1. ануломапаччанӣкаван̣н̣ана̄

1. таттха пуггало упалаббхати саччикат̣т̣хапараматтхена̄ти айам̣ пуччха̄. а̄манта̄ти айам̣ пат̣иджа̄нана̄. касса пана̄йам̣ пуччха̄, касса пат̣иджа̄нана̄ти? асукасса̄ти на ваттабба̄. бхагавата̄ хи имасмим̣ пакаран̣е на̄наппака̄ра̄нам̣ ладдхӣнам̣ висодханаттхам̣ тантивасена ма̄тика̄ т̣хапита̄. са̄ тхерена саттха̄ра̄ диннанайе т̣хатва̄ тантивасена вибхатта̄. на хи тхеро йаттака̄ еттха ва̄дамагга̄ дассита̄, таттакехи ва̄дӣхи саддхим̣ ва̄дена вигга̄хикакатхам̣ катхеси. евам̣ сантепи пана та̄сам̣ та̄сам̣ катха̄нам̣ аттхасса сукха̄вадха̄ран̣аттхам̣ сакава̄дӣпуччха̄, парава̄дӣпуччха̄, сакава̄дӣпат̣ин̃н̃а̄, парава̄дӣпат̣ин̃н̃а̄ти евам̣ вибха̄гам̣ дассетва̄ва аттхаван̣н̣анам̣ карисса̄ма.

пуггало упалаббхати саччикат̣т̣хапараматтхена̄ти хи айам̣ сакава̄дӣпуччха̄. та̄йа ‘‘йе аттхи пуггалоти евам̣ладдхика̄ пуггалава̄дино, те евам̣ пуччхитабба̄’’ти дӣпети. ке пана пуггалава̄диноти? са̄сане ваджджипуттака̄ чева самитийа̄ ча бахиддха̄ ча бахӯ ан̃н̃атиттхийа̄. таттха пуггалоти атта̄, сатто джӣво. упалаббхатӣти пан̃н̃а̄йа упагантва̄ лаббхати, н̃а̄йатӣти аттхо. саччикат̣т̣хапараматтхена̄ти еттха саччикат̣т̣хоти ма̄йа̄марӣчиа̄дайо вийа абхӯта̄ка̄рена аггахетаббо бхӯтат̣т̣хо. параматтхоти ануссава̄дивасена аггахетаббо уттаматтхо. убхайена̄пи йо парато ‘‘пуггало упалаббхати саччикат̣т̣хапараматтхена, рӯпан̃ча упалаббхатӣ’’тиа̄дина̄ кхандха̄йатанадха̄туиндрийавасена саттапан̃н̃а̄савидхо дхаммаппабхедо дассито. йатха̄ со бхӯтена сабха̄ват̣т̣хена упалаббхати, евам̣ тава пуггало упалаббхатӣти пуччхати. парава̄дӣ а̄манта̄ти пат̣иджа̄на̄ти. пат̣иджа̄нанан̃хи каттхачи ‘‘а̄ма, бханте’’ти а̄гаччхати, каттхачи ‘‘а̄мо’’ти пат̣иджа̄нанам̣ а̄гаччхати. идха пана ‘‘а̄манта̄’’ти а̄гатам̣. татра̄йам̣ адхиппа̄йо – со хи йам̣ там̣ парато вуттам̣ бхагавата̄ – ‘‘аттхи пуггало аттахита̄йа пат̣ипанно’’ти суттам̣ а̄гатам̣, там̣ гахетва̄ йасма̄ пана бхагава̄ саччава̄дӣ на висам̣ва̄данапуреккха̄ро ва̄чам̣ бха̄сати, на̄пи ануссава̄дивасена дхаммам̣ десети, садевакам̣ пана локам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ паведети, тасма̄ йо тена вутто ‘‘аттхи пуггало аттахита̄йа пат̣ипанно’’ти, со саччикат̣т̣хапараматтхенева аттхӣти ладдхим̣ гахетва̄ ‘‘а̄манта̄’’ти пат̣иджа̄на̄ти.

атхасса та̄дисасса лесавачанасса чхалава̄дасса ока̄сам̣ ададама̄но сакава̄дӣ йо саччикат̣т̣хотиа̄дима̄ха. татра̄йам̣ адхиппа̄йо – йва̄йам̣ парато ‘‘саппаччайо аппаччайо, сан̇кхато асан̇кхато, сассато, асассато санимитто анимитто’’ти евам̣ паридӣпито рӯпа̄дисаттапан̃н̃а̄савидхо дхаммаппабхедо а̄гато; на саммутисаччавасена, на̄пи ануссава̄дивасена гахетаббо. аттано пана бхӯтата̄йа ева саччикат̣т̣хо, аттапаччаккхата̄йа ча параматтхо. там̣ сандха̄йа̄ха – ‘‘йо саччикат̣т̣хо параматтхо, тато со пуггало упалаббхати саччикат̣т̣хапараматтхена̄’’ти.

