(3.) тиканиддесаван̣н̣ана̄

768. тивидхена н̃а̄н̣аваттхуниддесе йогавихитесӯти його вуччати пан̃н̃а̄; пан̃н̃а̄вихитесу пан̃н̃а̄парин̣а̄митесӯти аттхо. камма̄йатанесӯти еттха каммамева камма̄йатанам̣; атха ва̄ камман̃ча там̣ а̄йатанан̃ча а̄джӣва̄дӣнантипи камма̄йатанам̣. сиппа̄йатанесупи есева найо. таттха дувидхам̣ каммам̣ – хӣнан̃ча уккат̣т̣хан̃ча. таттха хӣнам̣ на̄ма вад̣д̣хакӣкаммам̣, пуппхачхад̣д̣акакамманти евама̄ди. уккат̣т̣хам̣ на̄ма каси, ван̣иджджа̄, гораккханти евама̄ди. сиппампи дувидхам̣ хӣнан̃ча уккат̣т̣хан̃ча. таттха хӣнам̣ сиппам̣ на̄ма нал̣ака̄расиппам̣, песака̄расиппам̣, кумбхака̄расиппам̣, чаммака̄расиппам̣, нха̄питасиппанти евама̄ди. уккат̣т̣хам̣ на̄ма сиппам̣ мудда̄, ган̣ана̄, лекхан̃ча̄ти евама̄ди виджджа̄ва виджджа̄т̣т̣ха̄нам̣. там̣ дхаммикамева гахитам̣. на̄гаман̣д̣алапариттасадисам̣, пхудхаманакамантасадисам̣, са̄ла̄кийам̣, саллакаттийантиа̄дӣни пана веджджасаттха̄ни ‘‘иччха̄махам̣, а̄чарийа, сиппам̣ сиккхиту’’нти (маха̄ва. 329) сиппа̄йатане павит̣т̣хатта̄ на гахита̄ни.

таттха еко пан̣д̣ито манусса̄нам̣ пха̄сувиха̄раттха̄йа аттано ча дхаммата̄йа гехапа̄са̄дайа̄нана̄ва̄дӣни уппа̄дети. со хи ‘име манусса̄ васанат̣т̣ха̄нена вина̄ дуккхита̄’ти хитакирийа̄йа т̣хатва̄ дӣгхачатурасса̄дибхедам̣ гехам̣ уппа̄дети, сӣтун̣хапат̣игха̄таттха̄йа екабхӯмикадвибхӯмика̄дибхеде па̄са̄де кароти, ‘йа̄не асати анусан̃чаран̣ам̣ на̄ма дуккха’нти джан̇гха̄киламатхапат̣ивиноданаттха̄йа вайхасакат̣асандама̄ника̄дӣни уппа̄дети, ‘на̄ва̄йа асати самудда̄дӣсу сан̃ча̄ро на̄ма наттхӣ’ти на̄наппака̄рам̣ на̄вам̣ уппа̄дети. со саббампетам̣ нева ан̃н̃ехи кайирама̄нам̣ пассати, на катам̣ угган̣ха̄ти, на катхента̄нам̣ сун̣а̄ти, аттано пана дхаммата̄йа чинта̄йа кароти. пан̃н̃авата̄ хи аттано дхаммата̄йа катампи ан̃н̃ехи угган̣хитва̄ каронтехи катасадисамева хоти. айам̣ та̄ва хӣнакамме найо.

уккат̣т̣хакаммепи ‘касикамме асати манусса̄нам̣ джӣвитам̣ на паваттатӣ’ти еко пан̣д̣ито манусса̄нам̣ пха̄сувиха̄раттха̄йа йуганан̇гала̄дӣни касибхан̣д̣а̄ни уппа̄дети; татха̄ на̄наппака̄рам̣ ва̄н̣иджакаммам̣ гораккхан̃ча уппа̄дети. со саббампетам̣ нева ан̃н̃ехи карийама̄нам̣ пассати…пе… катасадисамева хоти. айам̣ уккат̣т̣хакамме найо.

дувидхепи пана сиппа̄йатане еко пан̣д̣ито манусса̄нам̣ пха̄сувиха̄раттха̄йа нал̣ака̄расиппа̄дӣни хӣнасиппа̄ни, хаттхамудда̄йа ган̣анасан̇кха̄там̣ муддам̣, аччхиннакасан̇кха̄там̣ ган̣анам̣, ма̄тика̄ппабхедака̄дибхедан̃ча лекхам̣ уппа̄дети. со саббампетам̣ нева ан̃н̃ехи карийама̄нам̣ пассати…пе… катасадисамева хоти. айам̣ сиппа̄йатане найо.

