19. екӯнавӣсатимавагго
1. килесападжаханакатха̄ван̣н̣ана̄
828-831. ида̄ни килесападжаханакатха̄ на̄ма хоти. таттха ‘‘йасма̄ килесапаха̄нам̣ на̄ма аттхи, пахӣнакилесасса ча атӣта̄пи килеса̄ пахӣна̄ва хонти, ана̄гата̄пи, паччуппанна̄пи, тасма̄ атӣтепи килесе паджахати, ана̄гатепи, паччуппаннепӣ’’ти йесам̣ ладдхи, сеййатха̄пи екачча̄нам̣ уттара̄патхака̄нам̣; те сандха̄йа атӣтетиа̄дипуччха̄ сакава̄дисса, пат̣ин̃н̃а̄ итарасса. сесам̣ йатха̄па̄л̣имева ниййа̄ти. наттхи килесе джахатӣти имасмим̣ пана парава̄дисса пан̃хе йасма̄ качаварам̣ паджахантасса качаваре чхад̣д̣анава̄йа̄мо вийа килесе паджахантасса на атӣта̄дибхедесу килесесу ва̄йа̄мо аттхи, нибба̄на̄рамман̣е пана арийамагге паваттите килеса̄ ануппанна̄йева нуппаджджантӣти пахӣна̄ на̄ма хонти, тасма̄ на хеванти пат̣иккхипати. тена хи атӣте килесе паджахатӣтиа̄ди пана йасма̄ ‘‘наттхи килесападжахана̄’’ти на ваттаббам̣, тасма̄ атӣта̄дибхеде паджахатӣти чхалена вуттам̣.
килесападжаханакатха̄ван̣н̣ана̄.
2. сун̃н̃атакатха̄ван̣н̣ана̄
832. ида̄ни сун̃н̃атакатха̄ на̄ма хоти. таттха сун̃н̃ата̄ти две сун̃н̃ата̄ кхандха̄нан̃ча анатталаккхан̣ам̣ нибба̄нан̃ча. тесу анатталаккхан̣ам̣ та̄ва екаччам̣ екена парийа̄йена сийа̄ сан̇кха̄раккхандхапарийа̄паннам̣, нибба̄нам̣, апарийа̄паннамева. имам̣ пана вибха̄гам̣ аггахетва̄ ‘‘сун̃н̃ата̄ сан̇кха̄раккхандхапарийа̄панна̄’’ти йесам̣ ладдхи, сеййатха̄пи андхака̄нам̣, те сандха̄йа пуччха̄ сакава̄дисса, пат̣ин̃н̃а̄ итарасса. анимиттанти саббанимиттарахитам̣ нибба̄нам̣. ‘‘аппан̣ихито’’типи тассева на̄мам̣. касма̄ панетам̣ а̄бхатанти? авибхаджджава̄дӣва̄де доса̄ропанаттхам̣. йасса хи авибхаджитва̄ ‘‘екадесенева сун̃н̃ата̄ сан̇кха̄раккхандхапарийа̄панна̄’’ти ладдхи, тасса нибба̄нампи сан̇кха̄раккхандхапарийа̄паннанти а̄паджджати. имасса досасса̄ропанаттхам̣ ‘‘анимиттам̣ аппан̣ихита’’нти а̄бхатам̣. итаро тасса парийа̄паннабха̄вам̣ аниччханто пат̣иккхипати. сан̇кха̄раккхандхо на аниччотиа̄ди нибба̄насан̇кха̄та̄йа сун̃н̃ата̄йа аниччабха̄ва̄паттидосадассанаттхам̣ вуттам̣.
