(4.) чатукканиддесаван̣н̣ана̄

793. чатуббидхена н̃а̄н̣аваттхуниддесе аттхи диннантиа̄дӣсу диннапаччайа̄ пхалам̣ аттхӣти имина̄ упа̄йена аттхо ведитаббо. идам̣ вуччатӣти йам̣ н̃а̄н̣ам̣ ‘идам̣ каммам̣ сакам̣, идам̣ но сака’нти джа̄на̄ти – идам̣ каммассакатан̃а̄н̣ам̣ на̄ма вуччатӣти аттхо. таттха тивидхам̣ ка̄йадуччаритам̣, чатуббидхам̣ вачӣдуччаритам̣, тивидхам̣ манодуччаританти идам̣ на сакакаммам̣ на̄ма. тӣсу два̄ресу дасавидхампи сучаритам̣ сакакаммам̣ на̄ма. аттано ва̄пи хоту парасса ва̄ саббампи акусалам̣ на сакакаммам̣ на̄ма. касма̄? аттхабхан̃джанато анаттхаджананато ча. аттано ва̄ хоту парасса ва̄ саббампи кусалам̣ сакакаммам̣ на̄ма. касма̄? анаттхабхан̃джанато аттхаджананато ча. евам̣ джа̄нанасаматтхе имасмим̣ каммассакатан̃а̄н̣е т̣хатва̄ бахум̣ да̄нам̣ датва̄ сӣлам̣ пӯретва̄ упосатхам̣ сама̄дийитва̄ сукхена сукхам̣ сампаттийа̄ сампаттим̣ анубхавитва̄ нибба̄нам̣ патта̄нам̣ ган̣анапариччхедо наттхи. йатха̄ хи садхано пурисо пан̃часу сакат̣асатесу саппимадхупха̄н̣ита̄дӣни чева лон̣атилатан̣д̣ула̄дӣни ча а̄ропетва̄ канта̄рамаггам̣ пат̣ипанно кеначидева каран̣ӣйена аттхе уппанне саббесам̣ упакаран̣а̄нам̣ гахитатта̄ на чинтети, на паритассати, сукхенева кхемантам̣ па̄пун̣а̄ти; евамева имасмимпи каммассакатан̃а̄н̣е т̣хатва̄ бахум̣ да̄нам̣ датва̄…пе… нибба̄нам̣ патта̄нам̣ ган̣анапатхо наттхи. т̣хапетва̄ сачча̄нуломикам̣ н̃а̄н̣анти маггасаччасса параматтхасаччасса ча ануломанато сачча̄нуломиканти ладдхана̄мам̣ випассана̄н̃а̄н̣ам̣ т̣хапетва̄ авасеса̄ сабба̄пи са̄сава̄ кусала̄ пан̃н̃а̄ каммассакатан̃а̄н̣амева̄ти аттхо.

794. маггасаман̇гисса н̃а̄н̣ам̣ дуккхепетам̣ н̃а̄н̣анти еттха екамева магган̃а̄н̣ам̣ чатӯсу саччесу екапат̣иведхавасена чатӯсу т̣ха̄несу сан̇гахитам̣.

796. дхамме н̃а̄н̣анти еттха маггапан̃н̃а̄ та̄ва чатуннам̣ сачча̄нам̣ екапат̣иведхавасена дхамме н̃а̄н̣ам̣ на̄ма хоту; пхалапан̃н̃а̄ катхам̣ дхамме н̃а̄н̣ам̣ на̄ма̄ти? ниродхасаччавасена. дувидха̄пи хеса̄ пан̃н̃а̄ апараппаччайе аттхапаччаккхе арийасаччадхамме киччато ча а̄рамман̣ато ча паваттатта̄ дхамме н̃а̄н̣анти ведитабба̄. со имина̄ дхаммена̄ти еттха магган̃а̄н̣ам̣ дхаммагочаратта̄ гочаравоха̄рена дхаммоти вуттам̣, упайогаттхе ва̄ каран̣авачанам̣; имам̣ дхаммам̣ н̃а̄тена̄ти аттхо; чатусаччадхаммам̣ джа̄нитва̄ т̣хитена магган̃а̄н̣ена̄ти вуттам̣ хоти. дит̣т̣хена̄ти дассанена; дхаммам̣ пасситва̄ т̣хитена̄ти аттхо. паттена̄ти чатта̄ри арийасачча̄ни патва̄ т̣хитатта̄ дхаммам̣ паттена. видитена̄ти магган̃а̄н̣ена чатта̄ри арийасачча̄ни видита̄ни па̄кат̣а̄ни ката̄ни. тасма̄ там̣ дхаммам̣ видитам̣ на̄ма хоти. тена видитадхаммена. парийога̄л̣хена̄ти чатусаччадхаммам̣ парийога̄хетва̄ т̣хитена. найам̣ нетӣти атӣте ча ана̄гате ча найам̣ нети харати песети. идам̣ пана на магган̃а̄н̣асса киччам̣, паччавеккхан̣ан̃а̄н̣асса киччам̣. саттха̄ра̄ пана магган̃а̄н̣ам̣ атӣта̄на̄гате найам̣ найанасадисам̣ катам̣. касма̄? маггамӯлакатта̄. бха̄витамаггасса хи паччавеккхан̣а̄ на̄ма хоти. тасма̄ саттха̄ магган̃а̄н̣амева найам̣ найанасадисам̣ ака̄си. апича еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо – йадетам̣ имина̄ чатусаччагочарам̣ магган̃а̄н̣ам̣ адхигатам̣, тена н̃а̄н̣ена ка̄ран̣абхӯтена атӣта̄на̄гате паччавеккхан̣ан̃а̄н̣асан̇кха̄там̣ найам̣ нети.

