1. мӯлайамакам̣
уддесава̄раван̣н̣ана̄
1. мӯлайамакам̣, кхандхайамакам̣, а̄йатанайамакам̣, дха̄туйамакам̣, саччайамакам̣, сан̇кха̄райамакам̣, анусайайамакам̣, читтайамакам̣, дхаммайамакам̣, индрийайамаканти имесам̣ дасаннам̣ йамака̄нам̣ васена идам̣ пакаран̣ам̣ дасавидхена вибхаттанти хи вуттам̣. таттха йесам̣ дасаннам̣ йамака̄нам̣ васена идам̣ пакаран̣ам̣ дасавидхена вибхаттам̣, тесан̃чева имасса ча пакаран̣асса на̄маттхо та̄ва евам̣ ведитаббо – кенат̣т̣хена йамаканти? йугал̣ат̣т̣хена. йугал̣ан̃хи йамаканти вуччати – ‘йамакапа̄т̣иха̄рийам̣, йамакаса̄ла̄’тиа̄дӣсу вийа. ити йугал̣асан̇кха̄та̄нам̣ йамака̄нам̣ васена деситатта̄ имесу дасасу екекам̣ йамакам̣ на̄ма. имесам̣ пана йамака̄нам̣ самӯхабха̄вато саббампетам̣ пакаран̣ам̣ йамаканти ведитаббам̣.
таттха мӯлавасена пуччха̄виссаджджанам̣ катва̄ деситатта̄ дасаннам̣ та̄ва саббапат̣хамам̣ мӯлайамаканти вуттам̣. тасса уддесава̄ро, ниддесава̄роти две ва̄ра̄ хонти. тесу уддит̣т̣ха̄нуккамена ниддиситаббатта̄ уддесава̄ро пат̣хамо. тасса йе кечи кусала̄ дхамма̄, саббе те кусаламӯла̄; йе ва̄ пана кусаламӯла̄, саббе те дхамма̄ кусала̄ти идам̣ йамакам̣ а̄ди. тасса кусала̄кусаламӯласан̇кха̄та̄нам̣ двиннам̣ аттха̄нам̣ васена аттхайамаканти ва̄, тесан̃н̃ева аттха̄нам̣ васена ануломапат̣иломато паваттапа̄л̣идхаммавасена дхаммайамаканти ва̄, ануломапат̣иломато паваттапуччха̄васена пуччха̄йамаканти ва̄ тидха̄ йамакабха̄во ведитаббо. сесесупи есева найо.
ида̄ни имесам̣ йамака̄нам̣ васена десите имасмим̣ мӯлайамаке уддесава̄расса та̄ва найайамакапуччха̄аттхава̄раппабхедавасена па̄л̣иваваттха̄намева евам̣ ведитаббам̣ – кусалаттикама̄тика̄йа хи ‘кусала̄ дхамма̄’ти идам̣ а̄дипадам̣ нисса̄йа мӯланайо, мӯламӯланайо, мӯлаканайо, мӯламӯлаканайоти име чатта̄ро найа̄ хонти. тесам̣ екекасмим̣ найе мӯлайамакам̣, екамӯлайамакам̣, ан̃н̃аман̃н̃амӯлайамаканти тӣн̣и тӣн̣и йамака̄ни. евам̣ чатӯсу найесу два̄даса йамака̄ни, екекасмим̣ йамаке ануломапат̣иломавасена две две пуччха̄ти чатувӣсати пуччха̄, екека̄йа пуччха̄йа саннит̣т̣ха̄насам̣сайавасена две две аттха̄ти ат̣т̣хачатта̄лӣса аттха̄ти.
таттха йе кечи кусала̄ дхамма̄ти кусалесу ‘‘кусала̄ ну кхо, на кусала̄ ну кхо’’ти сандеха̄бха̄вато имасмим̣ паде саннит̣т̣ха̄наттхо ведитаббо. саббе те кусаламӯла̄ти ‘‘саббе те кусала̄ дхамма̄ кусаламӯла̄ ну кхо, нану кхо’’ти евам̣ вимативасена пуччхитатта̄ имасмим̣ паде сам̣сайаттхо ведитаббо. со ча кхо венеййа̄нам̣ сам̣сайат̣т̣ха̄не сам̣сайадӣпанаттхам̣ вутто, татха̄гатасса пана сам̣сайо на̄ма наттхи. ито паресупи пуччха̄падесу есева найо.
