10. индрийайамакам̣
ида̄ни тесан̃н̃ева мӯлайамаке десита̄нам̣ кусала̄дидхамма̄нам̣ лаббхама̄навасена екадесам̣ сам̣ган̣хитва̄ дхаммайамака̄нантарам̣ деситасса индрийайамакасса ван̣н̣ана̄ хоти. таттха кхандхайамака̄дӣсу вуттанайенева па̄л̣иваваттха̄нам̣ ведитаббам̣. идха̄пи хи пан̣н̣аттива̄ра̄дайо тайо маха̄ва̄ра̄ авасеса̄ антарава̄ра̄ ча саддхим̣ ка̄лаппабхеда̄дӣхи кхандхайамака̄дӣсу а̄гатасадиса̄ва. индрийа̄нам̣ пана бахута̄йа дха̄туйамакатопи бахутара̄ни йамака̄ни хонти. йатха̄ пана хет̣т̣ха̄ пуггалава̄ра̄дӣсу чаккха̄йатаначаккхудха̄тумӯлаке найе чаккха̄йатаначаккхудха̄тӯхи саддхим̣ дживха̄йатанака̄йа̄йатана̄ни на йоджита̄ни. дживха̄йатанака̄йа̄йатанамӯлака̄ни ча йамака̄нева на гахита̄ни, татха̄ идха̄пи чаккхундрийамӯлаке найе дживхиндрийака̄йиндрийа̄ни на йоджита̄ни, дживхиндрийака̄йиндрийамӯлака̄ни ча йамака̄нева на гахита̄ни. тесам̣ аггахан̣е ка̄ран̣ам̣ таттха вуттанайенева ведитаббам̣. маниндрийам̣ пана йатха̄ чаккхундрийа̄димӯлакехи татхева иттхиндрийа̄димӯлакехипи саддхим̣ йасма̄ йоджанам̣ гаччхати, тасма̄ никкхиттапат̣ипа̄т̣ийа̄ айоджетва̄ саббехипи чаккхундрийамӯлака̄дӣхи саддхим̣ парийоса̄не йоджитанти ведитаббам̣. чаккхундрийена саддхим̣ иттхиндрийапурисиндрийаджӣвитиндрийа̄ни йоджита̄ни сукхиндрийадуккхиндрийадоманассиндрийа̄ни пат̣исандхийам̣ наттхӣти на гахита̄ни. соманассиндрийаупеккхиндрийа̄ни пат̣исандхийам̣ уппаттисаббха̄вато гахита̄ни. татха̄ саддхиндрийа̄дӣни пан̃ча. локуттара̄ни тӣн̣и пат̣исандхийам̣ абха̄венева на гахита̄ни. ити йа̄ни гахита̄ни, тесам̣ васенеттха чаккхундрийамӯлаке найе йамакаган̣ана̄ ведитабба̄. йатха̄ четтха, евам̣ саббаттха. йа̄ни пана на гахита̄ни, тесам̣ васена йамака̄ни на ган̣етабба̄ни. ган̣ентена ва̄ могхапуччха̄васена ган̣етабба̄нӣти евам̣ та̄ва саббава̄ресу па̄л̣иваваттха̄намева ведитаббам̣.
паваттива̄раван̣н̣ана̄
1-86. аттхавиниччхайе панеттха идам̣ найамукхам̣ – сачаккхука̄нам̣ на иттхӣнанти брахмапа̄рисаджджа̄дӣнан̃чева рӯпӣнам̣ пурисанапум̣сака̄нан̃ча васена вуттам̣. тесан̃хи иттхиндрийам̣ нуппаджджати. сачаккхука̄нам̣ на пуриса̄нанти рӯпӣбрахма̄нан̃чева иттхинапум̣сака̄нан̃ча васена вуттам̣. тесан̃хи пурисиндрийам̣ нуппаджджати. ачаккхука̄нам̣ упападжджанта̄нам̣ тесам̣ джӣвитиндрийам̣ уппаджджатӣти екавока̄рачатувока̄рака̄мадха̄тусатте сандха̄йа вуттам̣. сачаккхука̄нам̣ вина̄ соманассена̄ти упеккха̄сахагата̄нам̣ чатуннам̣ маха̄випа̄капат̣исандхӣнам̣ васена вуттам̣. сачаккхука̄нам̣ вина̄ упеккха̄йа̄ти соманассасахагатапат̣исандхика̄нам̣ васена вуттам̣. упеккха̄йа ачаккхука̄нанти ахетукапат̣исандхивасена вуттам̣. ахетука̄нанти ахетукапат̣исандхичиттена саддхим̣ саддхиндрийа̄дӣнам̣ абха̄вато вуттам̣. таттха хи екантенева саддха̄сатипан̃н̃а̄йо наттхи. сама̄дхивӣрийа̄ни пана индрийаппатта̄ни на хонти. сахетука̄нам̣ ачаккхука̄нанти габбхасеййакавасена чева арӯпӣвасена ча вуттам̣. ан̃н̃о хи сахетуко ачаккхуко на̄ма наттхи. сачаккхука̄нам̣ ахетука̄нанти апа̄йе опапа̄тикавасена вуттам̣. сачаккхука̄нам̣ н̃а̄н̣авиппайутта̄нанти ка̄мадха̄туйам̣ духетукапат̣исандхика̄нам̣ васена вуттам̣. сачаккхука̄нам̣ н̃а̄н̣асампайутта̄нанти рӯпӣбрахма̄но чева ка̄ма̄вачарадевамануссе ча сандха̄йа вуттам̣. н̃а̄н̣асампайутта̄нам̣ ачаккхука̄нанти арӯпино ча тихетукагаббхасеййаке ча сандха̄йа вуттам̣.
190. джӣвитиндрийамӯлаке вина̄ соманассена упападжджанта̄нанти двепи джӣвитиндрийа̄ни сандха̄йа вуттам̣. паватте соманассавиппайуттачиттасса уппа̄даккхан̣ети арӯпаджӣвитиндрийам̣ сандха̄йа вуттам̣. имина̄ найена саббаттха̄пи пат̣исандхипаваттивасена джӣвитиндрийайоджана̄ ведитабба̄. соманассиндрийа̄димӯлакесупи пат̣исандхипаваттивасеневаттхо гахетаббо. пат̣иломанайе пана ниродхава̄ре ча етесан̃чева ан̃н̃есан̃ча дхамма̄нам̣ йатха̄ла̄бхавасена чутипат̣исандхипаваттесу тӣсупи ануппа̄даниродха̄ ведитабба̄.
281. ана̄гатава̄ре етенева бха̄вена̄ти етена пурисабха̄венева, антара̄ иттхибха̄вам̣ ана̄паджджитва̄ пурисапат̣исандхиггахан̣енева̄ти аттхо. катичи бхаве дассетва̄ паринибба̄йиссантӣти катичи пат̣исандхийо гахетва̄ иттхибха̄вам̣ аппатва̄ва паринибба̄йиссантӣти аттхо. дутийапуччха̄йапи есева найо.
361. паччуппаннена атӣтава̄ре суддха̄ва̄са̄нам̣ упапаттичиттасса бхан̇гаккхан̣е маниндрийан̃ча нуппаджджиттха̄ти читтайамаке вийа уппа̄даккхан̣а̄тиккамавасена аттхам̣ аггахетва̄ тасмим̣ бхаве ануппаннапуббавасена гахетабботи. имина̄ найамукхена саббасмимпи паваттива̄ре аттхавиниччхайо ведитаббо.
паваттива̄раван̣н̣ана̄.
парин̃н̃а̄ва̄раван̣н̣ана̄
435-482. парин̃н̃а̄ва̄ре пана чаккхумӯлака̄дӣсу екамева чаккхусотайамакам̣ дасситам̣. йасма̄ пана сеса̄нипи локийаабйа̄ката̄ни чева локийаабйа̄катамиссака̄ни ча парин̃н̃еййа̄нева, тасма̄ та̄ни анупадит̣т̣ха̄нипи имина̄ва дассита̄ни хонти. йасма̄ пана акусалам̣ екантато паха̄таббамева, екантам̣ кусалам̣ бха̄ветаббамева, локуттара̄бйа̄катам̣ саччхика̄таббам̣, тасма̄ ‘‘доманассиндрийам̣ паджахатӣ’’ти ‘‘анан̃н̃а̄тан̃н̃асса̄мӣтиндрийам̣ бха̄ветӣ’’ти ‘‘ан̃н̃а̄та̄виндрийам̣ саччхикаротӣ’’ти вуттам̣. ан̃н̃индрийам̣ пана бха̄ветаббампи аттхи саччхика̄таббампи, там̣ бха̄вана̄васенева гахитам̣. таттха две пуггала̄ти сакада̄га̄мимаггасаман̇гӣ ча, арахаттамаггасаман̇гӣ ча. тесу еко самуччхиндитум̣ асаматтхатта̄ доманассиндрийам̣ на паджахати на̄ма. еко пахӣнадосатта̄ чаккхундрийам̣ на париджа̄на̄тӣти ануппа̄дам̣ а̄па̄детум̣ асаматтхата̄йа на париджа̄на̄ти. имина̄ найена саббависсаджджанесу аттхо ведитабботи.
парин̃н̃а̄ва̄раван̣н̣ана̄.
индрийайамакаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
нигаманакатха̄
етта̄вата̄ ча –
йассова̄де т̣хатва̄, нит̣т̣хитакиччасса киччасампанно;
йуватиджанопи атӣто, сувихитанийамо йамасса̄н̣ам̣.
девапариса̄йа маджджхе, девапуре саббадевадевена;
йамакам̣ на̄ма пака̄ситам̣, йама̄малаломена йам̣ тена.
па̄л̣иваваттха̄навидхим̣, пуччха̄виссаджджане ча аттханайам̣;
дассетум̣ а̄раддха̄, йамакаат̣т̣хакатха̄ майа̄ тасса.
са̄ субахуантара̄йе, локамхи йатха̄ анантара̄йена;
айамаджджа пан̃чаматтехи, тантийа̄ бха̄н̣ава̄рехи.
нит̣т̣хам̣ патта̄ евам̣, нит̣т̣ха̄нам̣ па̄пун̣анту саббепи;
хитасукханиббаттикара̄, маноратха̄ саббасатта̄нанти.
йамакаппакаран̣а-ат̣т̣хакатха̄ нит̣т̣хита̄.
намо тасса бхагавато арахато самма̄самбуддхасса
абхидхаммапит̣аке
пат̣т̣ха̄наппакаран̣а-ат̣т̣хакатха̄
дева̄тидево дева̄нам̣, девада̄навапӯджито,
десайитва̄ пакаран̣ам̣, йамакам̣ суддхасам̣йамо.
аттхато дхаммато чева, гамбхӣрасса̄тха тасса йам̣,
анантарам̣ маха̄вӣро, саттамам̣ исисаттамо.
пат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма на̄мена, на̄марӯпаниродхано,
десеси атигамбхӣра-найаман̣д̣итадесанам̣.
ида̄ни тасса сампатто, йасма̄ сам̣ван̣н̣ана̄ккамо,
тасма̄ нам̣ ван̣н̣айисса̄ми, там̣ сун̣а̄тха сама̄хита̄ти.
паччайуддесаван̣н̣ана̄
самма̄самбуддхена хи ануломапат̣т̣ха̄не два̄вӣсати тике нисса̄йа тикапат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма ниддит̣т̣хам̣, сатам̣ дуке нисса̄йа дукапат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма ниддит̣т̣хам̣. тато парам̣ два̄вӣсати тике гахетва̄ дукасате паккхипитва̄ дукатикапат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма дасситам̣. тато парам̣ дукасатам̣ гахетва̄ два̄вӣсатийа̄ тикесу паккхипитва̄ тикадукапат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма дасситам̣. тике пана тикесуйева паккхипитва̄ тикатикапат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма дасситам̣. дуке ча дукесуйева паккхипитва̄ дукадукапат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма дасситам̣. евам̣ –
тикан̃ча пат̣т̣ха̄наварам̣ дукуттамам̣,
дукам̣ тикан̃чева тикам̣ дукан̃ча;
тикам̣ тикан̃чева дукам̣ дукан̃ча,
чха ануломамхи найа̄ сугамбхӣра̄ти.
паччанӣйапат̣т̣ха̄непи два̄вӣсати тике нисса̄йа тикапат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма. дукасатам̣ нисса̄йа дукапат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма. два̄вӣсати тике дукасате паккхипитва̄ дукатикапат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма. дукасатам̣ два̄вӣсатийа̄ тикесу паккхипитва̄ тикадукапат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма. тике тикесуйева паккхипитва̄ тикатикапат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма. дуке дукесуйева паккхипитва̄ дукадукапат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма̄ти евам̣ паччанӣйепи чхахи найехи пат̣т̣ха̄нам̣ ниддит̣т̣хам̣. тена вуттам̣ –
‘‘тикан̃ча пат̣т̣ха̄наварам̣ дукуттамам̣,
дукам̣ тикан̃чева тикам̣ дукан̃ча;
тикам̣ тикан̃чева дукам̣ дукан̃ча,
чха паччанӣйамхи найа̄ сугамбхӣра̄’’ти.
