(3.) тиканиддесаван̣н̣ана̄

909. тиканиддесе тӣхи акусаламӯлехи ват̣т̣амӯласамуда̄ча̄ро катхито. акусалавитакка̄дӣсу витакканавасена витакко, сан̃джа̄нанавасена сан̃н̃а̄, сабха̄ват̣т̣хена дха̄тӯти ведитабба̄. дуччаританиддесе пат̣хаманайо каммапатхавасена вибхатто, дутийо саббасан̇га̄хикакаммавасена, татийо ниббаттитачетана̄васенева.

914. а̄саваниддесе суттантапарийа̄йена тайова а̄сава̄ катхита̄.

919. есана̄ниддесе сан̇кхепато таттха катама̄ ка̄месана̄ти а̄дина̄ найена вутто ка̄магавесанара̄го ка̄месана̄. йо бхавесу бхаваччхандотиа̄дина̄ найена вутто бхавагавесанара̄го бхавесана̄. сассато локотиа̄дина̄ найена вутта̄ дит̣т̣хигатикасамматасса брахмачарийасса гавесана̄ дит̣т̣хи брахмачарийесана̄ти ведитабба̄. йасма̄ ча на кевалам̣ ра̄гадит̣т̣хийо ева есана̄, тадекат̣т̣хам̣ пана каммампи есана̄ ева, тасма̄ там̣ дассетум̣ дутийанайо вибхатто. таттха тадекат̣т̣ханти сампайуттекат̣т̣хам̣ ведитаббам̣. таттха ка̄мара̄гекат̣т̣хам̣ ка̄ма̄вачарасатта̄намева паваттати; бхавара̄гекат̣т̣хам̣ пана маха̄брахма̄нам̣. сама̄паттито вут̣т̣ха̄йа чан̇каманта̄нам̣ джха̄нан̇га̄нам̣ асса̄данака̄ле акусалака̄йакаммам̣ хоти, ‘ахо сукхам̣ ахо сукха’нти ва̄чам̣ бхиндитва̄ асса̄данака̄ле вачӣкаммам̣, ка̄йан̇гава̄чан̇га̄ни ачопетва̄ манаса̄ва асса̄данака̄ле манокаммам̣. антагга̄хикадит̣т̣хивасена саббесампи дит̣т̣хигатика̄нам̣ чан̇камана̄дивасена та̄ни хонтийева.

920. видха̄ниддесе ‘‘катхам̣видхам̣ сӣлавантам̣ ваданти, катхам̣видхам̣ пан̃н̃авантам̣ вадантӣ’’тиа̄дӣсу (сам̣. ни. 1.95) а̄ка̄расан̣т̣ха̄нам̣ видха̄ на̄ма. ‘‘екавидхена н̃а̄н̣аваттхӯ’’тиа̄дӣсу (вибха. 751) кот̣т̣ха̄со. ‘‘видха̄су на викампатӣ’’тиа̄дӣсу (тхерага̄. 1079) ма̄но. идха̄пи ма̄нова видха̄ на̄ма. со хи сеййа̄дивасена видаханато видха̄ти вуччати. т̣хапанат̣т̣хена ва̄ видха̄. тасма̄ ‘сеййохамасмӣ’ти евам̣ уппанна̄ ма̄навидха̄ ма̄нат̣хапана̄ сеййохамасмӣти видха̄ти ведитабба̄. сесапададвайесупи есева найо.

921. бхайаниддесе джа̄тим̣ пат̣ичча бхайанти джа̄типаччайа̄ уппаннабхайам̣. бхайа̄наканти а̄ка̄раниддесо. чхамбхитаттанти бхайавасена гаттачаланам̣. ломахам̣соти лома̄нам̣ хам̣санам̣, уддхаггабха̄во. имина̄ пададвайена киччато бхайам̣ дассетва̄ пуна четасо утра̄соти сабха̄вато дасситам̣.

