18. ат̣т̣ха̄расамавагго

1. мануссалокакатха̄ван̣н̣ана̄

802-803. ида̄ни мануссалокакатха̄ на̄ма хоти. таттха ‘‘татха̄гато локе, джа̄то локе сам̣вад̣д̣хо, локам̣ абхибхуййа вихарати анупалитто локена̄’’ти (сам̣. ни. 3.94) суттам̣ айонисо гахетва̄ ‘‘бхагава̄ туситабхаване ниббатто таттхева васати, на мануссалокам̣ а̄гаччхати, ниммитарӯпаматтакам̣ панеттха дассетӣ’’ти йесам̣ ладдхи, сеййатха̄пи етарахи ветуллака̄нам̣йева, те сандха̄йа пуччха̄ сакава̄дисса, пат̣ин̃н̃а̄ итарасса. атха нам̣ пут̣т̣хока̄сена чева суттаса̄дханена ча сан̃н̃а̄петум̣ нану аттхӣтиа̄дима̄ха. локе джа̄тоти парава̄дӣ туситапурам̣ сандха̄йа вадати. саттха̄ра̄ панетам̣ мануссалокан̃н̃ева сандха̄йа локам̣ вуттам̣. локам̣ абхибхуййа̄ти парава̄дӣ мануссалокам̣ абхибхавитва̄ти дит̣т̣хийа̄ вадати, саттха̄ пана а̄рамман̣алокам̣ абхибхавитва̄ виха̄си. анупалитто локена̄ти парава̄дӣ мануссалокена анупалиттатам̣ва сандха̄йа вадати, саттха̄ пана локадхаммесу килесехи анупалитто виха̄си. тасма̄ аса̄дхакаметанти.

мануссалокакатха̄ван̣н̣ана̄.

2. дхаммадесана̄катха̄ван̣н̣ана̄

804-806. ида̄ни дхаммадесана̄катха̄ на̄ма хоти. таттха ‘‘туситапуре т̣хито бхагава̄ дхаммадесанаттха̄йа абхиниммитам̣ песеси, тена чева тасса ча десанам̣ сампат̣иччхитва̄ а̄йасмата̄ а̄нандена дхаммо десито, на буддхена бхагавата̄’’ти йесам̣ ладдхи, сеййатха̄пи ветуллака̄нан̃н̃ева; те сандха̄йа пуччха̄ сакава̄дисса, пат̣ин̃н̃а̄ итарасса. атха нам̣ ‘‘йади тена дхаммо десито, свева саттха̄ бхавеййа̄’’ти чодетум̣ абхиниммито джинотиа̄дима̄ха. итаро татха̄ асампат̣иччханто пат̣иккхипати. сесаметтха утта̄наттхамева̄ти.

дхаммадесана̄катха̄ван̣н̣ана̄.

3. карун̣а̄катха̄ван̣н̣ана̄

807-808. ида̄ни карун̣а̄катха̄ на̄ма хоти. таттха пийа̄йита̄нам̣ ваттхӯнам̣ випаттийа̄ сара̄га̄нам̣ ра̄гавасена карун̣а̄патирӯпикам̣ паваттим̣ дисва̄ ‘‘ра̄гова карун̣а̄ на̄ма, со ча бхагавато наттхи, тасма̄ наттхи буддхасса бхагавато карун̣а̄’’ти йесам̣ ладдхи, сеййатха̄пи уттара̄патхака̄нам̣; те сандха̄йа пуччха̄ сакава̄дисса, пат̣ин̃н̃а̄ итарасса. атха нам̣ ‘‘карун̣а̄ на̄меса̄ никкилесата̄йа чева сатта̄рамман̣ата̄йа ча четовимуттита̄йа ча ека̄даса̄нисам̣сата̄йа ча метта̄дӣхи сама̄наджа̄тика̄, тасма̄ йади бхагавато карун̣а̄ наттхи, метта̄дайописса на сийу’’нти чоданаттхам̣ наттхи буддхасса бхагавато метта̄тиа̄дима̄ха. а̄ка̄рун̣икоти пан̃хе татха̄рӯпам̣ воха̄рам̣ апассанто пат̣иккхипати. сесаметтха утта̄наттхамева̄ти.

карун̣а̄катха̄ван̣н̣ана̄.