екаччо пана пан̣д̣ито амануссасарӣсапа̄дӣхи упаддута̄нам̣ манусса̄нам̣ тикиччханаттха̄йа дхаммика̄ни на̄гаман̣д̣аламанта̄дӣни виджджа̄т̣т̣ха̄на̄ни уппа̄дети, та̄ни нева ан̃н̃ехи карийама̄на̄ни пассати, на ката̄ни угган̣ха̄ти, на катхента̄нам̣ сун̣а̄ти, аттано пана дхаммата̄йа чинта̄йа кароти. пан̃н̃авата̄ хи аттано дхаммата̄йа катампи ан̃н̃ехи угган̣хитва̄ каронтехи катасадисамева хоти.

каммассакатам̣ ва̄ти ‘‘идам̣ каммам̣ сатта̄нам̣ сакам̣, идам̣ но сака’’нти евам̣ джа̄нанан̃а̄н̣ам̣. сачча̄нуломикам̣ ва̄ти випассана̄н̃а̄н̣ам̣. тан̃хи чатуннам̣ сачча̄нам̣ ануломанато сачча̄нуломиканти вуччати. ида̄нисса паваттана̄ка̄рам̣ дассетум̣ рӯпам̣ аниччанти ва̄тиа̄ди вуттам̣. еттха ча аниччалаккхан̣амева а̄гатам̣, на дуккхалаккхан̣аанатталаккхан̣а̄ни, аттхавасена пана а̄гата̄нева̄ти дат̣т̣хабба̄ни – йан̃хи аниччам̣ там̣ дуккхам̣, йам̣ дуккхам̣ таданатта̄ти.

йам̣ еварӯпинти йам̣ евам̣ хет̣т̣ха̄ ниддит̣т̣хасабха̄вам̣ ануломикам̣. кхантинтиа̄дӣни сабба̄ни пан̃н̃а̄вевачана̄нева. са̄ хи хет̣т̣ха̄ вутта̄нам̣ камма̄йатана̄дӣнам̣ пан̃чаннам̣ ка̄ран̣а̄нам̣ апаччанӣкадассанена анулометӣти ануломика̄. татха̄ сатта̄нам̣ хитачарийа̄йа ануломети, маггасаччасса ануломети, параматтхасаччасса нибба̄насса ануломанато анулометӣтипи ануломика̄. сабба̄нипи ета̄ни ка̄ран̣а̄ни кхамати сахати дат̣т̣хум̣ саккотӣти кханти, пассатӣти дит̣т̣хи, рочетӣти ручи, мудатӣти муди, пеккхатӣти пеккха̄. саббеписса̄ те камма̄йатана̄дайо дхамма̄ ниджджха̄нам̣ кхаманти, висесато ча пан̃чаккхандхасан̇кха̄та̄ дхамма̄ пунаппунам̣ аниччадуккха̄наттавасена ниджджха̄йама̄на̄ там̣ ниджджха̄нам̣ кхамантӣти дхамманиджджха̄накхантӣ.

парато ассутва̄ пат̣илабхатӣти ан̃н̃асса упадесавачанам̣ ассутва̄ сайамева чинтенто пат̣илабхати. айам̣ вуччатӣти айам̣ чинта̄майа̄ пан̃н̃а̄ на̄ма вуччати. са̄ панеса̄ на йесам̣ кесан̃чи уппаджджати, абхин̃н̃а̄та̄нам̣ пана маха̄сатта̄намева уппаджджати. таттха̄пи сачча̄нуломикан̃а̄н̣ам̣ двиннам̣йева бодхисатта̄нам̣ уппаджджати. сесапан̃н̃а̄ саббесампи пӯритапа̄рамӣнам̣ маха̄пан̃н̃а̄нам̣ уппаджджатӣти ведитабба̄.

парато сутва̄ пат̣илабхатӣти еттха камма̄йатана̄дӣни парена карийама̄на̄ни ва̄ ката̄ни ва̄ дисва̄пи йасса кассачи катхайама̄насса вачанам̣ сутва̄пи а̄чарийасса сантике уггахетва̄пи пат̣иладдха̄ сабба̄ парато сутва̄йева пат̣иладдха̄ на̄ма̄ти ведитабба̄.

сама̄паннасса̄ти сама̄паттисаман̇гисса; антосама̄паттийам̣ паватта̄ пан̃н̃а̄ бха̄вана̄майа̄ на̄ма̄ти аттхо.