ида̄ни йатха̄ тена найам̣ нети, там̣ а̄ка̄рам̣ дассетум̣ йе хи кечи атӣтамаддха̄нантиа̄дима̄ха. таттха аббхан̃н̃ам̣сӯти джа̄ним̣су пат̣ивиджджхим̣су. иман̃н̃ева̄ти йам̣ дуккхам̣ атӣте аббхан̃н̃ам̣су, йан̃ча ана̄гате абхиджа̄ниссанти, на тан̃н̃ева имам̣; сариккхат̣т̣хена пана евам̣ вуттам̣. атӣтепи хи т̣хапетва̄ тан̣хам̣ тебхӯмакаккхандхейева дуккхасаччанти пат̣ивиджджхим̣су, тан̣хам̣йева самудайасаччанти нибба̄намева ниродхасаччанти арийамаггамева маггасаччанти пат̣ивиджджхим̣су, ана̄гатепи евамева пат̣ивиджджхиссанти, етарахипи евамева пат̣ивиджджхантӣти сариккхат̣т̣хена ‘‘иман̃н̃ева̄’’ти вуттам̣. идам̣ вуччати анвайе н̃а̄н̣анти идам̣ анугаманан̃а̄н̣ам̣ найанан̃а̄н̣ам̣ ка̄ран̣ан̃а̄н̣анти вуччати.

парийе н̃а̄н̣анти читтапариччхедан̃а̄н̣ам̣. парасатта̄нанти т̣хапетва̄ атта̄нам̣ сесасатта̄нам̣. итарам̣ тассева вевачанам̣. четаса̄ чето паричча паджа̄на̄тӣти аттано читтена тесам̣ читтам̣ сара̄га̄дивасена париччхиндитва̄ на̄наппака̄рато джа̄на̄ти. сара̄гам̣ ва̄тиа̄дӣсу йам̣ ваттаббам̣, там̣ хет̣т̣ха̄ сатипат̣т̣ха̄навибхан̇ге вуттамева. айам̣ пана висесо – идха ануттарам̣ ва̄ читтам̣ вимуттам̣ ва̄ читтанти еттха локуттарампи лаббхати. авипассанӯпагампи хи парачиттан̃а̄н̣асса висайо хотийева.

авасеса̄ пан̃н̃а̄ти дхамме н̃а̄н̣а̄дика̄ тиссо пан̃н̃а̄ т̣хапетва̄ сеса̄ сабба̄пи пан̃н̃а̄ н̃а̄н̣анти саммататта̄ саммутин̃а̄н̣ам̣ на̄ма хоти. вачанаттхо панеттха саммутимхи н̃а̄н̣анти саммутин̃а̄н̣ам̣.

797. ка̄ма̄вачаракусале пан̃н̃а̄ти айан̃хи екантена ват̣т̣асмим̣ чутипат̣исандхим̣ а̄чинатева, тасма̄ ‘‘а̄чайа̄йа но апачайа̄йа̄’’ти вутта̄. локуттарамаггапан̃н̃а̄ пана йасма̄ чутипат̣исандхим̣ апачинатева, тасма̄ ‘‘апачайа̄йа но а̄чайа̄йа̄’’ти вутта̄. рӯпа̄вачара̄рӯпа̄вачарапан̃н̃а̄ чутипат̣исандхимпи а̄чинати, виккхамбханавасена килесе чева килесамӯлаке ча дхамме апачинати, тасма̄ ‘‘а̄чайа̄йа чева апачайа̄йа ча̄’’ти вутта̄. сеса̄ нева чутипат̣исандхим̣ а̄чинати на апачинати, тасма̄ ‘‘нева а̄чайа̄йа но апачайа̄йа̄’’ти вутта̄.