тато парам̣ ануломапаччанӣйепи етеневупа̄йена чха найа̄ дассита̄. тена̄ха –
‘‘тикан̃ча пат̣т̣ха̄наварам̣ дукуттамам̣,
дукам̣ тикан̃чева тикам̣ дукан̃ча;
тикам̣ тикан̃чева дукам̣ дукан̃ча,
чха ануломапаччанӣйамхи найа̄ сугамбхӣра̄’’ти.
таданантарам̣ паччанӣйа̄нуломамхи етехева чхахи найехи ниддит̣т̣хам̣. тена̄ха –
‘‘тикан̃ча пат̣т̣ха̄наварам̣ дукуттамам̣,
дукам̣ тикан̃чева тикам̣ дукан̃ча;
тикам̣ тикан̃чева дукам̣ дукан̃ча,
чха паччанӣйа̄нуломамхи найа̄ сугамбхӣра̄’’ти.
евам̣ ануломе чха пат̣т̣ха̄на̄ни, паччанӣйе чха, ануломапаччанӣйе чха, паччанӣйа̄нуломе чха пат̣т̣ха̄на̄нӣти идам̣ ‘‘чатувӣсатисамантапат̣т̣ха̄насамодха̄напат̣т̣ха̄намаха̄пакаран̣ам̣ на̄ма̄’’ти хи вуттам̣.
таттха йесам̣ чатувӣсатийа̄ самантапат̣т̣ха̄на̄нам̣ самодха̄навасенетам̣ чатувӣсатисамантапат̣т̣ха̄насамодха̄нам̣ пат̣т̣ха̄намаха̄пакаран̣ам̣ на̄ма̄ти вуттам̣, тесан̃чева имасса ча пакаран̣асса на̄маттхо та̄ва евам̣ ведитаббо. кенат̣т̣хена пат̣т̣ха̄нанти? на̄наппака̄рапаччайат̣т̣хена. ‘па-ка̄ро’ хи на̄наппака̄раттхам̣ дӣпети, т̣ха̄насаддо паччайаттхам̣. т̣ха̄на̄т̣т̣ха̄накусалата̄тиа̄дӣсу хи паччайо т̣ха̄нанти вутто. ити на̄наппака̄ра̄нам̣ паччайа̄нам̣ васена деситатта̄ имесу чатувӣсатийа̄ пат̣т̣ха̄несу екекам̣ пат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма. имесам̣ пана пат̣т̣ха̄на̄нам̣ самӯхато саббампетам̣ пакаран̣ам̣ пат̣т̣ха̄нанти ведитаббам̣.
апаро найо – кенат̣т̣хена пат̣т̣ха̄нанти? вибхаджанат̣т̣хена. ‘‘пан̃н̃а̄пана̄ пат̣т̣хапана̄ виваран̣а̄ вибхаджана̄ утта̄нӣкамма’’нти (ма. ни. 1.371) а̄гатат̣т̣ха̄насмин̃хи вибхаджанат̣т̣хена пат̣т̣ха̄нам̣ пан̃н̃а̄йати. ити кусала̄дӣнам̣ дхамма̄нам̣ хетупаччайа̄дивасена вибхаттатта̄ имесу чатувӣсатийа̄ пат̣т̣ха̄несу екекам̣ пат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма. имесам̣ пана пат̣т̣ха̄на̄нам̣ самӯхато саббампетам̣ пакаран̣ам̣ пат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма̄ти ведитаббам̣.
апаро найо – кенат̣т̣хена пат̣т̣ха̄нанти? пат̣т̣хитаттхена. гаманат̣т̣хена̄ти аттхо. ‘‘гот̣т̣ха̄ пат̣т̣хитага̄во’’ти (ма. ни. 1.156) а̄гатат̣т̣ха̄насмин̃хи йена пат̣т̣ха̄нена пат̣т̣хитага̄воти вутто, там̣ аттхато гаманам̣ хоти. ити на̄тивиттха̄ританайесу дхаммасан̇ган̣ӣа̄дӣсу аниссан̇гагаманасса саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣асса хетупаччайа̄дибхедабхиннесу кусала̄дӣсу виттха̄ританайала̄бхато ниссан̇гавасена паваттагаманатта̄ имесу чатувӣсатийа̄ пат̣т̣ха̄несу екекам̣ пат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма. имесам̣ пана пат̣т̣ха̄на̄нам̣ самӯхато саббампетам̣ пакаран̣ам̣ пат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма̄ти ведитаббам̣.
таттха ануломамхи та̄ва пат̣хамам̣ тикавасена деситатта̄ тикапат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма. тасса падаччхедо – тика̄нам̣ пат̣т̣ха̄нам̣ еттха аттхӣти тикапат̣т̣ха̄нам̣. тика̄нам̣ на̄наппака̄рака̄ паччайа̄ етисса̄ десана̄йа аттхӣти аттхо. дутийавикаппепи тика̄нам̣ пат̣т̣ха̄нантвева тикапат̣т̣ха̄нам̣. хетупаччайа̄дивасена тика̄нам̣ вибхаджана̄ти аттхо. татийавикаппе хетупаччайа̄дибхедабхинната̄йа ладдхавиттха̄ра̄ тика̄ ева пат̣т̣ха̄нам̣ тикапат̣т̣ха̄нам̣. саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣асса ниссан̇гагаманабхӯмӣти аттхо. дукапат̣т̣ха̄на̄дӣсупи есева найо. евам̣ ануломе чхапат̣т̣ха̄на̄ни видитва̄ паччанӣйа̄дӣсупи имина̄вупа̄йена ведитабба̄ни.
йасма̄ панета̄ни ануломе, паччанӣйе, ануломапаччанӣйе, паччанӣйа̄нуломети саманта̄ чха чха хутва̄ чатувӣсати хонти; тасма̄ ‘‘чатувӣсати самантапат̣т̣ха̄на̄нӣ’’ти вуччанти. ити имесам̣ чатувӣсатийа̄ кхуддакапат̣т̣ха̄насан̇кха̄та̄нам̣ самантапат̣т̣ха̄на̄нам̣ самодха̄навасенетам̣ чатувӣсатисамантапат̣т̣ха̄насамодха̄нам̣ пат̣т̣ха̄намаха̄пакаран̣ам̣ на̄ма.
там̣ панетам̣ йе тика̄дайо нисса̄йа ниддит̣т̣хатта̄ ‘‘тикапат̣т̣ха̄нам̣ дукапат̣т̣ха̄нам̣…пе… дукадукапат̣т̣ха̄на’’нти вуттам̣, те ана̄маситва̄ йесам̣ паччайа̄нам̣ васена те тика̄дайо вибхатта̄ те паччайе дассетум̣ а̄дито та̄васса ма̄тика̄никкхепава̄ро на̄ма вутто; паччайавибхан̇гава̄ротипи тассева на̄мам̣. со уддесаниддесато дувидхо. тасса хетупаччайо…пе… авигатапаччайоти айам̣ уддесо.
таттха хету ча со паччайо ча̄ти хетупаччайо. хету хутва̄ паччайо, хетубха̄вена паччайоти вуттам̣ хоти. а̄рамман̣апаччайа̄дӣсупи есева найо. таттха хетӯти вачана̄вайавака̄ран̣амӯла̄наметам̣ адхивачанам̣. ‘‘пат̣ин̃н̃а̄ хетӯ’’тиа̄дӣсу хи локе вачана̄вайаво хетӯти, вуччати. са̄сане пана ‘‘йе дхамма̄ хетуппабхава̄’’тиа̄дӣсу (маха̄ва. 60) ка̄ран̣ам̣. ‘‘тайо кусала̄ хетӯ, тайо акусала̄ хетӯ’’тиа̄дӣсу (дха. са. 1059) мӯлам̣ хетӯти вуччати. там̣ идха адхиппетам̣. паччайоти еттха пана айам̣ вачанаттхо – пат̣ичча етасма̄ етӣти паччайо, аппаччаккха̄йа нам̣ ваттатӣти аттхо. йо хи дхаммо йам̣ дхаммам̣ аппаччаккха̄йа тит̣т̣хати ва̄ уппаджджати ва̄, со тасса паччайоти вуттам̣ хоти.
лаккхан̣ато пана упака̄ракалаккхан̣о паччайо, йо хи дхаммо йасса дхаммасса т̣хитийа̄ ва̄ уппаттийа̄ ва̄ упака̄рако хоти, со тасса паччайоти вуччати. паччайо, хету; ка̄ран̣ам̣ нида̄нам̣ самбхаво, пабхавоти аттхато екам̣, бйан̃джанато на̄нам̣. ити мӯлат̣т̣хена хету, упака̄ракат̣т̣хена паччайоти сан̇кхепато мӯлат̣т̣хена упака̄рако дхаммо хетупаччайо. со хи са̄лиа̄дӣнам̣ са̄либӣджа̄дӣни вийа, ман̣иппабха̄дӣнам̣ вийа ча ман̣иван̣н̣а̄дайо кусала̄дӣнам̣ кусала̄дибха̄васа̄дхакоти а̄чарийа̄нам̣ адхиппа̄йо. евам̣ санте пана там̣самут̣т̣ха̄нарӯпесу хетупаччайата̄ на сампаджджати. на хи со тесам̣ кусала̄дибха̄вам̣ са̄дхети, на ча паччайо на хотӣти. вуттан̃хетам̣ ‘‘хетӯ хетусампайуттака̄нам̣ дхамма̄нам̣ там̣самут̣т̣ха̄на̄нан̃ча рӯпа̄нам̣ хетупаччайена паччайо’’ти. ахетукачитта̄нан̃ча вина̄ етена абйа̄катабха̄во сиддхо.
сахетука̄нампи ча йонисоманасика̄ра̄дипат̣ибаддхо кусала̄дибха̄во на сампайуттахетупат̣ибаддхо. йади ча сампайуттахетӯсу сабха̄ватова кусала̄дибха̄во сийа̄, там̣сампайуттесу хетупат̣ибаддхо алобхо кусало ва̄ сийа̄ абйа̄като ва̄. йасма̄ пана убхайатха̄пи хоти, тасма̄ йатха̄ сампайуттесу, евам̣ хетӯсупи кусала̄дита̄ парийеситабба̄. кусала̄дибха̄васа̄дханавасена пана хетӯнам̣ мӯлат̣т̣хам̣ аггахетва̄ суппатит̣т̣хитабха̄васа̄дханавасена гайхама̄не на кин̃чи вируджджхати. ладдхахетупаччайа̄ хи дхамма̄ вирул̣хамӯла̄ вийа па̄дапа̄ тхира̄ хонти суппатит̣т̣хита̄, ахетука̄ пана тилабӣджака̄дисева̄ла̄ вийа на суппатит̣т̣хита̄. ити мӯлат̣т̣хена упака̄ракоти суппатит̣т̣хитабха̄васа̄дханена упака̄рако дхаммо хетупаччайоти ведитаббо.
тато паресу а̄рамман̣авасена упака̄рако дхаммо а̄рамман̣апаччайо. со ‘‘рӯпа̄йатанам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣адха̄туйа̄’’ти а̄рабхитва̄пи ‘‘йам̣ йам̣ дхаммам̣ а̄раббха йе йе дхамма̄ уппаджджанти читтачетасика̄ дхамма̄, те те дхамма̄ тесам̣ тесам̣ дхамма̄нам̣ а̄рамман̣апаччайена паччайо’’ти оса̄питатта̄ на кочи дхаммо на хоти. йатха̄ хи дуббало пурисо дан̣д̣ам̣ ва̄ раджджум̣ ва̄ а̄ламбитва̄ва ут̣т̣хахати чева тит̣т̣хати ча, евам̣ читтачетасика̄ дхамма̄ рӯпа̄диа̄рамман̣ам̣ а̄раббхева уппаджджанти чева тит̣т̣ханти ча. тасма̄ саббепи читтачетасика̄нам̣ дхамма̄нам̣ а̄рамман̣абхӯта̄ дхамма̄ а̄рамман̣апаччайоти ведитабба̄.