769. да̄нам̣ а̄раббха̄ти да̄нам̣ пат̣ичча; да̄начетана̄паччайа̄ти аттхо. да̄на̄дхигаччха̄ти да̄нам̣ адхигаччхантасса; па̄пун̣антасса̄ти аттхо. йа̄ уппаджджатӣти йа̄ евам̣ да̄начетана̄сампайутта̄ пан̃н̃а̄ уппаджджати, айам̣ да̄намайа̄ пан̃н̃а̄ на̄ма. са̄ панеса̄ ‘да̄нам̣ дасса̄мӣ’ти чинтентасса, да̄нам̣ дентасса, да̄нам̣ датва̄ там̣ паччавеккхантасса пуббачетана̄, мун̃чачетана̄, апарачетана̄ти тивидхена уппаджджати.

сӣлам̣ а̄раббха сӣла̄дхигаччха̄ти идха̄пи сӣлачетана̄сампайутта̄ва сӣламайа̄ пан̃н̃а̄ти адхиппета̄. айампи ‘сӣлам̣ пӯресса̄мӣ’ти чинтентасса, сӣлам̣ пӯрентасса, сӣлам̣ пӯретва̄ там̣ паччавеккхантасса пуббачетана̄, мун̃чачетана̄, апарачетана̄ти тивидхенева уппаджджати. бха̄вана̄майа̄ хет̣т̣ха̄ вутта̄йева.

770. адхисӣлапан̃н̃а̄дӣсу сӣла̄дӣни дувидхена ведитабба̄ни – сӣлам̣, адхисӣлам̣; читтам̣, адхичиттам̣; пан̃н̃а̄, адхипан̃н̃а̄ти. таттха ‘‘уппа̄да̄ ва̄ татха̄гата̄нам̣ ануппа̄да̄ ва̄ татха̄гата̄нам̣ т̣хита̄ва са̄ дха̄ту дхаммат̣т̣хитата̄ дхамманийа̄мата̄’’ти (сам̣. ни. 2.20; а. ни. 3.137) има̄йа тантийа̄ сан̇гахитавасена пан̃чапи сӣла̄ни дасапи сӣла̄ни сӣлам̣ на̄ма. тан̃хи татха̄гате уппаннепи ануппаннепи хоти. ануппанне ке пан̃н̃а̄пентӣти? та̄пасапарибба̄джака̄, саббан̃н̃убодхисатта̄, чаккаваттира̄джа̄но ча пан̃н̃а̄пенти. уппанне самма̄самбуддхе бхиккхусан̇гхо, бхиккхунӣсан̇гхо, упа̄сака̄, упа̄сика̄йо ча пан̃н̃а̄пенти. па̄тимоккхасам̣варасӣлам̣ пана саббасӣлехи адхикам̣ уппаннейева татха̄гате уппаджджати, но ануппанне. саббан̃н̃убуддха̄йева ча нам̣ пан̃н̃а̄пенти. ‘‘имасмим̣ ваттхусмим̣ вӣтиккаме идам̣ на̄ма хотӣ’’ти пан̃н̃а̄панан̃хи ан̃н̃есам̣ ависайо, буддха̄нам̣йева еса висайо, буддха̄нам̣ балам̣. ити йасма̄ па̄тимоккхасам̣варо адхисӣлам̣, тасма̄ там̣ адхисӣлапан̃н̃ам̣ дассетум̣ па̄тимоккхасам̣варам̣ сам̣варантасса̄тиа̄ди вуттам̣.

хет̣т̣ха̄ вутта̄йа ева пана тантийа̄ сан̇гахитавасена ват̣т̣апа̄дика̄ ат̣т̣ха сама̄паттийо читтам̣ на̄ма. тан̃хи татха̄гате уппаннепи хоти ануппаннепи. ануппанне ке ниббаттентӣти? та̄пасапарибба̄джака̄ чева саббан̃н̃убодхисатта̄ ча чаккаваттира̄джа̄но ча. уппанне бхагавати висесаттхика̄ бхиккхуа̄дайопи ниббаттентийева. випассана̄па̄дика̄ пана ат̣т̣ха сама̄паттийо саббачиттехи адхика̄, уппаннейева татха̄гате уппаджджанти, но ануппанне. саббан̃н̃убуддха̄ ева ча ета̄ пан̃н̃а̄пенти. ити йасма̄ ат̣т̣ха сама̄паттийо адхичиттам̣, тасма̄ адхичиттапан̃н̃ам̣ дассетум̣ рӯпа̄вачара̄рӯпа̄вачарасама̄паттим̣ сама̄паджджантасса̄тиа̄ди вуттам̣.

