пӯтика̄йо алан̇като;

алам̣ ба̄ласса моха̄йа, но ча па̄рагавесино.

‘‘одахи мигаво па̄сам̣, на̄сада̄ ва̄гурам̣ миго;

бхутва̄ нива̄пам̣ гаччха̄ма, канданте мигабандхаке.

‘‘чхинно па̄со мигавасса, на̄сада̄ ва̄гурам̣ миго;

бхутва̄ нива̄пам̣ гаччха̄ма, сочанте мигалуддаке’’ти. (ма. ни. 2.302; тхерага̄. 769-775);

има̄ га̄тха̄йо абха̄си. има̄ га̄тха̄ ватва̄ веха̄сам̣ аббхуггантва̄ ран̃н̃о корабйасса мига̄джинавануййа̄не ман̇галасила̄пат̣т̣е нисӣди. тхерасса кира пита̄ саттасу два̄ракот̣т̣хакесу аггал̣ам̣ да̄петва̄ малле а̄н̣а̄песи ‘‘никкхамитум̣ ма̄ детха, ка̄са̄йа̄ни апанетва̄ сетака̄ни нива̄са̄петха̄’’ти. тасма̄ тхеро а̄ка̄сена агама̄си. атха ра̄джа̄ корабйо тхерасса таттха нисиннабха̄вам̣ сутва̄ там̣ упасан̇камитва̄ саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ ‘‘идха, бхо рат̣т̣хапа̄ла, паббаджанто бйа̄дхипа̄риджун̃н̃ам̣ ва̄ джара̄бхоган̃а̄типа̄риджун̃н̃ам̣ ва̄ патто паббаджати, твам̣ пана кин̃чипи па̄риджун̃н̃ам̣ анупагато ева касма̄ паббаджасӣ’’ти пуччхи. атхасса тхеро ‘‘упаниййати локо аддхуво, ата̄н̣о локо анабхиссаро, асаран̣о локо саббам̣ паха̄йа гаманӣйам̣, ӯно локо атитто тан̣ха̄да̄со’’ти (ма. ни. 2.305) имесам̣ чатуннам̣ дхаммуддеса̄нам̣ аттана̄ видитабха̄вам̣ катхетва̄ тасса̄ десана̄йа анугӣтим̣ катхенто –

‘‘пасса̄ми локе садхане мануссе, ладдха̄на виттам̣ на даданти моха̄;

луддха̄ дханам̣ санничайам̣ каронти, бхиййова ка̄ме абхипаттхайанти.

‘‘ра̄джа̄ пасайхаппатхавим̣ виджетва̄, саса̄гарантам̣ махима̄васанто;

орам̣ самуддасса атиттарӯпо, па̄рам̣ самуддассапи паттхайетха.

‘‘ра̄джа̄ ча ан̃н̃е ча бахӯ манусса̄, авӣтатан̣ха̄ маран̣ам̣ упенти;

ӯна̄ва хутва̄на джаханти дехам̣, ка̄мехи локамхи на хаттхи титти.

‘‘канданти нам̣ н̃а̄тӣ пакирийа кесе, ‘ахо вата̄ но амара̄’ти ча̄ху;

ваттхена нам̣ па̄рутам̣ нӣхаритва̄, читам̣ самодха̄йа тато д̣аханти.

‘‘со д̣айхати сӯлехи туджджама̄но, екена ваттхена паха̄йа бхоге;

на мӣйама̄насса бхаванти та̄н̣а̄, н̃а̄тӣ ча митта̄ атха ва̄ саха̄йа̄.

‘‘да̄йа̄дака̄ тасса дханам̣ харанти, сатто пана гаччхати йена каммам̣;

на мӣйама̄нам̣ дханаманвети кин̃чи, путта̄ ча да̄ра̄ ча дханан̃ча рат̣т̣хам̣.

‘‘на дӣгхама̄йум̣ лабхате дханена, на ча̄пи виттена джарам̣ виханти;

аппам̣ хидам̣ джӣвитама̄ху дхӣра̄, асассатам̣ виппарин̣а̄мадхаммам̣.

‘‘ад̣д̣ха̄ далидда̄ ча пхусанти пхассам̣, ба̄ло ча дхӣро ча татхева пхут̣т̣хо;

ба̄ло хи ба̄лйа̄ вадхитова сети, дхӣро ча но ведхати пхассапхут̣т̣хо.

‘‘тасма̄ хи пан̃н̃а̄ва дханена сеййа̄, йа̄йа воса̄намидха̄дхигаччхати;

абйоситатта̄ хи бхава̄бхавесу, па̄па̄ни камма̄ни кароти моха̄.

‘‘упети габбхан̃ча паран̃ча локам̣, сам̣са̄рама̄паджджапарампара̄йа;

тассаппапан̃н̃о абхисаддаханто, упети габбхан̃ча паран̃ча локам̣.

‘‘чоро йатха̄ сандхимукхе гахӣто, сакаммуна̄ хан̃н̃ати па̄падхаммо;

евам̣ паджа̄ печча парамхи локе, сакаммуна̄ хан̃н̃ати па̄падхаммо.