4. гандхаджа̄такатха̄ван̣н̣ана̄

809. ида̄ни гандхаджа̄такатха̄ на̄ма хоти. таттха йесам̣ буддхе бхагавати айонисо пемавасена ‘‘бхагавато учча̄рапасса̄во ан̃н̃е гандхаджа̄те ативийа адхиган̣ха̄ти, наттхи тато ча сугандхатарам̣ гандхаджа̄та’’нти ладдхи, сеййатха̄пи екачча̄нам̣ андхака̄нан̃чева уттара̄патхака̄нан̃ча; те сандха̄йа пуччха̄ сакава̄дисса, пат̣ин̃н̃а̄ итарасса. сесаметтха йатха̄па̄л̣имева ниййа̄тӣти.

гандхаджа̄такатха̄ван̣н̣ана̄.

5. екамаггакатха̄ван̣н̣ана̄

810-811. ида̄ни екамаггакатха̄ на̄ма хоти. таттха йесам̣ буддхе бхагавати айонисо пемавасенева ‘‘бхагава̄ сота̄панно хутва̄ сакада̄га̄мӣ, сакада̄га̄мӣ хутва̄ ана̄га̄мӣ, ана̄га̄мӣ хутва̄ арахаттам̣ саччха̄ка̄си, екенева пана арийамаггена чатта̄ри пхала̄ни саччха̄ка̄сӣ’’ти ладдхи, сеййатха̄пи тесан̃н̃ева; те сандха̄йа пуччха̄ сакава̄дисса, пат̣ин̃н̃а̄ итарасса. атха нам̣ чатӯхи пхалехи саддхим̣ уппанна̄нам̣ чатуннам̣ пхасса̄дӣнам̣ екато самодха̄навасена чодетум̣ чатуннам̣ пхасса̄нантиа̄дима̄ха. сота̄паттимаггена̄тиа̄ди ‘‘катарамаггена саччхикаротӣ’’ти пуччханаттхам̣ вуттам̣. арахаттамаггена̄ти ча вутте тена сакка̄йадит̣т̣хиа̄дӣнам̣ паха̄на̄бха̄вавасена чодети. бхагава̄ сота̄панноти буддхабхӯтасса сота̄паннабха̄во наттхӣти пат̣иккхипати. парато пан̃хадвайепи есева найо. сесаметтха йатха̄па̄л̣имева ниййа̄тӣти.

екамаггакатха̄ван̣н̣ана̄.

6. джха̄насан̇кантикатха̄ван̣н̣ана̄

813-816. ида̄ни джха̄насан̇кантикатха̄ на̄ма хоти. таттха йесам̣ ‘‘идха, бхиккхаве, бхиккху вивиччева ка̄мехи пат̣хамам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати, витаккавича̄ра̄нам̣ вӯпасама̄ дутийам̣ джха̄нам̣, татийам̣ джха̄нам̣, чатуттхам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихаратӣ’’ти (сам̣. ни. 5.923-934) имам̣ пат̣ипа̄т̣идесанам̣ нисса̄йа ‘‘тасса тасса джха̄насса упача̄раппаваттим̣ вина̄ва джха̄на̄ джха̄нам̣ сан̇каматӣ’’ти ладдхи, сеййатха̄пи махиса̄сака̄нан̃чева екачча̄нан̃ча андхака̄нам̣; те сандха̄йа пуччха̄ сакава̄дисса, пат̣ин̃н̃а̄ итарасса. атха нам̣ ‘‘йади те дутийаджджха̄нӯпача̄рам̣ аппатва̄ уппат̣ипа̄т̣ийа̄ пат̣хамаджджха̄на̄ дутийаджджха̄намева сан̇камати, пат̣хамато татийам̣, дутийато чатуттхампи сан̇камеййа̄’’ти чодетум̣ пат̣хама̄ джха̄на̄тиа̄дима̄ха. йа̄ пат̣хамасса̄тиа̄ди ‘‘йади пат̣хамато анантарам̣ дутийам̣, дутийа̄дӣхи ва̄ татийа̄дӣни сама̄паджджати, ека̄ваджджанена сама̄паджджеййа̄’’ти чоданаттхам̣ вуттам̣. ка̄ме а̄дӣнаватоти пат̣хамам̣ ка̄ме а̄дӣнавато манаси карото паччха̄ уппаджджати. джха̄наккхан̣е панеса нимиттамева манаси кароти. тан̃н̃ева пат̣хаманти ‘‘йади пуримаджаванато паччхимаджаванам̣ вийа анантарам̣ уппаджджеййа, т̣хапетва̄ пуримапаччхимабха̄вам̣ лаккхан̣ато тан̃н̃ева там̣ бхавеййа̄’’ти чодетум̣ пуччхати. имина̄ упа̄йена саббаттха аттхо ведитаббо. вивиччева ка̄мехӣтиа̄дӣхи пат̣ипа̄т̣ийа̄ джха̄на̄нам̣ деситабха̄вам̣ дӣпети, на анантаруппаттим̣, тасма̄ аса̄дхаканти.