татоти каран̣авачанаметам̣, тасма̄ тена саччикат̣т̣хапараматтхена со пуггало упалаббхатӣти айаметтха аттхо. идам̣ вуттам̣ хоти – руппана̄дибхедена ва̄ саппаччайа̄дибхедена ва̄ а̄ка̄рена йо саччикат̣т̣хапараматтхо упалаббхати, ким̣ те пуггалопи тена̄ка̄рена упалаббхатӣти? на хевам̣ ваттаббети аваджа̄нана̄ парава̄дисса. со хи татха̄рӯпам̣ пуггалам̣ аниччханто аваджа̄на̄ти. татра̄йам̣ падаччхедо – ‘на хи евам̣ ваттаббе’ти, на хи евантипи ват̣т̣ати. двиннампи евам̣ на ваттабботи аттхо.

а̄джа̄на̄хи ниггаханти сакава̄дивачанам̣. йасма̄ те пурима̄йа ваттаббапат̣ин̃н̃а̄йа паччхима̄ наваттаббапат̣ин̃н̃а̄, паччхима̄йа ча пурима̄ на сандхийати, тасма̄пи ниггахам̣ патто. там̣ ниггахам̣ досам̣ апара̄дхам̣ сампат̣иччха̄хӣти аттхо. евам̣ ниггахам̣ а̄джа̄на̄петва̄ ида̄ни там̣ т̣хапана̄йа чева ануломапат̣иломато па̄пана̄ропана̄нан̃ча васена па̄кат̣ам̣ каронто хан̃чи пуггалотиа̄дима̄ха. таттха хан̃чи пуггало упалаббхатӣти йади пуггало упалаббхати, саче пуггало упалаббхати саччикат̣т̣хапараматтхена̄ти аттхо. айам̣ та̄ва парава̄дӣпаккхасса т̣хапанато ниггахапа̄пана̄ропана̄нам̣ лаккхан̣абхӯта̄ ануломат̣хапана̄ на̄ма. тена вата ретиа̄ди ануломапаккхе ниггахасса па̄питатта̄ ануломапа̄пана̄ на̄ма. таттха тена̄ти ка̄ран̣авачанам̣. вата̄ти окаппанавачанам̣. рети а̄мантанавачанам̣. идам̣ вуттам̣ хоти – тена, ре ваттаббе вата, ре хамбхо, бхадрамукха, тена ка̄ран̣ена ваттаббойева̄ти. йам̣ таттха вадесӣтиа̄ди ануломапаккхе ниггахасса а̄ропитатта̄ ануломаропана̄ на̄ма. йам̣ тасса парийоса̄не миччха̄типадам̣ тасса пурато идам̣ те’ти а̄харитаббам̣. идам̣ те миччха̄ти айан̃хеттха аттхо. парато ча па̄л̣ийам̣ етам̣ а̄гатамева.

но че пана ваттаббетиа̄ди ‘‘на хевам̣ ваттаббе’’ти пат̣иккхиттапаккхасса т̣хапитатта̄ пат̣иломато ниггахапа̄пана̄ропана̄нам̣ лаккхан̣абхӯта̄ пат̣иломат̣хапана̄ на̄ма. но ча вата ретиа̄ди пат̣иломапаккхе ниггахасса па̄питатта̄ пат̣иломапа̄пана̄ на̄ма. пуна йам̣ таттха вадесӣтиа̄ди пат̣иломапаккхе ниггахасса а̄ропитатта̄ пат̣иломаропана̄ на̄ма. идха̄пи парийоса̄не миччха̄типадасса пурато идам̣ тети а̄харитаббамева. паратопи еварӯпесу т̣ха̄несу есева найо.

татра̄йам̣ а̄дито пат̣т̣ха̄йа сан̇кхепаттхо – йади пуггало упалаббхати саччикат̣т̣хапараматтхена, тена вата бхо со упалаббхатӣти ваттаббо. йам̣ пана таттха вадеси ‘‘ваттаббо кхо пуримапан̃хе ‘саччикат̣т̣хапараматтхена упалаббхатӣ’ти, но ча ваттаббо дутийапан̃хе ‘тато со пуггало упалаббхатӣ’’’ти, идам̣ те миччха̄ти евам̣ та̄ва ануломато т̣хапана̄па̄пана̄ропана̄ хонти. атха на ваттаббо дутийапан̃хе ‘‘тато со упалаббхатӣ’’ти, пуримапан̃хепи на ваттаббова. йам̣ панеттха вадеси ‘‘ваттаббо кхо пуримапан̃хе ‘саччикат̣т̣хапараматтхена упалаббхатӣ’ти, но ча ваттаббо дутийапан̃хе ‘тато со пуггало упалаббхатӣ’’’ти, идам̣ те миччха̄ти евам̣ пат̣иломато т̣хапана̄па̄пана̄ропана̄ хонти. еваметам̣ ниггахасса ча ануломапат̣иломато чатуннам̣ па̄пана̄ропана̄нан̃ча вуттатта̄ упалаббхатӣтиа̄дикам̣ ануломапан̃чакам̣ на̄ма. еттха ча кин̃ча̄пи ануломато па̄пана̄ропана̄хи еко, пат̣иломато па̄пана̄ропана̄хи екоти две ниггаха̄ ката̄. ‘а̄джа̄на̄хи ниггаха’нти етассева панеттха пуггало упалаббхатӣти пат̣хамам̣ ва̄дам̣ нисса̄йа пат̣хамасса ниггахасса двӣха̄ка̄рехи а̄ропитатта̄ екова̄йам̣ ниггахоти пат̣хамо ниггахо.