джет̣т̣хакат̣т̣хена упака̄рако дхаммо адхипатипаччайо. со сахаджа̄та̄рамман̣авасена дувидхо. таттха ‘‘чханда̄дхипати чхандасампайуттака̄нам̣ дхамма̄нам̣ там̣самут̣т̣ха̄на̄нан̃ча рӯпа̄нам̣ адхипатипаччайена паччайо’’тиа̄дивачанато чхандавӣрийачиттавӣмам̣сасан̇кха̄та̄ чатта̄ро дхамма̄ сахаджа̄та̄дхипатипаччайоти ведитабба̄, но ча кхо екато. йада̄ хи чхандам̣ дхурам̣ джет̣т̣хакам̣ катва̄ читтам̣ паваттати, тада̄ чхандова адхипати, на итаре. еса найо сесесупи. йам̣ пана дхаммам̣ гарум̣ катва̄ арӯпадхамма̄ паваттанти, со несам̣ а̄рамман̣а̄дхипати. тена вуттам̣ – ‘‘йам̣ йам̣ дхаммам̣ гарум̣ катва̄ йе йе дхамма̄ уппаджджанти читтачетасика̄ дхамма̄, те те дхамма̄ тесам̣ тесам̣ дхамма̄нам̣ адхипатипаччайена паччайо’’ти.
анантарабха̄вена упака̄рако дхаммо анантарапаччайо. саманантарабха̄вена упака̄рако дхаммо саманантарапаччайо. идан̃ча паччайадвайам̣ бахудха̄ папан̃чайанти. айам̣ панеттха са̄ро – йо хи еса чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄нантара̄ манодха̄ту, манодха̄туанантара̄ мановин̃н̃а̄н̣адха̄тӯтиа̄ди читтанийамо, со йасма̄ пуримачиттавасенева иджджхати, на ан̃н̃атха̄. тасма̄ аттано аттано анантарам̣ анурӯпасса читтуппа̄дасса уппа̄данасаматтхова дхаммо анантарапаччайо. тенева̄ха – ‘‘анантарапаччайоти чаккхувин̃н̃а̄н̣адха̄ту там̣сампайуттака̄ ча дхамма̄ манодха̄туйа̄ там̣сампайуттака̄нан̃ча дхамма̄нам̣ анантарапаччайена паччайо’’тиа̄ди.
йо анантарапаччайо, свева саманантарапаччайо. бйан̃джанаматтамева хеттха на̄нам̣, упачайасантатиа̄дӣсу вийа, адхивачананируттидука̄дӣсу вийа ча, аттхато пана на̄нам̣ наттхи. йампи ‘‘аддха̄нантарата̄йа анантарапаччайо, ка̄ла̄нантарата̄йа саманантарапаччайо’’ти а̄чарийа̄нам̣ матам̣, там̣ ‘‘ниродха̄ вут̣т̣хахантасса невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанакусалам̣ пхаласама̄паттийа̄ саманантарапаччайена паччайо’’тиа̄дӣхи вируджджхати. йампи таттха ваданти – ‘‘дхамма̄нам̣ самут̣т̣ха̄панасаматтхата̄ на париха̄йати, бха̄вана̄балена пана ва̄ритатта̄ дхамма̄ саманантарам̣ нуппаджджантӣ’’ти, тампи ка̄ла̄нантарата̄йа абха̄вамева са̄дхети. бха̄вана̄балена хи таттха ка̄ла̄нантарата̄ наттхӣти, майампи етадева вада̄ма. йасма̄ ча ка̄ла̄нантарата̄ наттхи, тасма̄ саманантарапаччайата̄ на йуджджати. ка̄ла̄нантарата̄йа хи тесам̣ саманантарапаччайо хотӣти ладдхи. тасма̄ абхинивесам̣ акатва̄ бйан̃джанаматтатоветтха на̄на̄каран̣ам̣ паччетаббам̣, на аттхато. катхам̣? наттхи етесам̣ антаранти хи анантара̄. сан̣т̣ха̄на̄бха̄вато сут̣т̣ху анантара̄ти саманантара̄.
уппаджджама̄но саха уппаджджама̄набха̄вена упака̄рако дхаммо сахаджа̄тапаччайо, пака̄сасса падӣпо вийа. со арӯпаккхандха̄дивасена чхаббидхо хоти. йатха̄ха – чатта̄ро кхандха̄ арӯпино ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сахаджа̄тапаччайена паччайо. чатта̄ро маха̄бхӯта̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣…пе… оккантиккхан̣е на̄марӯпам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣…пе… читтачетасика̄ дхамма̄ читтасамут̣т̣ха̄на̄нам̣ рӯпа̄нам̣…пе… маха̄бхӯта̄ упа̄да̄рӯпа̄нам̣…пе… рӯпино дхамма̄ арӯпӣнам̣ дхамма̄нам̣ кин̃чика̄ле сахаджа̄тапаччайена паччайо; кин̃чи ка̄ле на сахаджа̄тапаччайена паччайоти. идам̣ хадайаваттхумева сандха̄йа вуттам̣.
ан̃н̃аман̃н̃ам̣ уппа̄данупаттхамбханабха̄вена упака̄рако дхаммо ан̃н̃аман̃н̃апаччайо. ан̃н̃аман̃н̃упаттхамбхакам̣ тидан̣д̣ам̣ вийа. со арӯпаккхандха̄дивасена тивидхо хоти. йатха̄ха – чатта̄ро кхандха̄ арӯпино ан̃н̃аман̃н̃апаччайена паччайо. чатта̄ро маха̄бхӯта̄…пе… оккантиккхан̣е на̄марӯпам̣ ан̃н̃аман̃н̃апаччайена паччайоти.
адхит̣т̣ха̄на̄ка̄рена ниссайа̄ка̄рена ча упака̄рако дхаммо ниссайапаччайо, таручиттакамма̄дӣнам̣ патхавӣпат̣а̄дайо вийа. со ‘‘чатта̄ро кхандха̄ арӯпино ан̃н̃аман̃н̃ам̣ ниссайапаччайена паччайо’’ти евам̣ сахаджа̄те вуттанайенева ведитаббо. чхат̣т̣хо панеттха кот̣т̣ха̄со ‘‘чаккха̄йатанам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣адха̄туйа̄, сотагха̄надживха̄ка̄йа̄йатанам̣ ка̄йавин̃н̃а̄н̣адха̄туйа̄ там̣сампайуттака̄нан̃ча дхамма̄нам̣ ниссайапаччайена паччайо. йам̣ рӯпам̣ нисса̄йа манодха̄ту ча мановин̃н̃а̄н̣адха̄ту ча ваттанти, там̣ рӯпам̣ манодха̄туйа̄ ча мановин̃н̃а̄н̣адха̄туйа̄ ча там̣сампайуттака̄нан̃ча дхамма̄нам̣ ниссайапаччайена паччайо’’ти евам̣ вибхатто.
упаниссайапаччайоти идха пана айам̣ та̄ва вачанаттхо – тададхӣнавуттита̄йа аттано пхалена ниссито, на пат̣иккхиттоти ниссайо. йатха̄ пана бхусо а̄йа̄со упа̄йа̄со, евам̣ бхусо ниссайо упаниссайо. балавака̄ран̣ассетам̣ адхивачанам̣. тасма̄ балавака̄ран̣абха̄вена упака̄рако дхаммо упаниссайапаччайоти ведитаббо. со а̄рамман̣ӯпаниссайо, анантарӯпаниссайо пакатӯпаниссайоти тивидхо хоти. таттха ‘‘да̄нам̣ датва̄ сӣлам̣ сама̄дийитва̄ упосатхакаммам̣ катва̄ там̣ гарум̣ катва̄ паччавеккхати, пуббе сучин̣н̣а̄ни гарум̣ катва̄ паччавеккхати, джха̄на̄ вут̣т̣хахитва̄ джха̄нам̣ гарум̣ катва̄ паччавеккхати, секкха̄ готрабхум̣ гарум̣ катва̄ паччавеккханти, вода̄нам̣ гарум̣ катва̄ паччавеккханти, секкха̄ магга̄ вут̣т̣хахитва̄ маггам̣ гарум̣ катва̄ паччавеккхантӣ’’ти евама̄дина̄ найена а̄рамман̣ӯпаниссайо та̄ва а̄рамман̣а̄дхипатина̄ саддхим̣ на̄наттам̣ акатва̄ вибхатто. таттха йам̣ а̄рамман̣ам̣ гарум̣ катва̄ читтачетасика̄ уппаджджанти, там̣ нийамато тесам̣ а̄рамман̣есу балава̄рамман̣ам̣ хоти. ити гарука̄таббаматтат̣т̣хена а̄рамман̣а̄дхипати, балавака̄ран̣ат̣т̣хена а̄рамман̣ӯпаниссайоти еваметесам̣ на̄наттам̣ ведитаббам̣.
анантарӯпаниссайопи ‘‘пурима̄ пурима̄ кусала̄ кхандха̄ паччхима̄нам̣ паччхима̄нам̣ кусала̄нам̣ кхандха̄нам̣ упаниссайапаччайена паччайо’’тиа̄дина̄ найена анантарапаччайена саддхим̣ на̄наттам̣ акатва̄ва вибхатто. ма̄тика̄никкхепе пана несам̣ ‘‘чаккхувин̃н̃а̄н̣адха̄ту там̣сампайуттака̄ ча дхамма̄ манодха̄туйа̄ там̣сампайуттака̄нан̃ча дхамма̄нам̣ анантарапаччайена паччайо’’тиа̄дина̄ найена анантарасса ча ‘‘пурима̄ пурима̄ кусала̄ дхамма̄ паччхима̄нам̣ паччхима̄нам̣ кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ упаниссайапаччайена паччайо’’тиа̄дина̄ найена упаниссайасса ча а̄гататта̄ никкхепависесо аттхи, сопи аттхато екӣбха̄вамева гаччхати. евам̣ сантепи аттано аттано анантарам̣ анурӯпасса читтуппа̄дасса паваттанасаматтхата̄йа анантарата̄ пуримачиттасса ча паччхимачиттуппа̄дане балавата̄йа анантарӯпаниссайата̄ ведитабба̄. йатха̄ хи хетупаччайа̄дӣсу кан̃чи дхаммам̣ вина̄пи читтам̣ уппаджджати, на евам̣ анантарачиттам̣, вина̄ читтасса уппатти на̄ма аттхи, тасма̄ балавапаччайо хоти. ити аттано аттано анантарам̣ анурӯпачиттуппа̄давасена анантарапаччайо, балавака̄ран̣авасена анантарӯпаниссайоти еваметесам̣ на̄наттам̣ ведитаббам̣.
пакатӯпаниссайо пана пакато упаниссайо пакатӯпаниссайо. пакато на̄ма аттано санта̄не ниппха̄дито ва̄ саддха̄сӣла̄ди; упасевито ва̄ утубходжана̄ди. пакатийа̄йева ва̄ упаниссайо пакатӯпаниссайо, а̄рамман̣а̄нантарехи асаммиссоти аттхо. тасса ‘‘пакатӯпаниссайо – саддхам̣ упанисса̄йа да̄нам̣ дети, сӣлам̣ сама̄дийати, упосатхакаммам̣ кароти, джха̄нам̣ уппа̄дети, випассанам̣ уппа̄дети, маггам̣ уппа̄дети, абхин̃н̃ам̣ уппа̄дети, сама̄паттим̣ уппа̄дети, сӣлам̣… сутам̣… ча̄гам̣… пан̃н̃ам̣ упанисса̄йа да̄нам̣ дети…пе… сама̄паттим̣ уппа̄дети. саддха̄… сӣлам̣… сутам̣… ча̄го… пан̃н̃а̄ саддха̄йа… сӣласса… сутасса… ча̄гасса… пан̃н̃а̄йа упаниссайапаччайена паччайо’’тиа̄дина̄ найена анекаппака̄рако пабхедо ведитаббо. ити име саддха̄дайо паката̄ чева балавака̄ран̣ат̣т̣хена упаниссайа̄ ча̄ти пакатӯпаниссайоти.
пат̣хаматарам̣ уппаджджитва̄ ваттама̄набха̄вена упака̄рако дхаммо пуреджа̄тапаччайо. со пан̃чадва̄ре ваттха̄рамман̣ахадайаваттхувасена ека̄дасавидхо хоти. йатха̄ха – чаккха̄йатанам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣адха̄туйа̄ там̣сампайуттака̄нан̃ча дхамма̄нам̣ пуреджа̄тапаччайена паччайо. сота… гха̄на… дживха̄… ка̄йа̄йатанам̣, рӯпа̄йатанам̣, садда… гандха… раса… пхот̣т̣хабба̄йатанам̣, ка̄йавин̃н̃а̄н̣адха̄туйа̄ там̣сампайуттака̄нан̃ча дхамма̄нам̣ пуреджа̄тапаччайена паччайо. рӯпасаддагандхарасапхот̣т̣хабба̄йатанам̣ манодха̄туйа̄ там̣сампайуттака̄нан̃ча дхамма̄нам̣ пуреджа̄тапаччайена паччайо. йам̣ рӯпам̣ нисса̄йа манодха̄ту ча мановин̃н̃а̄н̣адха̄ту ча ваттанти, там̣ рӯпам̣ манодха̄туйа̄ там̣сампайуттака̄нан̃ча дхамма̄нам̣ пуреджа̄тапаччайена паччайо, мановин̃н̃а̄н̣адха̄туйа̄ там̣сампайуттака̄нан̃ча дхамма̄нам̣ кин̃чи ка̄ле пуреджа̄тапаччайена паччайо, кин̃чи ка̄ле на пуреджа̄тапаччайена паччайоти.