йатха̄ ча кусалападам̣ нисса̄йа име чатта̄ро найа̄, екекасмим̣ найе тин̣н̣ам̣ тин̣н̣ам̣ йамака̄нам̣ васена два̄даса йамака̄ни, екекасмим̣ йамаке двиннам̣ двиннам̣ пуччха̄нам̣ васена чатувӣсати пуччха̄; екека̄йа пуччха̄йа двиннам̣ двиннам̣ аттха̄нам̣ васена ат̣т̣хачатта̄лӣса аттха̄ ча хонти. акусалападам̣ нисса̄йапи татхева. абйа̄катападам̣ нисса̄йапи татхева. тӣн̣ипи пада̄ни екато катва̄ ниддит̣т̣хам̣ на̄мападам̣ нисса̄йапи татхева̄ти кусалаттикама̄тика̄йа чатӯсу падесу саббепи сол̣аса найа̄, ат̣т̣хачатта̄лӣса йамака̄ни, чханнавути пуччха̄, двенавутисатам̣ аттха̄ ча уддесавасена вутта̄ти ведитабба̄. етта̄вата̄ мӯлава̄ро на̄ма пат̣хамам̣ уддит̣т̣хо хоти.
тато парам̣ йе кечи кусала̄ дхамма̄, саббе те кусалахетӯтиа̄дайо тассева мӯлава̄расса вевачанавасена нава ва̄ра̄ уддит̣т̣ха̄. ити мӯлава̄ро, хетува̄ро, нида̄нава̄ро, самбхавава̄ро, пабхавава̄ро, самут̣т̣ха̄нава̄ро, а̄ха̄рава̄ро, а̄рамман̣ава̄ро, паччайава̄ро, самудайава̄роти саббепи даса ва̄ра̄ хонти. таттха мӯлава̄ре а̄гатапариччхеденева сесесупи найа̄дайо ведитабба̄ти саббесупи дасасу ва̄ресу сат̣т̣хисатанайа̄, асӣтиадхика̄ни чатта̄ри йамакасата̄ни, сат̣т̣хиадхика̄ни навапуччха̄сата̄ни, вӣса̄дхика̄ни екӯнавӣсати аттхасата̄ни ча уддит̣т̣ха̄нӣти ведитабба̄ни. евам̣ та̄ва уддесава̄ре найайамакапуччха̄аттхава̄раппабхедавасена па̄л̣иваваттха̄намева ведитаббам̣.
мӯлам̣ хету нида̄нан̃ча̄ти га̄тха̄ дасаннампи ва̄ра̄нам̣ удда̄нага̄тха̄ на̄ма. таттха мӯла̄дӣни сабба̄нипи ка̄ран̣авевачана̄нева. ка̄ран̣ан̃хи патит̣т̣ха̄нат̣т̣хена мӯлам̣. аттано пхаланиппха̄данаттхам̣ хиноти паваттатӣти хету. ‘ханда, нам̣ ган̣ха̄тха̄’ти дассентам̣ вийа аттано пхалам̣ нидетӣти нида̄нам̣. етасма̄ пхалам̣ самбхотӣти самбхаво. пабхаватӣти пабхаво. самут̣т̣ха̄ти еттха пхалам̣, етена ва̄ самут̣т̣ха̄тӣти самут̣т̣ха̄нам̣. аттано пхалам̣ а̄харатӣти а̄ха̄ро. аппат̣иккхипитаббена аттано пхалена а̄ламбийатӣти а̄ламбан̣ам̣. етам̣ пат̣ичча аппат̣иккхипитва̄ пхалам̣ ети паваттатӣти паччайо. етасма̄ пхалам̣ самудетӣти самудайо. еваметесам̣ пада̄нам̣ вачанаттхо ведитаббо.