922. таманиддесе вичикиччха̄сӣсена авиджджа̄ катхита̄. ‘‘тамандхака̄ро саммохо, авиджджогхо махаббхайо’’ти вачанато хи авиджджа̄ тамо на̄ма. тин̣н̣ам̣ пана аддха̄нам̣ васена десана̄сукхата̄йа вичикиччха̄сӣсена десана̄ ката̄. таттха ‘ким̣ ну кхо ахам̣ атӣте кхаттийо ахосим̣ уда̄ху бра̄хман̣о вессо суддо ка̄л̣о ода̄то рассо дӣгхо’ти кан̇кханто атӣтам̣ аддха̄нам̣ а̄раббха кан̇кхати на̄ма. ‘ким̣ ну кхо ахам̣ ана̄гате кхаттийо бхависса̄ми уда̄ху бра̄хман̣о вессо…пе… дӣгхо’ти кан̇кханто ана̄гатам̣ аддха̄нам̣ а̄раббха кан̇кхати на̄ма. ‘ким̣ ну кхо ахам̣ етарахи кхаттийо уда̄ху бра̄хман̣о вессо суддо; ким̣ ва̄ ахам̣ рӯпам̣ уда̄ху ведана̄ сан̃н̃а̄ сан̇кха̄ра̄ вин̃н̃а̄н̣а’нти кан̇кханто паччуппаннам̣ аддха̄нам̣ а̄раббха кан̇кхати на̄ма.

таттха кин̃ча̄пи кхаттийо ва̄ аттано кхаттийабха̄вам̣, бра̄хман̣о ва̄ бра̄хман̣абха̄вам̣, вессо ва̄ вессабха̄вам̣, суддо ва̄ суддабха̄вам̣ аджа̄нанако на̄ма наттхи, джӣваладдхико пана сатто кхаттийаджӣва̄дӣнам̣ ван̣н̣а̄дибхедам̣ сутва̄ ‘кӣдисо ну кхо амха̄кам̣ аббхантаре джӣво – ким̣ ну кхо нӣлако уда̄ху пӣтако лохитако ода̄то чатурам̣со чхал̣ам̣со ат̣т̣хам̣со’ти кан̇кханто евам̣ кан̇кхати на̄ма.

923. титтха̄йатана̄нӣти титтхабхӯта̄ни а̄йатана̄ни, титтхийа̄нам̣ ва̄ а̄йатана̄ни. таттха титтхам̣ на̄ма два̄сат̣т̣хи дит̣т̣хийо. титтхийа̄ на̄ма йесам̣ та̄ дит̣т̣хийо руччанти кхаманти. а̄йатанат̣т̣хо хет̣т̣ха̄ вуттойева. таттха йасма̄ саббепи дит̣т̣хигатика̄ сан̃джа̄йама̄на̄ имесуйева тӣсу т̣ха̄несу сан̃джа̄йанти, самосарама̄на̄пи етесуйева самосаранти саннипатанти, дит̣т̣хигатикабха̄ве ча несам̣ ета̄нийева ка̄ран̣а̄ни, тасма̄ титтха̄ни ча та̄ни сан̃джа̄та̄нӣтиа̄дина̄ аттхена а̄йатана̄ни ча̄ти титтха̄йатана̄ни; теневаттхена титтхийа̄нам̣ а̄йатана̄нӣтипи титтха̄йатана̄ни. пурисапуггалоти сатто. ка̄ман̃ча пурисотипи пуггалотипи вутте саттойева вутто, айам̣ пана саммутикатха̄ на̄ма йо йатха̄ джа̄на̄ти тасса татха̄ вуччати. пат̣исам̣ведетӣти аттано санта̄не уппаннам̣ джа̄на̄ти, пат̣исам̣видитам̣ кароти анубхавати ва̄. пуббекатахетӯти пуббе катака̄ран̣а̄, пуббе катакаммапаччайенева пат̣исам̣ведетӣти аттхо. айам̣ ниган̣т̣хасамайо. евам̣ва̄дино пана те каммаведанан̃ча кирийаведанан̃ча пат̣иккхипитва̄ екам̣ випа̄каведанамева сампат̣иччханти. питтасамут̣т̣ха̄на̄дӣсу (маха̄ни. 5) ча ат̣т̣хасу а̄ба̄дхесу сатта пат̣иккхипитва̄ ат̣т̣хамам̣йева сампат̣иччханти, дит̣т̣хадхаммаведанӣйа̄дӣсу ча тӣсу каммесу две пат̣иккхипитва̄ екам̣ апара̄парийаведанӣйамева сампат̣иччханти, кусала̄кусалавипа̄какирийасан̇кха̄та̄су ча чатӯсу четана̄су випа̄качетанам̣йева сампат̣иччханти.