пуреджа̄та̄нам̣ рӯпадхамма̄нам̣ упаттхамбхакат̣т̣хена упака̄рако арӯпадхаммо паччха̄джа̄тапаччайо, гиджджхапотакасарӣра̄нам̣ а̄ха̄ра̄са̄четана̄ вийа. тена вуттам̣ – ‘‘паччха̄джа̄та̄ читтачетасика̄ дхамма̄ пуреджа̄тасса имасса ка̄йасса паччха̄джа̄тапаччайена паччайо’’ти.
а̄севанат̣т̣хена анантара̄нам̣ пагун̣абалавабха̄ва̄йа упака̄рако дхаммо а̄севанапаччайо, гантха̄дӣсу пурима̄пурима̄бхийого вийа. со кусала̄кусалакирийаджаванавасена тивидхо хоти. йатха̄ха – пурима̄ пурима̄ кусала̄ дхамма̄ паччхима̄нам̣ паччхима̄нам̣ кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ а̄севанапаччайена паччайо. пурима̄ пурима̄ акусала̄…пе… кирийа̄бйа̄ката̄ дхамма̄ паччхима̄нам̣ паччхима̄нам̣ кирийа̄бйа̄ката̄нам̣ дхамма̄нам̣ а̄севанапаччайена паччайоти.
читтапайогасан̇кха̄тена кирийа̄бха̄вена упака̄рако дхаммо каммапаччайо. со на̄на̄ккхан̣ика̄йа чева кусала̄кусалачетана̄йа сахаджа̄та̄йа ча сабба̄йапи четана̄йа васена дувидхо хоти. йатха̄ха – кусала̄кусалам̣ каммам̣ випа̄ка̄нам̣ кхандха̄нам̣ кат̣атта̄ ча рӯпа̄нам̣ каммапаччайена паччайо. четана̄ сампайуттака̄нам̣ дхамма̄нам̣ там̣ самут̣т̣ха̄на̄нан̃ча рӯпа̄нам̣ каммапаччайена паччайоти.
нирусса̄хасантабха̄вена нирусса̄хасантабха̄ва̄йа упака̄рако випа̄кадхаммо випа̄капаччайо. со паватте читтасамут̣т̣ха̄на̄нам̣, пат̣исандхийам̣ кат̣атта̄ ча рӯпа̄нам̣, саббаттха ча сампайуттадхамма̄нам̣ випа̄капаччайо хоти. йатха̄ха – випа̄ка̄бйа̄като еко кхандхо тин̣н̣ам̣ кхандха̄нам̣, читтасамут̣т̣ха̄на̄нан̃ча рӯпа̄нам̣, випа̄капаччайена паччайо…пе… пат̣исандхиккхан̣е випа̄ка̄бйа̄като еко кхандхо…пе… две кхандха̄ двиннам̣ кхандха̄нам̣ кат̣атта̄ ча рӯпа̄нам̣ випа̄капаччайена паччайо. кхандха̄ ваттхусса випа̄капаччайена паччайоти.
рӯпа̄рӯпа̄нам̣ упаттхамбхакат̣т̣хена упака̄рака̄ чатта̄ро а̄ха̄ра̄ а̄ха̄рапаччайо. йатха̄ха – кабал̣ӣка̄ро а̄ха̄ро имасса ка̄йасса а̄ха̄рапаччайена паччайо. арӯпино а̄ха̄ра̄ сампайуттака̄нам̣ дхамма̄нам̣ там̣самут̣т̣ха̄на̄нан̃ча рӯпа̄нам̣ а̄ха̄рапаччайена паччайоти. пан̃ха̄ва̄ре пана ‘‘пат̣исандхиккхан̣е випа̄ка̄бйа̄ката̄ а̄ха̄ра̄ сампайуттака̄нам̣ кхандха̄нам̣ кат̣атта̄ ча рӯпа̄нам̣ а̄ха̄рапаччайена паччайо’’типи вуттам̣.
адхипатийат̣т̣хена упака̄рака̄ иттхиндрийапурисиндрийаваджджа̄ вӣсатиндрийа̄ индрийапаччайо. таттха чаккхундрийа̄дайо пан̃ча арӯпадхамма̄нам̣йева, сеса̄ рӯпа̄рӯпа̄нам̣ паччайа̄ хонти. йатха̄ха – чаккхундрийам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣адха̄туйа̄, сота… гха̄на… дживха̄… ка̄йиндрийам̣ ка̄йавин̃н̃а̄н̣адха̄туйа̄ там̣сампайуттака̄нан̃ча дхамма̄нам̣ индрийапаччайена паччайо. рӯпаджӣвитиндрийам̣ кат̣атта̄рӯпа̄нам̣ индрийапаччайена паччайо. арӯпино индрийа̄ сампайуттака̄нам̣ дхамма̄нам̣ там̣самут̣т̣ха̄на̄нан̃ча рӯпа̄нам̣ индрийапаччайена паччайоти. пан̃ха̄ва̄ре пана ‘‘пат̣исандхиккхан̣е випа̄ка̄бйа̄ката̄ индрийа̄ сампайуттака̄нам̣ кхандха̄нам̣ кат̣атта̄ ча рӯпа̄нам̣ индрийапаччайена паччайо’’типи вуттам̣.
упаниджджха̄йанат̣т̣хена упака̄рака̄ни т̣хапетва̄ двипан̃чавин̃н̃а̄н̣есу ка̄йикасукхадуккхаведана̄двайам̣ сабба̄нипи кусала̄дибхеда̄ни сатта джха̄нан̇га̄ни джха̄напаччайо. йатха̄ха – джха̄нан̇га̄ни джха̄насампайуттака̄нам̣ дхамма̄нам̣ там̣самут̣т̣ха̄на̄нан̃ча рӯпа̄нам̣ джха̄напаччайена паччайоти. пан̃ха̄ва̄ре пана пат̣исандхиккхан̣е випа̄ка̄бйа̄ката̄ни джха̄нан̇га̄ни сампайуттака̄нам̣ кхандха̄нам̣ кат̣атта̄ ча рӯпа̄нам̣ джха̄напаччайена паччайо’’типи вуттам̣.
йато тато ва̄ ниййа̄нат̣т̣хена упака̄рака̄ни кусала̄дибхеда̄ни два̄даса магган̇га̄ни маггапаччайо. йатха̄ха – ‘‘магган̇га̄ни маггасампайуттака̄нам̣ дхамма̄нам̣ там̣самут̣т̣ха̄на̄нан̃ча рӯпа̄нам̣ маггапаччайена паччайо’’ти. пан̃ха̄ва̄ре пана ‘‘пат̣исандхиккхан̣е випа̄ка̄бйа̄ката̄ни магган̇га̄ни сампайуттака̄нам̣ кхандха̄нам̣ кат̣атта̄ ча рӯпа̄нам̣ маггапаччайена паччайо’’ти вуттам̣. на ете пана двепи джха̄намаггапаччайа̄ йатха̄сан̇кхйам̣ двипан̃чавин̃н̃а̄н̣а̄хетукачиттесу лаббхантӣти ведитабба̄.
екаваттхукаека̄рамман̣аекуппа̄деканиродхасан̇кха̄тена сампайуттабха̄вена упака̄рака̄ арӯпадхамма̄ сампайуттапаччайо. йатха̄ха – ‘‘чатта̄ро кхандха̄ арӯпино ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сампайуттапаччайена паччайо’’ти.
екаваттхука̄дибха̄ва̄нупагамена упака̄рака̄ рӯпино дхамма̄ арӯпӣнам̣, арӯпино дхамма̄ рӯпӣнам̣ виппайуттапаччайена паччайо. со сахаджа̄тапаччха̄джа̄тапуреджа̄тавасена тивидхо хоти. вуттан̃хетам̣ – сахаджа̄та̄ кусала̄ кхандха̄ читтасамут̣т̣ха̄на̄нам̣ рӯпа̄нам̣ виппайуттапаччайена паччайо. паччха̄джа̄та̄ кусала̄ кхандха̄ пуреджа̄тасса имасса ка̄йасса виппайуттапаччайена паччайоти. абйа̄катападасса пана сахаджа̄тавибхан̇ге ‘‘пат̣исандхиккхан̣е випа̄ка̄бйа̄ката̄ кхандха̄ кат̣атта̄рӯпа̄нам̣ виппайуттапаччайена паччайо. кхандха̄ ваттхусса, ваттху кхандха̄нам̣ виппайуттапаччайена паччайо’’ти вуттам̣. пуреджа̄там̣ пана чаккхундрийа̄диваттхувасенева ведитаббам̣. йатха̄ха – пуреджа̄там̣ чаккха̄йатанам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣асса…пе… ка̄йа̄йатанам̣ ка̄йавин̃н̃а̄н̣асса виппайуттапаччайена паччайо. ваттху випа̄ка̄бйа̄ката̄нам̣ кирийа̄бйа̄ката̄нам̣ кхандха̄нам̣ ваттху кусала̄нам̣ кхандха̄нам̣, ваттху акусала̄нам̣ кхандха̄нам̣ виппайуттапаччайена паччайоти.
паччуппанналаккхан̣ена аттхибха̄вена та̄дисассева дхаммасса упаттхамбхакат̣т̣хена упака̄рако дхаммо аттхипаччайо. тасса арӯпаккхандхамаха̄бхӯтана̄марӯпачиттачетасикамаха̄бхӯта̄йатанаваттхувасена саттадха̄ ма̄тика̄ никкхитта̄. йатха̄ха – чатта̄ро кхандха̄ арӯпино ан̃н̃аман̃н̃ам̣ аттхипаччайена паччайо; чатта̄ро маха̄бхӯта̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣, оккантиккхан̣е на̄марӯпам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣, читтачетасика̄ дхамма̄ читтасамут̣т̣ха̄на̄нам̣ рӯпа̄нам̣ маха̄бхӯта̄ упа̄да̄рӯпа̄нам̣, чаккха̄йатанам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣адха̄туйа̄…пе… ка̄йа̄йатанам̣…пе… рӯпа̄йатанам̣…пе… пхот̣т̣хабба̄йатанам̣ ка̄йавин̃н̃а̄н̣адха̄туйа̄ там̣сампайуттака̄нан̃ча дхамма̄нам̣ аттхипаччайена паччайо. рӯпа̄йатанам̣…пе… пхот̣т̣хабба̄йатанам̣ манодха̄туйа̄ там̣сампайуттака̄нан̃ча дхамма̄нам̣ аттхипаччайена паччайо. йам̣ рӯпам̣ нисса̄йа манодха̄ту ча мановин̃н̃а̄н̣адха̄ту ча ваттанти, там̣ рӯпам̣ манодха̄туйа̄ ча мановин̃н̃а̄н̣адха̄туйа̄ ча там̣сампайуттака̄нан̃ча дхамма̄нам̣ аттхипаччайена паччайоти. пан̃ха̄ва̄ре пана сахаджа̄там̣, пуреджа̄там̣, паччха̄джа̄там̣, а̄ха̄рам̣, индрийантипи никкхипитва̄ сахаджа̄те та̄ва ‘‘еко кхандхо тин̣н̣ам̣ кхандха̄нам̣ читтасамут̣т̣ха̄на̄нан̃ча рӯпа̄нам̣ аттхипаччайена паччайо’’тиа̄дина̄ найена ниддесо като. пуреджа̄те пуреджа̄та̄нам̣ чаккха̄дӣнам̣ васена ниддесо като. паччха̄джа̄те пуреджа̄тасса имасса ка̄йасса паччха̄джа̄та̄нам̣ читтачетасика̄нам̣ паччайавасена ниддесо като. а̄ха̄риндрийесу пана ‘‘кабал̣ӣка̄ро а̄ха̄ро имасса ка̄йасса аттхипаччайена паччайо. рӯпаджӣвитиндрийам̣ кат̣атта̄рӯпа̄нам̣ аттхипаччайена паччайо’’ти евам̣ ниддесо катоти.
аттано анантарам̣ уппаджджама̄на̄нам̣ арӯпадхамма̄нам̣ паваттиока̄сасса да̄нена упака̄рака̄ саманантаранируддха̄ арӯпадхамма̄ наттхипаччайо. йатха̄ха – саманантаранируддха̄ читтачетасика̄ дхамма̄ пат̣уппанна̄нам̣ читтачетасика̄нам̣ дхамма̄нам̣ наттхипаччайена паччайоти.