833. сан̇кха̄раккхандхасса сун̃н̃ата̄ти ‘‘йади ан̃н̃асса кхандхасса сун̃н̃ата̄ ан̃н̃аккхандхапарийа̄панна̄, сан̇кха̄раккхандхасун̃н̃ата̄йапи сесаккхандхапарийа̄панна̄йа бхавитабба’’нти чоданаттхам̣ вуттам̣. сан̇кха̄раккхандхасса сун̃н̃ата̄ на ваттабба̄тиа̄ди ‘‘йади сан̇кха̄раккхандхасун̃н̃ата̄ сесаккхандхапарийа̄панна̄ на хоти, сесаккхандхасун̃н̃ата̄пи сан̇кха̄раккхандхапарийа̄панна̄ на хотӣ’’ти пат̣иломадассанаттхам̣ вуттам̣.
834. сун̃н̃амидам̣, бхиккхаве, сан̇кха̄ра̄ти суттам̣ парасамайато а̄бхатам̣. таттха сан̇кха̄ра̄ти ‘‘саббе сан̇кха̄ра̄ аничча̄’’ти а̄гатат̣т̣ха̄не вийа пан̃чаккхандха̄, те ча аттаттанийасун̃н̃атта̄ сун̃н̃ата̄ти са̄сана̄вачарам̣ хоти, на вируджджхати, тасма̄ анун̃н̃а̄там̣. йасма̄ панетам̣ на сун̃н̃ата̄йа сан̇кха̄раккхандхапарийа̄паннабха̄вам̣ дӣпети, тасма̄ аса̄дхаканти.
сун̃н̃атакатха̄ван̣н̣ана̄.
3. са̄ман̃н̃апхалакатха̄ван̣н̣ана̄
835-836. ида̄ни са̄ман̃н̃апхалакатха̄ на̄ма хоти. таттха маггавӣтхийампи пхаласама̄паттивӣтхийампи арийамаггасса випа̄качиттам̣ са̄ман̃н̃апхалам̣ на̄ма̄ти сакасамайе саннит̣т̣ха̄нам̣. йесам̣ пана татха̄ аггахетва̄ ‘‘килесапаха̄нан̃чева пхалуппатти ча са̄ман̃н̃апхалам̣, тасма̄ асан̇кхата’’нти ладдхи, сеййатха̄пи пуббаселийа̄нам̣; те сандха̄йа пуччха̄ сакава̄дисса, пат̣ин̃н̃а̄ итарасса. сесаметтха хет̣т̣ха̄ вуттанайатта̄ йатха̄ па̄л̣имева ниййа̄тӣти.
са̄ман̃н̃апхалакатха̄ван̣н̣ана̄.
4. паттикатха̄ван̣н̣ана̄
837-840. ида̄ни паттикатха̄ на̄ма хоти. таттха ‘‘йам̣ йам̣ пат̣илаббхати, тасса тасса пат̣ила̄бхо патти на̄ма. са̄ ча асан̇кхата̄’’ти йесам̣ ладдхи, сеййатха̄пи пуббаселийа̄нан̃н̃ева; те сандха̄йа пуччха̄ сакава̄дисса, пат̣ин̃н̃а̄ итарасса. сесамидха̄пи хет̣т̣ха̄ вуттанайатта̄ йатха̄па̄л̣имева ниййа̄тӣти. на ваттаббантиа̄ди йа̄йа ладдхийа̄ патти асан̇кхата̄ти ман̃н̃ати, там̣ пака̄сетум̣ вуттам̣. таттха сакава̄дӣ ‘‘на хевам̣ ваттаббе’’ти пат̣иккхипанто кевалам̣ паттийа̄ рӯпа̄дибха̄вам̣ на сампат̣иччхати. на хи патти на̄ма кочи дхаммо аттхи, на пана асан̇кхатабха̄вам̣ ануджа̄на̄ти. итаро пана пат̣иккхепаматтенева асан̇кхата̄ти ладдхим̣ патит̣т̣хапети, са̄ айонисо патит̣т̣ха̄питатта̄ аппатит̣т̣хита̄йева̄ти.
паттикатха̄ван̣н̣ана̄.