иссаранимма̄нахетӯти иссаранимма̄нака̄ран̣а̄; брахмуна̄ ва̄ паджа̄патина̄ ва̄ иссарена ниммитатта̄ пат̣исам̣ведетӣти аттхо. айам̣ бра̄хман̣асамайо. айан̃хи несам̣ адхиппа̄йо – има̄ тиссо ведана̄ паччуппанне аттана̄ катамӯлакена ва̄ а̄н̣аттимӯлакена ва̄ пуббе катена ва̄ ахетуаппаччайа̄ ва̄ пат̣исам̣ведетум̣ на̄ма на сакка̄; иссаранимма̄нака̄ран̣а̄ ева пана има̄ пат̣исам̣ведетӣти. евам̣ва̄дино панете хет̣т̣ха̄ вуттесу ат̣т̣хасу а̄ба̄дхесу екампи асампат̣иччхитва̄ саббам̣ пат̣иба̄ханти. татха̄ дит̣т̣хадхаммаведанӣйа̄дӣсупи саббакот̣т̣ха̄сесу екампи асампат̣иччхитва̄ саббам̣ пат̣иба̄ханти.

ахету аппаччайа̄ти хетун̃ча паччайан̃ча вина̄ ака̄ран̣енева пат̣исам̣ведетӣти аттхо. айам̣ а̄джӣвакасамайо. евам̣ ва̄дино етепи хет̣т̣ха̄ вуттесу ка̄ран̣есу ча бйа̄дхӣсу ча екампи асампат̣иччхитва̄ саббам̣ пат̣иккхипанти.

924. кин̃чана̄ти палибодха̄. ра̄го кин̃чананти ра̄го уппаджджама̄но сатте бандхати палибундхети, тасма̄ кин̃чананти вуччати. досамохесупи есева найо. ан̇ган̣а̄нӣти ‘‘удан̇ган̣е таттха папам̣ авинду’’нти (джа̄. 1.1.2) а̄гатат̣т̣ха̄не бхӯмиппадесо ан̇ган̣ам̣. ‘‘тассева раджасса ва̄ ан̇ган̣асса ва̄ паха̄на̄йа ва̄йаматӣ’’ти (ма. ни. 1.184; а. ни. 10.51) а̄гатат̣т̣ха̄не йам̣ кин̃чи малам̣ ва̄ пан̇ко ва̄. ‘‘са̄н̇ган̣ова сама̄но’’ти (ма. ни. 1.57) а̄гатат̣т̣ха̄не на̄наппака̄ро тиббакилесо. идха̄пи тадева килесан̇ган̣ам̣ адхиппетам̣. тенева ра̄го ан̇ган̣антиа̄дима̄ха.

мала̄нӣти малинабха̄вакаран̣а̄ни. ра̄го маланти ра̄го уппаджджама̄но читтам̣ малинам̣ кароти, малам̣ га̄ха̄пети, тасма̄ маланти вуччати. итаресупи двӣсу есева найо.

висаманиддесе йасма̄ ра̄га̄дӣсу чева ка̄йадуччарита̄дӣсу ча сатта̄ паккхаланти, паккхалита̄ ча пана са̄санатопи сугатитопи патанти, тасма̄ паккхаланапа̄тахетуто ра̄го висамантиа̄ди вуттам̣.