уддесава̄раван̣н̣ана̄.
ниддесава̄раван̣н̣ана̄
50. ида̄ни йекечи кусала̄ дхамма̄тиа̄дина̄ найена ниддесава̄ро а̄раддхо. таттха йе кечӣти анавасесавачанам̣. кусала̄ дхамма̄ти кусалаттикасса падабха̄джане вутталаккхан̣а̄ анаваджджасукхавипа̄ка̄ кусаласабха̄ва̄. саббе те кусаламӯла̄ти ким̣ те саббейева кусаламӯла̄ти пуччхати. тӣн̣ева кусаламӯла̄нӣти на те саббе кусаламӯла̄ни, алобха̄дӣни пана тӣн̣и ева кусаламӯла̄нӣти аттхо. авасеса̄ кусала̄ дхамма̄ на кусаламӯла̄ти авасеса̄ пхасса̄дайо кусала̄ дхамма̄ кусаламӯла̄ни на̄ма на хонти. атха ва̄ авасеса̄ пхасса̄дайо кусала̄ дхамма̄йева на̄ма, на кусаламӯла̄нӣтипи аттхо. йе ва̄ пана кусаламӯла̄ти йе ва̄ пана пат̣хамапуччха̄йа дутийападена кусаламӯла̄ти тайо алобха̄дайо гахита̄. саббе те дхамма̄ кусала̄ти ким̣ те саббе тайопи дхамма̄ кусала̄ти пуччхати. а̄манта̄ти саббесампи кусаламӯла̄нам̣ кусалабха̄вам̣ сампат̣иччханто а̄ха. айам̣ та̄ва мӯланайе мӯлайамакасса аттхо. имина̄ упа̄йена саббапуччха̄су виссаджджананайо ведитаббо. йам̣ пана йаттха висесаматтам̣ аттхи, тадева ван̣н̣айисса̄ма.
51. екамӯлайамаке та̄ва саббе те кусаламӯлена екамӯла̄ти ган̣анат̣т̣хена екамӯлакам̣ аггахетва̄ сама̄нат̣т̣хена гахетабба̄. айан̃хеттха аттхо – саббе те кусаламӯлена сама̄намӯла̄. йам̣ пхассасса мӯлам̣, тадева ведана̄дӣнанти. атха несам̣ татха̄бха̄вам̣ сампат̣иччханто а̄манта̄ти а̄ха. кусаласамут̣т̣ха̄нанти кусалачиттасамут̣т̣ха̄нарӯпам̣ дасситам̣. екамӯланти алобха̄дина̄ кусаламӯлена сама̄намӯлам̣. йатхева хи пхасса̄дӣнам̣ алобха̄дайо хетупаччайатта̄ мӯлам̣, татха̄ там̣ самут̣т̣ха̄нарӯпасса̄пи, кусалалаккхан̣а̄бха̄вена пана там̣ на кусалам̣.
52. ан̃н̃аман̃н̃айамаке ‘йекечи кусала̄’ти апуччхитва̄ йекечи кусаламӯлена екамӯла̄ти пуччха̄ ката̄. касма̄? имина̄пи бйан̃джанена тассеваттхасса самбхавато. кусаламӯла̄нӣти идам̣ пуримасса висесанам̣. ‘мӯла̄ни йа̄ни екато уппаджджантӣ’ти хи вуттам̣, та̄ни пана кусаламӯла̄нипи хонти акусалаабйа̄катамӯла̄нипи, идха кусаламӯла̄нӣти висесадассанаттхамидам̣ вуттам̣. ан̃н̃аман̃н̃амӯла̄ни ча̄ти ан̃н̃аман̃н̃ам̣ хетупаччайена паччайа̄ хонтӣти аттхо. тассева пат̣иломапуччха̄йа ‘саббе те дхамма̄ кусаламӯлена екамӯла̄’ти аватва̄ саббе те дхамма̄ кусала̄ти вуттам̣. касма̄? аттхависеса̄бха̄вато. кусаламӯлена екамӯла̄ти хи пуччха̄йа ката̄йа ‘мӯла̄ни йа̄ни екато уппаджджантӣ’ти хет̣т̣ха̄ вуттанайенева виссаджджанам̣ ка̄таббам̣ бхавеййа, еван̃ча сати аттхависеса̄бха̄во хоти. тасма̄ татха̄ акатва̄ евам̣ пуччха̄ ката̄. имина̄ упа̄йена мӯламӯланайа̄дӣсупи ан̃н̃аман̃н̃амӯлайамаке пуччха̄висесо ведитаббо.