те ева вигатабха̄вена упака̄ракатта̄ вигатапаччайо. йатха̄ха – саманантаравигата̄ читтачетасика̄ дхамма̄ пат̣уппанна̄нам̣ читтачетасика̄нам̣ дхамма̄нам̣ вигатапаччайена паччайоти.
аттхипаччайадхамма̄ ева авигатабха̄вена упака̄ракатта̄ авигатапаччайоти ведитабба̄. десана̄вила̄сена пана татха̄ винетаббавенеййавасена ва̄ айам̣ дуко вутто; сахетукадукам̣ ватва̄пи хетусампайуттадуко вийа̄ти.
имесу пана чатувӣсатийа̄ паччайесу асаммохаттхам̣ –
дхаммато ка̄лато чева, на̄наппака̄рабхедато;
паччайуппаннато чева, вин̃н̃а̄таббо виниччхайо.
таттха дхамматоти – имесу хи паччайесу хетупаччайо та̄ва на̄марӯпадхаммесу на̄мадхаммекадесо. а̄рамман̣апаччайо саддхим̣ пан̃н̃аттийа̄ ча абха̄вена саббепи на̄марӯпадхамма̄. адхипатипаччайе сахаджа̄та̄дхипати на̄мадхаммекадесо, татха̄ каммаджха̄намаггапаччайа̄. а̄рамман̣а̄дхипати саббепи гарука̄табба̄ а̄рамман̣адхамма̄. анантарасаманантарапаччха̄джа̄таа̄севанавипа̄касампайуттанаттхивигатапаччайа̄ на̄мадхамма̄ва. нибба̄насса асан̇гахитатта̄ на̄мадхаммекадесотипи ваттум̣ ват̣т̣ати. пуреджа̄тапаччайо рӯпекадесо. сеса̄ йатха̄ла̄бхавасена на̄марӯпадхамма̄ти евам̣ та̄веттха дхаммато вин̃н̃а̄таббо виниччхайо.
ка̄латоти –
паччуппанна̄ва хонтеттха, паччайа̄ даса пан̃ча ча;
атӣта̄ ева пан̃чеко, те ка̄ле двепи ниссито;
тайо тика̄лика̄ чева, вимутта̄ ча̄пи ка̄латоти.
етесу хи хетупаччайо сахаджа̄таан̃н̃аман̃н̃аниссайапуреджа̄тапаччха̄джа̄тавипа̄каа̄ха̄раиндрийаджха̄намаггасампайуттавиппайуттааттхиавигатапаччайоти име паннараса паччайа̄ паччуппаннадхамма̄ва хонти. анантарапаччайо саманантараа̄севананаттхивигатапаччайоти име пан̃ча атӣта̄йева хонти. еко пана каммапаччайо, со паччуппанна̄тӣте двепи ка̄ле ниссито хоти. сеса̄ а̄рамман̣апаччайо адхипатипаччайо упаниссайапаччайоти име тайо паччайа̄ тека̄лика̄пи хонти, пан̃н̃аттийа̄ саддхим̣ нибба̄насса сан̇гахитатта̄ ка̄лавимутта̄пӣти. еваметтха ка̄латопи вин̃н̃а̄таббо виниччхайо.
на̄наппака̄рабхедато паччайуппаннатоти имесам̣ пана двиннам̣ пада̄нам̣ аттхо ниддесава̄ре а̄вибхависсатӣти.
паччайуддесаван̣н̣ана̄.
паччайаниддесо
1. хетупаччайаниддесаван̣н̣ана̄
1. ида̄ни саббепи те паччайе уддит̣т̣хапат̣ипа̄т̣ийа̄ ниддиситва̄ дассетум̣ хетупаччайоти хетӯ хетусампайуттака̄нам̣ дхамма̄нам̣ там̣самут̣т̣ха̄на̄нан̃ча рӯпа̄нам̣ хетупаччайена паччайотиа̄дима̄ха. таттха хетупаччайоти чатувӣсатийа̄ паччайесу никкхиттапат̣ипа̄т̣ийа̄ саббапат̣хамам̣ бха̄джетаббасса падуддха̄ро. сесапаччайесупи имина̄ва найена пат̣хамам̣ бха̄джетаббападам̣ уддхаритва̄ виссаджджанам̣ катанти ведитаббам̣. айам̣ панеттха самбандхо – йо паччайуддесе хетупаччайоти уддит̣т̣хо, со ниддесато ‘‘хетӯ хетусампайуттака̄нам̣ дхамма̄нам̣ там̣самут̣т̣ха̄на̄нан̃ча рӯпа̄нам̣ хетупаччайена паччайо’’ти евам̣ ведитаббо. имина̄ упа̄йена саббапаччайесу бха̄джетаббасса падасса виссаджджанена саддхим̣ самбандхо ведитаббо.
ида̄ни хетӯ хетусампайуттака̄нанти еттха ‘‘хетусампайуттака̄на’’нти аватва̄ ‘‘хетӯ хетусампайуттака̄на’’нти касма̄ вуттанти? паччайасса чева паччайуппанна̄нан̃ча ваваттха̄панато. хетусампайуттака̄нанти хи вутте хетуна̄ сампайуттака̄нам̣ хетупаччайена паччайоти аттхо бхавеййа. евам̣ санте асуко на̄ма дхаммо хетупаччайена паччайоти паччайававаттха̄нам̣ на пан̃н̃а̄йеййа. атха̄пи хетуна̄ сампайуттака̄нам̣ хетусампайуттака̄нанти аттхам̣ аггахетва̄ва йесам̣ кесан̃чи сампайуттака̄нам̣ хетӯ хетупаччайена паччайоти аттхо бхавеййа, евам̣ санте хетуна̄ виппайутта̄ чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дайопи сампайуттака̄йева, хетуна̄ сампайутта̄ кусала̄дайопи. таттха айам̣ хету асукасса на̄ма сампайуттакадхаммасса паччайоти паччайуппаннававаттха̄нам̣ на пан̃н̃а̄йеййа. тасма̄ паччайан̃чева паччайуппаннан̃ча ваваттха̄пенто ‘‘хетӯ хетусампайуттака̄на’’нти а̄ха. тассаттхо – хетусампайуттака̄нам̣ кусала̄дидхамма̄нам̣ йо хету сампайуттако, со хетупаччайена паччайоти. татра̄пи ‘‘паччайо’’ти аватва̄ ‘‘хетупаччайена̄’’ти вачанам̣ хетуно ан̃н̃атха̄ паччайабха̄вапат̣иседханаттхам̣. айан̃хи хету хетупаччайена̄пи паччайо хоти, сахаджа̄та̄дипаччайена̄пи. татра̄сса йва̄йам̣ сахаджа̄та̄дипаччайавасена ан̃н̃атха̄пи паччайабха̄во, тасса пат̣иседханаттхам̣ хетупаччайена̄ти вуттам̣. евам̣ сантепи ‘‘там̣сампайуттака̄на’’нти аватва̄ касма̄ ‘‘хетусампайуттака̄на’’нти вуттанти? ниддиситаббасса апа̄кат̣атта̄. там̣сампайуттака̄нанти хи вутте йена те там̣сампайуттака̄ на̄ма хонти, айам̣ на̄ма соти ниддиситаббо апа̄кат̣о. тасса апа̄кат̣атта̄ йена сампайутта̄ те там̣сампайуттака̄ти вуччанти, там̣ сарӯпатова дассетум̣ ‘‘хетусампайуттака̄на’’нти вуттам̣.
там̣самут̣т̣ха̄на̄нанти еттха пана ниддиситаббасса па̄кат̣атта̄ там̣-гахан̣ам̣ катам̣. айан̃хеттха аттхо – те хетӯ чева хетусампайуттака̄ ча дхамма̄ самут̣т̣ха̄нам̣ етесанти там̣самут̣т̣ха̄на̄ни. тесам̣ там̣самут̣т̣ха̄на̄нам̣, хетуто чева хетусампайуттадхаммехи ча ниббатта̄нанти аттхо. имина̄ читтасамут̣т̣ха̄нарӯпам̣ ган̣ха̄ти. ким̣ пана там̣ читтато ан̃н̃енапи самут̣т̣ха̄тӣти? а̄ма, самут̣т̣ха̄ти. саббепи хи читтачетасика̄ екато хутва̄ рӯпам̣ самут̣т̣ха̄пенти. локийадхаммадесана̄йам̣ пана читтасса адхикабха̄вато татха̄видхам̣ рӯпам̣ читтасамут̣т̣ха̄нанти вуччати. тенева̄ха читтачетасика̄ дхамма̄ читтасамут̣т̣ха̄на̄нам̣ рӯпа̄нам̣ сахаджа̄тапаччайена паччайоти.
йади евам̣ идха̄пи ‘‘там̣самут̣т̣ха̄на̄на’’нти аватва̄ читтасамут̣т̣ха̄на̄нанти касма̄ на вуттанти? ачиттасамут̣т̣ха̄на̄нампи сан̇ган̣ханато. пан̃ха̄ва̄расмин̃хи ‘‘пат̣исандхиккхан̣е випа̄ка̄бйа̄ката̄ хетӯ сампайуттака̄нам̣ кхандха̄нам̣ кат̣атта̄ ча рӯпа̄нам̣ хетупаччайена паччайоти а̄гатам̣’’. тасса сан̇ган̣ханаттхам̣ идха читтасамут̣т̣ха̄на̄нанти аватва̄ там̣самут̣т̣ха̄на̄нанти вуттам̣. тассаттхо – читтаджарӯпам̣ аджанайама̄на̄пи те хетӯ хетусампайуттака̄ дхамма̄ сахаджа̄та̄дипаччайавасена самут̣т̣ха̄нам̣ етесанти там̣самут̣т̣ха̄на̄ни. тесам̣ там̣самут̣т̣ха̄на̄нам̣ паватте читтаджа̄нам̣ пат̣исандхийан̃ча кат̣атта̄рӯпа̄нампи хетӯ хетупаччайена паччайоти. имина̄ упа̄йена ан̃н̃есупи там̣самут̣т̣ха̄на̄нанти а̄гатат̣т̣ха̄несу аттхо ведитаббо.
касма̄ пана̄йам̣ хету пат̣исандхийамева кат̣атта̄рӯпа̄нам̣ хетупаччайо хоти, на паваттети? пат̣исандхийам̣ каммаджарӯпа̄нам̣ читтапат̣ибаддхавуттита̄йа. пат̣исандхийан̃хи каммаджарӯпа̄нам̣ читтапат̣ибаддха̄ паватти, читтавасена уппаджджанти чева тит̣т̣ханти ча. тасмин̃хи кхан̣е читтам̣ читтаджарӯпам̣ джанетум̣ на саккоти, та̄нипи вина̄ читтена уппаджджитум̣ ва̄ т̣ха̄тум̣ ва̄ на сакконти. тенева̄ха – ‘‘вин̃н̃а̄н̣апаччайа̄ на̄марӯпам̣, тасмим̣ патит̣т̣хите вин̃н̃а̄н̣е на̄марӯпасса авакканти хотӣ’’ти (сам̣. ни. 2.39). паваттийам̣ пана тесам̣ читте виджджама̄непи каммапат̣ибаддха̄ва паватти, на читтапат̣ибаддха̄. авиджджама̄не ча̄пи читте ниродхасама̄панна̄нам̣ уппаджджантийева.
касма̄ пана пат̣исандхиккхан̣е читтам̣ читтаджарӯпам̣ джанетум̣ на саккотӣти? каммавегаккхиттата̄йа чева аппатит̣т̣хитаваттхута̄йа ча дуббалатта̄. тан̃хи тада̄ каммавегаккхиттам̣ апуреджа̄таваттхукатта̄ ча аппатит̣т̣хитаваттхуканти дуббалам̣ хоти. тасма̄ папа̄те патитаматто пурисо кин̃чи сиппам̣ ка̄тум̣ вийа рӯпам̣ джанетум̣ на саккоти; каммаджарӯпамева панасса читтасамут̣т̣ха̄нарӯпат̣т̣ха̄не тит̣т̣хати. тан̃ча каммаджарӯпассева бӣджат̣т̣ха̄не тит̣т̣хати. каммам̣ панасса кхеттасадисам̣, килеса̄ а̄пасадиса̄. тасма̄ сантепи кхетте а̄пе ча пат̣хамуппаттийам̣ бӣджа̄нубха̄вена руккхуппатти вийа пат̣исандхиккхан̣е читта̄нубха̄вена рӯпака̄йасса уппатти. бӣдже пана вигатепи патхавӣа̄па̄нубха̄вена руккхасса упарӯпари паватти вийа; вина̄ читтена камматова кат̣атта̄рӯпа̄нам̣ паватти хотӣти ведитабба̄. вуттампи четам̣ – ‘‘каммам̣ кхеттам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ бӣджам̣ тан̣ха̄ снехо’’ти (а. ни. 3.77).