хет̣т̣ха̄ вутта̄йа ева пана тантийа̄ сан̇гахитавасена каммассакатан̃а̄н̣ам̣ пан̃н̃а̄ на̄ма. тан̃хи татха̄гате уппаннепи хоти ануппаннепи. ануппанне вела̄мада̄навессантарада̄на̄дивасена уппаджджати; уппанне тена н̃а̄н̣ена маха̄да̄нам̣ паваттента̄нам̣ пама̄н̣ам̣ наттхи. маггапхалапан̃н̃а̄ пана саббапан̃н̃а̄хи адхика̄, уппаннейева татха̄гате виттха̄рика̄ хутва̄ паваттати, но ануппанне. ити йасма̄ маггапхалапан̃н̃а̄ адхипан̃н̃а̄, тасма̄ атирекапан̃н̃а̄йа пан̃н̃ам̣ дассетум̣ чатӯсу маггесӯтиа̄ди вуттам̣.

таттха сийа̄ – сӣлам̣, адхисӣлам̣; читтам̣, адхичиттам̣; пан̃н̃а̄, адхипан̃н̃а̄ти имесу чхасу кот̣т̣ха̄сесу випассана̄ пан̃н̃а̄ катарасанниссита̄ти? адхипан̃н̃а̄санниссита̄. тасма̄ йатха̄ омакатараппама̄н̣ам̣ чхаттам̣ ва̄ дхаджам̣ ва̄ упа̄да̄йа атирекаппама̄н̣ам̣ атичхаттам̣ атидхаджоти вуччати, евамидампи пан̃часӣлам̣ дасасӣлам̣ упа̄да̄йа па̄тимоккхасам̣варасӣлам̣ ‘адхисӣлам̣’ на̄ма; ват̣т̣апа̄дика̄ ат̣т̣ха сама̄паттийо упа̄да̄йа випассана̄па̄дика̄ ат̣т̣ха сама̄паттийо ‘адхичиттам̣’ на̄ма, каммассакатапан̃н̃ам̣ упа̄да̄йа випассана̄пан̃н̃а̄ ча маггапан̃н̃а̄ ча пхалапан̃н̃а̄ ча ‘адхипан̃н̃а̄’ на̄ма̄ти ведитабба̄.

771. а̄йакосалла̄диниддесе йасма̄ а̄йоти вуд̣д̣хи, са̄ анаттхаха̄нито аттхуппаттито ча дувидха̄; апа̄йоти авуд̣д̣хи, са̄пи аттхаха̄нито анаттхуппаттито ча дувидха̄; тасма̄ там̣ дассетум̣ име дхамме манасикарототиа̄ди вуттам̣. идам̣ вуччатӣти йа̄ имесам̣ акусаладхамма̄нам̣ ануппаттиппаха̄несу кусаладхамма̄нан̃ча уппаттит̣т̣хитӣсу пан̃н̃а̄ – идам̣ а̄йакосаллам̣ на̄ма вуччати. йа̄ панеса̄ кусаладхамма̄нам̣ ануппаджджананируджджханесу акусаладхамма̄нан̃ча уппаттит̣т̣хитӣсу пан̃н̃а̄ – идам̣ апа̄йакосаллам̣ на̄ма̄ти аттхо. а̄йакосаллам̣ та̄ва пан̃н̃а̄ хоту; апа̄йакосаллам̣ катхам̣ пан̃н̃а̄ на̄ма джа̄та̄ти? пан̃н̃ава̄йева хи ‘майхам̣ евам̣ манасикарото ануппанна̄ кусала̄ дхамма̄ нуппаджджанти уппанна̄ ча нируджджханти; ануппанна̄ акусала̄ дхамма̄ уппаджджанти, уппанна̄ павад̣д̣хантӣ’ти паджа̄на̄ти. со евам̣ н̃атва̄ ануппанна̄нам̣ акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ уппаджджитум̣ на дети, уппанне паджахати; ануппанне кусале уппа̄дети, уппанне бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ па̄пети. евам̣ апа̄йакосаллампи пан̃н̃а̄ ева̄ти ведитаббам̣. сабба̄пи татрӯпа̄йа̄ пан̃н̃а̄ упа̄йакосалланти идам̣ пана ачча̄йикакичче ва̄ бхайе ва̄ уппанне тасса тикиччханаттхам̣ т̣ха̄нуппаттийака̄ран̣аджа̄нанавасенева ведитаббам̣. сесам̣ саббаттха утта̄наттхамева̄ти.

тиканиддесаван̣н̣ана̄.