53-55. мӯламӯланайе саббе те кусаламӯламӯла̄ти саббе те кусаламӯласан̇кха̄та̄ мӯла̄ти пуччхати. екамӯламӯла̄ти сама̄нат̣т̣хена екамева мӯламӯлам̣ етесанти екамӯламӯла̄. ан̃н̃аман̃н̃амӯламӯла̄ти ан̃н̃аман̃н̃асса мӯлам̣ ан̃н̃аман̃н̃амӯлам̣, ан̃н̃аман̃н̃амӯлам̣ хетупаччайат̣т̣хена мӯлам̣ етесанти ан̃н̃аман̃н̃амӯламӯла̄.
56. мӯлаканайе кусаламӯлака̄ти хетупаччайат̣т̣хена кусалам̣ мӯлам̣ етесанти кусаламӯлака̄.
57-61. мӯламӯлаканайе кусаламӯламӯлака̄ти кусала̄нам̣ мӯлам̣ кусаламӯлам̣. хетупаччайат̣т̣хенева кусаламӯлам̣ мӯлам̣ етесанти кусаламӯламӯлака̄ти. айам̣ та̄ва кусалападам̣ нисса̄йа найайамакапуччха̄су висесаттхо.
62-73. акусалапада̄дӣсупи есева найо. айам̣ пана висесо, ахетукам̣ акусаланти вичикиччха̄йа чева уддхаччена ча сампайуттам̣ мохам̣ сандха̄йа вуттам̣.
74-85. ахетукам̣ абйа̄катанти ат̣т̣ха̄раса читтуппа̄да̄ рӯпам̣, нибба̄нан̃ча. абйа̄катамӯлена на екамӯланти идха пана т̣хапетва̄ сахетукаабйа̄катасамут̣т̣ха̄нам̣ рӯпам̣, сесам̣ лаббхати. сахетукаабйа̄катасамут̣т̣ха̄нам̣ рӯпам̣ абйа̄катамӯлена екамӯлам̣ хоти, там̣ аббоха̄рикам̣ катва̄ екато лаббхама̄накавасенева четам̣ виссаджджанам̣ катам̣.
86-97. на̄ма̄ дхамма̄ти на̄масан̇кха̄та̄ дхамма̄. те аттхато чатта̄ро арӯпино кхандха̄, нибба̄нан̃ча. навева на̄мамӯла̄нӣти кусала̄кусалаабйа̄катамӯлавасена нава мӯла̄ни. ахетукам̣ на̄мам̣ на̄мамӯлена на екамӯланти ахетукам̣ саббампи ат̣т̣ха̄раса читтуппа̄давичикиччхуддхаччасампайуттамоханибба̄насан̇кха̄там̣ на̄мам̣ на̄мамӯлена на екамӯлам̣. на хи там̣ тена саддхим̣ уппаджджати. сахетукам̣ на̄мам̣ на̄мамӯлена̄ти падепи сахетукам̣ на̄мам̣ на̄мамӯлена̄ти аттхо. сесам̣ саббаттха утта̄наттхамева̄ти.
мӯлава̄раван̣н̣ана̄.
98-99. хетува̄ра̄дӣсупи имина̄вупа̄йена аттхо ведитаббо. мӯлам̣ хету нида̄нан̃ча̄тига̄тха̄ йатха̄ниддит̣т̣ха̄нам̣ дасаннампи ва̄ра̄нам̣ пуна удда̄навасенева вутта̄ти.
мӯлайамакаван̣н̣ана̄.