айан̃ча панаттхо ока̄савасенева гахетаббо. тайо хи ока̄са̄ – на̄мока̄со, рӯпока̄со, на̄марӯпока̄соти. таттха арӯпабхаво на̄мока̄со на̄ма. татра хи хадайаваттхуматтампи рӯпапаччайам̣ вина̄ арӯпадхамма̄ва уппаджджанти. асан̃н̃абхаво рӯпока̄со на̄ма. татра хи пат̣исандхичиттаматтампи арӯпапаччайам̣ вина̄ рӯпадхамма̄ва уппаджджанти. пан̃чавока̄рабхаво на̄марӯпока̄со на̄ма. татра хи ваттхурӯпаматтампи вина̄ пат̣исандхийам̣ арӯпадхамма̄, пат̣исандхичиттан̃ча вина̄ каммаджа̄пи рӯпадхамма̄ нуппаджджанти. йуганаддха̄ва рӯпа̄рӯпа̄нам̣ уппатти. йатха̄ хи сасса̄мике сара̄джаке гехе садва̄рапа̄лаке ра̄джа̄н̣аттим̣ вина̄ пат̣хамаппавесо на̄ма наттхи, апарабха̄ге пана вина̄пи а̄н̣аттим̣ пурима̄н̣аттиа̄нубха̄венева хоти, евамева пан̃чавока̄ре пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣ара̄джасса сахаджа̄та̄дипаччайатам̣ вина̄ рӯпасса пат̣исандхивасена пат̣хамуппатти на̄ма наттхи. апарабха̄ге пана вина̄пи пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣асса сахаджа̄та̄дипаччайа̄нубха̄вам̣ пурима̄нубха̄вавасена ладдхаппавесасса каммато паватти хоти. асан̃н̃абхаво пана йасма̄ арӯпока̄со на хоти, тасма̄ таттха вина̄ва арӯпапаччайа̄ асан̃н̃ока̄сатта̄ рӯпам̣ паваттати, асса̄мике сун̃н̃агехе аттано гехе ча пурисасса павесо вийа. арӯпабхавопи йасма̄ рӯпока̄со на хоти, тасма̄ таттха вина̄ва рӯпапаччайа̄ ан̃н̃ока̄сатта̄ арӯпадхамма̄ паваттанти. пан̃чавока̄рабхаво пана рӯпа̄рӯпока̄соти наттхеттха арӯпапаччайам̣ вина̄ пат̣исандхиккхан̣е рӯпа̄нам̣ уппаттӣти. ити айам̣ хету пат̣исандхийамева кат̣атта̄рӯпа̄нам̣ паччайо хоти, на паваттети.
нану ‘‘хетӯ сахаджа̄та̄нам̣ хетупаччайена паччайоти вутте саббопи айаматтхо гахито хоти, атха касма̄ ‘‘хетусампайуттака̄нам̣ дхамма̄нам̣ там̣самут̣т̣ха̄на̄нан̃ча рӯпа̄на’’нти идам̣ гахитанти? паваттийам̣ кат̣атта̄рӯпа̄дӣнам̣ паччайабха̄вапат̣иба̄ханато. еван̃хи сати йа̄ни паваттийам̣ хетуна̄ саха екаккхан̣е кат̣атта̄рӯпа̄ни чева утуа̄ха̄расамут̣т̣ха̄на̄ни ча джа̄йанти, тесампи хетӯ хетупаччайоти а̄паджджеййа, на ча со тесам̣ паччайо. тасма̄ тесам̣ паччайабха̄васса пат̣иба̄ханаттхаметам̣ гахитанти ведитаббам̣.
ида̄ни ‘‘на̄наппака̄рабхедато паччайуппаннато’’ти имесам̣ пада̄нам̣ васенеттха вин̃н̃а̄таббо виниччхайо. тесу на̄наппака̄рабхедатоти айан̃хи хету на̄ма джа̄тито кусала̄кусалавипа̄какирийабхедато чатуббидхо. таттха кусалахету бхӯмантарато ка̄ма̄вачара̄дибхедена чатуббидхо, акусалахету ка̄ма̄вачарова випа̄кахету ка̄ма̄вачара̄дибхедена чатуббидхо, кирийахету ка̄ма̄вачаро рӯпа̄вачаро арӯпа̄вачароти тивидхо. таттха ка̄ма̄вачаракусалахету на̄мато алобха̄дивасена тивидхо. рӯпа̄вачара̄дикусалахетӯсупи есева найо. акусалахету лобха̄дивасена тивидхо. випа̄какирийахетӯ пана алобха̄дивасена тайо тайо хонти. там̣там̣читтасампайогавасена пана тесам̣ тесам̣ хетӯнам̣ на̄наппака̄рабхедойева̄ти евам̣ та̄веттха на̄наппака̄рабхедато вин̃н̃а̄таббо виниччхайо.
паччайуппаннатоти имина̄ паччайена име дхамма̄ уппаджджанти, имесам̣ на̄ма дхамма̄нам̣ айам̣ паччайоти евампи вин̃н̃а̄таббо виниччхайоти аттхо. таттха имасмим̣ та̄ва хетупаччайе ка̄ма̄вачаракусалахету ка̄мабхаварӯпабхавесу аттана̄ сампайуттадхамма̄нан̃чева читтасамут̣т̣ха̄нарӯпа̄нан̃ча хетупаччайо хоти, арӯпабхаве сампайуттадхамма̄нам̣йева. рӯпа̄вачаракусалахету ка̄мабхаварӯпабхавесуйева сампайуттадхамма̄нан̃чева читтасамут̣т̣ха̄нарӯпа̄нан̃ча хетупаччайо. арӯпа̄вачаракусалахету ка̄ма̄вачаракусалахетусадисова. татха̄ апарийа̄паннакусалахету, татха̄ акусалахету. ка̄ма̄вачаравипа̄кахету пана ка̄мабхавасмим̣йева аттана̄ сампайуттадхамма̄нам̣, пат̣исандхийам̣ кат̣атта̄рӯпа̄нам̣, паватте читтасамут̣т̣ха̄нарӯпа̄нан̃ча хетупаччайо. рӯпа̄вачаравипа̄кахету рӯпабхаве вуттаппака̄ра̄нан̃н̃ева хетупаччайо. арӯпа̄вачаравипа̄кахету арӯпабхаве сампайуттака̄нан̃н̃ева хетупаччайо. апарийа̄паннавипа̄кахету ка̄мабхаварӯпабхавесу сампайуттака̄нан̃чева читтасамут̣т̣ха̄нарӯпа̄нан̃ча арӯпабхаве арӯпадхамма̄нан̃н̃ева хетупаччайо. кирийахетӯсу пана тебхӯмакесупи кусалахетусадисова паччайоти. еваметтха паччайуппаннатопи вин̃н̃а̄таббо виниччхайоти.
хетупаччайаниддесаван̣н̣ана̄.
2. а̄рамман̣апаччайаниддесаван̣н̣ана̄
2. а̄рамман̣апаччайаниддесе рӯпа̄йатананти рӯпасан̇кха̄там̣ а̄йатанам̣. сесесупи есева найо. чаккхувин̃н̃а̄н̣адха̄туйа̄ти чаккхувин̃н̃а̄н̣асан̇кха̄та̄йа дха̄туйа̄. сесападесупи есева найо. там̣сампайуттака̄нанти та̄йа чаккхувин̃н̃а̄н̣адха̄туйа̄ сампайуттака̄нам̣ тин̣н̣ам̣ кхандха̄нам̣, саббесампи чаккхупаса̄даваттхука̄нам̣ чатуннам̣ кхандха̄нам̣ рӯпа̄йатанам̣ а̄рамман̣апаччайена паччайоти аттхо. ито паресупи есева найо. манодха̄туйа̄ти сасампайуттадхамма̄йа тивидха̄йапи манодха̄туйа̄ рӯпа̄йатана̄дӣни пан̃ча а̄рамман̣апаччайена паччайо, но ча кхо екаккхан̣е. саббе дхамма̄ти ета̄ни ча рӯпа̄йатана̄дӣни пан̃ча авасеса̄ ча саббепи н̃еййадхамма̄ има̄ чха дха̄туйо т̣хапетва̄ сеса̄йа сасампайуттадхамма̄йа мановин̃н̃а̄н̣адха̄туйа̄ а̄рамман̣апаччайена паччайоти аттхо. йам̣ йам̣ дхаммам̣ а̄раббха̄ти имина̄ йе ете ета̄сам̣ саттаннам̣ вин̃н̃а̄н̣адха̄тӯнам̣ а̄рамман̣адхамма̄ вутта̄, те та̄сам̣ дха̄тӯнам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ уппаджджанаккхан̣ейева а̄рамман̣апаччайо хонтӣти дӣпети. евам̣ хонта̄пи ча на екато хонти, йам̣ йам̣ а̄раббха йе йе уппаджджанти, тесам̣ тесам̣ те те висум̣ висум̣ а̄рамман̣апаччайо хонтӣтипи дӣпети. уппаджджантӣти идам̣ йатха̄ наджджо санданти, паббата̄ тит̣т̣хантӣти саббака̄ласан̇гахавасена, евам̣ вуттанти ведитаббам̣. тена йепи а̄раббха йе уппаджджим̣су, йепи уппаджджиссанти, те саббе а̄рамман̣апаччайенева уппаджджим̣су ча уппаджджиссанти ча̄ти сиддхам̣ хоти. читтачетасика̄ дхамма̄ти идам̣ ‘‘йе йе дхамма̄’’ти вутта̄нам̣ сарӯпато нидассанам̣. те те дхамма̄ти те те а̄рамман̣адхамма̄. тесам̣ тесанти тесам̣ тесам̣ читтачетасикадхамма̄нам̣. айам̣ та̄веттха па̄л̣иван̣н̣ана̄.
идам̣ пана а̄рамман̣ам̣ на̄ма рӯпа̄рамман̣ам̣ саддагандхарасапхот̣т̣хаббадхамма̄рамман̣анти кот̣т̣ха̄сато чхаббидхам̣ хоти. таттха т̣хапетва̄ пан̃н̃аттим̣ авасесам̣ бхӯмито ка̄ма̄вачарам̣…пе… апарийа̄паннанти чатуббидхам̣ хоти. таттха ка̄ма̄вачарам̣ кусала̄кусалавипа̄какирийарӯпабхедато пан̃чавидхам̣; рӯпа̄вачарам̣ кусалавипа̄какирийато тивидхам̣, татха̄ арӯпа̄вачарам̣, апарийа̄паннам̣ кусалавипа̄канибба̄навасена тивидхам̣ хоти. саббамева ва̄ етам̣ кусала̄кусалавипа̄какирийарӯпанибба̄напан̃н̃аттибхедато саттавидхам̣ хоти. таттха кусалам̣ бхӯмибхедато чатуббидхам̣ хоти, акусалам̣ ка̄ма̄вачарамева, випа̄кам̣ чатубхӯмакам̣, кирийам̣ тибхӯмакам̣, рӯпам̣ екабхӯмакам̣ ка̄ма̄вачарамева, нибба̄нампи екабхӯмакам̣ апарийа̄паннамева, пан̃н̃атти бхӯмивинимутта̄ти еваметтха на̄наппака̄рабхедато вин̃н̃а̄таббо виниччхайо.
евам̣ бхинне панетасмим̣ а̄рамман̣е ка̄ма̄вачаракусала̄рамман̣ам̣ ка̄ма̄вачаракусаласса, рӯпа̄вачаракусаласса, акусаласса, ка̄ма̄вачаравипа̄касса, ка̄ма̄вачаракирийасса, рӯпа̄вачаракирийасса ча̄ти имесам̣ чханнам̣ ра̄сӣнам̣ а̄рамман̣апаччайо хоти. рӯпа̄вачаракусала̄рамман̣ам̣ тесу чхасу ра̄сӣсу ка̄ма̄вачаравипа̄каваджджа̄нам̣ пан̃чаннам̣ ра̄сӣнам̣ а̄рамман̣апаччайо хоти. арӯпа̄вачаракусала̄рамман̣ам̣ ка̄ма̄вачаракусаласса, рӯпа̄вачаракусаласса, арӯпа̄вачаракусаласса, акусаласса, арӯпа̄варачаравипа̄касса, ка̄ма̄вачаракирийасса, рӯпа̄вачаракирийасса, арӯпа̄вачаракирийасса ча̄ти имесам̣ ат̣т̣ханнам̣ ра̄сӣнам̣ а̄рамман̣апаччайо хоти. апарийа̄паннакусала̄рамман̣ам̣ ка̄ма̄вачарарӯпа̄вачарато кусалакирийа̄намева а̄рамман̣апаччайо хоти. акусала̄рамман̣ам̣ ка̄ма̄вачарарӯпа̄вачаракусаласса, акусаласса, ка̄ма̄вачаравипа̄касса, ка̄ма̄вачарарӯпа̄вачаракирийасса ча̄ти имесам̣ чханнам̣ ра̄сӣнам̣ а̄рамман̣апаччайо хоти.