аггӣти анудаханат̣т̣хена агги. ра̄гаггӣти ра̄го уппаджджама̄но сатте анудахати джха̄пети, тасма̄ аггӣти вуччати. досамохесупи есева найо. таттха ваттхӯни – ека̄ кира дахарабхиккхунӣ читталапаббатавиха̄ре упосатха̄га̄рам̣ гантва̄ два̄рапа̄лакарӯпам̣ олокайама̄на̄ т̣хита̄. атхасса̄ анто ра̄го уппанно. са̄ тенева джха̄йитва̄ ка̄ламака̄си. бхиккхунийо гаччхама̄на̄ ‘айам̣ дахара̄ т̣хита̄, паккосатха на’нти а̄хам̣су. ека̄ гантва̄ ‘касма̄ т̣хита̄сӣ’ти хаттхе ган̣хи. гахитаматта̄ париваттитва̄ патита̄. идам̣ та̄ва ра̄гасса анудаханата̄йа ваттху. досасса пана анудаханата̄йа манопадосика̄ дева̄ дат̣т̣хабба̄. мохасса анудаханата̄йа кхид̣д̣а̄падосика̄ дева̄ дат̣т̣хабба̄. моханавасена хи тесам̣ сатисаммосо хоти. тасма̄ кхид̣д̣а̄васена а̄ха̄рака̄лам̣ ативаттитва̄ ка̄лам̣ каронти. каса̄ва̄ти касат̣а̄ нироджа̄. ра̄га̄дӣсу ча ка̄йадуччарита̄дӣсу ча екампи пан̣ӣтам̣ оджавантам̣ наттхи, тасма̄ ра̄го каса̄вотиа̄ди вуттам̣.

925. асса̄дадит̣т̣хӣти асса̄дасампайутта̄ дит̣т̣хи. наттхи ка̄месу досоти килесака̄мена ваттхука̄мапат̣исеванадосо наттхӣти вадати. па̄табйатанти па̄таббабха̄вам̣ парибхун̃джанам̣ аджджхохаран̣ам̣. евам̣ва̄дӣ хи со ваттхука̄месу килесака̄мам̣ пиванто вийа аджджхохаранто вийа парибхун̃джати. атта̄нудит̣т̣хӣти атта̄нам̣ анугата̄ дит̣т̣хи. миччха̄дит̣т̣хӣти ла̄мака̄ дит̣т̣хи. ида̄ни йасма̄ еттха пат̣хама̄ сассатадит̣т̣хи хоти, дутийа̄ сакка̄йадит̣т̣хи, татийа̄ уччхедадит̣т̣хи, тасма̄ таматтхам̣ дассетум̣ сассатадит̣т̣хи асса̄дадит̣т̣хӣтиа̄дима̄ха.

926. аратиниддесо ча вихеса̄ниддесо ча вуттаттхойева. адхаммасса чарийа̄ адхаммачарийа̄, адхаммакаран̣анти аттхо. висама̄ чарийа̄, висамасса ва̄ каммасса чарийа̄ти висамачарийа̄. довачассата̄па̄памиттата̄ ниддеса̄ вуттаттха̄ ева. путхунимитта̄рамман̣есу паваттито на̄наттесу сан̃н̃а̄ на̄наттасан̃н̃а̄. йасма̄ ва̄ ан̃н̃а̄ва ка̄масан̃н̃а̄, ан̃н̃а̄ бйа̄па̄да̄дисан̃н̃а̄, тасма̄ на̄натта̄ сан̃н̃а̄типи на̄наттасан̃н̃а̄. косаджджапама̄даниддесесу пан̃часу ка̄магун̣есу виссат̣т̣хачиттасса кусаладхаммабха̄вана̄йа анануйогавасена лӣнавуттита̄ косаджджам̣, памаджджанавасена паматтабха̄во пама̄доти ведитаббо. асантут̣т̣хита̄диниддеса̄ вуттаттха̄ ева.

931. ана̄дарийаниддесе ова̄дасса ана̄дийанавасена ана̄дарабха̄во ана̄дарийам̣. ана̄дарийана̄ка̄ро ана̄дарата̄. сагарува̄сам̣ авасанат̣т̣хена ага̄равабха̄во ага̄равата̄. саджет̣т̣хакава̄сам̣ авасанат̣т̣хена аппатиссавата̄. анадда̄ти ана̄дийана̄. анадда̄йана̄ти ана̄дийана̄ка̄ро. анадда̄йа айитасса бха̄во анадда̄йитаттам̣. асӣласса бха̄во асӣлйам̣. ачиттӣка̄роти гаручиттӣка̄расса акаран̣ам̣.