5. татхата̄катха̄ван̣н̣ана̄
841-843. ида̄ни татхата̄катха̄ на̄ма хоти. таттха йесам̣ ‘‘рӯпа̄дӣнам̣ саббадхамма̄нам̣ рӯпа̄дисабха̄вата̄сан̇кха̄та̄ татхата̄ на̄ма аттхи, са̄ ча сан̇кхатесу рӯпа̄дӣсу апарийа̄паннатта̄ асан̇кхата̄’’ти ладдхи, сеййатха̄пи екачча̄нам̣ уттара̄патхака̄нам̣, те сандха̄йа пуччха̄ сакава̄дисса, пат̣ин̃н̃а̄ итарасса. сесамидха̄пи хет̣т̣ха̄ вуттанайатта̄ па̄кат̣амева̄ти.
татхата̄катха̄ван̣н̣ана̄.
6. кусалакатха̄ван̣н̣ана̄
844-846. ида̄ни кусалакатха̄ на̄ма хоти. таттха анаваджджампи кусалам̣ ит̣т̣хапа̄кампи. анаваджджам̣ на̄ма килесавиппайуттам̣. айам̣ найо т̣хапетва̄ акусалам̣ саббадхамме бхаджати. ит̣т̣хавипа̄кам̣ на̄ма а̄йатим̣ упапаттипаваттесу ит̣т̣хапхаланиппха̄дакам̣ пун̃н̃ам̣. айам̣ найо кусалаттике а̄дипадамева бхаджати. йесам̣ пана имам̣ вибха̄гам̣ аггахетва̄ анаваджджабха̄ваматтенева нибба̄нам̣ кусаланти ладдхи, сеййатха̄пи андхака̄нам̣, тесам̣ ит̣т̣хавипа̄кат̣т̣хена нибба̄насса кусалата̄бха̄вам̣ дӣпетум̣ пуччха̄ сакава̄дисса, аттано ладдхивасена пат̣ин̃н̃а̄ итарасса. сесамидха̄пи хет̣т̣ха̄ вуттанайатта̄ утта̄наттхамева̄ти.
кусалакатха̄ван̣н̣ана̄.
7. аччантанийа̄макатха̄ван̣н̣ана̄
847. ида̄ни аччантанийа̄макатха̄ на̄ма хоти. таттха йесам̣ ‘‘саким̣ нимугго нимуггова хотӣ’’ти (а. ни. 7.15) суттам̣ нисса̄йа ‘‘аттхи путхуджджанасса аччантанийа̄мата̄’’ти ладдхи, сеййатха̄пи екачча̄нам̣ уттара̄патхака̄нам̣, те сандха̄йа пуччха̄ сакава̄дисса, пат̣ин̃н̃а̄ итарасса. ма̄тугха̄такотиа̄ди ‘‘нийатамиччха̄дит̣т̣хикасса ча ма̄тугха̄така̄дӣнан̃ча сама̄не миччхаттанийа̄ме ма̄тугха̄така̄дӣхипи те аччантанийатехи бхавитабба’’нти чоданаттхам̣ вуттам̣. итаро ‘‘нийатамиччха̄дит̣т̣хико сам̣са̄ракха̄н̣уко бхавантарепи нийатова име пана екасмин̃н̃ева аттабха̄ве’’ти ладдхийа̄ на хеванти пат̣иккхипати.
848. вичикиччха̄ уппаджджеййа̄ти ‘‘айам̣ нийато ва̄ но ва̄’’ти евам̣ уппаджджеййа̄ти пуччхати. итаро ануппаттика̄ран̣ам̣ апассанто пат̣иджа̄на̄ти. нуппаджджеййа̄ти пут̣т̣хо пана йам̣ дит̣т̣хим̣ а̄севанто нийа̄мам̣ окканто, таттха ануппаттим̣ сандха̄йа пат̣иджа̄на̄ти. тато пахӣна̄ти пут̣т̣хо маггена аппахӣнатта̄ пат̣иккхипати, там̣ дит̣т̣хим̣ а̄раббха асамуда̄ча̄рато пат̣иджа̄на̄ти. атха нам̣ йасма̄ паха̄нам̣ на̄ма вина̄ арийамаггена наттхи, тасма̄ тасса васена чодетум̣ сота̄паттимаггена̄тиа̄дима̄ха. со екамаггена̄пи аппахӣнатта̄ пат̣иккхипати. пуна катамена̄ти пут̣т̣хо миччха̄маггам̣ сандха̄йа акусалена̄тиа̄дима̄ха.