ка̄ма̄вачаравипа̄ка̄рамман̣ам̣ ка̄ма̄вачарарӯпа̄вачаракусаласса, акусаласса, ка̄ма̄вачаравипа̄касса, ка̄ма̄вачарарӯпа̄вачаракирийасса ча̄ти имесам̣ чханнам̣ ра̄сӣнам̣ а̄рамман̣апаччайо хоти. рӯпа̄вачаравипа̄ка̄рамман̣ам̣ ка̄ма̄вачарарӯпа̄вачаракусаласса, акусаласса, ка̄ма̄вачарарӯпа̄вачаракирийасса ча̄ти имесам̣ пан̃чаннам̣ ра̄сӣнам̣ а̄рамман̣апаччайо хоти. арӯпа̄вачаравипа̄ка̄рамман̣ампи имесам̣йева пан̃чаннам̣ ра̄сӣнам̣ а̄рамман̣апаччайо хоти. апарийа̄паннавипа̄ка̄рамман̣ам̣ ка̄ма̄вачарарӯпа̄вачаракусалакирийа̄нан̃н̃ева а̄рамман̣апаччайо хоти.
ка̄ма̄вачаракирийа̄рамман̣ам̣ ка̄ма̄вачарарӯпа̄вачаракусаласса, акусаласса, ка̄ма̄вачаравипа̄касса, ка̄ма̄вачарарӯпа̄вачаракирийасса ча̄ти имесам̣ чханнам̣ ра̄сӣнам̣ а̄рамман̣апаччайо хоти. рӯпа̄вачаракирийа̄рамман̣ам̣ имесу чхасу ра̄сӣсу ка̄ма̄вачаравипа̄каваджджа̄нам̣ пан̃чаннам̣ ра̄сӣнам̣ а̄рамман̣апаччайо хоти. арӯпа̄вачаракирийа̄рамман̣ам̣ тесам̣ пан̃чаннам̣ арӯпа̄вачаракирийасса ча̄ти имесам̣ чханнам̣ ра̄сӣнам̣ а̄рамман̣апаччайо хоти. чатусамут̣т̣ха̄нам̣ рӯпаккхандхасан̇кха̄там̣ рӯпа̄рамман̣ам̣ ка̄ма̄вачарарӯпа̄вачаракусаласса акусаласса ка̄ма̄вачаравипа̄касса ка̄ма̄вачарарӯпа̄вачаракирийасса ча̄ти имесам̣ чханнам̣ ра̄сӣнам̣ а̄рамман̣апаччайо хоти. нибба̄на̄рамман̣ам̣ ка̄ма̄вачарарӯпа̄вачаракусаласса, апарийа̄паннато кусалавипа̄касса, ка̄ма̄вачарарӯпа̄вачаракирийасса ча̄ти имесам̣ чханнам̣ ра̄сӣнам̣ а̄рамман̣апаччайо хоти. рӯпа̄вачаракусалакирийа̄нам̣ кечи ниччханти, там̣ йуттито упадха̄ретаббам̣. на̄наппака̄ракам̣ пана пан̃н̃аттиа̄рамман̣ам̣ тебхӯмакакусаласса, акусаласса, рӯпа̄вачаравипа̄касса, арӯпа̄вачаравипа̄касса, тебхӯмакакирийасса ча̄ти имесам̣ наваннам̣ ра̄сӣнам̣ а̄рамман̣апаччайо хоти. таттха йам̣ йам̣ а̄рамман̣ам̣ йесам̣ йесам̣ паччайо, те те там̣там̣паччайуппанна̄ на̄ма хонтӣти еваметтха паччайуппаннатопи вин̃н̃а̄таббо виниччхайоти.
а̄рамман̣апаччайаниддесаван̣н̣ана̄.
3. адхипатипаччайаниддесаван̣н̣ана̄
3. адхипатипаччайаниддесе чханда̄дхипатӣти чхандасан̇кха̄то адхипати. чхандам̣ дхурам̣ катва̄ чхандам̣ джет̣т̣хакам̣ катва̄ читтуппаттика̄ле уппаннасса каттукамйата̄чхандассетам̣ на̄мам̣. сесесупи есева найо. касма̄ пана йатха̄ хетупаччайаниддесе хетӯ хетусампайуттака̄на’’нти вуттам̣, евамидха ‘‘адхипатӣ адхипатисампайуттака̄нанти аватва̄ ‘‘чханда̄дхипати чхандасампайуттака̄на’’нтиа̄дина̄ найена десана̄ ката̄ти? екаккхан̣е абха̄вато. пуриманайасмин̃хи две тайо хетӯ екаккхан̣епи хетупаччайо хонти мӯлат̣т̣хена. упака̄ракабха̄васса авиджаханато. адхипати пана джет̣т̣хакат̣т̣хена упака̄рако, на ча екаккхан̣е бахӯ джет̣т̣хака̄ на̄ма хонти. тасма̄ екато уппанна̄нампи несам̣ екаккхан̣е адхипатипаччайабха̄во наттхи. тасса адхипатипаччайабха̄васса екаккхан̣е абха̄вато идха евам̣ десана̄ ката̄ти.
евам̣ сахаджа̄та̄дхипатим̣ дассетва̄ ида̄ни а̄рамман̣а̄дхипатим̣ дассетум̣ йам̣ йам̣ дхаммам̣ гарум̣ катва̄тиа̄ди а̄раддхам̣. таттха йам̣ йам̣ дхамманти йам̣ йам̣ а̄рамман̣адхаммам̣. гарум̣ катва̄ти гарука̄рачиттӣка̄равасена ва̄ асса̄давасена ва̄ гарум̣ бха̄рийам̣ ладдхаббам̣ авиджахитаббам̣ анаван̃н̃а̄там̣ катва̄. те те дхамма̄ти те те гарука̄таббадхамма̄. тесам̣ тесанти тесам̣ тесам̣ гарука̄ракадхамма̄нам̣. адхипатипаччайена̄ти а̄рамман̣а̄дхипатипаччайена паччайо хотӣти айам̣ та̄веттха па̄л̣иван̣н̣ана̄.
айам̣ пана адхипати на̄ма сахаджа̄та̄рамман̣авасена дувидхо. таттха сахаджа̄то чханда̄дивасена чатуббидхо. тесу екеко ка̄ма̄вачара̄дивасена бхӯмито чатуббидхо. таттха ка̄ма̄вачаро кусала̄кусалакирийавасена тивидхо. акусалам̣ патва̄ панеттха вӣмам̣са̄дхипати на лаббхати. рӯпа̄рӯпа̄вачаро кусалакирийавасена дувидхо, апарийа̄панно кусалавипа̄кавасена дувидхо. а̄рамман̣а̄дхипати пана джа̄тибхедато кусала̄кусалавипа̄какирийарӯпанибба̄на̄нам̣ васена чхаббидхоти еваметтха на̄наппака̄рабхедато вин̃н̃а̄таббо виниччхайо.
евам̣ бхинне панеттха сахаджа̄та̄дхипатимхи та̄ва ка̄ма̄вачаракусалакирийасан̇кха̄то адхипати духетукатихетукесу читтуппа̄десу чханда̄дӣнам̣ ан̃н̃атарам̣ джет̣т̣хакам̣ катва̄ уппаттика̄ле аттана̄ сампайуттадхамма̄нан̃чева читтасамут̣т̣ха̄нарӯпасса ча адхипатипаччайо хоти. рӯпа̄вачаракусалакирийасан̇кха̄тепи есева найо. айам̣ пана екантенева лаббхати. на хи те дхамма̄ сахаджа̄та̄дхипатим̣ вина̄ уппаджджанти. арӯпа̄вачаракусалакирийасан̇кха̄то пана пан̃чавока̄ре рӯпа̄вачараадхипатисадисова чатувока̄ре пана сампайуттадхамма̄нан̃н̃ева адхипатипаччайо хоти. татха̄ таттхуппанно саббопи ка̄ма̄вачара̄дхипати. апарийа̄панно кусалатопи випа̄катопи пан̃чавока̄ре екантенева сампайуттадхамма̄нан̃чева читтасамут̣т̣ха̄нарӯпа̄нан̃ча адхипатипаччайо хоти, чатувока̄ре арӯпадхамма̄нан̃н̃ева. акусало ка̄мабхаве миччхаттанийатачиттесу екантенева сампайуттака̄нан̃чева читтасамут̣т̣ха̄нарӯпа̄нан̃ча адхипатипаччайо хоти. анийато ка̄мабхаварӯпабхавесу аттано адхипатика̄ле тесан̃н̃ева. арӯпабхаве арӯпадхамма̄нан̃н̃ева адхипатипаччайо хоти. айам̣ та̄ва сахаджа̄та̄дхипатимхи найо.
а̄рамман̣а̄дхипатимхи пана ка̄ма̄вачаракусало а̄рамман̣а̄дхипати ка̄ма̄вачаракусаласса лобхасахагата̄кусаласса̄ти имесам̣ двиннам̣ ра̄сӣнам̣ а̄рамман̣а̄дхипатипаччайо хоти. рӯпа̄вачара̄рӯпа̄вачарепи кусала̄рамман̣а̄дхипатимхи есева найо. апарийа̄паннакусало пана а̄рамман̣а̄дхипати ка̄ма̄вачарато н̃а̄н̣асампайуттакусаласса чева н̃а̄н̣асампайуттакирийасса ча а̄рамман̣а̄дхипатипаччайо хоти. акусало пана а̄рамман̣а̄дхипати на̄ма лобхасахагатачиттуппа̄до вуччати. со лобхасахагата̄кусалассева а̄рамман̣а̄дхипатипаччайо хоти. ка̄ма̄вачаро пана випа̄ка̄рамман̣а̄дхипати лобхасахагата̄кусалассева а̄рамман̣а̄дхипатипаччайо хоти. татха̄ рӯпа̄вачара̄рӯпа̄вачаравипа̄ка̄рамман̣а̄дхипати. локуттаро пана випа̄ка̄рамман̣а̄дхипати ка̄ма̄вачарато н̃а̄н̣асампайуттакусалакирийа̄нан̃н̃ева а̄рамман̣а̄дхипатипаччайо хоти. ка̄ма̄вачара̄дибхедато пана тивидхопи кирийа̄рамман̣а̄дхипати лобхасахагата̄кусалассева а̄рамман̣а̄дхипатипаччайо хоти. чатусамут̣т̣ха̄никарӯпасан̇кха̄то рӯпаккхандхо а̄рамман̣а̄дхипати лобхасахагата̄кусалассева а̄рамман̣а̄дхипатипаччайо хоти. нибба̄нам̣ ка̄ма̄вачарато н̃а̄н̣асампайуттакусаласса н̃а̄н̣асампайуттакирийасса локуттаракусаласса локуттаравипа̄касса ча̄ти имесам̣ чатуннам̣ ра̄сӣнам̣ а̄рамман̣а̄дхипатипаччайо хотӣти еваметтха паччайуппаннатопи вин̃н̃а̄таббо виниччхайоти.
адхипатипаччайаниддесаван̣н̣ана̄.
4. анантарапаччайаниддесаван̣н̣ана̄
4. анантарапаччайаниддесе манодха̄туйа̄ти випа̄каманодха̄туйа̄. мановин̃н̃а̄н̣адха̄туйа̄ти сантӣран̣акичча̄йа ахетукавипа̄камановин̃н̃а̄н̣адха̄туйа̄. тато парам̣ пана вот̣т̣хаббанаджаванатада̄рамман̣абхаван̇гакичча̄ мановин̃н̃а̄н̣адха̄туйо ваттабба̄ сийум̣, та̄ авутта̄пи имина̄ва найена ведитабба̄ти найам̣ дассетва̄ десана̄ сан̇кхитта̄. ‘‘пурима̄ пурима̄ кусала̄ дхамма̄’’тиа̄дике ча чхат̣т̣ханайе та̄ сан̇гахита̄типи идха на вутта̄ти ведитабба̄. таттха пурима̄ пурима̄ти чхасу два̄ресупи анантара̄тӣта̄ кусаладжаванадхамма̄ дат̣т̣хабба̄. паччхима̄нам̣ паччхима̄нанти анантарауппаджджама̄на̄нан̃н̃ева. кусала̄нанти садисакусала̄нам̣. абйа̄ката̄нанти идам̣ пана кусала̄нантарам̣ тада̄рамман̣абхаван̇гапхаласама̄паттивасена вуттам̣. акусаламӯлаке абйа̄ката̄нанти тада̄рамман̣абхаван̇гасан̇кха̄та̄нан̃н̃ева. абйа̄катамӯлаке абйа̄ката̄нанти а̄ваджджанаджаванавасена ва̄ бхаван̇гавасена ва̄ паватта̄нам̣ кирийавипа̄ка̄бйа̄ката̄нам̣ кирийаманодха̄туто пат̣т̣ха̄йа пана йа̄ва вот̣т̣хаббанакичча̄ мановин̃н̃а̄н̣адха̄ту, та̄ва паваттесу вӣтхичиттесупи айам̣ найо лаббхатева. кусала̄нанти пан̃чадва̄ре вот̣т̣хаббана̄нантара̄нам̣ манодва̄ре а̄ваджджана̄нтара̄нам̣ пат̣хамаджаванакусала̄нам̣. акусала̄нанти падепи есева найо. йесам̣ йесанти идам̣ саббесампи анантарапаччайадхамма̄нам̣. сан̇кхепалаккхан̣анти айам̣ та̄веттха па̄л̣иван̣н̣ана̄.