джха̄насан̇кантикатха̄ван̣н̣ана̄.

7. джха̄нантарикакатха̄ван̣н̣ана̄

817-818. ида̄ни джха̄нантарикакатха̄ на̄ма хоти. таттха йесам̣ самайе ‘‘пан̃чаканайе пан̃ча джха̄на̄ни вибхатта̄ни, кевалам̣ тайо сама̄дхӣ уддит̣т̣ха̄’’ти авитаккавича̄раматтасса сама̄дхино ока̄сам̣ аджа̄нанта̄нам̣ ‘‘пат̣хамасса ча дутийасса ча джха̄насса антаре джха̄нантарика̄ на̄ма еса̄’’ти ладдхи, сеййатха̄пи саммитийа̄нан̃чева екачча̄нан̃ча андхака̄нам̣; те сандха̄йа пуччха̄ сакава̄дисса, пат̣ин̃н̃а̄ итарасса. атха нам̣ ‘‘джха̄нампи четасика̄ дхамма̄, пхасса̄дайопи, тасма̄ йади джха̄нантарика̄ на̄ма бхавеййа, пхассантарика̄дӣхипи бхавитабба’’нти чоданаттхам̣ аттхи пхассантарика̄тиа̄дима̄ха.

дутийасса ча джха̄насса̄ти ‘‘йади джха̄нантарика̄ на̄ма бхавеййа, дутийататийа̄дӣнипи джха̄на̄нева, тесампи антарика̄йа бхавитабба’’нти чоданаттхам̣ вуттам̣. со кевалам̣ ладдхийа̄ абха̄вена пат̣иккхипати чева пат̣иджа̄на̄ти ча. пат̣хамасса ча̄ти пут̣т̣хо ладдхивасена пат̣иджа̄на̄ти.

819. савитакко савича̄ротиа̄ди ‘‘тин̣н̣ампи сама̄дхӣнам̣ сама̄дхибха̄ве сама̄не авитакко вича̄раматтова сама̄дхи джха̄нантарико, на итароти ко еттха висесахетӯ’’ти чоданаттхам̣ вуттам̣.

820-822. двиннам̣ джха̄на̄нам̣ пат̣уппанна̄нанти пат̣хамадутийа̄ни сандха̄йа пуччхати. итаро ‘‘тесам̣ паччуппанна̄нам̣йева антаре авитакко вича̄раматто сама̄дхи джха̄нантарико на̄ма хотӣ’’ти ладдхийа̄ пат̣иджа̄на̄ти. пат̣хамам̣ джха̄нам̣ нируддханти пут̣т̣хо тин̣н̣ам̣ екаккхан̣е паватти на йутта̄ти пат̣иджа̄на̄ти. авитакко вича̄раматто сама̄дхи пат̣хамам̣ джха̄нанти чатукканайавасена пуччхати. сакава̄дӣ тасмим̣ найе тасса абха̄ва̄ пат̣иккхипати. нану тайо сама̄дхӣти еттха̄йамадхиппа̄йо – йатха̄ тесу тӣсу сама̄дхӣсу две сама̄дхӣ джха̄на̄нева, на джха̄нантарика̄, евам̣ итаренапи джха̄ненева бхавитаббам̣, на джха̄нантарика̄йа̄ти.

джха̄нантарикакатха̄ван̣н̣ана̄.