849. уччхедадит̣т̣хи уппаджджеййа̄ти дутийанийа̄муппаттим̣ пуччхати. итаро йасма̄ ‘‘йепи те оккала̄ вайабхин̃н̃а̄ наттхикава̄да̄ акирийава̄да̄ ахетукава̄да̄’’ти (ма. ни. 3.143) вачанато тиссопи нийатамиччха̄дит̣т̣хийо екасса уппаджджанти, тасма̄ пат̣иджа̄на̄ти.
850. атха нам̣ ‘‘на ча на̄ма со аччантанийа̄мо’’ти чодетум̣ хан̃чӣтиа̄дима̄ха. аччантанийатасса хи дутийанийа̄мо нираттхако. нуппаджджеййа̄ти пан̃хе йам̣ сассатадит̣т̣хийа̄ сассатанти гахитам̣, тадева уччхиджджиссатӣти гахетва̄ ануппаттим̣ сандха̄йа пат̣иджа̄на̄ти. пахӣна̄ти пут̣т̣хо маггена аппахӣнатта̄ пат̣иккхипати, вуттанайена ануппаджджанато пат̣иджа̄на̄ти. сассатадит̣т̣хи уппаджджеййа̄тиа̄дӣсупи есева найо. сесам̣ вичикиччха̄ва̄ре вуттанайамева.
851-852. на ваттаббанти пуччха̄ парава̄дисса, суттасса аттхита̄йа пат̣ин̃н̃а̄ сакава̄дисса. на пана со бхавантарепи нимуггова. имасмин̃н̃ева хи бхаве абхаббо со там̣ дит̣т̣хим̣ паджахитунти айаметтха адхиппа̄йо, тасма̄ аса̄дхакаметанти. саббака̄лам̣ уммуджджитва̄ нимуджджатӣтиа̄ди вачанаматте абхинивесам̣ акатва̄ аттхо парийеситабботи дассанаттхам̣ вуттанти.
аччантанийа̄макатха̄ван̣н̣ана̄.
8. индрийакатха̄ван̣н̣ана̄
853-856. ида̄ни индрийакатха̄ на̄ма хоти. таттха локийа̄ саддха̄ саддха̄ ева на̄ма, на саддхиндрийам̣. татха̄ локийам̣ вӣрийам̣…пе… сати… сама̄дхи… пан̃н̃а̄ пан̃н̃а̄йева на̄ма, на пан̃н̃индрийанти йесам̣ ладдхи, сеййатха̄пи хетува̄да̄нан̃чева махиса̄сака̄нан̃ча; те сандха̄йа пуччха̄ сакава̄дисса, пат̣ин̃н̃а̄ итарасса. наттхи локийа̄ саддха̄тиа̄ди йасма̄ локийа̄пи саддха̄дайова дхамма̄ адхипатийат̣т̣хена индрийам̣, на саддха̄дӣхи ан̃н̃ам̣ саддхиндрийа̄ди на̄ма аттхи, тасма̄ локийа̄нампи саддха̄дӣнан̃н̃ева саддхиндрийа̄дибха̄вадассанаттхам̣ вуттам̣. аттхи локийо манотиа̄ди йатха̄ те локийа̄пи мана̄дайо дхамма̄ маниндрийа̄дӣни, евам̣ локийа̄ саддха̄дайопи саддхиндрийа̄нӣти упама̄йа тассаттхасса вибха̄ванаттхам̣ вуттам̣. сесаметтха йатха̄па̄л̣имева ниййа̄тӣти.
индрийакатха̄ван̣н̣ана̄.
екӯнавӣсатимо вагго.