айам̣ пана анантарапаччайо на̄ма т̣хапетва̄ нибба̄нам̣ чатубхӯмако арӯпадхаммара̄сийева̄ти ведитаббо. со джа̄тивасена кусала̄кусалавипа̄какирийато чатудха̄ бхиджджати. таттха кусало ка̄ма̄вачара̄дибхедато чатуббидхо хоти, акусало ка̄ма̄вачарова випа̄ко чатубхӯмако, кирийа̄нантарапаччайо пана те бхӯмакоти еваметтха на̄наппака̄рабхедато вин̃н̃а̄таббо виниччхайо.
евам̣ бхинне панеттха ка̄ма̄вачаракусало аттана̄ садисассева ка̄ма̄вачаракусаласса анантарапаччайо хоти. н̃а̄н̣асампайуттака̄ма̄вачаракусало пана рӯпа̄вачаракусаласса арӯпа̄вачаракусаласса локуттаракусаласса̄ти имесам̣ тин̣н̣ам̣ ра̄сӣнам̣ анантарапаччайо хоти. ка̄ма̄вачаракусало ча ка̄ма̄вачаравипа̄касса, рӯпа̄вачара̄рӯпа̄вачаравипа̄касса, н̃а̄н̣асампайутто локуттаравипа̄касса̄пӣти имесам̣ чатуннам̣ ра̄сӣнам̣ анантарапаччайо хоти. рӯпа̄вачаракусало рӯпа̄вачаракусаласса, н̃а̄н̣асампайуттака̄ма̄вачаравипа̄касса, рӯпа̄вачаравипа̄касса̄ти имесам̣ тин̣н̣ам̣ ра̄сӣнам̣ анантарапаччайо хоти. арӯпа̄вачаракусало тесам̣ двиннам̣ випа̄ка̄нам̣ аттано кусаласса випа̄касса ча̄ти ависесена чатуннам̣ ра̄сӣнам̣ анантарапаччайо хоти. висесена панеттха невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанакусало ана̄га̄мипхаласан̇кха̄тасса локуттаравипа̄кассапи анантарапаччайо хоти. локуттаракусало локуттаравипа̄кассева анантарапаччайо хоти. акусало ависесена акусаласса чева кусала̄кусалавипа̄касса ча. висесена панеттха сукхамаджджхаттаведана̄сампайутто акусало рӯпа̄вачара̄рӯпа̄вачаравипа̄касса̄пӣти имесам̣ чатуннам̣ ра̄сӣнам̣ анантарапаччайо хоти.
ка̄ма̄вачаравипа̄касса н̃а̄н̣асампайутто ва̄ н̃а̄н̣авиппайутто ва̄ випа̄ко ка̄ма̄вачаракирийа̄ваджджанасса, н̃а̄н̣асампайуттавипа̄ко панеттха пат̣исандхивасена уппаджджама̄насса рӯпа̄вачара̄рӯпа̄вачаравипа̄касса̄пӣти имесам̣ чатуннам̣ ра̄сӣнам̣ анантарапаччайо хоти. рӯпа̄вачаравипа̄ко сахетукака̄ма̄вачаравипа̄касса рӯпа̄вачара̄рӯпа̄вачаравипа̄касса ка̄ма̄вачаракирийа̄ваджджанасса̄ти имесам̣ чатуннам̣ ра̄сӣнам̣ анантарапаччайо хоти. арӯпа̄вачаравипа̄ко тихетукака̄ма̄вачаравипа̄касса арӯпа̄вачаравипа̄касса ка̄ма̄вачаракирийа̄ваджджанасса̄ти тин̣н̣ам̣ ра̄сӣнам̣ анантарапаччайо хоти. локуттаравипа̄ко тихетукака̄ма̄вачаравипа̄касса рӯпа̄вачара̄рӯпа̄вачаралокуттаравипа̄касса̄ти чатуннам̣ ра̄сӣнам̣ анантарапаччайо хоти.
ка̄ма̄вачаракирийам̣ ка̄ма̄вачаракусала̄кусаласса чатубхӯмакавипа̄касса тебхӯмакакирийасса̄ти наваннам̣ ра̄сӣнам̣ анантарапаччайо хоти. рӯпа̄вачаракирийам̣ тихетукака̄ма̄вачаравипа̄касса рӯпа̄вачаравипа̄касса рӯпа̄вачаракирийасса̄ти тин̣н̣ам̣ ра̄сӣнам̣ анантарапаччайо хоти. арӯпа̄вачаракирийам̣ тихетукака̄ма̄вачаравипа̄касса рӯпа̄вачара̄рӯпа̄вачаралокуттаравипа̄касса арӯпа̄вачаракирийасса̄ти пан̃чаннам̣ ра̄сӣнам̣ анантарапаччайо хотӣти. еваметтха паччайуппаннатопи вин̃н̃а̄таббо виниччхайоти.
анантарапаччайаниддесаван̣н̣ана̄.
5. саманантарапаччайаниддесаван̣н̣ана̄
5. саманантарапаччайаниддесопи имина̄ сама̄нагатикова. име пана две паччайа̄ маха̄виттха̄ра̄, тасма̄ саббачиттуппаттивасена тесам̣ упапариккхитва̄ виттха̄ро гахетабботи.
саманантарапаччайаниддесаван̣н̣ана̄.
6. сахаджа̄тапаччайаниддесаван̣н̣ана̄
6. сахаджа̄тапаччайаниддесе ан̃н̃аман̃н̃анти ан̃н̃о ан̃н̃асса. имина̄ етесам̣ дхамма̄нам̣ екаккхан̣е паччайабха̄ван̃чева паччайуппаннабха̄ван̃ча дӣпети. оккантиккхан̣ети пан̃чавока̄рабхаве пат̣исандхиккхан̣е. тасмин̃хи кхан̣е на̄марӯпам̣ оккантам̣ вийа паккхандантам̣ вийа паралокато имам̣ локам̣ а̄гантва̄ пависантам̣ вийа уппаджджати, тасма̄ со кхан̣о ‘‘оккантиккхан̣о’’ти вуччати. еттха ча рӯпанти хадайаваттхуматтамева адхиппетам̣. тан̃хи на̄масса, на̄ман̃ча тасса ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сахаджа̄тапаччайат̣т̣хам̣ пхарати. читтачетасика̄ти паваттийам̣ чатта̄ро кхандха̄. сахаджа̄тапаччайена̄ти еттха читтасамут̣т̣ха̄нарӯпа̄ читтачетасика̄нам̣ паччайат̣т̣хам̣ на пхаранти, тасма̄ ‘‘ан̃н̃аман̃н̃а’’нти на вуттам̣. татха̄ упа̄да̄рӯпа̄ бхӯта̄нам̣. рӯпино дхамма̄ арӯпӣнам̣ дхамма̄нанти хадайаваттху чатуннам̣ кхандха̄нам̣. кин̃чи ка̄лети кисмин̃чи ка̄ле. сахаджа̄тапаччайена̄ти пат̣исандхим̣ сандха̄йа вуттам̣. на сахаджа̄тапаччайена̄ти паваттим̣ сандха̄йа вуттам̣.
айам̣ пана ‘чатта̄ро кхандха̄ арӯпино ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сахаджа̄тапаччайена паччайо’ти евам̣ чхахи кот̣т̣ха̄сехи т̣хито. таттха тайо кот̣т̣ха̄са̄ ан̃н̃аман̃н̃авасена вутта̄, тайо на ан̃н̃аман̃н̃авасена. таттха пат̣хамакот̣т̣ха̄се арӯпамева паччайо чева паччайуппаннан̃ча, дутийе рӯпамева, татийе на̄марӯпам̣, чатуттхе паччайо арӯпам̣, паччайуппаннам̣ рӯпам̣; пан̃чаме паччайопи паччайуппаннампи рӯпамева; чхат̣т̣хе паччайо рӯпам̣, паччайуппаннам̣ арӯпанти айам̣ та̄веттха па̄л̣иван̣н̣ана̄.
айам̣ пана сахаджа̄тапаччайо джа̄тивасена кусало акусало випа̄ко кирийам̣ рӯпанти пан̃чадха̄ бхиджджати. таттха кусало бхӯмито чатуббидхо хоти, акусало екавидхова випа̄ко чатуббидхо, кирийасан̇кха̄то тивидхо, рӯпам̣ екавидхам̣ ка̄ма̄вачарамева̄ти евам̣ та̄веттха на̄наппака̄рабхедато вин̃н̃а̄таббо виниччхайо.
евам̣ бхинне панеттха чатубхӯмакампи кусалам̣ пан̃чавока̄рабхаве аттана̄ сампайуттадхамма̄нан̃чева читтасамут̣т̣ха̄нарӯпасса ча сахаджа̄тапаччайо хоти, татха̄ акусалам̣. йам̣ панеттха арӯпе уппаджджати, там̣ арӯпадхамма̄нам̣йева сахаджа̄тапаччайо хоти.
ка̄ма̄вачарарӯпа̄вачаравипа̄кам̣ читтасамут̣т̣ха̄нарӯпасса чева сампайуттадхамма̄нан̃ча сахаджа̄тапаччайо хоти. йам̣ панеттха рӯпам̣ на самут̣т̣ха̄пети, там̣ сампайуттадхамма̄нан̃н̃ева. йам̣ пат̣исандхийам̣ уппаджджати, там̣ кат̣атта̄рӯпа̄нан̃ча̄пи сахаджа̄тапаччайо хоти. арӯпа̄вачаравипа̄кам̣ сампайуттадхамма̄нан̃н̃ева. локуттаравипа̄кам̣ пан̃чавока̄ре сампайуттадхамма̄нан̃чева читтасамут̣т̣ха̄нарӯпа̄нан̃ча, чатувока̄ре арӯпа̄нан̃н̃ева. ка̄ма̄вачараарӯпа̄вачаракирийа̄ пан̃чавока̄ре сампайуттака̄нан̃чева читтасамут̣т̣ха̄нарӯпа̄нан̃ча сахаджа̄тапаччайо хоти, чатувока̄ре арӯпа̄нан̃н̃ева. рӯпа̄вачаракирийа̄ сампайуттадхамма̄нан̃чева читтасамут̣т̣ха̄нарӯпа̄нан̃ча екантена сахаджа̄тапаччайо хоти.
чатусамут̣т̣ха̄никасса рӯпасса каммасамут̣т̣ха̄нарӯпе екам̣ маха̄бхӯтам̣ тин̣н̣ам̣, тӣн̣и екасса, две двиннам̣ маха̄бхӯта̄нам̣, маха̄бхӯта̄ упа̄да̄рӯпасса сахаджа̄тапаччайена паччайо. ка̄ма̄вачарарӯпа̄вачарапат̣исандхиккхан̣е ваттхурӯпам̣ випа̄каккхандха̄нам̣ сахаджа̄тапаччайена паччайо. утучитта̄ха̄расамут̣т̣ха̄несу пана маха̄бхӯта̄ни ан̃н̃аман̃н̃ан̃чева упа̄да̄рӯпасса ча сахаджа̄тапаччайена паччайоти еваметтха паччайуппаннатопи вин̃н̃а̄таббо виниччхайоти.
сахаджа̄тапаччайаниддесаван̣н̣ана̄.
7. ан̃н̃аман̃н̃апаччайаниддесаван̣н̣ана̄
7. ан̃н̃аман̃н̃апаччайаниддесе сахаджа̄тапаччайаниддесасса пурима̄нам̣ тин̣н̣ам̣ кот̣т̣ха̄са̄нам̣ васена па̄л̣и а̄гата̄. тасса̄ таттха вуттасадиса̄ва ван̣н̣ана̄ти пуна на гахита̄. айампи ча ан̃н̃аман̃н̃апаччайо джа̄тивасена кусало акусало випа̄ко кирийам̣ рӯпанти пан̃чадха̄ бхинно. таттха кусало бхӯмито чатуббидхо. саббам̣ пуримасадисамева̄ти еваметтха на̄наппака̄рабхедато вин̃н̃а̄таббо виниччхайо.