2. ида̄ни паччанӣканайо хоти. таттха пуччха̄ парава̄дисса. со хи ‘‘аттхи пуггало аттахита̄йа пат̣ипанно’’ти гахитатта̄ ‘‘нупалаббхатӣ’’ти асампат̣иччханто евам̣ пуччхати. сакава̄дӣ йатха̄ рӯпа̄дидхамма̄ упалаббханти, евам̣ анупалаббханӣйато а̄манта̄ти пат̣иджа̄на̄ти. пуна итаро аттана̄ адхиппетам̣ саччикат̣т̣хам̣йева сандха̄йа йо саччикат̣т̣хотиа̄дима̄ха. саммутисаччапараматтхасачча̄ни ва̄ екато катва̄пи евама̄ха. сакава̄дӣ ‘пуггало’ти упа̄да̄пан̃н̃аттисаббха̄ватопи двиннам̣ сачча̄нам̣ екато катва̄ пуччхитатта̄пи на хеванти пат̣иккхипати.

ида̄ни кин̃ча̄пи тена пат̣хамам̣ параматтхасаччавасена нупалаббханӣйата̄ сампат̣иччхита̄, паччха̄ саммутисаччавасена вомиссакавасена ва̄ пат̣иккхитта̄. парава̄дӣ пана ‘нупалаббхатӣ’ти вачанаса̄ман̃н̃аматтам̣ чхалава̄дам̣ нисса̄йа йам̣ тайа̄ пат̣хамам̣ пат̣ин̃н̃а̄там̣, там̣ паччха̄ пат̣иккхиттанти бхан̣д̣анасса пат̣ибхан̣д̣анам̣ вийа аттано катасса ниггахакаммасса пат̣икаммам̣ каронто а̄джа̄на̄хи пат̣икамманти а̄ха. ида̄ни йатха̄сса ануломапан̃чаке сакава̄дина̄ ва̄дат̣т̣хапанам̣ катва̄ ануломапат̣иломато па̄пана̄ропана̄хи ниггахо па̄кат̣о като, евам̣ пат̣икаммам̣ па̄кат̣ам̣ каронто хан̃чи пуггалотиа̄дима̄ха. там̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайенева аттхато ведитаббам̣. йасма̄ панеттха т̣хапана̄ на̄ма парава̄дӣпаккхасса т̣хапанато ‘‘айам̣ тава досо’’ти дассетум̣ т̣хапанаматтамева хоти, на ниггахасса ва̄ пат̣икаммасса ва̄ па̄кат̣абха̄вакаран̣ам̣, па̄пана̄ропана̄хи панасса па̄кат̣акаран̣ам̣ хоти. тасма̄ идам̣ ануломапат̣иломато па̄пана̄ропана̄нам̣ васена чатӯха̄ка̄рехи. пат̣икаммасса кататта̄ пат̣икаммачатуккам̣ на̄ма̄ти екам̣ чатуккам̣ ведитаббам̣.

3. евам̣ пат̣икаммам̣ катва̄ ида̄ни йва̄сса ануломапан̃чаке сакава̄дина̄ ниггахо като, тасса тамева чхалава̄дам̣ нисса̄йа дуккат̣абха̄вам̣ дассенто тван̃че пана ман̃н̃асӣтиа̄дима̄ха. таттха твам̣ че пана ман̃н̃асӣти йади твам̣ ман̃н̃аси. ваттаббе кхоти идам̣ паччанӣке а̄манта̄ти пат̣ин̃н̃ам̣ сандха̄йа вуттам̣. но ча ваттаббети идам̣ пана на хева̄ти аваджа̄нанам̣ сандха̄йа вуттам̣. тена тава таттха̄ти тена ка̄ран̣ена твам̣йева тасмим̣ нупалаббхатӣти паккхе – ‘‘хевам̣ пат̣иджа̄нантанти а̄манта̄’’ти евам̣ пат̣иджа̄нанто. хевам̣ ниггахетаббети пуна на хева̄ти аваджа̄нанто евам̣ ниггахетаббо. атха там̣ нигган̣ха̄ма̄ти атхевам̣ ниггаха̄рахам̣ там̣ нигган̣ха̄ма. суниггахито ча хосӣти сакена матена ниггахитатта̄ суниггахито ча бхаваси.