‘‘ка̄ма̄ хи читра̄ мадхура̄ манорама̄, вирӯпарӯпена матхенти читтам̣;

а̄дӣнавам̣ ка̄магун̣есу дисва̄, тасма̄ ахам̣ паббаджитомхи ра̄джа.

‘‘думаппхала̄нӣва патанти ма̄н̣ава̄, дахара̄ ча вуд̣д̣ха̄ ча сарӣрабхеда̄;

етампи дисва̄на паббаджитомхи ра̄джа, апан̣н̣акам̣ са̄ман̃н̃амева сеййо.

‘‘саддха̄йа̄хам̣ паббаджито, упето джинаса̄сане;

аван̃джха̄ майхам̣ паббаджджа̄, анан̣о бхун̃джа̄ми бходжанам̣.

‘‘ка̄ме а̄диттато дисва̄, джа̄тарӯпа̄ни саттхато;

габбха̄воккантито дуккхам̣, нирайесу махаббхайам̣.

‘‘етама̄дӣнавам̣ н̃атва̄, сам̣вегам̣ алабхим̣ тада̄;

сохам̣ виддхо тада̄ санто, сампатто а̄саваккхайам̣.

‘‘паричин̣н̣о майа̄ саттха̄, катам̣ буддхасса са̄санам̣;

охито гаруко бха̄ро, бхаванетти самӯхата̄.

‘‘йассаттха̄йа паббаджито, ага̄расма̄нага̄рийам̣;

со ме аттхо ануппатто, саббасам̣йоджанаккхайо’’ти. (тхерага̄. 776-793) –

има̄ га̄тха̄ авоча. евам̣ тхеро ран̃н̃о корабйасса дхаммам̣ десетва̄ саттху сантикамева гато. саттха̄ ча апарабха̄ге арийаган̣амаджджхе нисинно тхерам̣ саддха̄паббаджита̄нам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапеси.

97-8. евам̣ со тхеро паттаетадаггат̣т̣ха̄но пуббакаммам̣ саритва̄ соманассаджа̄то пуббачарита̄пада̄нам̣ пака̄сенто падумуттарасса бхагаватотиа̄дима̄ха. варана̄го майа̄ динноти тасса бхагавато рӯпака̄йе пасӣдитва̄ варо уттамо сет̣т̣хо ӣса̄данто ратхӣса̄садисаданто урӯл̣хава̄ бха̄равахо ра̄джа̄рахо ва̄. сетаччхаттопасобхитоти хаттхиккхандхе усса̄питасетаччхаттена упасевито собхама̄но. пунапи ким̣ висит̣т̣хо варана̄го? сакаппано хаттха̄лан̇ка̄расахито. сан̇гха̄ра̄мам̣ буддхаппамукхасса бхиккхусан̇гхасса васанаттха̄йа а̄ра̄мам̣ виха̄рам̣ ака̄райим̣ ка̄ресим̣.

99. чатупан̃н̃а̄сасахасса̄нӣти тасмим̣ ка̄ра̄пите виха̄раббхантаре чатупан̃н̃а̄сасахасса̄ни па̄са̄да̄ни ча ахам̣ ака̄райим̣ ка̄ресинти аттхо. махогхада̄нам̣ каритва̄на̄ти саббапариккха̄расахитам̣ махогхасадисам̣ маха̄да̄нам̣ саджджетва̄ махесино мунино ниййа̄десинти аттхо.

100. анумоди маха̄вӣроти чатура̄сан̇кхйеййасатасахассесу каппесу аббоччхиннаусса̄хасан̇кха̄тена вӣрийена маха̄вӣро сайамбхӯ сайамева бхӯто джа̄то ладдхасаббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣о агго сет̣т̣хо пуггало анумоди виха̄ра̄нумоданам̣ ака̄си. саббе джане ха̄сайантоти сакала̄нанта̄парима̄н̣е девамануссе ха̄сайанто сантут̣т̣хе курума̄но аматанибба̄напат̣исам̣йуттам̣ чатусаччадхаммадесанам̣ десеси пака̄сеси вивари вибхаджи утта̄нӣ ака̄сӣти аттхо.

101. там̣ ме вийа̄ка̄сӣти там̣ майхам̣ катапун̃н̃ам̣ балам̣ висесена па̄кат̣ам̣ ака̄си. джаладжуттамана̄макоти джале джа̄там̣ джаладжам̣ падумам̣, падумуттарана̄макоти аттхо. ‘‘джалануттамана̄йако’’типи па̄т̣хо. таттха аттано пабха̄йа джалантӣти джалана̄, чандимасӯрийадевабрахма̄но, тесам̣ джалана̄нам̣ уттамоти джалануттамо. саббасатта̄нам̣ на̄йако уттамоти на̄йако, самбха̄раванте сатте нибба̄нам̣ нети па̄петӣти ва̄ на̄йако, джалануттамо ча со на̄йако ча̄ти джалануттамана̄йако. бхиккхусан̇гхе нисӣдитва̄ти бхиккхусан̇гхасса маджджхе нисинно има̄ га̄тха̄ абха̄сатха па̄кат̣ам̣ катва̄ катхесӣти аттхо. сесам̣ утта̄наттхамева̄ти.

рат̣т̣хапа̄латтхераапада̄наван̣н̣ана̄ саматта̄.