798. на ча абхин̃н̃а̄йо пат̣ивиджджхатӣти идам̣ пат̣хамаджджха̄напан̃н̃ам̣ сандха̄йа вуттам̣. са̄ хисса ка̄мавивекена паттаббатта̄ килесаниббида̄йа сам̣ваттати. та̄йа чеса ка̄месу вӣтара̄го хоти, абхин̃н̃а̄па̄дакабха̄вам̣ пана аппаттата̄йа нева пан̃ча абхин̃н̃а̄йо пат̣ивиджджхати, нимитта̄рамман̣атта̄ на сачча̄ни пат̣ивиджджхати. евамайам̣ пан̃н̃а̄ ниббида̄йа хоти но пат̣иведха̄йа. свева̄ти пат̣хамаджджха̄нам̣ патва̄ т̣хито. ка̄месу вӣтара̄го сама̄ноти татха̄ виккхамбхита̄нам̣йева ка̄ма̄нам̣ васена вӣтара̄го. абхин̃н̃а̄йо пат̣ивиджджхатӣти пан̃ча абхин̃н̃а̄йо пат̣ивиджджхати. идам̣ чатуттхаджджха̄напан̃н̃ам̣ сандха̄йа вуттам̣. чатуттхаджджха̄напан̃н̃а̄ хи абхин̃н̃а̄па̄дакабха̄вена̄пи пан̃ча абхин̃н̃а̄йо пат̣ивиджджхати, абхин̃н̃а̄бха̄ваппаттийа̄пи пат̣ивиджджхати ева. тасма̄ са̄ пат̣иведха̄йа хоти. пат̣хамаджджха̄напан̃н̃а̄йа ева пана килесесупи ниббиндатта̄ но ниббида̄йа. йа̄ пана̄йам̣ дутийататийаджджха̄напан̃н̃а̄, са̄ катаракот̣т̣ха̄сам̣ бхаджатӣти? соманассавасена пат̣хамаджджха̄нампи бхаджати, авитаккавасена чатуттхаджджха̄нампи. евамеса̄ пат̣хамаджджха̄насанниссита̄ ва̄ чатуттхаджджха̄насанниссита̄ ва̄ ка̄табба̄. ниббида̄йа чева пат̣иведха̄йа ча̄ти маггапан̃н̃а̄ саббасмимпи ват̣т̣е ниббинданато ниббида̄йа, чхат̣т̣хам̣ абхин̃н̃ам̣ пат̣ивиджджханато пат̣иведха̄йа ча хоти.

799. пат̣хамасса джха̄насса ла̄бхӣтиа̄дӣсу йва̄йам̣ аппагун̣асса пат̣хамаджджха̄насса ла̄бхӣ. там̣ тато вут̣т̣хитам̣ а̄рамман̣авасена ка̄масахагата̄ хутва̄ сан̃н̃а̄манасика̄ра̄ самуда̄чаранти туданти чоденти. тасса ка̄ма̄нупаккханда̄нам̣ сан̃н̃а̄манасика̄ра̄нам̣ васена са̄ пат̣хамаджджха̄напан̃н̃а̄ ха̄йати париха̄йати; тасма̄ ха̄набха̄гинӣти вутта̄. таданудхаммата̄ти таданурӯпасабха̄ва̄. сати сантит̣т̣хатӣти идам̣ миччха̄сатим̣ сандха̄йа вуттам̣, на самма̄сатим̣. йасса хи пат̣хамаджджха̄на̄нурӯпасабха̄ва̄ пат̣хамаджджха̄нам̣ сантато пан̣ӣтато дисва̄ асса̄дайама̄на̄ абхинандама̄на̄ никанти уппаджджати, тасса никантивасена са̄ пат̣хамаджджха̄напан̃н̃а̄ нева ха̄йати, на вад̣д̣хати, т̣хитикот̣т̣ха̄сика̄ хоти. тена вуттам̣ т̣хитибха̄гинӣ пан̃н̃а̄ти. авитаккасахагата̄ти авитаккам̣ дутийаджджха̄нам̣ сантато пан̣ӣтато манасикарото а̄рамман̣авасена авитаккасахагата̄. самуда̄чарантӣти пагун̣ато пат̣хамаджджха̄нато вут̣т̣хитам̣ дутийаджджха̄на̄дхигаматтха̄йа туданти чоденти. тасса упари дутийаджджха̄на̄нупаккханда̄нам̣ сан̃н̃а̄манасика̄ра̄нам̣ васена са̄ пат̣хамаджджха̄напан̃н̃а̄ висесабхӯтасса дутийаджджха̄насса уппаттит̣т̣ха̄ната̄йа висесабха̄гинӣти вутта̄. ниббида̄сахагата̄ти тамева пат̣хамаджджха̄нато вут̣т̣хитам̣ ниббида̄сан̇кха̄тена випассана̄н̃а̄н̣ена сахагата̄. випассана̄н̃а̄н̣ан̃хи джха̄нан̇габхеде ваттанте ниббиндати уккан̣т̣хати, тасма̄ ниббида̄ти вуччати. самуда̄чарантӣти нибба̄насаччхикирийаттха̄йа туданти чоденти. вира̄гӯпасан̃хита̄ти вира̄гасан̇кха̄тена нибба̄нена упасам̣хита̄. випассана̄н̃а̄н̣амхи сакка̄ имина̄ маггена вира̄гам̣ нибба̄нам̣ саччхика̄тунти паваттито ‘‘вира̄гӯпасан̃хита’’нти вуччати. там̣сампайутта̄ сан̃н̃а̄манасика̄ра̄пи вира̄гӯпасан̃хита̄ ева на̄ма. тасса тесам̣ сан̃н̃а̄манасика̄ра̄нам̣ васена са̄ пат̣хамаджджха̄напан̃н̃а̄ арийамаггапат̣иведхасса падат̣т̣ха̄ната̄йа ниббедхабха̄гинӣти вутта̄. евам̣ чатӯсу т̣ха̄несу пат̣хамаджджха̄напан̃н̃а̄ва катхита̄. дутийаджджха̄напан̃н̃а̄дӣсупи имина̄ва найена аттхо ведитаббо.