932. ассаддхабха̄во ассаддхийам̣. асаддахана̄ка̄ро асаддахана̄. окаппетва̄ анупависитва̄ аггахан̣ам̣ анокаппана̄. аппасӣданат̣т̣хена анабхиппаса̄до.

авадан̃н̃ута̄ти тхаддхамаччхарийавасена ‘дехи, карохӣ’ти вачанасса аджа̄ната̄.

934. буддха̄ ча буддхаса̄вака̄ ча̄ти еттха буддхаггахан̣ена паччекабуддха̄пи гахита̄ва. асаметукамйата̄ти тесам̣ самӣпам̣ агантука̄мата̄. саддхаммам̣ асотукамйата̄ти саттатим̣са бодхипаккхийадхамма̄ саддхаммо на̄ма, там̣ асун̣итука̄мата̄. ануггахетукамйата̄ти на уггахетука̄мата̄.

упа̄рамбхачиттата̄ти упа̄рамбхачиттабха̄во. йасма̄ пана со аттхато упа̄рамбхова хоти, тасма̄ там̣ дассетум̣ таттха катамо упа̄рамбхотиа̄ди вуттам̣. таттха упа̄рамбханавасена упа̄рамбхо. пунаппунам̣ упа̄рамбхо анупа̄рамбхо упа̄рамбхана̄ка̄ро упа̄рамбхана̄. пунаппунам̣ упа̄рамбхана̄ анупа̄рамбхана̄. анупа̄рамбхитасса бха̄во анупа̄рамбхитаттам̣. ун̃н̃а̄ти хет̣т̣ха̄ катва̄ джа̄нана̄. аван̃н̃а̄ти аваджа̄нана̄. парибхаванам̣ парибхаво. рандхасса гавесита̄ рандхагавесита̄. рандхам̣ ва̄ гавесатӣти рандхагавесӣ, тасса бха̄во рандхагавесита̄. айам̣ вуччатӣти айам̣ параваджджа̄нупассаналаккхан̣о упа̄рамбхо на̄ма вуччати, йена саманна̄гато пуггало, йатха̄ на̄ма туннака̄ро са̄т̣акам̣ паса̄ретва̄ чхиддамева олокети, евамева парасса саббепи гун̣е маккхетва̄ агун̣есуйева патит̣т̣ха̄ти.

936. айонисо манасика̄роти анупа̄йаманасика̄ро. аничче ниччанти аниччейева ваттхусмим̣ ‘идам̣ ничча’нти евам̣ паватто. дуккхе сукхантиа̄дӣсупи есева найо. саччавиппат̣икулена ча̄ти чатуннам̣ сачча̄нам̣ анануломавасена. читтасса а̄ват̣т̣ана̄тиа̄дӣни сабба̄нипи а̄ваджджанассева вевачана̄нева. а̄ваджджанан̃хи бхаван̇гачиттам̣ а̄ват̣т̣етӣти читтасса а̄ват̣т̣ана̄. ануану а̄ват̣т̣етӣти ана̄ват̣т̣ана̄. а̄бхуджатӣти а̄бхого. бхаван̇га̄рамман̣ато ан̃н̃ам̣ а̄рамман̣ам̣ саманна̄харатӣти саманна̄ха̄ро. тадева̄рамман̣ам̣ атта̄нам̣ анубандхитва̄ уппаджджама̄не манасикаротӣти манасика̄ро. каротӣти т̣хапети. айам̣ вуччатӣти айам̣ анупа̄йаманасика̄ро уппатхаманасика̄ралаккхан̣о айонисоманасика̄ро на̄ма вуччати. тасса васена пуггало дуккха̄дӣни сачча̄ни йа̄тха̄вато а̄ваджджитум̣ на саккоти.

куммаггасевана̄ниддесе йам̣ куммаггам̣ севато севана̄ куммаггасевана̄ти вуччати, там̣ дассетум̣ таттха катамо куммагготи дутийапуччха̄ ката̄. сесам̣ саббаттха утта̄намева̄ти.

тиканиддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.