евамасса ниггахетаббабха̄вам̣ дассетва̄ ида̄ни там̣ нигган̣ханто хан̃чӣтиа̄дима̄ха. таттха т̣хапана̄па̄пана̄ропана̄ хет̣т̣ха̄ вуттанайенева ведитабба̄. парийоса̄не пана идам̣ те миччха̄ти идам̣ тава вачанам̣ миччха̄ хотӣти аттхо. идам̣ чхалава̄дена чатӯхи а̄ка̄рехи ниггахасса кататта̄ ниггахачатуккам̣ на̄ма.

4. евам̣ ниггахам̣ катва̄пи ида̄ни ‘‘йади айам̣ майа̄ тава матена като ниггахо дунниггахо, йо мама тайа̄ хет̣т̣ха̄ ануломапан̃чаке като ниггахо, сопи дунниггахо’’ти дассенто есе че дунниггахитетиа̄дима̄ха. таттха есе че дунниггахитети есо че тава ва̄до майа̄ дунниггахито. атха ва̄ есо че тава майа̄ като ниггахо дунниггахо. хевамевам̣ таттха даккха̄ти таттха̄пи тайа̄ мама хет̣т̣ха̄ кате ниггахе евамевам̣ пасса. ида̄ни йва̄сса хет̣т̣ха̄ сакава̄дина̄ ниггахо като, там̣ ‘‘ваттаббе кхо’’тиа̄дивачанена дассетва̄ пуна там̣ ниггахам̣ аниггахабха̄вам̣ упаненто но ча майам̣ тайа̄тиа̄дима̄ха. таттха но ча майам̣ тайа̄ таттха хета̄йа пат̣ин̃н̃а̄йа̄тиа̄дӣсу айаматтхо – йасма̄ со тайа̄ мама като ниггахо дунниггахо, тасма̄ майам̣ тайа̄ таттха ануломапан̃чаке а̄манта̄ти ета̄йа пат̣ин̃н̃а̄йа евам̣ пат̣иджа̄нанта̄ пуна на хева̄ти пат̣иккхепе катепи ‘‘а̄джа̄на̄хи ниггаха’’нти евам̣ на ниггахетаббойева. евам̣ аниггахетаббампи мам̣ нигган̣ха̄си, ӣдисена пана ниггахена дунниггахита̄ майам̣ хома.

ида̄ни йам̣ ниггахам̣ сандха̄йа ‘‘дунниггахита̄ ча хома̄’’ти авоча, там̣ дассетум̣ хан̃чи пуггало…пе… идам̣ те миччха̄тиа̄ха. евамидам̣ ануломапат̣иломато чатӯхи па̄пана̄ропана̄хи ниггахасса упанӣтатта̄ упанайаначатуккам̣ на̄ма хоти.

5. ида̄ни ‘‘на хевам̣ ниггахетаббе’’тиа̄дикам̣ ниггаманачатуккам̣ на̄ма хоти. таттха на хевам̣ ниггахетаббети йатха̄хам̣ тайа̄ ниггахито, на хи евам̣ ниггахетаббо. етасса хи ниггахасса дунниггахабха̄во майа̄ са̄дхито. тена хӣти тена ка̄ран̣ена, йасма̄ еса ниггахо дунниггахо, тасма̄ йам̣ мам̣ нигган̣ха̄си хан̃чи пуггало…пе… идам̣ те миччха̄ти, идам̣ нигган̣ханам̣ тава миччха̄ти аттхо. тена хи йе кате ниггахети йена ка̄ран̣ена идам̣ миччха̄, тена ка̄ран̣ена йо тайа̄ ниггахо като, со дуккат̣о. йам̣ майа̄ пат̣икаммам̣ катам̣, тадева сукатам̣. йа̄пи чеса̄ пат̣икаммачатукка̄дивасена катха̄маггасампат̣ипа̄дана̄ ката̄, са̄пи суката̄. еваметам̣ пуггало упалаббхатӣтиа̄дикасса ануломапан̃чакасса нупалаббхатӣтиа̄дика̄нам̣ пат̣икамманиггахопанайананиггаманачатукка̄нам̣ васена ануломапаччанӣкапан̃чакам̣ на̄ма ниддит̣т̣ханти ведитаббам̣. етта̄вата̄ сакава̄дино пуббапаккхе сати парава̄дино вачанаса̄ман̃н̃аматтена чхалава̄дена джайо хоти.