801. киччхена касирена сама̄дхим̣ уппа̄дентасса̄ти локуттарасама̄дхим̣ уппа̄дентасса пуббабха̄ге а̄гаманака̄ле киччхена касирена дуккхена сасан̇кха̄рена саппайогена киламантасса килесе виккхамбхетва̄ а̄гатасса. дандхам̣ тан̣т̣ха̄нам̣ абхиджа̄нантасса̄ти виккхамбхитесу килесесу випассана̄парива̄се чирам̣ васитва̄ там̣ локуттарасама̄дхисан̇кха̄там̣ т̣ха̄нам̣ дандхам̣ сан̣икам̣ абхиджа̄нантасса пат̣ивиджджхантасса, па̄пун̣антасса̄ти аттхо. айам̣ вуччатӣти йа̄ еса̄ евам̣ уппаджджати, айам̣ килесавиккхамбханапат̣ипада̄йа дуккхатта̄, випассана̄парива̄сапан̃н̃а̄йа ча дандхатта̄ маггака̄ле екачиттаккхан̣е уппанна̄пи пан̃н̃а̄ а̄гаманавасена дуккхапат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄ на̄ма̄ти вуччати. упари тӣсу падесупи имина̄ва найена аттхо ведитаббо.

802. сама̄дхисса на ника̄мала̄бхисса̄ти йо сама̄дхисса на ника̄мала̄бхӣ хоти, со тасса на ника̄мала̄бхӣ на̄ма. йасса сама̄дхи упарӯпари сама̄паджджанаттха̄йа уссаккитум̣ паччайо на хоти, тасса аппагун̣аджджха̄нала̄бхисса̄ти аттхо. а̄рамман̣ам̣ тхокам̣ пхарантасса̄ти паритте суппаматте ва̄ сара̄ваматте ва̄ а̄рамман̣е парикаммам̣ катва̄ таттхева аппанам̣ патва̄ там̣ авад̣д̣хитам̣ тхокамева а̄рамман̣ам̣ пхарантасса̄ти аттхо. сесападесупи есева найо. наника̄мала̄бхӣпат̣ипаккхато хи пагун̣аджджха̄нала̄бхӣ еттха ника̄мала̄бхӣти вутто. авад̣д̣хита̄рамман̣апат̣ипаккхато ча вад̣д̣хита̄рамман̣ам̣ випуланти вуттам̣. сесам̣ та̄дисамева.

джара̄маран̣епетам̣ н̃а̄н̣анти нибба̄намева а̄рамман̣ам̣ катва̄ чатуннам̣ сачча̄нам̣ екапат̣иведхавасена етам̣ вуттам̣.

джара̄маран̣ам̣ а̄раббха̄тиа̄дӣни пана екекам̣ ваттхум̣ а̄раббха паваттика̄ле пуббабха̄ге саччававаттха̄панавасена вутта̄ни. сесам̣ саббаттха утта̄наттхамева̄ти.

чатукканиддесаван̣н̣ана̄.