8. сама̄панно саддам̣ сун̣а̄тӣтикатха̄ван̣н̣ана̄

823-825. ида̄ни сама̄панно саддам̣ сун̣а̄тӣтикатха̄ на̄ма хоти. таттха ‘‘йасма̄ пат̣хамасса джха̄насса саддо кан̣д̣ако вутто бхагавата̄, йади ча сама̄панно там̣ на сун̣еййа, катхам̣ кан̣д̣ако сийа̄. тасма̄ сама̄панно саддам̣, сун̣а̄тӣ’’ти йесам̣ ладдхи, сеййатха̄пи пуббаселийа̄нам̣; те сандха̄йа пуччха̄ сакава̄дисса, пат̣ин̃н̃а̄ итарасса. чаккхуна̄ рӯпам̣ пассатӣтиа̄ди ‘‘сама̄паннасса та̄ва пан̃чадва̄раппаваттам̣ наттхи, тасмим̣ асати йади со саддам̣ сун̣еййа, рӯпампи пассеййа̄’’ти чоданаттхам̣ вуттам̣. саддо кан̣д̣акоти виккхепакаратта̄ вуттам̣. ол̣а̄рикена хи саддена соте гхат̣т̣ите пат̣хамаджджха̄нато вут̣т̣ха̄нам̣ хоти, тенетам̣ вуттам̣, тасма̄ аса̄дхакам̣. дутийасса джха̄насса̄тиа̄ди ‘‘йатха̄ ан̃н̃опи кан̣д̣ако антосама̄паттийам̣ наттхи, евам̣ саддассаванампӣ’’ти бодханаттхам̣ вуттам̣, там̣ саббам̣ утта̄наттхамева̄ти.

сама̄панно саддам̣ сун̣а̄тӣтикатха̄ван̣н̣ана̄.

9. чаккхуна̄рӯпам̣пассатӣтикатха̄ван̣н̣ана̄

826-827. ида̄ни чаккхуна̄ рӯпам̣ пассатӣтикатха̄ на̄ма хоти. таттха ‘‘чаккхуна̄ рӯпам̣ дисва̄’’ти вачанам̣ нисса̄йа ‘‘паса̄дачаккхумева рӯпам̣ пассатӣ’’ти йесам̣ ладдхи, сеййатха̄пи маха̄сан̇гхика̄нам̣, те сандха̄йа пуччха̄ сакава̄дисса, пат̣ин̃н̃а̄ итарасса. атха нам̣ ‘‘йади чаккхуна̄ рӯпам̣ пассеййа, рӯпена рӯпам̣ пассеййа̄тӣ’’ти чодетум̣ рӯпена рӯпам̣ пассатӣти а̄ха. итаро рӯпа̄йатанам̣ сандха̄йа пат̣иккхипитва̄ пуна пут̣т̣хо чаккхумева сандха̄йа пат̣иджа̄на̄ти. пат̣ивиджа̄на̄тӣти еттха айамадхиппа̄йо – пассатӣти хи майам̣ пат̣иджа̄нанам̣ сандха̄йа пуччха̄ма, на чаккхӯпасам̣ха̄раматтам̣. тасма̄ вадехи та̄ва ‘‘ким̣ те чаккхума̄ рӯпена рӯпам̣ пат̣ивиджа̄на̄тӣ’’ти. итаро пуриманайенева пат̣иккхипати чева пат̣иджа̄на̄ти ча. атха нам̣ ‘‘евам̣ санте рӯпам̣ мановин̃н̃а̄н̣ам̣ а̄паджджати, тан̃хи пат̣ивиджа̄на̄ти на̄ма̄’’ти чодетум̣ рӯпам̣ мановин̃н̃а̄н̣анти а̄ха. итаро лесам̣ алабханто пат̣иккхипатева. аттхи чаккхусса а̄ват̣т̣ана̄тиа̄ди ‘‘йади чаккху пат̣ивиджа̄нанат̣т̣хена пассати, чаккхувин̃н̃а̄н̣асса вийа тасса̄пи а̄ваджджана̄йа бхавитабба’’нти чодетум̣ пуччхати. итаро йасма̄ на а̄ваджджанапат̣ибаддхам̣ чаккху, на там̣ а̄ваджджана̄нантарам̣ уппаджджати, тасма̄ на хеванти пат̣иккхипати. сотена саддантиа̄дӣсупи есева найо. идха, бхиккхаве, бхиккху чаккхуна̄ рӯпам̣ пассатӣти сасамбха̄ракатха̄найена вуттам̣. йатха̄ хи усуна̄ виджджхантопи ‘‘дхануна̄ виджджхатӣ’’ти вуччати, евам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣ена пассантопи ‘‘чаккхуна̄ пассатӣ’’ти вутто, тасма̄ аса̄дхакаметам̣. сесесупи есева найопи.

чаккхуна̄ рӯпам̣ пассатӣтикатха̄ван̣н̣ана̄.

ат̣т̣ха̄расамо вагго.